kỹ thuật truyền thanh, chương 1

Chia sẻ: Nguyen Van Dau | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:6

0
209
lượt xem
104
download

kỹ thuật truyền thanh, chương 1

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài này giới thiệu sơ lược toàn bộ một hệ thống truyền thanh cơ bản. Qua đó, sinh viên làm quen được từng bước các quá trình xử lý tín hiệu âm thanh nói riêng và tin tức hay dữ liệu nói chung từ nguồn đến đối tượng nhận. Từ đó có một số vốn thuật ngữ để hiểu được dễ dàng hơn những vấn đề phức tạp hơn ở bài sau. Về bản chất, kỹ thuật truyền thanh hay kỹ thuật truyền tin hay dữ liệu, nói tổng quát hơn là kỹ thuật xử lý âm thanh, tin hay...

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: kỹ thuật truyền thanh, chương 1

  1. Kyõ thuaät truyeàn thanh Trang 1 CHÖÔNG I KHAÙI NIEÄM VEÀ KYÕ THUAÄT TRUYEÀN THANH Baøi naøy giôùi thieäu sô löôïc toaøn boä moät heä thoáng truyeàn thanh cô baûn. Qua ñoù, sinh vieân laøm quen ñöôïc töøng böôùc caùc quaù trình xöû lyù tín hieäu aâm thanh noùi rieâng vaø tin töùc hay döõ lieäu noùi chung töø nguoàn ñeán ñoái töôïng nhaän. Töø ñoù coù moät soá voán thuaät ngöõ ñeå hieåu ñöôïc deã daøng hôn nhöõng vaán ñeà phöùc taïp hôn ôû baøi sau. Veà baûn chaát, kyõ thuaät truyeàn thanh hay kyõ thuaät truyeàn tin hay döõ lieäu, noùi toång quaùt hôn laø kyõ thuaät xöû lyù aâm thanh, tin hay döõ lieäu tröôùc khi phaùt, kyõ thuaät phaùt vaø kyõ thuaät thu vaø xöû lyù sau khi thu baèng caùc thieát bò coù maïch ñieän töû. Sau ñaây laø sô ñoà khoái moät heä thoáng truyeàn tin töø nguoàn ñeán ñoái töôïng nhaän. Anten phaùt Khoâng gian Anten thu Daây daãn Sôïi quang Ñoái töôïng Nguoàn Maùy phaùt Maùy thu Moâi tröôøng nhaän tin tin truyeàn H. I-1 Heä thoáng seõ ñöôïc trình baøy sô löôïc töø nguoàn tin ñeán ñoái töôïng nhaän tin. I. Nguoàn tin vaø tín hieäu: Nguoàn tin töùc hay nguoàn thoâng tin, döõ lieäu noùi chung vaø aâm thanh noùi rieâng, cho moân hoïc naøy, caàn ñöôïc ñöa vaøo boä phaän chuyeån ñoåi ra tín hieäu ñöôïc goïi laø tín hieäu goác hay tín hieäu neàn, tröôøng hôïp aâm thanh thì boä phaän chuyeån ñoåi laø micro keøm theo phaàn khueách ñaïi cho ra tín hieäu aâm taàn. Tín hieäu laø hieän töôïng thay ñoåi vaät lyù mang noäi dung tin töùc. Neáu hieän töôïng thay ñoåi vaät lyù mang tin dieãn bieán lieân tuïc theo thôøi gian thì tín hieäu ñöôïc goïi laø tín hieäu töông töï. Tín hieäu aâm taàn laø ñieän aùp hay doøng ñieän bieán thieân lieân tuïc theo thôøi gian.
  2. Trang 2 Nguyeãn Xuaân Khai Neáu hieän töôïng bieåu hieän khoâng lieân tuïc nhö tín hieäu Morse thì ñoù laø tín hieäu rôøi raïc chæ coù khaû naêng mang ñöôïc moät taäp noäi dung coù haïn ñònh nhö caùc kyù töï töø A, B ... ñeán Z, caùc soá töø 0 ñeán 9, caùc daáu chaám, daáu phaåy ... Muoán mang ñöôïc moät soá noäi dung haïn ñònh, tín hieäu rôøi raïc phaûi ñöôïc laäp ra theo qui öôùc maø ngöôøi hay tín hieäu phaùt laãn thu ñeàu bieát, ñoù laø maõ thoâng tin nhö maõ Morse, Baudot, ASCII ... Nhö vaäy, tín hieäu phaùt phaûi qua quaù trình maõ hoùa tröôùc khi phaùt vaø khi thu ñöôïc phaûi qua quaù trình giaûi maõ. Löu yù raèng quaù trình maõ hoùa vaø giaûi maõ xöa kia do ngöôøi phaùt vaø ngöôøi nhaän tin phuï traùch, giôø ñaây do maïch maõ hoùa ôû maùy phaùt vaø maïch giaûi maõ ôû maùy thu laøm vieäc. Sau ñaây laø caùc tín hieäu aâm taàn gaëp trong kyõ thuaät truyeàn thanh: - Tín hieäu ñieän thoaïi hay tín hieäu tieáng noùi trong daûi taàn töø (300  3400)Hz. - Tín hieäu aâm taàn töø daûi voâ tuyeán phaùt thanh quaûng baù hay töø maùy thu voâ tuyeán ñieàu bieân (AM) trong daûi taàn töø (100  5000)Hz. - Tín hieäu aâm taàn töø ñaøi phaùt thanh voâ tuyeán quaûng baù hay töø maùy thu voâ tuyeán ñieàu taàn (FM) trong daûi taàn töø (50  15000)Hz. - Tín hieäu aâm taàn töø maùy haùt ñóa Compact trong daûi taàn töø (50  20000)Hz. II. Maùy phaùt: Caáu taïo cuûa maùy phaùt phuï thuoäc vaøo ñaëc tính truyeàn daãn cuûa moâi tröôøng vaø baûn chaát cuûa tín hieäu. Tröôùc khi thieát keá maùy phaùt, ta phaûi bieát baûn chaát cuûa tín hieäu goác laø gì, tín hieäu naøy coù truyeàn qua moâi tröôøng ñöôïc khoâng. Laáy moät thí duï, neáu tín hieäu goác laø tín hieäu aâm taàn töø moät maùy taêng aâm 100W coù toång trôû ra loa laø 8, moâi tröôøng truyeàn laø moät ñoâi daây daãn ñöôøng kính khaù lôùn. Nhö vaäy, sau khi bieát ñöôïc baûn chaát cuûa tín hieäu laø tín hieäu aâm taàn coâng suaát 100W phaùt töø maùy taêng aâm coù toång trôû ra laø 8, moâi tröôøng truyeàn laïi laø moät ñoâi daây daãn ñieän coù toång trôû raát thaáp. Nhö vaäy, haún caùc ñoäc giaû cho duø chöa ñöôïc hoïc qua kyõ thuaät truyeàn thanh naøy cuõng bieát vaø ñoàng tình quyeát ñònh laø duøng maùy taêng aâm laøm maùy phaùt. Tuy nhieân, neáu moâi tröôøng truyeàn laø khoâng gian thì moïi ñoäc giaû ñeàu bieát raèng maùy taêng aâm 100W naøy khoâng theå duøng laøm maùy phaùt vì khoâng gian khoâng truyeàn ñöôïc tín hieäu aâm taàn maø chæ truyeàn soùng cao taàn. Neáu moâi tröôøng truyeàn laø moät sôïi quang thì sôïi cuõng khoâng truyeàn ñöôïc doøng ñieän aâm taàn maø chæ truyeàn ñöôïc aùnh saùng.
  3. Kyõ thuaät truyeàn thanh Trang 3 Nhö vaäy, caáu taïo maùy phaùt voâ tuyeán truyeàn thanh phaûi theo sô ñoà khoái sau: Nguoàn Khoái Khueách Khoái Maïch soùng cao caùch ñaïi ñieàu dung hôïp taàn ly trung gian bieán Anten Anten phaùt AÂm thanh Khueách ñaïi Khueách ñaïi coâng soùng Micro aâm taàn suaát aâm taàn H.I-2 1. Nguoàn soùng cao taàn: Moâi tröôøng truyeàn thanh laø khoâng gian truyeàn ñöôïc soùng ñieän töø laø soùng cao taàn. Maùy phaùt phaûi coù nguoàn soùng cao taàn coù taàn soá khoâng ñöôïc thay ñoåi 20Hz hay cao hôn hay thaáp hôn taàn soá phaùt soùng cho pheùp. Do vaäy, nguoàn soùng cao taàn laø moät maïch dao ñoäng thaïch anh ñöôïc caùch ly vôùi phaàn coøn laïi cuûa maùy phaùt veà töø tröôøng, ñieän tröôøng vaø nhieät ñoä, laøm vieäcôû nhieät ñoä oån ñònh töø (40  50)oC goïi laø maïch dao ñoäng chuû. Ngaøy nay maïch dao ñoäng chuû ñöôïc thay baèng maïch toång hôïp taàn soá coù öu ñieåm laø taàn soá oån ñònh maø laïi coù theå thay ñoåi taàn soá phaùt trong daûi phaùt soùng qui ñònh vôùi taàn soá ñöôïc cho pheùp. 2. Khoái caùch ly: Khoái naøy coù chöùc naêng caùch ly nguoàn soùng cao taàn vôùi phaàn coøn laïi cuûa may phaùt veà aûnh höôûng cuûa phuï taûi laø khoái khueách ñaïi trung gian laøm cho taàn soá cuûa nguoàn maát oån ñònh. Ñeå khaû naêng caùch ly ñöôïc toát hôn, khoái naøy thöôøng nhaân ñoâi hay nhaân ba taàn soá nguoàn soùng, do vaäy cuõng ñöôïc goïi laø khoái nhaân taàn soá. 3. Khoái khueách ñaïi trung gian: Laø khoái coù chöùc naêng cuûa khoái tieàn khueách ñaïi, taêng bieân ñoä soùng cao taàn ôû möùc ñuû keùo phaàn khueách ñaïi coâng suaát cao taàn ôû khoái ñieàu bieán. 4. Khoái ñieàu bieán: Thí duï neâu ra ôû ñaây laø maùy phaùt ñieàu bieán coù maïch ñieàu bieán ôû möùc bieân ñoä soùng cao neân khoái ñieàu bieán laø khoái sau cuøng trong maùy phaùt. Khoái naøy coù chöùc naêng taïo ra moät soùng cao taàn coù mang noäi dung tin töùc, vôùi loaïi soùng naøy ta môùi truyeàn ñöôïc tin töùc qua moâi tröôøng khoâng gian baèng soùng ñieän töø. 5. Khoái khueách ñaïi coâng suaát aâm taàn vaø khoái khueách ñaïi aâm taàn:
  4. Trang 4 Nguyeãn Xuaân Khai Caû hai khoái ñeàu khueách ñaïi tín hieäu aâm taàn. Khoái khueách ñaïi tín hieäu aâm taàn cho coù ñuû bieân ñoä keùo khoái khueách ñaïi coâng suaát aâm taàn vì khoái ñieàu bieán möùc cao caàn tín hieäu aâm taàn coâng suaát lôùn. Nhö vaäy qua sô ñoà khoái maùy phaùt, chuùng ta ñaõ bieát phaûi nghieân cöùu caùc noäi dung gì khi tieáp caän kyõ thuaät phaùt thanh. III. Maùy thu: Do tín hieäu aâm taàn ñaõ ñöôïc xöû lyù qua maïch ñieàu bieán ñeå coù soùng cao taàn mang tin truyeàn qua khoâng gian neân soùng mang tin phaûi ñöôïc xöû lyù ôû maùy thu baèng nhieàu phöông phaùp. Sau ñaây laø sô ñoà khoái caùc loaïi maùy thu töø maùy thu cuõ ñeán maùy hieän ñaïi. 1. Maùy thu tröïc tieáp: Ñaây laø loaïi maùy phaåm chaát keùm nhaát. Anten Maïch Maïch giaûi thu OÁng nghe thu soùng ñieàu bieán soùng H. I-3 Anten thu nhieàu soùng, maïch thu soùng coøn ñöôïc goïi laø maïch ñieàu hôïp, thöïc chaát laø maïch coäng höôûng ôû taàn soá soùng caàn thu. Soùng ñöôïc ñöa vaøo maïch giaûi ñieàu bieán ñeå taùch tín hieäu goác laø tín hieäu aâm taàn ra khoûi soùng cao taàn mang tin. Tín hieäu aâm taàn ñöôïc ñöa vaøo oáng nghe coù coâng suaát raát thaáp, chæ caàn tín hieäu coâng suaát vaøi miliwatt laø coù theå nghe ñöôïc. Loaïi maùy naøy tröôùc laø maùy cuûa ngöôøi coù thu nhaäp thaáp muoán nghe ñaøi voâ tuyeán truyeàn thanh, ngaøy nay laø loaïi maùy maø hoïc sinh phoå thoâng laøm baøi thöïc taäp sô ñaúng veà maùy thu hoaëc laø ñoà chôi cuûa thieáu nhi. 2. Maùy thu khueách ñaïi tröïc tieáp: Sô ñoà maùy thu nhö sau: Loa Anten Maïch Maïch Maïch giaûi Maïch thu thu khueách ñaïi ñieàu bieán khueách ñaïi soùng soùng cao taàn aâm taàn H. I-4 Nguyeân lyù maïch thu soùng ñaõ noùi ôû phaàn treân. Maïch khueách ñaïi cao taàn khueách ñaïi töùc laø taêng bieân ñoä soùng cao taàn tröôùc khi ñöa vaøo maïch
  5. Kyõ thuaät truyeàn thanh Trang 5 giaûi ñieàu bieán ñaõ noùi ôû phaàn treân. Maïch khueách ñaïi aâm taàn laø maïch taêng aâm ñeå coù ñuû coâng suaát ñöa vaøo loa. Maùy thu khueách ñaïi tröïc tieáp ñöôïc söû duïng phoå bieán vaøo khoaûng tröôùc naêm 1910, coù phaåm chaát ñaït yeâu caàu ñeå thu caùc ñaøi phaùt thanh ñòa phöông phaùt soùng daøi (chaâu AÂu) vaø soùng trung (chaâu Myõ, AÙ), khoâng ñaït yeâu caàu ôû soùng ngaén phaùt töø caùc ñaøi ôû xa. 3. Maùy thu ñoåi taàn soá: Laø loaïi hieän nay vaãn coøn ñöôïc söû duïng phoå bieán. Sô ñoà khoái cuûa maùy nhö sau: Maïch Maïch Maïch Anten thu dao khueách ñaïi thu soùng ñoäng aâm taàn Loa soùng Maïch Maïch Maïch Maïch khueách ñaïi troän khueách ñaïi giaûi ñieàu cao taàn soùng trung taàn bieán H. I-5 Maïch thu soùng, maïch khueách ñaïi trung taàn ñaõ ñöôïc giôùi thieäu ôû phaàn treân. Maïch dao ñoäng taïo ra soùng cao taàn troän vôùi soùng cao taàn coù mang tin töø maïch khueách ñaïi cao taàn taïi maïch troän soùng phi tuyeán ñeå coù soùng taàn soá trung gian thaáp hôn vaø mang cuøng noäi dung tin. Soùng taàn soá trung gian laïi ñöôïc khueách ñaïi ôû maïch khueách ñaïi trung taàn roài ñöa ñeán maïch giaûi ñieàu bieán thu hoài tín hieäu goác. Tín hieäu goác ñöôïc khueách ñaïi ôû maïch khueách ñaïi aâm taàn ñeå coù ñuû coâng suaát cho loa. Maùy thu loaïi naøy coù phaåm chaát ñoàng ñeàu vaø ñaït yeâu caàu ñoái vôùi moïi daûi soùng töø ñaøi gaàn laãn ñaøi ôû xa. Sau khi ñöôïc giôùi thieäu qua maùy thu, ñoäc giaû ñaõ bieát ñöôïc caùc noäi dung caàn tham khaûo khi tieáp caän kyõ thuaät thu thanh qua soùng cao taàn. Phaàn soùng mang tin vaø moâi tröôøng truyeàn seõ ñöôïc giôùi thieäu ôû baøi sau. IV. Caùc phöông thöùc truyeàn tin: Moät heä thoáng truyeàn tin coù theå ñöôïc thieát keá ñeå truyeàn moät chieàu töø nguoàn tin ñeán ñoái töôïng nhaän theo phöông thöùc goïi laø truyeàn moät chieàu hay truyeàn ñôn coâng. Heä thoáng cuõng ñöôïc thieát keá ñeå truyeàn hai chieàu, truyeàn töø ngöôøi phaùt ñeán ngöôøi nhaän ñoàng thôøi ngöôøi nhaän laïi truyeàn ñöôïc cho ngöôøi phaùt nhö noùi chuyeän tröïc tieáp vôùi nhau, ñoù laø phöông thöùc truyeàn
  6. Trang 6 Nguyeãn Xuaân Khai song coâng hay truyeàn ñoàng thôøi hai chieàu. Heä thoáng cuõng ñöôïc thieát keá ñeå ngöôøi phaùt truyeàn cho ngöôøi nhaän roài sau ñoù ngöôøi nhaän môùi truyeàn laïi cho ngöôøi phaùt, hai ngöôøi khoâng truyeàn cho nhau ñoàng thôøi maø phaûi truyeàn luaân phieân nhau, ñoù laø phöông thöùc truyeàn baùn song coâng hay truyeàn hai chieàu luaân phieân. Cuõng coù heä thoáng nhieàu ngöôøi coù theå ñoàng thôøi trao ñoåi tin töùc cho nhau, ñoù laø phöông thöùc truyeàn ña coâng, ña chieàu hay hoäi nghò. Ñaøi phaùt voâ tuyeán truyeàn thanh truyeàn moät chieàu, hai ngöôøi noùi chuyeän vôùi nhau qua maùy ñieän thoaïi truyeàn hai chieàu, hai maùy boä ñaøm voâ tuyeán chæ lieân laïc ñöôïc luaân phieân nhau.
Đồng bộ tài khoản