Lịch sử lớp 10 Bài 5

Chia sẻ: beu1001

Sự phát triển chế độ phong kiến dưới thời Đường a. Về kinh tế: + Nông nghiệp: chính sách quân điền, áp dụng kỹ thuật canh tác mới, chọn giống … dẫn tới năng suất tăng. + Thủ công nghiệp và thương nghiệp phát triển thịnh đạt: có các xưởng thủ công (tác phường) luyện sắt, đóng thuyền.  Kinh tế thời Đường phát triển cao hơn so với các triều đại trước.

Bạn đang xem 7 trang mẫu tài liệu này, vui lòng download file gốc để xem toàn bộ.

Nội dung Text: Lịch sử lớp 10 Bài 5

CHƯƠNG III
TRUNG QUỐC THỜI PHONG KIẾN

Bài 5
TRUNG QUỐC THỜI PHONG KIẾN
(2 tiết)


I. MỤC TIÊU BÀI HỌC
1. Kiến thức
Nắm được:
- Sự hình thành xã hội phong kiến ở Trung Quốc và các
quan hệ trong xã hội.
- Bộ máy chính quyền phong kiến được hình thành,
củng cố từ thời Tần - Hán cho đến thời Minh - Thanh.
Chính sách xâm lược chiếm đất đại của các hoàng đế Trung
Hoa.
- Những đặc điểm về kinh tế Trung Quốc thời phong
kiến: Nông nghiệp là chủ yếu, hưng thịnh theo chu kỳ, mầm
mống kinh tế TBCN đã xuất hiện nhưng còn yếu ớt.
- Văn hoá Trung Quốc phát triển rực rỡ.
2. Tư tưởng
- Giúp HS thấy được tính chất phi nghĩa của các cuộc
xâm lược của các triều đại phong kiến Trung quốc.
- Quý trọng các di sản văn hoá, hiểu được các ảnh
hưởng của văn hoá trung quốc đối với Việt Nam.
3. Kỹ năng
- Trên cơ sở các sự kiện lịch sử, giúp HS biết phân tích và
rút ra kết luận.
- Biết vẽ sơ đồ hoặc tự vẽ được lược đồ để hiểu
được bài giảng.
- Nắm vững các khái niệm cơ bản.
II. THIẾT BỊ, TÀI LIỆU DẠY - HỌC
- Bản đồ Trung Quốc qua các thời kỳ.
- Sưu tầm tranh ảnh như: Vạn lý trường thành, Cố cung,
đồ gốm sứ của Trung Quốc thời phong kiến. Các bài thơ
Đường hay, các tiểu thuyết thời Minh - Thanh.
- Vẽ các sơ đồ về sự hình thành xã hội phong kiến
Trung quốc, sơ đồ về bộ máy Nhà nước thời Minh - Thanh.
III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC
1. Kiểm tra bài cũ
Câu hỏi: tại sao nói "khoa học đã có từ lâu nhưng đến
thời Hy Lạp, Rôma khoa học mới trở thành khoa học"?
2. Dẫn dắt bài mới
GV khái quát phần kiểm tra bài cũ và dẫn dắt HS vào
bài mới, nêu nhiệm vụ nhận thức bài mới như sau:
Trên cơ sở thuộc mô hình các quốc gia cổ đại phương
Đông, Trung Quốc vào những thế kỷ cuối công nguyên do
sự phát triển của sản xuất, xã hội phân hoá giai cấp nên chế
độ phong kiến ở đây đã sớm hình thành. Nhà Tần đã khởi
đầu xây dựng chính quyền phong kiến, hoàng đế có quyền
tuyệt đối. Kinh tế phong kiến trung quốc chủ yếu là nông
nghiệp phát triển thăng trầm theo sự hưng thịnh của chính
trị. Cuối thời Minh - Thanh đã xuất hiện mầm mống quan
hệ sản xuất TBCN nhưng nó không phát triển được. Trên
cơ sở những điều kiện kinh tế xã hội mới, kế thừa truyền
thống của nền văn mình cổ đại, nhân dân Trung Quốc đã
đạt nhiều thành tựu văn hoá rực rỡ.
Để hiểu được quá trình hình thành chế độ phong kiến
ra sao? Phát triển qua các triều đại như thế nào? Sự hưng
thịnh về kinh tế gắn với chính trị thế nào? Tại sao có các
cuộc khởi nghĩa nông dân vào cuối các triều đại. Những
thành tựu văn hoá rực rỡ của Trung quốc là gì? Bài học hôm
nay giúp các em nắm bắt được những vấn đề trên.
3. Tổ chức các hoạt động trên lớp

Những kiến thức HS
Các hoạt động của thầy và trò
cần nắm vững
Hoạt động 1: hoạt động cá  Chế độ phong kiến
nhân thời tần - Hán
- Trước hết GV gợi lại cho HS
nhớ lại kiến thức đã học ở bài
các quốc gia cổ đại phương
Đông, về các giai cấp cơ bản
trong xã hội, sau đó đặt câu hỏi:
- Việc sử dụng công cụ bằng
sắt ở Trung quốc vào thế kỷ V
TCN có tác dụng gì?
Cho HS cả lớp xem sơ đồ treo
bảng và gọi một HS trả lời, các
HS khác bổ sung cho bạn.
Quý tộc
ND
Quý tộc


Nông  giàu Nông 
ND
dân  dân 
tự canh
công  ND lĩnh 

xã nghèo canh
Những kiến thức HS
Các hoạt động của thầy và trò
cần nắm vững




HS dựa vào những kiến thức
đã học ở những bài trước và dựa
vào sơ đồ để trả lời. GV củng
cố và giải thích thêm cho HS rõ:
- Trong xã hội Trung Quốc, từ
khi đồ sắt xuất hiện, xã hội đã
có sự phân hoá, hình thành hai a. Sự hình thành nhà Tần
giai cấp mới địa chủ và nông - Hán:
dân lĩnh canh, từ đây hình thành
quan hệ sản xuất phong kiến, đó
là quan hệ bóc lột giữa địa chủ
và nông dân lĩnh canh thay thế
cho quan hệ bóc lột quý tộc và - Năm 221 - TCN, nhà
nông dân công xã. Tần đã thống nhất Trung
- Nhà Tần - Hán được hình Quốc, vua Tần tự xưng
thành như thế nào? Tại sao nhà là Tần Thuỹ Hoàng.
Tần lại thống nhất được Trung - Lưu Bang lập ra Nhà
Quốc? Hán 206 - 220 TCN.
Cho HS đọc SGK, gọi một HS Đến đây chế độ phong
trả lời và các em khác bổ sung. kiến Trung Quốc đã
Những kiến thức HS
Các hoạt động của thầy và trò
cần nắm vững
GV củng cố và chốt ý: Trên được xác lập.
lưu vực Hoàng Hà và Trường
Giang thời cổ đại có nhiều nước
ngỏ thường chiến tranh xâu xé
thôn tính lẫn nhau làm thành cục
diện Xuân Thu chiến quốc. Đến
thế kỷ IV - TCN, Nhà Tần có
tiềm lực kinh tế, quân sự mạnh
hơn cả đã lần lượt tiêu diệt các
đối thủ. Đến năm 221- TCN, đã b. Tổ chức bộ máy nhà
thống nhất Trung quốc, vua Tần nước thời Tần - Hán
tự xưng là Tần Thuỷ Hoàng, chế
độ phong kiến Trung Quốc hình
thành. Nhà Tần tồn tại được 15 - Ở TW: Hoàng đế có
năm sau đó bị cuộc khởi nghĩa quyền tuyệt đối, bên
của Trần Thắng và Ngô Quảng dưới có thừa tướng, thái
làm cho sụp đổ. uý cùng các quan văn, võ.
- Lưu Bang lập ra Nhà Hán 206
TCN - 220. Đến đây chế độ
phong kiến Trung quốc đã được
xác lập. - Ở địa phương: Quan
- GV cho HS quan sát sơ đồ tổ thái thú và Huyện lệnh.
chức bộ máy Nhà nước phong (Tuyển dụng quan lại
kiến và trả lời câu hỏi: Tổ chức chủ yếu là hình thức
bộ máy Nhà nước phong kiến tiến cử).
thời Tần - Hán ở Trung Ương và
địa phương như thế nào?
Những kiến thức HS
Các hoạt động của thầy và trò
cần nắm vững
GV đặt câu hỏi: Hãy kể tên
các cuộc khởi nghĩa của nhân - Chính sách xâm lược
dân ta chống lại sự xâm lược của nhà Tần - Hán: xâm
của Nhà Tần, Nhà Hán? (gợi ý lược các vùng xung
VD cuộc khởi nghĩa của nhân quanh, xâm lược Triều
dân ta chống quân Tần TCN, Tiên và đất đai của
cuộc khởi nghĩa Hai Bà trưng người Việt cổ.
chống quân Hán năm 40…).
Hoàng đế




Thừa tướng Thái uý


Các  Các 
Các  Các 
chức  chức 
quan  quan 
quan  quan 
văn võ
khác khác



Quận Quận


Huyện Huyện Huyện Huyện




Hoạt động 2: Hoạt động theo  Sự phát triển chế
nhóm độ phong kiến dưới
Những kiến thức HS
Các hoạt động của thầy và trò
cần nắm vững
- GV nêu câu hỏi cho từng thời Đường
nhóm:
+ Nhóm 1: Nhà Đường được
thành lập như thế nào? Kinh tế
thời Đường so với các triều đại
trước? Nội dung của chính sách
Quân điền?
+ Nhóm 2: Bộ máy Nhà nước
thời Đường có gì khác so với các
triều đại trước?
+ Nhóm 3: Vì sao lại nổ ra các
cuộc khởi nghĩa nông dân vào
cuối triều đại nhà Đường?
HS thảo luận từng nhóm đọc a. Về kinh tế:
SGK, tìm ý trả lời và thảo luận + Nông nghiệp: chính
với nhau. sách quân điền, áp dụng
Sau đó đại diện các nhóm lên kỹ thuật canh tác mới,
trình bày, các nhóm khác nghe và chọn giống … dẫn tới
bổ sung. năng suất tăng.
- Cuối cùng GV nhận xét và + Thủ công nghiệp và
chốt ý: thương nghiệp phát triển
+ Nhóm 1: Sau Nhà Hán, Trung thịnh đạt: có các xưởng
Quốc lâm vào tình trạng loạn lạc thủ công (tác phường)
kéo dài, Lý Uyên dẹp được loạn, luyện sắt, đóng thuyền.
lên ngôi Hoàng đế, lập ra Nhà → Kinh tế thời Đường
đường (618 - 907). phát triển cao hơn so với
- Kinh tế nhà Đường phát triển các triều đại trước.
Những kiến thức HS
Các hoạt động của thầy và trò
cần nắm vững
hơn các triều đại trước đặc biệt
trong nông nghiệp có chính sách
quân điền (lấy ruộng đất công và b. Về chính trị
ruộng đất bỏ hoang chia cho - Từng bước hoàn thiện
nông dân. Khi nhận ruộng nông chính quyền từ TW
dân phải nộp thuế cho Nhà nước xuống địa phương, có
theo chế độ tô, dung, điệu, nộp chức Tiết độ sứ
bằng lúa, ngày công lao dịch và - Tuyển dụng quan lại
bằng vải). Ngoài ra thủ công bằng thi cử (bên cạnh cử
nghiệp và thương nghiệp thịnh con em thân tín xuống
đạt dưới thời Đường. các địa phương).
+ Nhóm 2: Bộ máy Nhà nước
nhà Đường tiếp tục được củng
cố từ TW đến địa phương làm
cho bộ máy cai trị phong kiến
ngày càng hoàn chỉnh. Có thêm
chức Tiết độ sứ. Chọn quan lại
bên cạnh việc cử con em quan - Mâu thuẫn xã hội dẫn
lại cai quản ở địa phương còn có đến khởi nghĩa nông dân
chế độ thi tuyển chọn người làm thế kỷ X khiến cho nhà
quan. Đường sụp đổ.
- Nhà Đường tiếp tục chính
sách xâm lược láng giềng, mở
rộng lãnh thổ. Nhà Đường đã
từng đặc ách thống trị lên đất
nước ta và đã bị nhân dân ta vùng
lên khởi nghĩa trong đó có cuộc
Những kiến thức HS
Các hoạt động của thầy và trò
cần nắm vững
khởi nghĩa tiêu biểu của Mai
Thúc Loan (năm 722), chống lại
sự đô hộ của nhà Đường.
+ Nhóm 3: Cuối triều đại Nhà
Đường, mâu thuẫn xã hội giữa
nông dân với địa chủ quan lại
ngày càng gay gắt dẫn đến khởi
nghĩa nông dân và nhà Đường
sụp đổ.

Hoạt động 3: Hoạt động tập  Trung Quốc thời
thể và cá nhân Minh - Thanh
GV đặt câu hỏi cho cả lớp: a. Sự thành lập nhà
Nhà Minh, nhà Thanh được Minh - nhà Thanh:
thành lập như thế nào? - Nhà Minh thành lập
- Cho HS tìm hiểu SGK và trả (1638 - 1644), người
lời, gọi một HS trả lời, HS khác sáng lập là chu Nguyên
bổ sung. Chương.
- GV nhận xét và chốt ý: sau - Nhà Thanh thành lập
nhà Đường đến nhà Tống, nhà 1644 - 1911.
Nguyên.
- Phong trào khởi nghĩa nông
dân của Chu Nguyên Chương đã
thành lập nhà Minh (1638 -
1644). Khởi nghĩa của Lý Tự
Thành làm cho nhà Minh sụp đổ,
giữa lúc đó bộ tộc Mãn Thanh ở b. Sự phát triển kinh tế
Những kiến thức HS
Các hoạt động của thầy và trò
cần nắm vững
phía Bắc Trung quốc đã đánh bại dưới triều Minh: Từ thế
Lý Tự Thành lập ra nhà Thanho kỷ XVI đã xuất hiện
(1644 - 1911). mầm mống kinh tế
- GV đặt câu hỏi: Dưới thời TBCN:
Minh kinh tế Trung quốc có + Thủ công nghiệp: xuất
điểm gì mới so với các triều đạihiện công trường thủ
trước? Biểu hiện? công, quan hệ chủ -
- GV cho cả lớp thảo luận và người làm thuê.
gọi một HS trả lời, các HS khác + Thương nghiệp phát
có thể bổ sung cho bạn. triển thành thị mở rộng
- GV nhận xét và chốt lại: Các
và phồn thịnh.
vua triều Minh đã thi hành nhiều
biện pháp nhằm khôi phục, phát
triển kinh tế. Đầu thế kỷ XVI
quan hệ sản xuất TBCN đã xuất
hiện trong các ngành nông
nghiệp, thủ công nghiệp, thương
nghiệp. Các thành thị mọc lên
nhiều và rất phồn thịnh. Bắc
Kinh, Nam Kinh không chỉ là
trung tâm chính trị mà còn là
trung tâm kinh tế lớn.
- GV có thể giải thích thêm:
Sự thịnh trị của Nhà Minh còn
biểu hiện ở lĩnh vực chính trị:
ngay từ khi lên ngôi, Minh Thái c. Về chính trị: Bộ máy
Tổ đã quan tâm đến xây dựng Nhà nước phong kiến
Những kiến thức HS
Các hoạt động của thầy và trò
cần nắm vững
chế độ quân chủ chuyên chế TW ngày càng tập quyền.
tập quyền (quyền lực ngày càng Quyền lực ngày cáng tập
tập trung vào tay nhà vua, bỏ trung trong tay nhà vua.
chức thừa tướng, Thái uý, giúp - Mở rộng bành trướng
việc cho vua là 6 bộ, vua tập ra bên ngoài trong đó có
trung mọi quyền hành trong tay, sang xâm lược đại Việt
trực tiếp chỉ huy quân đội). nhưng đã thất bại nặng
GV đặt ra câu hỏi: Tại sao nề.
Nhà Minh với nền kinh tế và
chính trị thịnh đạt như vậy lại
sụp đổ?
- Gọi HS trả lời và GV nhận
xét và phân tích cho HS thấy:
Cũng như các triều đại phong
kiến trước đó, cuối triều Minh d. Chính sách của nhà
ruộng đất ngày càng tập trung Thanh:
vào tay giai cấp quý tộc, địa chủ
còn nông dân ngày càng cực khổ - Đối nội: Ap bức dân
ruộng ít, sưu cao, thuế nặng tộc, mua chuộc địa chủ
cộng với đi lính phục vụ cho các người Hán.
cuộc chiến tranh xâm lược, mở - Đối ngoại: thi hành
rộng lãnh thổ của các triều vua, chính sách "bế quan toả
vì vậy mâu thuẫn giữa nông dân cảng".
với địa chủ ngày càng gay gắt và → Chế độ phong kiến
cuộc khởi nghĩa nông dân của Lý Nhà Thanh sụp đổ năm
Tự Thành làm cho nhà Minh sụp 1911.
đổ.
Những kiến thức HS
Các hoạt động của thầy và trò
cần nắm vững
GV đặt câu hỏi: Chính sách cai
trị của Nhà Thanh?
Gọi 1 HS trả lời, các HS bổ
sung sau đó GV nhận xét, chốt ý:
Người Mãn Thanh khi vào Trung
Quốc lập ra nhà Thanh và thi
hành chính sách áp bức dân tộc,
bắt người Trung Quốc ăn mặc
và theo phong tục người Mãn,
mua chuộc địa chủ người Hán,
giảm thuế cho nông dân nhưng
mâu thuẫn dân tộc vẫn tăng dẫn
đến khởi nghĩa nông dân khắp
nơi.
- Đối ngoại: thi hành chính
sách "bế quan toả cảng" trong
bối cảnh bị sự nhóm ngó của tư
bản phương Tây dẫn đến sự suy
sụp của chế độ phong kiến.
Cách mạng Tân Hợi năm 1911 đã
làm cho nhà Thanh sụp đổ.

Hoạt động 4: Làm việc theo  Văn hoá Trung quốc
nhóm
GV chia cả lớp làm 2 nhóm
chính và giao nhiệm vụ cho mỗi
nhóm:
Những kiến thức HS
Các hoạt động của thầy và trò
cần nắm vững
- Nhóm 1: Những thành tự trên
lĩnh vực tư tưởng của chế độ
phong kiến Trung Quốc?
- Nhóm 2: Những thành tựu
trên các lĩnh vực sử học, văn a. Tư tưởng:
học, khoa học kỹ thuật? - Nho giáo giữa vai trò
GV cho đại diện nhóm trình quan trọng trong hệ tư
bày, và bổ sung cho nhau, sau đó tưởng phong kiến công
GV nhận xét và chốt ý: cụ tinh thần bảo vệ chế
+ Nhóm 1: Nho giáo giữ vai trò độ phong kiến, về sau
quan trọng trong lĩnh vực tư Nho giáo càng trở lên
tưởng. Người khởi xướng nho bảo thủ, lỗi thời và kìm
học là Khổng Tử. Từ thời Hán hãm sự phát triển của xã
Nho giáo đã trở thành công cụ hội.
thống trị về mặt tinh thần với - Phật giáo cũng thịnh
quan niệm về vua - tôi, cha - con, hành nhất là thời
chồng - vợ, nhưng về sau Nho Đường.
Giáo càng trở lên bảo thủ, lỗi
thời và kìm hãm sự phát triển
của xã hội.
- Phật giáo cũng thịnh hành b. Sử học:
nhất là thời Đường. Thời Tư Mã Thiên với bộ sử
Đường, vua đường đã cử các nhà ký.
sư sang Ấn Độ lấy kinh phật
như cuộc hành trình đầy gian nan c. Văn học:
vất vả của nhà sư Đường + Thơ phát triển mạnh
Huyền Trang. dưới thời Đường.
Những kiến thức HS
Các hoạt động của thầy và trò
cần nắm vững
+ Nhóm 2: bắt đầu từ thời Tây + Tiểu thuyết phát triển
Hán, sử học đã trở thành lĩnh vực mạnh ở thời Minh -
độc lập, người đặt nền móng là Thanh.
Tư Mã Thiên với bộ sử ký.
Văn học: Thơ phát triển mạnh
dưới thời đường với những tác
giả tiêu biểu: Đỗ Phủ, Lý Bạch,
Bạch Cư Dị, tiểu thuyết phát
triển mạnh ở thời Minh - Thanh
với các bộ tiểu thuyết nổi tiếng
như Thuỷ Hử của thi Nại Am,
tam Quốc diễn nghĩa của La d. Khoa học kỹ thuật:
Quán Trung, Tây Du Ký của Ngô Đạt được nhiều thành
Thừa An, Hồng Lâu Mộng của tựu trong lĩnh vực hàng
Tào tuyết Cần, các tiểu thuyết hải, nghề in làm giấy,
của Trung Quốc đều dựa vào gốm, dệt, luyện sắt và
những sự kiện có thật và hư cấu kỹ thuật phục vụ cho
thêm "7 thực, 3 hư", nó phản ánh chế độ phong kiến.
phần nào đời sống của nhân dân
Trung Quốc và các mối quan hệ
xã hội thời phong kiến (nếu còn
thời gian GV có thể kể ngắn gọn
nội dung của một tác phẩm …).
Khoa học kỹ thuật: Người
Trung Quốc đạt được nhiều
thành tựu rực rỡ trong lĩnh vực
hàng hải như bánh lái, la bàn,
Những kiến thức HS
Các hoạt động của thầy và trò
cần nắm vững
thuyền buồm nhiều lớp. Nghề
in, làm giấy, gốm, dệt, luyện
sắt, khai thác khí đốt cũng được
người Trung Quốc biết đến khá
sớm (GV có thể cho HS quan sát
các tranh sưu tầm về đồ gốm,
sứ, hàng dệt, cho HS nhận xét và
GV phân tích cho HS thấy trình
độ cao của người Trung Quốc
trong việc sản xuất ra những sản
phẩm này).
- GV cho Hs xem tranh Cố
cung Bắc Kinh và yêu cầu HS
nhận xét. Sau đó GV có thể phân
tích cho HS thấy uy quyền của
chế độ phong kiến, nhưng đồng
thời nó cũng biểu hiện tài năng
và nghệ thuật trong xây dựng
của nhân dân Trung Quốc.
4. Sơ kết bài học
GV kiểm tra hoạt động nhận thức của HS với việc yêu
cầu HS nêu lại sự hình thành xã hội phong kiến Trung
Quốc, sự phát triển của chế độ phong kiến Trung Quốc qua
các triều đại, điểm nổi bật của mỗi triều đại? Vì sao cuối
các triều đại đều có khởi nghĩa nông dân? Những thành tựu
văn hoá tiêu biểu của Trung Quốc thời phong kiến?
5. Bài tập - Dặn dò về nhà
- Học bài cũ, làm bài tập trong SGK, đọc trước bài mới.
- Bài tập:
 Kể tên các triều đại phong kiến Trung Quốc, thời
gian tồn tại? Triều đại nào chế độ phong kiến đạt đến đỉnh
cao? Biểu hiện?
 Những thành tựu văn hoá chủ yếu của Trung Quốc
thời phong kiến? Tìm hiểu tác phẩm Sử ký của Tư Mã
Thiên.
Đề thi vào lớp 10 môn Toán |  Đáp án đề thi tốt nghiệp |  Đề thi Đại học |  Đề thi thử đại học môn Hóa |  Mẫu đơn xin việc |  Bài tiểu luận mẫu |  Ôn thi cao học 2014 |  Nghiên cứu khoa học |  Lập kế hoạch kinh doanh |  Bảng cân đối kế toán |  Đề thi chứng chỉ Tin học |  Tư tưởng Hồ Chí Minh |  Đề thi chứng chỉ Tiếng anh
Theo dõi chúng tôi
Đồng bộ tài khoản