Linux cho người mới dùng

Chia sẻ: Nhan Hoang | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:55

0
120
lượt xem
51
download

Linux cho người mới dùng

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ
Lưu

Nội dung Text: Linux cho người mới dùng

  1. Linux cho nguo’i dùng ’` ’ Tác gia: Kostromin V. A. ’’ Dich boi: Phan Vınh Thinh ˜ ˙ ˙
  2. Muc luc ˙ ˙ 1 ’’ HDH Linux: lich su và các ban phân phoi ¯ ’ ´ ˆ 2 ˙ 2 Cài dat HDH Linux trên cùng máy tính voi Windows ¯˘ ¯ ´’ 3 ˙ ’n bi cài d ˘ t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1 Chua . . . . . . . . . 3 ˆ ¯a ˙ ˙ 2.2 Phòng xa và nhung loi khuyên . . . . . . . . . . . . . . . ˜’ `’ . . . . . . . . . 5 ¯ı ’’ ¯o 2.3 Phân vùng trên d˜a và quá trình khoi d ˆ ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 ˙’ ´ nào là cau trúc "hình hoc cua d˜a" . . . . . . . ´ 2.3.1 The ˆ ˆ ¯ı . . . . . . . . . 6 ’ ˙ ’ ¯ı 2.3.2 Phân vùng và bang phân vùng cua d˜a . . . . . . . . . . . . . . . . 7 ’’ ¯o 2.3.3 Quá trình khoi d ˆ ng HDH công ty Microsoft . . . ¯ . . . . . . . . . 8 ˙ ´ n d ˆ voi các d˜a lon . . . . . . . . . . . . . . . ` ´’ 2.3.4 Va ¯e ˆ ¯ı ´’ . . . . . . . . . 10 ’ ’’ ¯o 2.4 Lua chon trình khoi d ˆ ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 ˙ ˙ ’’ ¯o ˙ ’ ¯ 2.4.1 Trình khoi d ˆ ng LILO cua HDH Linux . . . . . . . . . . . . . . . 11 ˙ ’’i d ˆ ng khác . . . . . . . . . . . . . . 2.4.2 Các trình kho ¯o . . . . . . . . . 13 ˙ ’ 2.4.3 Các phuong án khoi d ˆ ng . . . . . . . . . . . . . ’’ ’ ¯o . . . . . . . . . 14 2.5 Chua ’n bi các phân vùng trên d˙ a . . . . . . . . . . . . . . ˆ ˜ ¯ı . . . . . . . . . 14 ˙ 2.5.1 Loi khuyên khi tao phân vùng . . . . . . . . . . . `’ . . . . . . . . . 14 ˙ 2.5.2 Chuong trình d ˆ’ phân chia o d˜a . . . . . . . . . . ’’ ¯e ˆ’ ¯ı . . . . . . . . . 17 ’’ ¯o 2.6 Windows NT và Linux: khoi d ˆ ng qua OS Loader cua NT ’ . . . . . . . . . 17 2.7 Su ’’ dung trình khoi d ˆ ng LILO ˙ . . . . . . . . . . . . . . . ’’ ¯o . . . . . . . . . 20 ˙ ´˙ 2.7.1 Cài d ˘ t và cau hình LILO . . . . . . . . . . . . . . ¯a ˆ . . . . . . . . . 20 ˙ ` 2.7.2 Cài d ˘ t các he d ˆ u hành khác sau Linux . . . . . . ¯a ˆ ¯ie . . . . . . . . . 23 ˙’ ˙ 2.7.3 Chuyen thu muc /boot lên phân vùng DOS . . . . ˆ ’ . . . . . . . . . 23 ’’ ¯o ˙ ` 2.8 Khoi d ˆ ng Linux tu MS-DOS bang loadlin.exe . . . . . . `’ ˘ . . . . . . . . . 24 ˙ 3 Bash 27 ˆ ’ 3.1 He vo là gì? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 ˙ 3.2 Các ký tu d ˘ c biet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ’ ¯a ˆ . . . . . . . . . . . . 28 ˙ ˙ ˙ 3.3 Thuc thi các câu lenh . . . . . . . . . . . . . . . . . ’ ˆ . . . . . . . . . . . . 29 ˙ ˙ 3.3.1 Thao tác ; . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 3.3.2 Thao tác & . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 3.3.3 Thao tác && và || . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 Dˆ` ¯a` ˆ’ 3.4 ¯ au vào/d ˆ u ra tiêu chuan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 3.4.1 Dòng du lieu vào-ra . . . . . . . . . . . . . ˜’ ˆ . . . . . . . . . . . . 30 ˙ 3.4.2 Lenh echo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ˆ . . . . . . . . . . . . 30 ˙ 3.4.3 Lenh cat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ˆ . . . . . . . . . . . . 31 ˙ ’n huong d ˆ u vào/d ˆ u ra, d ’ong ong và d ˆ u loc ` ` 3.5 Chuye ˆ ’´’ ¯a ¯a ¯u `’ ´ˆ ¯a` . . . . . . . . . . . . 31 ’’ ˙ 3.5.1 Su dung >, < và >> . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 ˙
  3. MUC LUC iii ˙ ˙ ’’ 3.5.2 Su dung | . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33 3.5.3 ¯ au ˙ c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ` D ˆ lo . . 34 3.6 Tham bien và˙các bien so. Môi truong cua he vo . . . . . . . . . . . . . ´ ˆ ´ ´ ˆ ˆ ’`’ ’ ˆ ’ . . 34 3.6.1 Các dang tham bie ´ n khác nhau . . .˙ . . . . . . . . . . . . . . . ˆ . . 35 ´ ˙˘ ’ ˆ ’ ˆ ´ 3.6.2 Dau nhac cua he vo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 ´ ˙ 3.6.3 Bien môi truong PATH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 ˆ ’`’ ´ 3.6.4 Bien môi truong IFS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ˆ ’`’ . . 38 3.6.5 Thu muc hien thoi và thu muc cá nhân . . . . . . . . . . . . . . ’ ˆ `’ ’ . . 38 3.6.6 Câu lenh ˙ export . . . . . . ˙ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ˙ . . . 38 ˆ 3.7 Khai trien bie˙ thuc . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ˆ’ ˆ’u ´’ . . 39 ˆ’ ´ 3.7.1 Khai trien dau ngoac . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ˆ ˘ . . 39 ´ ´ ˙ 3.7.2 Thay the dau ngã (Tilde Expansion) . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 ˆ ˆ ´ ˆ ´ ˆ ´ ´ 3.7.3 Phép the các tham bien và bien so . . . . . . . . . . . . . . . . ˆ ˆ . . 40 3.7.4 Phép the ´ các câu lenh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ˆ ˆ . . 41 ´ ´ ˙ 3.7.5 Phép the so hoc (Arithmetic Expansion) . . . . . . . . . . . . . . . 41 ˆ ˆ `’ ˙ 3.7.6 Phân chia tu (word splitting) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 3.7.7 Khai trie ˆ’n các mau tên tap tin và thu muc (Pathname Expansion) ˜ ˆ ˆ ’ . . 41 3.7.8 Xóa các ký tu d ˘ c biet ˙ . . . . . . . ˙ . . . . . . . . . . . . . ’ ¯a ˆ . . . . 42 3.8 Shell - mot ngôn ngu ˆ ˙ lap trình . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ˙ ˙ . . 42 ˆ ˜’ ˙ ’’ ˙ 3.8.1 Toàn tu if và test (hoac [ ]) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ˘ . . 42 ’’ ¯ie` ˙ˆ ’ ˆ’ ´’ 3.8.2 Toán tu test và d ˆ u kien cua bieu thuc . . . . . . . . . . . . . . . . 43 ’’ 3.8.3 Toán tu case . . . . . ˙. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 ’’ 3.8.4 Toán tu select . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 ’’ 3.8.5 Toán tu for . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 ’’ 3.8.6 Toán tu while và until . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 ´ 3.8.7 Các hàm so . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ˆ . . 48 3.8.8 Tham so ´ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ˆ . . 48 ’ ˆ ’ 3.9 Script cua he vo và lenh source . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ˆ . . 49 3.10 Câu lenh sh ˙ . . . . ˙. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 ˆ ˙
  4. ’ Danh sách bang 2.1 ´ ’ ’’ ¯o Cau trúc cua sector khoi d ˆ ng chính . . . ˆ . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 ˙ `u su dung không gian d˜a cua HDH ’’ 2.2 Nhu ca ˆ ¯ı ’ ¯ . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 ˙ 3.1 ˆ ` Các câu lenh d ˆ u loc . . . . . . . . . . . ¯a . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 3.2 ´ Thay the các˙ tham ˙bien d ˘ c biet . . . . . ´ ¯a . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 ˆ ˆ ˆ 3.3 Ký tu xác d nh dang dau nhac ˙. . . . . . . ’ ¯i ´ ˙ ˘ ˆ ´ . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 3.4 Các ký tu tao ma˙ . . . . . . . . . . . . . ˙ ’ ˙ ˜ ˆu . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 ˙ ˙
  5. ’ DANH SÁCH BANG 1 ` ¯ˆ Loi nói dau `’ D ’ ´ ˆ ’`’ ’ ’ ¯ ây là ban dich cuon "Linux cho nguoi dùng" (sêri sách tu hoc) cua Kostromin Victor Alexeevich co ˙ng thêm mot vài (rat ít) kinh nghiem su dung Linux cua teppi. Ban goc d oc ´ ˆ ’’ ˙ ˙ ’ ’ ´ ¯u ’ ˆ ˆ ˆ ˆ ’ ´ ´ viet trên tieng˙ Nga. Theo˙yêu cau cua Kostromin˙ A. V., xin d oc d a ra các liên ket toi ban ` ’ ˙ ´ ´’ ’ ˙ ˆ ˆ ˆ ¯u ’ ¯u ’ ’ ˆ ´ ¯ây: goc d ˙ ˆ http://rus-linux.net/book1.php?name=book1/oglavl http://linux-ve.chat.ru/ `’ ’ ’ Loi cam on ’ ’ ¯ã ¯o ¯ã ´ ˆ ˆ ´ ˆ ` Xin cam on các bác sau d giúp d ˜’: Kostromin V. A. d viet mot cuon sách ve Linux cho ˆ nguoi dùng moi tuyet voi; Truong Manh Cuong d dành cho teppi ˆ ˙ mot khoang không trên ’ ’`’ ´’ ˆ `’ ’’ ’`’ ¯ã ˙ d ’ d ˘ t cuon sách này; hai bác Nguyen Dai Quý và Nguyen Dang http://phoc.minidns.net ¯e ¯a ´ ˙ ˆ˜ ¯ ˙ ˜ ˆ ˘ ˆ ˆ ˙ c su dung LT X. Bác Nguyen Da˙ Quý d d c và su¯ ˙ Hoàng Tuân d giúp trong vie ’’ A ˜ ˆ ¯ i ’’a cho ¯ã ˆ E ¯ã ¯o phiên ban 0.9. Xin hãy gui thu nhac teppi tai teppi@vnlinux.org neu nhu teppi ˙ quên ai d ’ ’’ ’ ˙ ´ ˘ ˙ ˙ ´ ˆ ’ có ¯ó. ˙ ’ ` ˆ Ban quyen ´ ’’ ’ ` Cuon "Bash cho nguoi dùng" này su dung ban quyen GPL. Nói mot cách ngan gon, ban có ˆ ’`’ ˆ ˆ ´ ˘ theˆ’ làm bat ký thu gì: in, tang, bán, d´ t,... nhung xin hãy thêm hai d ˙’ong dan sau vào các ban ´ ˆ ´’ ˘ ¯oˆ ˙ ’ ¯u `’ ˜ ˆ ˙ ˙ ’ ’ sao cua mình: ˙ http://rus-linux.net/book1.php?name=book1/oglavl http://teppi.org/l4u/ ’ ` Tác gia Kostromin V. A. cung nhu nguoi dich không chiu trách nhiem ve hau qua do viec su ˜ ’ ’`’ ˆ ˆ ˆ ’ ˆ ’’ ´ dung cuon sách này gây ra. ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˆ ˙ ’ ˆ ˆ Phiên ban và cap nhat ’ Phiên ban 0.9 ˙ ˙ ˆ ˆ ´ Cap nhat cuoi cùng Ngày 9 tháng 2 nam 2005 ˆ ˘ ˙ i d ` ˙nghi sua d ’i, thông báo loi chính ta, loi kien thuc cua ban dich cung nhu d ` nghi giúp Mo ¯e ’’ ¯o ˜ ’ ˆ ´˜ ˆ ´’ ’ ’ ˆ ˆ ˆ ˜ ’ ¯e ˆ d ˜’˙dich xin ˙gui cho Phan Vınh Thinh theo d a chı teppi@vnlinux.org. ’’ ’ ˙ ˙ ¯o ˜ ¯i ˙ ˙ ˙
  6. Chuong 1 ’’ ’’ ’ ´ ˆ HDH Linux: lich su và các ban phân phoi ¯ ˙
  7. Chuong 2 ’’ Cài dat HDH Linux trên cùng máy tính ¯˘ ¯ ´’ ˙ voi Windows ’ ’’ ¯a ` Van su khoi d ˆ u nan – Trung Quoc ´ˆ ˙ ˙ ¯ı ’ ’ ´ Thông thuong trên các d˜a cua ban phân phoi Linux d có huong dan ngan gon cách cài d ˘ t ’`’ ˆ ¯ã ’´’ ˜ ˆ ´ ˘ ¯a Linux. Ngoài ra, trên Internet ban có the ’ tìm thay rat nhieu cuon sách nó ve van d ˆ này. Và tat ˆ ´ ´ ˆ ˆ ˆ` ´ ˆ ` ´ ˙ ¯e ˆ ˆ ` ´˙ ˆ ca ´ ´’ ˙ ’ các ban phân phoi lon (Debian, Slackware, Fedora, Mandrake, ...) d ˆ u d có cuon huong ’ ` ¯ã ´ ˆ ¯e ˆ ’´’ ˜ ˆ ¯a ´ ˆ ´ ˆ ´ ˆ ’’ dan cài d ˘ t rat chi tiet, cho moi tình huong su dung. Hãy cho d ’i và hy vong trong tuong lai `’ ¯o ’’ không xa˙se có ban dich Tieng Viet cua nhung cuon sách này. Chính vì vay trong cuon sách ˜ ’ ´ ˙ ˆ ’ ˆ ˜’ ˙ ´ ˆ ˙ ˙ ˆ ´ ˆ ˙ d a ra các buoc cu the cua viec cài d ˘ t, mà xin ba˙n d c hãy tìm các ˙ ´ ’ ˜ này, tác gia se không ¯u ’ ’’ ˆ’ ’ ˆ ¯a ¯o cuon huong dan tuong ung. Thay vào d ˙ là nhung gì ban ca˙ biet và chuan bi truoc khi cài ´ ˆ ’´’ ˜ ˆ ’ ’ ´’ ¯ó ˜’ ˙ ˆn ´ ` ˆ ˙’ ˙ ˆ ’´’ d ˘ t, d ˆ `’ ’ ˜ ¯i ’ ´ ˙ `ng thoi, tác gia se d cu the và chi tiet vào nhung gì d ˘ c biet khi cài d ˘ t Linux trên máy ˙ ¯a ¯o ˆ ˆ ˜’ ¯a ˆ ¯a tính d có mot trong các he d˙ ˆ u hành Windows cung nhu viec khoi d ˆ ng nhieu he d ˆ u hành. ˙ ¯ã ˆ ˆ ¯ie ` ˜ ’ ˙ ˆ ˙’ ’ ¯o ˙` ˆ ˆ ¯ie ` ˙ ˜ ˙ ´ n d ˆ o cho, phan lon nguoi dùng Viet Nam truoc khi bat d ˆ u hoc Linux d làm quen và ` ’’ ˆ ` ´’ ˙´ ` ˙ ˙ Va ¯e ˆ ˆ ’`’ ˆ ’´’ ˘ ¯a ¯ã rat có the d có kinh nghiem su dung các˙ HDH dòng Windows nhu˙Windows 98, Windows ´ˆ ˆ’ ¯ã ˆ ’’ ¯ ’ 2000 và Windows XP. Và trên thuc˙te thì tam thoi Linux khó có the là HDH d ˆ u tiên mà nguoi ˙ ’ ´ ˆ `’ ˆ’ ¯ ` ¯a ’`’ dùng làm quen. Nhu the ˆ ˙ ˙ ´ , mot cách tu nhiên, neu nguoi dùng d làm viec voi HDH Windows ´ ’ ˆ ’ ˆ ’`’ ¯ã ˆ ´’ ¯ và quyet d nh thu nghiem voi Linux, thì ho không muon mat d môi ˙ ’ong làm viec quen ´ ¯i ˆ ’’ ˆ ˙´ ’ ˙ ´ˆ ´ ¯i ˆ tru `’ ˆ ˙ ˙´ i nhung gì d tao ra và d cau hình duoi duoi Windows. Rat˙ may là ˙ ´ ´ ˆ ’ thuoc cua mình, cùng vo ’ ˜’ ¯ã ¯ã ˆ ’´’ ’´’ ˆ ˙ nhat thiet phai d ´ ´ ’ ˙ ˜’ không ˆ ´ ´ ˆ ’ ¯ánh mat tat ca nhung thu d Boi vì trên mot máy tính có the cùng ˆ ˆ ´’ ¯ó. ’’ ˆ ˆ’ ´ ` ˙ ’ cho trên d a!). Chính ˜ "chung song hòa bình hai HDH và tham chí nhieu hon nua (neu có d ˆ ¯ ˆ ˆ ’ ˜’ ´ ˆ ¯u ˆ ¯ı˜ ´ , o phía duoi se nói cách cài d ˘ t˙HDH Linux trên máy tính d cài d ˘ t mot trong các he vì the ’’ ˆ ’´’ ˜ ¯a ¯ ¯ã ¯a ˆ ˆ ` ’ d ˆ u hành cua hãng Microsoft. ˙ ˙ ˙ ˙ ¯ie 2.1 ˆ’ Chuan bi cài dat ¯˘ ˙ ˙ ˆ’ ¯a ` Có the cài d ˘ t Linux bang mot trong các cách sau: ˘ ˆ ˙ ˙ `’ ˆ’ ¯ı • Tu o d˜a CD-ROM `’ ’ ˆ’ ¯ı ´’ • Tu ban sao chép Linux trên o d˜a cung ’ ˆ ’ • Tu máy chu tap tin cua mang noi bo qua NFS; `’ ˆ ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ • Tu máy tính khác trong mang noi bo qua SMB; `’ ˆ ˆ ˙ ˙ ˙
  8. 4 Cài dat HDH Linux trên cùng máy tính voi Windows ¯˘ ¯ ´’ ˙ `’ ’’ • Tu máy tính o xa (ví du tu Internet) qua giao thuc FTP; `’ ´’ ˙ `’ ˆ ’ • Tu mot máy chu WWW qua giao thuc HTTP. ´’ ˙ ´ ˆ ’ ’ ˆ ˆ ’ ´ ´ Theo ý kien cá nhân cua tác gia thì thuan tien và có tính thuc te nhat là cài d ˘ t Linux tu ˆ ˆ ¯a `’ CD-ROM, hon nua viec mua các d˜a CD bây `’ ˙ gio không gây khó khan gì. ˙ ˙ ˘ ˙ ’ ˜’ ˆ ¯ı Truoc khi bat d ˆ u ˙cài d ˘ t, hãy thu thap (hãy viet lên mot to giay) tat ca nhung thông tin ’´’ ´ ¯a ˘ ` ¯a ˆ ´ ˆ ˆ `’ ´ ˆ ´ ’ ˜’ ˆ ´ ` ´ ’ cau hình can thiet cua máy ˙tính. Neu nhu máy tính cua ban tam thoi van còn làm viec duoi ´ ˙ ’ ˙ `’ ˆ ˜ ˆ ˆ ˆ ˆ ’ ˆ ’´’ HDH Windows 95/98/2000/XP, thì ban se tìm thay rat nhie ´ ´ ˙ `u ˙thông tin neu nhan chuot phai ´ ´ ˙ ’ ¯ ˜ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ’u tuong My Computer, chon lenh Properties. O d ban có the tìm thay gan he˙ tat ca vào bie ’ ’ ˆ ˆ ˙ ’’ ¯ây ’ ˆ ´ ˆ ´t ´ ’ ˆ ` ˆ ˆ thông tin can thiet. Neu nhu ban không thay thông tin nào d ˙ thì can tìm kiem theo các cách ` ˆ ˙ ´ ˆ ´ ˆ ’ ˙ ˙ ´ ˆ ¯ó, ` ˆ ´ ˆ ˙ ˆ’ ’ ˆ ’’ ’ khác, ke ca viec mo vo máy và d c nhung dòng chu trên thiet bi. ¯o ˜’ ˜’ ´ ˆ ’ giúp ba ¯o˙n d c, xin d oc d ˙a ra d danh sách nhung thông tin can thu thap. Xin d ` ng ˙ ` ¯ e Dˆ ¯u ’ ¯u ’ ’ ¯ây ˜’ ˙ co gang ghi càng nhieu du lieu ve mot thiet bi càng tot (tat ca ˙ ng thông ˙´ ˘ ˙ ˆ ˆ ¯u’ luoi bieng và hãy ˆ ´ ’`’ ´ ˆ ` ˆ ˜’ ˆ ˆ ˆ ` ´ ˆ ´ ´ ’ nhu ˆ ˆ ˜’ tin có the tìm thay), nhung du lieu này se can˙d´ n khi cài d ˘ t ˙ cau hình, khi mà viec tìm ˆ’ ´ ˆ ˜’ ˜’ ˆ ` ˆ ˜ ˆ ¯e ˙ ¯a và ´ ˆ ˆ ´ kiem chúng se khó khan hon. ˘ ˙ ˙ ˙ ˆ ˜ ’ • BIOS: ’ ´ – nhà san xuat;ˆ ´ ˆ – so hieu phiên ban. ˆ ’ ˙ ˆ’ ¯ı ´’ ’’ ’ ˆ’ ¯ı ´ • Controller o d˜a cung: loai (IDE hay SCSI) và dung luong cua o d˜a (neu nhu ban d c ˆ ’ ¯o ˙’ ˜ ’ ˙ˆ ´ ¯o ˙ ˙ `n kiem tra xem BIOS có ho tro viec truy cap o che d ˆ LBA hay dùng d˜a IDE, thì ca ¯ı ˆ ˆ ˆ ˆ ’’ ˆ không): ˙ ˙ ˙ ˙ ´ – hda (Master trên controller so 1 hay Primary Master); ˆ ´ – hdb (Slave trên controller so 1 hay Primary Slave); ˆ ´ – hdc (Master trên controller so 2 hay Secondary Master); ˆ ´ – hdd (Slave trên controller so 2 hay Secondary Slave). ˆ ’ ´ ˆ ˜ ´ ˆ ’ ´ – nhà san xuat và so mau mã cua adapter SCSI (neu có). ˆ ˆ ’ ˆ ´’ ` • Dung luong cua bo nho (tính bang Kilobyte ’’ ˘ ˙ ˙ • CD-ROM: – Giao dien (IDE, SCSI, hay giao dien khác); ˆ ˆ ˙ ˙ ¯o ´’ ˆ ˆ’ ¯ı – d´ i voi các o d˜a CD-ROM không phai IDE, cung nhu SCSI - nhà san xuat và so ’ ˜ ’ ’ ´ ˆ ´ ˆ ˜ mau mã. ˆ • Chuot: ˆ ˙ – loai chuot (serial, PS/2, hay bus mouse); ˆ ˙ ˙ – giao thuc (Microsoft, Logitech, MouseMan, v.v. . . ); ´’ ´ – so nút; ˆ ¯o ´’ ˆ ˆ ˘ ˆ’ ˆ ˆ ˆ ´ ´’ ’ ’ ˆ’ ¯ó. ` ˆ – d´ i voi chuot cam vào cong noi tiep thì can so thu tu cua cong d ´ ´ ´ ˙ ˙ • Cac màn hình ˙
  9. 2.2 Phòng xa và nhung loi khuyên ˜’ `’ 5 ’ ´ – nhà san xuat; ˆ ˆ ˜ ´ ˆ ’’ – so mau mã (hay chipset su dung) ˙ – dung luong bo nho; ’’ ˆ ´’ ˙ ˙ • Màn hình ’ ´ – nhà san xuat ˆ ˆ ˜ ´ ˆ – so mau mã; ’ ˆ ´ ` ˆ ` – các giá tri gioi han (min, max) cua tan so làm moi theo chieu doc và theo chieu ´’ ´’ ˆ ` ˆ ˙ ng giá tri này ban d c chı có the tìm thay trong tài lieu˙ d kèm voi màn ˙ ngang (nhu ˜’ ¯o ’ ˆ’ ´ ˆ ˆ ¯i ´’ hình, Windows không ˆ ˙ hien thi˙ nhung giá tri này, và chúng rat˙ quan trong trong ’˙ ´ ˜’ ˆ khi ca ´ u hình giao dien d ˆ hoa). ` ˙ ˙ ˙ ˆ ˆ ¯o ˙ ˙ ´ ˆ ’ ´ ´ ´ • Neu nhu ban d c muon ket noi mang (mà UNIX nói chung là HDH dành cho mang), ¯o ˆ ˆ ˆ ¯ thì hãy ghi˙lai nhung du lieu sau: ˙ ˙ ˜’ ˜’ ˆ ˙ ˙ ˙ ’ ´ ˆ ˜ ´ ˆ – nhà san xuat và so mau mã cac mang; ˆ ˙ ˙ ’ ’ – d a chı IP cua mình; ¯i ˙ ’ – tên cua máy tính trong mang; ˙ – mat na mang con (subnet mask); ˘ ˙ ˙ ˙ ’ ’ – d a chı IP cua gateway; ¯i ˙ ¯i ’ ’ ’ ` – d a chı IP cua các máy chu tên mien (DNS server); ˆ ˙ ’ ’ ’ – d a chı IP cua máy chu WINS(Windows Internet Name Service); ¯i ˙ ` ˆ ’ – tên mien cua công ty ban d c. ¯o ˙ ˙ ’ ´ • Loai và nhà san xuat cac âm thanh và game controller (neu nhu có) ˆ ´ ˆ ’ ˙ ˙ 2.2 Phòng xa và nhung loi khuyên ˜’ `’ ¯a ¯ ´ Truoc khi cài d ˘ t HDH Linux sau Windows, rat nên thuc hien vài thao tác "phòng xa" ("phòng ’´’ ˆ ’ ˆ ˙cháy"). Vì rat có the ban d c se phai˙ phân vùng lai o d a, thay d ’i ban ghi ’ ˙ cháy hon chua ’ ˜’ ´ˆ ˆ ¯o ˜ ’ ˆ’ ¯ı ˜ ¯o ’ ˆ ’’i d ˆ ng (Boot Record) và làm viec vo kho ¯o ˙ i các tap tin khoi d ng cung nhu các tap tin cau hình. ˙ ’’ ¯o ˙ ´ ˆ ´’ ˆ ˆ ˜ ’ ˆ ˆ ˙ tác này không phai lúc nào cung d ˙ lai d lai mot ket qua theo ý ˙ ´ n, và trong ˙ ˙ Các thao ’ ˜ ¯em ¯em ˆ ´ ˆ ’ muo ˆ truong hop xau có the máy tính cua ban d c se ˙không khoi ˙¯ong nua. Có biet cách thoát ra ’`’ ’ ´ ˆ ˆ’ ’ ¯o ˜ ˙ ’ d ’ ˆ ˜’ ´ ˆ kho ’ i tình ´ ˙huong này và phuc hoi du lieu can thiet không d còn˙là mot câu hoi. Nhung roi vào ` ˜’ ˆ ˆ ˙ `˙ ´ ’ ˆ ˆ ˆ ¯ó ˆ ’ ’ ´ ˙ ˜ ˙´ ` ` ˙ ˆ ’ ˆ ´ ´’ ˆ tình huong nhu vay het suc de dàng nhat là voi nguoi dùng lan d ˆ u tiên cài d ˘ t Linux. Chính ˆ ˆ ´’ ’`’ ˆ ¯a ¯a ` ˙` ` ` ˙ ` ˆ ˆ ’’ ¯o vì vay, d ˆ u tiên, can tao mot d˜a mem khoi d ˆ ng hay mot d˜a mem giúp phuc hoi he thong ˆ ¯a ˆ ¯ı ˆ ¯ı ˆ ˆ ˆ ´ ˆ (neu´ ˙ ban d c còn chu˙ tao). Thu hai, can ghi˙ lai nhung ˙du lieu có giá tri (backup).˙Và thu a ˙ ´’ ` ˙ ´’ ˆ ¯o ’ ˆ ˜’ ˜’ ˆ ˙ ’n bi các tap tin (d a mem, CD) cài d ˘ t cho he thong cu. Mot loi khuyên quan trong ˙ ˙ ` ˙ ˙ ˙ ba, chua ˆ ˆ ˜ ¯ı ˆ ¯a ˆ ´ ˆ ˜ ˆ `’ khác: ne ´ u có gì d ˙ xay ra không theo ý muo˙ thì không nên hoang mang. Xin chia se mot ˆ ˙ ¯ó ’ ´n ˆ ˙ ˙ ’ ˙ˆ ` ` ` ’ kinh nghiem buon: khi lan d ˆ u tiên tác gia cài Linux trên máy tính d có Windows NT, và ˙ ˆ ˆ ˆ ¯a ¯ã ˙máy tính không the khoi d ng d oc. Không hieu het van d ` tác gia nghı là không ´ ket qua là ˆ ’ ˆ’ ’’ ¯o ¯u ’ ˆ ’ ˆ’ ´ ´ ¯e ˆ ˆ ˆ ’ ˜ còn cách gì khác ngoài d nh dang lai o ¯ı ˙’ d a và cài d ˘ t lai tu d `u. Bây gio thì tác gia d hieu là ˙ `’ ¯a `’ ’ ¯ã ˆ’ ¯i ˆ ˜ ¯a ˆ có the phuc hoi lai neu nhu không ˙quyet d nh quá˙vo˙ vàng. Vì vay có the nói rang Werner ˆ’ ` ˆ ´ ˙ ’ ˙ ˆ ´ ¯i ˆ ˆi ˆ ˆ’ ` ˘ Almesberger ¯úng, ˙ d ˙ khi trong huong dan su˙ dung LILO có d a ra ˙ ng loi khuyên sau cho ˜ ’’ ˙ nhu ’´’ ˆ ¯u’ ˜’ `’ nguoi dùng khi roi vào truong hop khó khan nhu vay: ’ `’ ’ ’ `’ ’ ˘ ˙ ’ ˆ ˙ ˙
  10. 6 Cài dat HDH Linux trên cùng máy tính voi Windows ¯˘ ¯ ´’ ˙ • Không hoang hot. Neu nhu có gì d không làm viec, hãy thu moi cách d ˆ’ tìm ra nguyên ’ ´ ˆ ´ˆ ’ ¯ó ˆ ’’ ¯e nhân, kiem tra lai nhieu lan thao tác cua mình. Chı sau khi d ˙moi thuc hien các buoc ˆ’ ` ` ˆ ˆ ’ ˙’ ¯ó ´’ ’ ˆ ’´’ ’’ ˆ˜i. sua lo ˙ ˙ ˙ ¯o ˆ D˘ ˆ ’`’ ’ ˆ ´ • Hãy d c tài lieu. ¯ ac biet trong các truong hop, khi he thong làm nhung gì ban d c ˆ ˜’ ¯o không ˙mong d˙ i. ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ¯o ’ ˙ ˆ’ ´ Xin thêm mot loi khuyên pho bien sau: * Hãy xem các tap tin log, tuc là các tap tin ghi ˆ `’ ˆ ˆ ´’ ˆ lai su kien cua he ´ ˙ thong (can tìm chúng trong thu muc /var/log). ` ˙ ˙ ’ ˆ ’ ˆ ˆ ˆ ’ ˙ ˙ ˙ ˙ ’’ ˙ ’ ` ’ ´ Nhu d nói o trên, quá trình cài d ˘ t HDH Linux nói riêng không phai là d ˆ tài cua cuon ’ ¯ã ¯a ¯ ¯e ˆ ` sách. Nguoi dùng can tìm các cuon hu ´’ `’ ´ ˙ong dan tuong ung. Tuy nhiên, tác gia cung muon d a ˜ ’ ’ ´’ ’ ˜ ´ ¯u ’ ˆ ˆ ’ ˆ ˆ ’ ra vài loi khuyên d ˆ’ giúp nguoi dùng d ’a ra quyet d nh trong khi cài d ˘ t. `’ ¯e ’`’ ¯u ´ ¯i ˆ ¯a ˙ ˙ ´’ ´ ¯u Thu nhat, d `’ng voi vàng và hãy chú ý d c nhung thông báo se hien thi trên màn hình, ˆ ˆ ¯o ˜’ ˜ ˆ’ ˙ ’ `’ D ˆ’ ˙ ˙ và hãy suy nghı ky khi chon câu tra loi. ¯ e minh chung cho loi khuyên này xin d ’oc ke lai ˜ ˜ ´’ `’ ¯u ’ ˆ’ truong hop khi tác gia cài Red ’ ˙ Hat 7.1, và tu d ng nhan lên nút Next, vì cho rang phuong án ´ ` ˙ ˙ ’`’ ’ ’ ¯o ˆ ˆ ˘ ’’ theo mac d nh là d ’ . Ket qua là tác gia không˙the truy cap d ’oc d´ n máy này qua các giao ˘ ˙ ¯i ¯u ´ ˆ ’ ’ ˙ ˆ’ ˆ ¯u ’ ¯e ˆ thuc ma (telnet, ftp, NFS, Samba), mac dù d cau hình giao ˙dien mang cho máy. Nguyên ´’ ˙ ng ˙ ˘ ¯ã ´ ˆ ˙ ˆ ’’ ˘ ¯i ˙ ’`’ ’’ ¯u ’ nhân là˙trong phuong án theo mac d nh thì tuong lua d ’oc cài d ˘ t, và tuong lua d ¯a ˙ ˙` ’ ’ ’’ ¯óng het các ´ˆ D ˆ’ ’’ truy cap tu mang. ¯ e mo truy cap `’ ˙ này, thì trong quá trình cài d ˘ t can chı rõ các dich vu d oc ˙ ˙ ˙ ` ’ ˆ ˆ ¯a ˆ ¯u ’ ’ ’’ mo. Nhu ˙ ng chúng ta quá voi vàng! Thu hai, tác gia khuyên không nên d `ng ý˙voi viec ˙ ˙ ˙ ´’ ’ ˙ ´’ ˆ ’˙ tu ’ ˆ ¯oˆ ’’ ¯o ˙ ` ´ d ˆ ng khoi d ˆ ng vào giao dien d ˆ hoa. Vì cuoi cùng nguoi dùng không khó khan gì khi gõ ˙ ˙ ¯o ˆ ¯o ˆ ’`’ ˘ ˙ ˙ ˙ ˙ ˆ ˆ ´ ˆ ` câu lenh startx, còn viec cau hình giao dien d ˆ hoa (neu có gì d làm viec không d ˆ ¯o ´ˆ ¯ó ˆ ¯úng) ˙ oi dùng moi rat khó thành công. voi ngu `’ ´’ ´’ ˆ ´ ˙ ˙ ˙ ˙ ’ ` Sau khi làm xong các công viec phòng xa, can quyet d nh se to chuc khoi d ˆ ng nhieu ˆ ˆ ´ ¯i ˆ ˜ ˆ’ ´’ ’’ ¯o ˆ` ˙ a (phân vùng) d ’ cài d ˘˙ tuc là can chia o d a thành so ˙ ¯ ’ ´ HDH nhu the nào, chuan bi các o d˜ ˆ ˆ’ ˆ’ ¯ı ¯e ˆ ¯at, ´’ ` ˆ ˆ’ ¯ı˜ ´ˆ phân vùng ca ´ ˙ ’ ˙ `n thiet. Nhung truoc khi chuyen sang các buoc cu the d ˆ’ chuan bi o d˜a, xin ’ ¯e ’ ’ ¯ı ˆ ˆ ’ ’´’ ˆ ’´’ ˆ ˆ ˆ d ’oc nói qua mot chút ve cau trúc cua d˜a và quá trình khoi d ˆ ng HDH. Neu ai d˙ không d ’ ¯u ’ ˆ ˆ ´ ` ˆ ’ ¯ı ’’ ¯o ˙ ¯ ´ˆ ¯ó ¯u ˙ nhan d ’ d ˙c phan lý thuyet này, thì có the bo qua chúng và chuyen thang d´ n van d ` ˜ ¯e ¯o ` ´ ’ ’ ˙ ’ ’ kiên ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˘ ¯e ´ ¯e ˆ ˆ ˆ chon chuong trình ˙ khoi d ng. ’’ ¯o ’’ ˆ ˙ ˙ 2.3 ’’ ¯ ˆ Phân vùng trên d˜a và quá trình khoi dong ¯ı ˙ 2.3.1 ´ ˆ ´ ˆ ’ ¯ı The nào là cau trúc "hình hoc cua d˜a" ˙ ’ ¯o ´ ¯ı ´’ ˆ ` ˆ ¯ı ’ ´’ `’ ` Nhu ban d c biet, d˜a cung gom vài d˜a có phu lop tu tính, nam trên cùng mot truc và quay ˘ ˆ ˙ toc lon. Doc/Ghi du lieu d oc thuc hien boi các d `u d c nam giua ˙ ˙ a này, di voi van ´ ’ ¯ ˙ ´ ’’ ` ´’ ˆ ˆ ˜’ ˆ ¯u ’ ’ ’ ˆ ¯a ¯o ˆ ˘ ˜’ các d˜¯ı chuye ˙n tu tâm d a ra rìa ngoài cua d ˙ Vòng tròn d `u d c ve ra ˙ ’ `’ ˙ ˙’ ˙ ˙ ˆ ˜ ¯ı ¯ıa. ˜ ¯a ¯o ˜ trên các d˜a khi quay quanh ˆ ¯ı ˆ ’ ` ˙ˆ ˘ ` chúng goi là rãnh (track), còn tap hop các rãnh nam chong lên nhau goi là cylinder. Moi ˜ ˆ ˙ ˙ có ˙the ghi vào moi sector 512 byte thông tin. Vì the d ˘ c ˙ rãnh lai chia thành các sector, và ˆ’ ˜ ˆ ´ ¯a ˆ dˆ ˙’ ’m cua mot o d˜a thuong là tap hop ba sô: so cylinder/so rãnh trong cylinder/so sector trên ’ ¯ı ´ ´ ´ ˙ ¯ie ˆ ˆ ’`’ ˆ ’ ˆ ˆ ˆ rãnh hay còn viet tat là C/H/S ˙ chu cái d ˆ u tiên cua các thuat ngu Tieng Anh tuong ung: ˙ ´ ´ ˆ ˘ (ba ˙ ˜’ ¯a` ’ ˆ ˜’ ´ ˆ ’ ’ ´’ Cyliner/Head/Sector). Ba so này goi là cau trúc "hình hoc cua d˜ ¯ ˜ ´’ ´ ´ ´ ’ ¯ı ˙a". Dıa voi cau trúc hình hoc ˆ ˆ ˆ ˙ C/H/S có dung luong C*H*S*512˙byte. ’’ ˙ ˙ ´ ´ ´’ ¯o ´ ’ ¯ ˜a cung là các thiet bi khoi, tu là d ˙ c và ghi thông tin theo các khoi, và kích thuoc nho Dı ´’ ˆ ˙ ˆ ˆ ’´’ ´ ’ ˆ ´ ` nhat cua khoi bang mot sector (512 byte). ¯ e ˆ ˘ ˆ Dˆ ’ có the ghi thông tin lên d˜a, can d ˘ t d ˆ u d˜a ˆ’ ¯ı ` ˆ ¯a ¯a ¯ı` d ˙ ´ ˆ ` ’ cho controller biet can ghi thông tin này vào sector nào. Sector d ’oc ˙ ¯úng vi trí, tuc là chı ´’ ˆ ¯u ’ d ˙ ’ ´ ´’ ’ ´ ´’ ’ ¯a ¯o ` ´ ´’ ’ ˙ ¯ánh d a chı theo so thu tu cylinder, so thu tu d ˆ u d c (hay rãnh) và so thu tu sector trên rãnh. ¯i ˆ ˆ ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙
  11. ¯ı ’’ ¯ ˆ 2.3 Phân vùng trên d˜a và quá trình khoi dong 7 ˙ 2.3.2 ’ ’ ¯ı Phân vùng và bang phân vùng cua d˜a ˆ ´ ˆ’ ¯ı Trong các he thong Intel o d˜a thuong d ’oc chia thành các phân vùng. Rat có the nguyên ˆ ’`’ ¯u ’ ´ ˆ ˆ’ ˙ phân vùng là nguyên nhân li˙ su: các phiên ban MS-DOS d `u tiên không the ’ nhân cua viec ˆ ch ’’ ’ ¯a ˆ ˆ’ ˙ c các d a lon, mà dung luong˙ d a lai phát trien nhanh hon kha nang cua DOS. ’’ su dung d ’o ¯u ’ ¯ı ´’ ˜ ˜ ’ ’ ¯ı ˆ’ ’ ’ ˘ ’ Khi d ¯ã˙ d nghı ra viec chia o d a thành các phân vùng. De làm d oc d `u này, trong sector ˙ ’ ¯ı ˙ ˙ ’ ¯ó ˜ ˆ ˆ ˜ ¯ ˆ ¯u ’ ¯ie ’ ˆ ˙ ˙´ ’ ´ˆ ’ ¯ı ´ ˆ ’ ` ´ ˆ’ ¯ı so 0 cua d˜a (sector so 0 cua rãnh d ˆ u tiên trong cylinder so 0) ghi nho bang chia o d˜a thành ¯a ˆ ’ các phân vùng (partition table). Mo ˜i phân vùng d ’oc dùng nhu mot d˜a vat lý riêng re. Mot ˆ ¯u ’ ’ ˆ ¯ı ˆ ˜ ˆ truong hop nói riêng d là trong các phân vùng khác ˙ nhau có the˙ cài d ˘ t˙ các he d `u hành ’ ˙ ’`’ ’ ¯ó ˆ ¯a ˆ ¯ie ˆ khác nhau. ˙ ˙ ˙ ’ ´’ ’ ˜ ˆ ’ Bang phân vùng chua 4 ban ghi 16 byte cho 4 phân vùng chính. Moi ban ghi có cau trúc ´ ˆ nhu sau: ’ kênh giao tác struct partition { char active; /* 0x80: phân vùng kích hoat, 0: không kích hoat */ ` ˙ ˙ char begin[3]; /* CHS sector dˆu tiên, 24 bit ¯a char type; /* loai phân vùng (ví du, 83 — LINUX_NATIVE, 82 — LINUX_SWAP) */ ˙ ´ ˙ char end[3]; /* ˆ CHS sector cuoi cùng, 24 bit */ int start; /* ´ ’ ` so cua sector dˆu tiên (32-bit, tính tu 0) */ ˆ ¯a ` ’ int length; /* ´ ˆ so sector có trong phân vùng (32 bit) */ }; ’ ¯ı ’`’ ¯u ’ ’’ Bang phân vùng d˜a thuong d ’oc tao boi chuong trình fdisk. Trên HDH Linux ngoài ’’ ¯ chuong trình fdisk "truye ’’ `n thong" (tuy˙vay rat khác so voi chuong trình fdisk trong MS-DOS ˆ ´ ˆ ˙ ˆ ´ ˆ ´’ ’’ ˙ và Windows), còn có hai chuong trình d ˆ’ làm viec voi phân vùng d˜a: cfdisk và sfdisk. ’’ ¯e ˆ ´’ ¯ı ’’ ´ˆ ’ ’ ˙ ¯e Chuong trình cfdisk, giong nhu fdisk chı dành d ˆ’ làm viec voi bang phân vùng d˜a: nó ˆ ´’ ’ ¯ı không quan tâm chú ý d ˆ ´ n thông tin có trên d˜a. Chı khác bie˙t voi fdisk o giao dien thuan ¯e ¯ı ’ ˆ ´’ ’’ ˆ ˆ ˜ ˙ ˙ ˙’ ˆ ’ ˆ ’’ ˆ ˆ ´ tien: chı dan su dung lenh và he thong trình d ’n (thuc d ’n). Chuong trình sfdisk có vài kha ˆ ¯o ’ ¯o ’’ na˙ng cao hon, ví ˙ , cho phép ˙ ˘ du ˙ thao tác trên các phân ˙ vùng d có cua d a. ’ ¯ı ’ ¯ã ˜ ˙ ’’ dung truong begin và end cua bang phân vùng và Interrupt 13 cua BIOS (Int 13h) ’ ’ ’ DOS su ’`’ d ˆ’ truy cap to ¯ı ˙i d a, vì the không the su dung d a có dung luong lon hon 8,4 Gbyte, ngay ca ¯e ˆ ´’ ˜ ´ ˆ ˆ’ ’’ ¯ı˜ ’’ ´’ ’ ’ ˙ voi các BIOS moi (ve ˆ ´’ ´’ ˆ ` van d ˆ này se nói d˙ n o sau), còn phân˙ vùng thì không the lon hon 2,1 ´ ¯e ` ´ ’’ ’ ´’ ’ ˜ ¯eˆ ˆ ´ ’ ˆ ´ Gbyte (nhung d là do han che cua he thong tap tin FAT16). ’ ¯ây ˆ ˆ ˆ ’ ’’ ˙ ˙ ˙ ’ ’ ˜ Linux thì chı su dung truong start và length cua bang phân vùng d˜a và ho tro các phân ’ `’ ¯ı ˆ ’ vùng chua d ˆ´’ ¯e ˙ ´ n 232 sector, tuc là dung luong có the d t 2 Tbyte ´’ ’ ¯a ˙ ’’ ˆ ˙ ˙ ’ ˆ’ ¯ı ’ Vì trong bang chia o d˜a chı có 4 dòng cho các phân vùng, so phân vùng chính trên d˜a ´ ˆ ¯ı ` ´ ˆ’ ´’ ’ ngay tu d ˆ u dã han che: không the lon hon 4. Khi mà 4 phân vùng tro thành ít, thì nguoi ta `’ ¯a ˆ ’’ ’`’ sáng che ra phân ˙ ´ ˆ ´ vùng lôgíc. Mot trong so các phân vùng chính tro thành mo rong (loai phân ˆ ˆ ’’ ’ ˆ ’ ˙ ˆ ’ ´ ’`’ vùng - 5 hay F hay 85 trong he co so muoi sáu). Và trong phân vùng mo rong nguoi ta tao ra ˆ ’’ ˆ ˙ ’`’ ˙ ˙ các phân vùng lôgíc. Phân vùng mo rong không d ’oc su dung truc tiep mà chı dùng d ˆ’ ghi ˙ ˙ ’’ ˆ ¯u ’ ’’ ’ ´ ˆ ’ ¯e các phân vùng lôgíc. Sector d ˆ u tiên cu ` ˙ ’ a phân vùng mo rong ghi nho bang phân vùng voi ˙ ’ ˙ ˙ ´’ ’ ´’ ¯a ’ ˆ ´ ¯a ` bon d ˆ u vào: mot dùng cho phân vùng lôgíc, mot cho phân vùng mo rong khác, còn hai cái ˙ ’’ ˆ ˆ ˆ ˆ còn lai không d ˙oc su dung. Moi phân vùng mo ˙ ˆ ng có mot bang chia ˙ ’ a mình, trong bang ¯u ’ ’’ ’ ˜ ˆ ’’ ro ˆ ’ cu ’ này, cu˙ ng giong nhu trong phân vùng mo rong chính, chı su dung có hai dòng d ’ d a ra mot ´ ˙ ˙ ’’ ˆ ˙ ’ ˙’ ’ ˜ ˆ ’ ¯e ¯u ˆ ’ ˆ phân vùng lôgíc và mot phân vùng mo rong. Nhu vay, thu d ˙oc mot chuoi các mat xích tu ˆ ’’ ˆ ˙ ’ ˆ ¯u ’ ˆ ’ ˜ ˆ ´ ˘ ˙` ’ ’ ´ ˙ bang phân vùng, mat xích d ˆ u tiên mô ta ˘ ` ’˙ ba phân vùng chính, và moi mat xích tiep theo – ˙ ˙ ˙˜ ´ ´ ¯a ˆ ˘ ˆ mot phân vùng lôgíc và vi trí cua bang tiep theo. ˆ ’ ’ ´ ˆ ˙ ˙ ´ ˜ Chuong trình sfdisk trên Linux cho thay toàn bo chuoi này: ’’ ˆ ˆ ˆ ˙
  12. 8 Cài dat HDH Linux trên cùng máy tính voi Windows ¯˘ ¯ ´’ ˙ kênh giao tác [root]# sfdisk -l -x /dev/hda Disk /dev/hda: 784 cylinders, 255 heads, 63 sectors/track Units = cylinders of 8225280 bytes, blocks of 1024 bytes, counting from 0 Device Boot Start End #cyls #blocks Id System /dev/hda1 * 0+ 189 190- 1526143+ 6 FAT16 /dev/hda2 190 783 594 4771305 5 Extended /dev/hda3 0 — 0 0 0 Empty /dev/hda4 0 — 0 0 0 Empty /dev/hda5 190+ 380 191- 1534176 6 FAT16 — 381 783 403 3237097+ 5 Extended — 190 189 0 0 0 Empty — 190 189 0 0 0 Empty /dev/hda6 381+ 783 403- 3237066 7 HPFS/NTFS — 381 380 0 0 0 Empty — 381 380 0 0 0 Empty — 381 380 0 0 0 Empty ´ ´ ´ So phân vùng lôgíc theo nguyên tac không han che, vì moi phân vùng lôgíc có the chua ˆ ˘ ˆ ˆ˜ ˆ’ ´’ ˙ Tuy nhiên trên thuc the van có nhung han ’ bang phân vùng và các phân vùng lôgíc cua mình. ’ ’ ´ ˆ ˆ ˜ ˜’ che ’ ´ . Ví du, Linux không the làm viec voi hon 15 phân vùng trên các d˜a SCSI và hon 63 phân ˙ ˙ ˆ ˆ ˆ ´’ ’ ¯ı ’ ˙ vùng trên d˜a IDE. ˙ ¯ı ’’ ˆ Phân vùng mo rong trên mot d˜a vat lý, hay trong mot phân vùng mo rong chua nó (có ˆ ¯ı ˆ ˆ ’’ ˆ ´’ the ’ goi là "me") chı có the làm mot: không mot chuong trình phân chia o d˜a˙nào trong so d ˆ ’ ˙ ’ ˆ ˙ ˆ ˙ ˆ ’’ ˙ ˆ’ ¯ı ´ ¯ã ˆ ˙ ˙ tuong tu) có the tao˙ thêm mot phân vùng mo rong thu hai. ˙ có (fdisk và ’ ’ ’ ˆ’ ˆ ’’ ˆ ´’ ˙ ˙’ ˙ ˙ ˆ’ d˜a trên Linux nói riêng (o d˜a vat lý) d ’oc truy cap qua tên cua thiet bi: /dev/hda, O ¯ı ˆ ¯ı ˆ ¯u ’ ˆ ’ ´ ˆ /dev/hdb, /dev/sda, v.v. . . Các phân ˙ vùng˙ chính có thêm so 1-4 trong˙ tên thiet bi: ˙ ´ ´ ˆ ˆ /dev/hda1, /dev/hda2, /dev/hda3, còn phân vùng lôgíc thì có các tên: /dev/hda5, /dev/hda6, /dev/ ˙ ´ ` ˘ ¯a `’ ´ ˆ `’ ˜’ ` ¯e ˆ ¯e ’’ ˆ ˆ’ . . . (bat d ˆ u tu so 5). Tu nhung gì d ˆ cap d´ n o trên có the suy ra tai sao lai có the bo qua các ˆ’ ’ tên nhu /dev/hda3 hay /dev/hda4 ¯o ˙ (d n gian là phân vùng chính thu˙ba và thu tu không ’ ˙ ´’ ´’ ’ ’ ’ d ’oc tao ra) và ngay sau /dev/hda2 ban d c tha ¯u ’ ¯o ´ y /dev/hda5 (phân vùng lôgíc trong phân ˆ vùng mo rong /dev/hda2), và sau d ˙ viec d ˙ ˙’ ’ ˆ ˙ ´ ¯ó thì ˆ ¯ánh so lai theo thu tu thông thuong. ˆ ´’ ’ ’`’ ˙ Trong Windows các phân vùng lôgíc nha ¯u ’ ˙ n d oc tên (chu cái), bat d `u tu chu cái cuoi ˙ ˙´˘ ¯a `’ ˜’ ´ ˆ ’ ˜’ ˆ ˆ dùng dành cho phân vùng chính. Ví du neu mo ¯ı ’ ´ ˙ t d a cung có hai phân vùng chính (C: và D:) ˙ ´ ˆ ˆ ˜ ’’ ˆ ˙ ˙’ và mot phân vùng mo rong, trong phân vùng mo rong tao ra hai phân vùng lôgíc, thì nhung ˆ ’ ˆ ˜’ phân ˙vùng lôgíc này se ˙ oc d ˘ t tên E: và F:. Xin nói thêm, trong Windows NT và 2000/XP ˙ ˙ ˜ d ’ ’ ¯a ¯u có the thay d ˆ’i tên cua các˙phân vùng d˜a. ˆ’ ¯o ’ ˙ ¯ı 2.3.3 ’’ ¯ ˆ Quá trình khoi dong HDH công ty Microsoft ¯ ˙ Dù he d ˆ u hành có là gì, thì d ˆ’ có the bat d ˆ u d ˆ u khien máy tính, can nap HDH vào bo ` ˆ ¯ie ¯e ˆ’ ´ ¯a ¯ie ˘ ` ` ˆ’ ` ˆ ˆ ´’ ˙ the hãy xem xét qua quá trình khoi d ng cua các HDH khác nhau. Chúng ¯ta chı quan nho. Vì ´ ’’ ¯o ’ ˙ ’ ˙ ˆ ˆ ¯ ’’ ¯o `’ ˆ’ ¯ı ´’ tâm d´ n viec khoi d ˆ ng tu o d˜a cung, nên se ˙không xem xét d´ n viec khoi d ng tu d a mem, ’’ ¯o `’ ¯ı ` ¯e ˆ ˆ ˜ ¯eˆ ˆ ˆ ˜ ˆ CD-ROM và ˙ qua mang. Hãy bat d `u tu MS-DOS và MS Windows˙ cu (xin d ` ng quên rang, ˙ ´ ˆ ˘ ¯a `’ ˙ ` ˘ ˜ ¯u’ viec phát trie ˙ ’n và hoàn thien máy tính cá nhân song song voi su phát trien cua HDH cua ´’ ’ ’ ’ ’ ˆ ˆ ˆ ˆ ¯ ˙ Microsoft và nhung quye ¯i ´ t d nh su dung trong các HDH này có a˙ huong manh d´ n quyet ˙ ’’ ’ nh ’’’ ´ ˜’ ˆ ¯ ¯e ˆ ˆ ˙ ´ t bi). ˙ ˙ ’ ˆ’ d nh cua các nhà phát trien thie ¯i ˆ ˙ ˙
  13. ¯ı ’’ ¯ ˆ 2.3 Phân vùng trên d˜a và quá trình khoi dong 9 ˙ ’ ¯o ´ ˆ ˆ ` Nhu ban d c biet, khi bat máy tính d ˆ u tiên se chay chuong trình POST (Power On Self ¯a ˜ ’’ ˙ong ˙trình xác d nh dung luong bo nho, thu ˙nghiem bo nho, và xác d nh các thành ˙ Test). Chu ’ ’ ¯i ’’ ˆ ´’ ’’ ˆ ˆ ´’ ¯i ` phan khác (bàn phím, o ´’ ˆ ˆ’ cu˙ng. . . ), kho˙ d ˆ ng các the adaptor. Trên màn hình thu˙’ng xuat hien ’’i ¯o ˙ ’ ˙ ˙ ’o ` ´ ˆ ˆ các thông báo ve ˆ ’’ ˆ ´’ ˆ `˙ ˆ ` dung luong bo nho, ve viec thu nghiem bo nho, danh sách các thiet bi nhan ’’ ˆ ˆ ´’ ´ ˆ ˙ ˆ ra (o d˜a cung và mem, bo xu lý, cong COM và v.v. . .˙). ˙ ˆ’ ¯ı ´’ ` ˆ ˙ ˆ ’’ ˙ ’ ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ ’’ ´ ˆ ˆ ˆ ’ Sau khi hoàn thành viec thu nghiem POST goi Int 19h. Công viec cua Int 19h là tìm thiet ˆ ’’ ¯o bi khoi d ˆ ng. Viec tìm kie ˙ m thuc hien theo thu ˙ xác d nh trong Setup BIOS và theo cách ´ ˙ ´’ tu ˙ ˆ ˆ ’ ˆ ’ ¯i ˙˘ ˙ ´˙ ’ ´˙ ˙ ´ ¯ı ˙ ˆ’ ’’ ¯o ˙ tham dò sector so 0 cua các thiet bi tuong ung. Neu d˜a có the khoi d ˆ ng, thì trong sector so ´ ˆ ˆ ’ ’ ´’ ˆ ˆ 0 cu ¯ı ’ ’ ¯o ˙ ’ a d˜a có ban ghi khoi d ˆ ng chính – Master Boot Record (MBR). Hai byte cuoi cùng cua ˙ ´ ’ ’ ˆ ˙´ ´ ˆ ˆ ˆ ˆ ´ MBR – "so màu nhiem", là dau hieu cho biet sector có MBR, và theo d d˜a có the khoi d ˆ ng. ˆ ¯ó ¯ı ˆ’ ’’ ¯o ´ ˙ ˙ ´ ’ ’’ ˙ Ngoài "so màu nhiem" MBR còn chua bang phân vùng d˜a d nói o trên, và mot chuong trình ˆ ˆ ’ ¯ı ¯ã ˆ ’’ nho – trình khoi d ˆ˙ng chính, kích thuoc chı có 446 (0x1BE) byte. ’ ’ ¯o ’ ’´’ ’ ˙ ’ ˙ ´ ´ ’ ’’ ¯o Bang 2.1 cho thay cau trúc cua sector khoi d ˆ ng chính sau khi cài d ˘ t Windows. ˆ ˆ ¯a ˙ ˙ ’ ´ ’ ’’ ¯o Bang 2.1: Cau trúc cua sector khoi d ˆ ng chính ˆ ˙ ˆ’ Dich chuyen Noi dung ˆ ˙ ˙ ’ ’’ ¯o 0x000 Mã cua trình khoi d ˆ ng chính ˙ 0x1BE ’ ˆ’ ¯ı Bang phân vùng o d˜a 0x1FE ´ "So màu nhiem" (0xAA55) ˆ ˆ ˙ MS-DOS, Windows95 và NT ghi nho DOS MBR trong khi cài d ˘ t. Ngoài ra cung có the ´’ ¯a ˜ ˆ’ ’ tao MBR cua MS voi câu lenh DOS sau: fdisk /mbr. ´’ ˆ ˙ ˙ Xin tro lai voi quá trình˙ khoi d ng. Int 19h cua BIOS nap trình khoi d ng chính vào bo ’’ ´’ ’’ ¯o ’ ’’ ¯o ˆ ˆ ˆ nho máy tính ˙ và chuyen quyen d `u khien cho chuong trình này. Nhung ˙ ong trình "bé ’ ` ¯ie ˙ ’ ˙ ˙ ´’ ˆ ˆ ˆ ˆ ’’ ’ chu ’ ’ ¯u ’ ˘ ’’ ¯o ´ ’ ˜’ nho" này không d ’ kha nang khoi d ˆ ng HDH; tat ca nhung gì mà nó có the làm – d là nap ’ ˆ ˆ’ ¯ó vào bo nho chuong trình manh hon – ˙ trình¯khoi d ng thu hai. ’’ ¯o ˙ ˆ ´’ ’ ’ ’ ˆ ´’ ˙ D ˆ’ ` ˙ ’ ˙ ¯ e làm d ’oc d ˆ u này, nó tìm trong bang phân vùng kích hoat và d ˙ c vào bo nho trình ¯u ’ ¯ie ¯o ˆ ´’ khoi d ˆ ng thu ˙ ’’ ¯o ´’ hai, bat d ˆ u tu sector lôgíc d ˆ u tiên cua phân vùng˙ kích hoat. Hãy˙ chú ý d´ n ´ ` ˘ ¯a `’ ¯a` ’ ¯eˆ cum tu ˘ ˆ ˙ "bat d `u tu". Vì trình khoi d ng thu hai trên các he thong khác nhau có d dài khác `’ ´ ¯a `’ ’’ ¯o ´’ ´ ˙ ˆ ˆ ˆ ¯o ˆ ˙ nhau. ˙ ˙ ˙ ¯u ’ ¯i ’´’ ˆ ´ Trong phân vùng d ’oc d nh dang duoi he thong tap tin FAT, trình khoi d ˆ ng thu hai chiem ˆ ˆ ’’ ¯o ´’ ´ ˆ mot sector (512 byte). Trong ˙ ˙ phân vùng d ˙ dang ˙duoi he thong tap tin NTFS, trình khoi ˙ ´ ˙ ’’ ˆ ¯inh ’´’ ˆ ˆ ˆ dˆ ˙ng thu hai chiem vài sector. ´’ ´ ˙ ˙ ˙ ˙ ¯o ˆ ˙ Trình khoi d ng thu hai nap lop chuong trình d `u tiên, can thiet cho viec khoi d ng he ’’ ¯o ´’ ´’ ` ´ ’’ ¯o ˆ ’’ ¯a ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ` d ˆ u hành. Trong ’`’ ˙ truong hop MS DOS chuong trình khoi d ng d ng nap IO.SYS theo d a chı ˙ ’’ ¯o ¯o ˙ ˙ ˙’ ¯ie ’ ’’ ˆ ˆ ¯i 700h, sau d MSDOS.SYS ˙ và chuyen quyen d `u khien cho SYSINIT cua môd IO.SYS. ’ ` ’ ˙ ˙ ˙ ’ ˙ ¯ó ˆ ˆ ¯ie ˆ ˆ ¯un Ne ´ u vì lý do nào d không tìm thay trên d˜a phân vùng kích hoat, thì quá trình kho d ˆ ng ˆ ¯ó ´ˆ ¯ı ’’ ¯o ˙ ´ m khi su dung, nhung ˙ ˜ ´ ´’ ˆ ’’ se tiep tuc voi viec xu lý Int 18h. Truong hop này trên thuc te rat hie ˆ ’`’ ’ ’ ´ ´ˆ ˆ ˆ ’’ ’ ’ ˘ kha nang the ˙ ˙ này có ˙ ’ có ích trong truong hop nào d Trong khi khoi d ng tu xa, khi he d `u ˙ ’’ ¯o ˙ ˆ ’`’ ’ ¯ó. ˆ `’ ˆ ¯ie ˆ hành kho ¯o ˙ ’’i d ˆ ng tu máy chu, thì Int này d ’oc POST chuyen huong lên ROM cua cac mang. `’ ’ ’ ’´’ ˙ ’ ˙ ¯u ’ ˆ ¯Doi voi các HDH khác cua Microsoft thì quá trình khoi d ˆ ng dien ra tuong tu.˙ ´ ´’ ˙ ˆ ¯ ’ ˙ ’’ ¯o ˜ ˆ ’’ ’ ˙ ˙ ˙ ’’ ¯o ´ • Windows95 khoi d ˆ ng giong nhu DOS nhung thay the IO.SYS và MSDOS.SYS boi ˆ ’ ’ ´ˆ ’’ các tap tin cua mình. ’ ˙ Các tap tin DOS d oc giu lai duoi các tên tuong ung IO.DOS và ˆ ˆ ¯u ’ ˜’ ’ ’´’ ’ ’ ´’ MSDOS.DOS. Khi ban d ˙ chon khoi d ˆ ng DOS, Windows95 se d ˆ’i tên các tap tin ˙ ¯o c ’’ ¯o ˙ ˙ ˜ ¯o ˆ ` ˙ rong w40 và phuc ˙hoi tên ban d `u cua các tap tin he thong cua ˙ ˙ ` ˙ ’ ’ cua mình voi phan mo ˆ ´’ ˆ ’’ ˆ ¯a ’ ˆ ˆ ˆ ´ ˆ DOS. Quá trình khoi d ˆ ng ´ ˙ tiep tuc voi viec nap IO.SYS. Nhu the, sector khoi d ng cua ˙ ˙ ˙ ’’ ¯o ˆ ´’ ˆ ’ ´ ˆ ’’ ¯o ˆ ’ DOS và Windows95 là ˙ nhu nhau. ˙ ˙ ˙ ˙ ’
  14. 10 Cài dat HDH Linux trên cùng máy tính voi Windows ¯˘ ¯ ´’ ˙ ’’ ´ ’ • Windows NT4 su dung MBR DOS, nhung thay the ban ghi khoi d ˆ ng cua phân vùng ’ ˆ ’’ ¯o ’ ` kích hoat bang cách ˙thay the NTLDR vào cho IO.SYS. Dây là mot ˙ ong trình mang ´ ˜ ˘ ˆ ˆ ¯ ˆ chu ’ ’ và có the làm d ’oc nhieu thu. Ví du, có the tìm tap tin boot.ini˙ và neu nhu tham˙ so ˙’ ˆ ¯u ’ ` ˆ ´’ ˆ’ ˆ ´ ˆ ’ ´ ˆ timeout lon hon 0, ´’ ’ ˙ thì d a ra trình d ˙n (thuc d n) khoi d ng. ˙ ’ ¯u ’ ¯o’ ’ ¯o ’ ’ ¯oˆ ˙ ˙ ˜ ˆ ’ ˆ` Moi dòng cua phan [operating systems] trong tap tin boot.ini xác d nh mot ˆ ¯i ˆ phuong án (mot HDH) kho ¯o ’’ ˆ ¯ ’’i d ˆ ng và d ’oc viet theo mau sau: ˙ ¯u ’ ˆ ´ ˜ ˆ ˙ ˙ d a_chı˙ ¯i ’ ˙ ¯o ’ ˙ ´ ’_trình_khoi_dˆng_thu_hai="tên_goi_cua_phuong_án" ’ ’ ’’ ˙ ’ ’ ’’ ¯o ˙ ˙ ’ ’ là mot phân vùng cu the nào d cua d˜a cung ¯ ˙a chı cua trình khoi d ˆ ng thu hai có the Di ´’ ˆ ˆ ˆ ¯ó ’ ¯ı ˜ ’ ˆ ’’i d ˆ ng. Duoi ˙d là mot ví du tap tin˙ boot.ini: nhu tap tin kho ¯o ’´’ ¯ây ˆ ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ [operating systems] multi(0)disk(0)rdisk(0)partition(3)\WINNT="Windows NT Workstation 4.00 VIE multi(0)disk(0)rdisk(0)partition(3)\WINNT="Windows NT Workstation 4.00 VIE C:\="Microsoft Windows" C:\BOOTSECT.LNX="Linux" ´ ˜ ’’ ¯o ’ ¯u ’ ’ Neu nguoi dùng chon NT, thì se khoi d ˆ ng theo d a chı phân vùng d ’oc chı trên dòng d ˆ u ˆ ’`’ ¯i ` ¯a tiên. Trên dòng tuong u ˙ ng voi phuong án ˙Microsoft˙Windows, chı d a ˙ "C:\", vì tên cua ’ ¯u ra ’ ’ ’ ´’ ´’ ’’ ’ ˆ ’’ ¯o ¯u ’ ´ tap tin khoi d ˆ ng d ’oc lay theo mac d nh: bootsect.dos. Tap tin d ’oc nap vào bo nho và quá ˆ ˘ ¯i ˆ ¯u ’ ˆ ´’ ˙ khoi d ng d oc˙tiep tuc giong nhu khi ban ghi khoi d˙ ng d oc nap boi mã chuong trình ˙ trình ’’ ¯o ¯u ’ ˆ ´ ´ ˙ ˙’ ’ ’’ ¯o ¯u ’ ˙ ˙ ’ ˙ ˆ ’ ˆ ˆ ’ ’ ’’ tu MBR. ˙ `’ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ D´ ´’ ˆ ’’ ¯o ˆ ´ ˆ’ ’’ ` ¯ó. ’ ˆ ¯ oi voi viec khoi d ˆ ng các he thong khác, có the su dung cách d Chı can thêm vào ˆ ˆ ˙ chua liên ket d´˙n tap tin khoi d ng khác. ˙Khi chon các dòng này se khoi ˙ ´ ¯e ˆ ’’ ¯o boot.ini các dòng ´’ ˆ ˆ ˆ ˜ ’’ d ˆ ng HDH tuong ung. Trong ví du trên ˙ Linux cung d oc khoi d ng˙ theo các này. Trong tap ˙ ’’ ¯o ¯o ¯ ’ ’ ´’ ˜ ¯u ’ ’ ˆ ˆ ˙ C:\BOOTSECT.LNX can ghi ˙noi dung cua ban ghi khoi d ng, tao boi Linux (nói d ˙ tin ` ’ ’ ˙ ’ ˙ ’’ ˆ ˆ ’ ¯oˆ ¯úng ’’ ¯o ˙ ’ ’ hon – LILO, trình khoi d ˆ ng tiêu chuan cua Linux). ˙ ˙ ’ ˆ ˙ 2.3.4 ´ ¯ˆ ´’ ˆ ` Van de voi các d˜a lon ¯ı ´’ ’ ¯a ` ’ Trên MS-DOS và các phiên ban d ˆ u tiên cua Windows truy cap toi d˜a (trong d có ca buoc ˆ ´’ ¯ı ¯ó ’ ’´’ ` ’ ´’ ˙ ’ ’’i d ˆ ng d ˆ u tiên cua HDH) d ’oc to chuc qua Int 13 (Int 13h) cua BIOS. Khi này su dung kho ¯o ¯a ’ ¯ ’’ ¯u ’ ˆ su d ˙ d a chı sector trên d˜a trên co so C/H/S (xem trên). Chính xác hon: ’ ¯ánh ¯i ’ ¯ı ˙ ’ ’’ ’ ˙ ˙ ˙ • AH — chon thao tác; ˙ ’ ’ ’ ´ • CH — 8 bit nho hon cua so cylinder; ˆ ’ ’ ´’ ´’ ’ ´ ˆ ’ ’ ´’ ´ • CL — 7-6 bit tuong ung bit lon cua so cylinder, 5-0 tuong ung so sector; ˆ ´ ’ ¯a ¯o ` • DH — so cua d ˆ u d c; ˆ ˙ ´ cua d˜a(80h hay 81h). • DL — so ˆ ’ ¯ı ` ˆ ’ ` (Can luu ý rang viec d ˘ ´ ´ ¯a `’ ˘ ` ˆ ¯ánh so cylinder vat lý và rãnh thuong bat d ˆ u tu 0, còn sector trên ˆ ˆ ’`’ rãnh d ´ bat d ˆ u tu 1). Tuy nhiên trên ˙thuc te so d ˆ u d c không quá 16, còn so sector ¯ánh so ˘ ˆ ´ ¯a ˙`’ ` ´ ´ ¯a ¯o ’ ˆ ˆ ` ´ˆ ˙ d ’ chı ra cylinder, BIOS van không the làm ˙ trên rãnh – không quá 63, và dù có dùng 10 bit ¯e ’ ˆ ˜ ˆ ˆ’ viec voi d˜a dung luong lon hon 1024*63*16*512 = 528 Mbyte. ˆ ´’ ¯ı ’ ’ ´’ ’ ˙ De vuot qua han ˙ ´ này, nguoi ta áp dung nhieu cách "láu cá" khác nhau. Ví du, Extended ’ ’’ che ` ¯ ˆ ˙ ˆ ’`’ ˆ CHS (ECHS) hay ˙"Large disk support" (d˙ khi còn goi là "Large") su dung ba bit chua dùng ’’ ˙ ¯ôi ’ ˙ ˙
  15. ’ ’’ ¯ ˆ 2.4 Lua chon trình khoi dong 11 ˙ ˙ ˙ d´ n cua so thu tu d ˆ u d c d ˆ’ tang so cylinder. Cách này cho pehsp su dung cau trúc "hình ¯e ’ ´ ´’ ’ ¯a ¯o ¯e ˘ ˆ ˆ ` ´ ˆ ’’ ´ ˆ ’ hoc gia mao cua ¯ı ’ ˜ ˙ d a" voi 1024 cylinder, 128 d `u d c và 63 sector/rãnh. Bien d ’i Extended ˙ ´’ ˙ ´ ¯a ¯o ˆ ˆ ¯o ˆ ˙ thành d a chı CHS thuc (có the chua d´ n 8192 cylinder) d oc BIOS thuc hien. Cách này CHS ˙ ’ ’ ´’ ¯e ˙ ¯i ’ ˆ ˆ ¯u ’ ’ ’ ˆ cho phép làm ˆ ´’ ¯ı ˙ viec voi d a có dung luong d´ n 8192*16*63*512 = 4 227 858˙ 432˙byte hay 4,2 ˙ ˙ ˜ ’ ’ ¯e ˆ Gbyte. ˙ ˙ ’ ˆ’ Nhung các nhà phát trien càng ngày càng tang mat d ˆ ghi cua d˜a, so d˜a và so rãnh, và ˘ ˆ ¯o ’ ¯ı ´ ¯ı ˆ ´ˆ còn phát minh ra các phuong pháp khác d ˆ’ tang dung ’o ˘ ˙ lu˙ ng d a. Ví du, so sector trên rãnh ´ ’’ ¯e ’ ¯ı ˜ ˆ không còn co d nh mà tro thành khác nhau trên các rãnh ˙ ´ ¯i ˆ ’’ ˙ khác nhau (trên các rãnh nam gan ` ˘ ˆ` rìa ngoài cu ¯ı ˙ ´ ’ a d˜a, dài hon, so sector d ’oc tang lên). Ket qua là bo ba so C/H/S không còn ´ ’ ´ ’ ˆ ¯u ’ ˘ ˆ ˆ ˆ ’ phan ánh d ´ ’ ¯ı˙ ¯úng cau trúc "hình hoc cua d˜a", và các phiên ban BIOS cu không the ho tro truy ˆ ’ ˙ ˜ ˆ’ ˆ ’˜ cap toi toàn bo không gian d˜a. ˙ ˙ ˆ ´’ ˆ ¯ı ˙ ˙ Khi d nguoi ta nghı ra phuong pháp khác d ˆ’ làm viec voi các d˜a lên qua Int 13h - d ¯ó ’`’ ˜ ’’ ¯e ˆ ´’ ¯ı ¯ánh ’ ´ ’ ˙ ¯i ˆ ¯u ` ’ ˘ d a chı các khoi theo d ’ong thang ("Linear Block Addressing" hay LBA). Không d sâu vào ¯i ˙ ´ ˆ’ ` ´ ’ chi tiet, có the nói rang tat ca sector trên d˜a d ’oc d ˆ ˘ ˆ ´ ˆ ˆ ’ ´ ¯a `’ ` ¯ı ¯u ’ ¯ánh so mot cách tuan tu, bat d ˆ u tu sector ˆ ˘ ` ` ´ d ˆ u tiên trên rãnh so 0 cua cylinder so 0. Thay ’ ´ ˙ vào cho d a˙chı CHS mo˙ sector nhan d oc ˜ ’ ˜ ¯a ˆ ˆ ˆ ¯i ˆi ˆ ¯u ’ ’ ’ ´ ´’ ’ ’ mot d a chı lôgíc – so thu tu cua sector trong to ´ ´ ’ ˙ ’ng so tat ca sector. Viec d ´ ˙ ˙ ˆ ¯i ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ¯ánh so sector lôgíc ˆ ˙ d `˙u tu 0, trong d sector so 0 chua ban ghi khoi d ng chính (MBR). Trong Setup BIOS ´ ˆ bat ¯a `’ ˘ ˙ ´ ´’ ’ ’’ ¯o ˙ ¯ó ˆ ˆ ’ ho tro bien d ˆ’i so thu tu theo d ’ong thang thành d a chı CHS có dang "Ho tro LBA". Nhu ˜ ˙ ’ ˜ ˆ ’ ´ ¯o ´ ´’ ’ ˆ ˆ ¯u `’ ˘ ¯i ˆ ’ ’ ˙ vay, trong các phiên ban ’ ˙ BIOS moi thuong có lua chon voi ba phuo˙ng án: "Large", "LBA", ´’ ˙ ˙ ˆ ’`’ ’ ´’ ’’ và "Normal" (phuong án cuoi cùng có nghıa là không˙thuc hien bien d ˆ’i d a chı). ˙ ’’ ´ˆ ˜ ˙ ’ ˆ ´ ¯o ¯i ˆ ’ ´ ¯o ˙˜ ˙ ˙ ˆ ˆ ’’ Tuy nhiên trong che d ˆ LBA viec su dung d˜a vat lý van d ’oc thuc hien qua Int 13h, mà ¯ı ˆ ˆ ¯u ’ ’ ˆ Int 13h va ˙ ˙ ˙ ˜n su dung bo 3D (C,H,S). Vì nguyên nhân này xuat hien han che lên dung luong ’’ ˙ ´ ˙ˆ ˙ ˙´ ˆ ˆ ˆ ˆ ’’ cua d˜a: BIOS, và theo˙d MS-DOS và các phiên ban Windows d˙ˆ u tiên không the d ˙d a ’ ¯ı ˙ ¯ó, ’ ` ˙ ¯a ˆ’ ¯ánh ¯i ’ chı các d˜a có dung luong lon hon 8,4 Gbyte. ˙ ¯ı ’ ’ ´’ ’ ` ` ˙ ´ ’ Can chú ý rang han che nói trên chı áp dung voi các d˜a có giao dien IDE. Trong các ˆ ˘ ˆ ´’ ¯ı ˆ controller cua d˜a SCSI, ´ ’ ’ ¯ı ˙ so cua sector d oc chuyen vào các lenh SCSI, và sau d tu d a tìm ˙ ’ ˙ ˆ ¯u ’ ’ ˆ ˆ ¯ó ’ ¯ı ˜ ra vi trí ca `n thiet, vì the han che lên dung lu ’ ¯ı ´ ´ ´ ˙ ong d a không xuat hien. ˙ ´ ˆ ˙ ˆ ˆ ˆ ˆ ’ ˜ ˆ ˙ ` ˜’ ´ ˙ ´ ` ´ ’ ˙ ˜’ ´ ˙ ’ Mot lan nua muon nhac lai rang, tat ca nhung han che nói trên chı có ý nghıa trong giai ˆ ˆ ˆ ˘ ˘ ˆ ˆ ˜ d n khoi d ˆ ng HDH. Boi vì ˙ ¯oa ˙ ’ ’ ¯o ’˙ ’’ Linux và các phiên ban Windows moi nhat khi làm viec voi d˜a ´’ ´ ˆ ˆ ´’ ¯ı d ˙ ’ ¯ ˙không còn su dung Int 13 cua BIOS, mà su dung driver riêng cua mình. Nhung ˙truoc khi ’ ’’ ’ ¯ã ’ ’ ’´’ ˙ ’ ’ ¯u ˙’ ˆ’ ’’ ˆ ´ có the su dung driver cua mình, he thong phai d ’oc nap. Vì the trong giai d n khoi d ˆ ng d ˆ u ˆ ´ ˆ ¯oa ’’ ¯o ¯a ` ´ t ky ˙he thong nào cung can su dung BIOS. ¯ ieu này han che viec d ˘˙t nhieu he thong tiên ba ` ˆ ˆ ˆ ´ ˜ ` ˙ ’’ ˆ ˙ D ˙` ˆ ´ ˆ ¯a ˆ ˆ` ˙ˆ ´ ˆ ra ngoài vùng ˙ 8 Gbyte d a d `u tiên: chúng không the khoi d ˙ng tu d ˙ mac dù sau khi khoi ˙ ’ ’’ ¯o `’ ¯ó, ˘ ˙ ˙ ’’ ˜ ˆ ¯ı ¯a ˆ ˆ d ˆ ng thì có the làm viec voi các d˜a có dung luong lon hon nhie ¯ ˆ’ ˙ `u. De có the hieu cách thoát ˙ ’ ’ ¯o ˆ’ ˆ ´’ ¯ı ’ ’ ´’ ’ ˆ ˆ ˆ ˙ ’ i nhung han che này, chúng ta can mot chút kien thuc ve quá trình khoi d ng cua HDH kho ´ ˙ ` ˙ ´ ´’ ˆ ` ’’ ¯o ’ ¯ ˜’ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ Linux. ˙ ˙ ˙ 2.4 ’’ ¯ ˆ Lua chon trình khoi dong ’ ˙ ˙ ˙ 2.4.1 ’’ ¯ ˆ ’ Trình khoi dong LILO cua HDH Linux ¯ ˙ ’’ ¯o ¯u ’ ´ ’’ ˆ’ ’’ ¯o Trình khoi d ˆ ng LILO d ’oc viet boi Werner Almesberber. LILO có the khoi d ˆ ng nhân ˆ Linux tu d˜a me `’ ¯ı ˙ `m, d a cung, và cung có the khoi d ng các he d `u hành khác: PC/MS-DOS, ˙ ’ ’’ ¯o ˙ ˆ ¯ı ´’ ˜ ˜ ˆ ˆ ˆ ¯ieˆ ˙ ˙ DR DOS, OS/2, Windows 95/98, Windows NT/2000/XP, 386BSD, SCO UNIX, Unixware v.v. . . LILO cho phép chon d´ n 16 he d ˆ u hành khác nhau d ˆ’ khoi d ˆ ng. ¯e ˆ ˆ ¯ie` ¯e ’’ ¯o LILO không pha ’ i là chuong trình˙d ’n le mà là mot bo gom nhieu chuong trình: trình khoi ˙ ’’ ¯o ’ ˆ ˆ ˆ ` ` ˙ ’’ ˆ ’’ d ˆ ng, các chuong trình su dung d ˆ’ cài d ˘ t và cau hình ’’ ´ ˙ trình khoi d ng, và các tap tin phuc vu: ˙ ’’ ¯o ¯o ’’ ¯e ¯a ˆ ˆ ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙
  16. 12 Cài dat HDH Linux trên cùng máy tính voi Windows ¯˘ ¯ ´’ ˙ • chuong trình /sbin/lilo, chay duoi Linux, phuc vu d ˆ’ ghi tat ca thông tin can thiet ’’ ’´’ ¯e ´ ’ ˆ ` ˆ ´ ˆ ’’ ¯o ˙ cho tuong ung. Ca˙ chay chuong trình này sau moi trong giai d n khoi d ˆ ng vào các ˆ ’ ’ ´’ ˜ ˙ `n ˜ ¯oa ˆ ’’ ˆ ` lan có thay d ˆ ˙’i trong nhân hay trong tap tin cau hình LILO; ˙ ´ ˙ ˆ ¯o ˆ ˆ ˙ ˆ ` ˆ ’’ ¯o • các tap tin phuc vu, can cho LILO trong thoi gian khoi d ˆ ng. Nhung tap tin này thuong `’ ˜’ ˆ ’`’ na` m ˙trong thu muc /boot. Quan trong nhat trong so ˙ ˘ ˙ ˙ ’ ´ ˆ ˆ ¯ó ˙ ’ ´ chúng – d là ban thân trình ’’ ¯o ˙ ˙ khoi d ˆ ng (xem phía duoi) và tap tin map (/boot/map); trong tap tin này có chı ra ´’ ’ ’ ˆ ˆ vi trí cu˙’ a nhân. Mot tap tin quan trong khác – tap tin cau hình LILO; thuong có tên ˙ ´ ˙ ˆ ˆ ˆ ˆ ’`’ ˙ /etc/lilo.conf; ˙ ˙ ˙ ˙ ’’ ¯o ` ` • trình khoi d ˆ ng – d là phan LILO d ’oc nap vào bo nho d ˆ u tiên qua Int cua BIOS; ¯ây ˆ ¯u ’ ˆ ´’ ¯a ’ ’’ ¯o trình khoi d ˆ ˙ ng nap nhân Linux hay sector˙khoi d ˙ cua he d `u hành khác. Trình ˙ ’’ ¯ong ’ ˆ ¯ie ˆ ˆ ’’ ¯o khoi d ˆ ng go ˙ m có˙ hai phan. Phan thu nhat d oc ghi vào sector khoi d ng và phuc vu ` ` ` ´’ ˆ ’ ´ ¯u ’ ˙ ˙ ’’ ¯o ˆ ˆ ˆ ˆ d ˆ’ nap˙phan thu hai, có kích thuoc lon hon rat nhieu. Ca hai phan thuong d ’oc ghi trên ¯e ` ˆ ´’ ’´’ ´’ ’ ´ ˙ ˆ ˆ ` ’ ˆ` ’`’ ˙ ¯u ’ ˙ ˙ ˙ d˜a trong tap tin /boot/boot.b. ˙ ¯ı ˆ ˙ ` ´’ ` ’ ’’ ¯o ’’ Can nho rang, d nh dang cua sector khoi d ˆ ng tao ra boi LILO khác voi d nh dang MBR ˆ ˘ ¯i ´’ ¯i cua DOS. Vì the ne˙ ghi˙sector khoi d ˆ ng LILO vào MBR, thì các he d ˆ u hành d cài cua ’ ´ ´u ˆ ˆ ’’ ¯o ˙ ˙ ˆ ¯ie` ˙ ˙ ¯ã ’ ’’ ¯o Microsoft se ngung khoi d ˆ ng (neu nhu ´ ˙ không có các bien pháp bo sung).’ ˙ ˜ `’ ˆ ’ ˆ ˆ Sector kho ¯o ’’i d ˆ ng cua LILO có the d ’oc thiet ke d ˆ’˙ su dung nhu sector khoi d ˆ ng cua ’ ˙ ˆ’ ¯u ’ ´ ´ ¯e ’’ ˆ ˆ ’ ’’ ¯o ’ phân vùng; trong d ˙ có cho cho bang phân˙vùng. ˜ ’ ˙ ˙ ¯ó ˆ ’’ ¯o ’ ˆ’ ¯a Sector khoi d ˆ ng cua LILO trong khi cài d ˘ t có the d ˘ t vào nhung cho sau: ¯a ˜’ ˜ ˆ ˙ ˙ ˙ ’’ ¯o ’ ¯ı ` • sector khoi d ˆ ng cua d˜a mem trong d nh dang Linux (/dev/fd0, . . . ); ˆ ¯i ˙ ˙ ˙ ` ’ a d˜a cung d ˆ u tiên (/dev/hda, /dev/sda, . . . ); • MBR cu ¯ı ´’ ¯a ’’ ¯o ’ ´’ ˆ ´ ` • sector khoi d ˆ ng cua phân vùng chính voi he thong tap tin Linux trên d˜a cung d ˆ u tiên ˆ ˆ ¯ı ´’ ¯a (/dev/hda1, ˙ /dev/hda2, . . . ); ˙ ˙ ’’ ¯o ’ ’’ ˆ • sector khoi d ˆ ng cua phân vùng lôgíc trong phân vùng mo rong d˜a cung d ˆ u tiên¯ı ´’ ¯a ` (/dev/hda5, ˙. . . ). Su that là phan lon chuong trình dang fdisk không d ` ra kha nang ` ˙ ’ ˘ ’ ˆ ˆ ´’ ’’ ¯e ˆ ’’i d ˆ ng khoi d ˆ ng tu phân vùng mo rong và tu choi ˙ ˆ c kích hoat phân vùng này. Vì kho ¯o ’’ ¯o ˙`’ ˙ ’’ ˆ `’ ˆ´ vie vay trong thành phan LILO có chua mot chuong trình d˙˘ c biet (activate) cho phép ˆ ˙ ˙ ` ˆ ´’ ˆ˙ ’’ ¯a ˆ ˙ ˙ ot qua han che này. Tuy nhiên chuong trình fdisk cu˙a ban phân phoi Linux ho tro vu ’ ´ ˙ ’ ’ ˙ ´ ˜ ’ ˆ ’’ ˆ ˆ ’ ˙ nang kích hoat phân vùng mo rong. Can su dung tùy chon -b hoac bien BOOT. ˙ ’ ˙ ’’ ˆ ` ´ kha ˘ ˆ ’’ ˘ ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ’’ ¯o ’ ˆ’ ¯a Sector khoi d ˆ ng cua LILO không the d ˘ t vào các cho sau: ˜ ˆ ˙ ˙ ’’ ¯o ’ ¯ı ` • sector khoi d ˆ ng cua d˜a mem hay phân vùng chính, voi d nh dang he thong tap tin ˆ ´’ ¯i ˆ ´ ˆ ˆ khác Linux; ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ’ • trong phân vùng swap cua Linux; • trên d˜a cung thu hai. ¯ı ´’ ´’ ` ˆ ` ´’ ˘ `’ ’’ ¯o Ngoài ra, can nho rang, LILO trong thoi gian khoi d ˆ ng nhung tap tin sau: ˜’ ˆ ˙ ˙ • /boot/boot.b; ’’ ˆ • /boot/map (tao ra boi lenh /sbin/lilo); ˙ ˙
  17. ’ ’’ ¯ ˆ 2.4 Lua chon trình khoi dong 13 ˙ ˙ ˙ ´ ’ ˆ ’ ’’ ¯o ´ ˆ ¯o ’ ’’ ¯o • tat ca phiên ban nhân khoi d ˆ ng (neu ban d c chon phiên ban nhân khi khoi d ˆ ng); ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ’’ ¯o ’ ` ˆ ¯ie ¯o ´ ˆ ’’ ¯o • sector khoi d ˆ ng cua các he d ˆ u hành khác mà ban d c muon khoi d ˆ ng qua LILO; ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˆ ¯u ’’ ¯o ´ ¯u ’ • tap tin chua các thông báo d ’a ra khi khoi d ˆ ng (neu d ’oc xác d nh). ´’ ˆ ¯i ˙ ˙ ˙ ˙ ’ ˆ ’’ ¯o ’ ˜’ ˆ ¯ã ˆ ´ ¯ó Nhu vay, sector khoi d ˆ ng LILO cung nhu nhung tap tin d liet kê (trong so d có các tap ˜ ˆ ˆ tin ban d c ˜˙ se cài d ˘ t sau này) can nam trong pham vi 1024 cylinder d `u tiên cua d a cung, ˙ ` ` ˙ ˙ ’ ¯ı ´’ ˙ ¯o ¯a ˆ ˘ ¯aˆ ˜ boi vì chúng can d ’˙’c truy cap qua BIOS. Xem phan nói ve han che cua BIOS o trên. ’’ ˙ ˙ ` ˆ ¯uo ˆ ˙ ` ˆ ` ˆ ´ ’ ˆ ’’ ` `’ ˙ ’ ˙ ˙ ´ t d ˆ u tu phiên ban 21, LILO d ’a ra màn hình trình d ’n (thuc d ’n) cho phép chon he Ba ¯a ˘ ¯u ¯o ’ ¯o ˆ ´ ` ´ ˙ thong d ˆ’ khoi d ˆ ng (truoc d can nhan phím Tab d ˆ’ goi trình d ’n này). ˙ ˙ ˆ ¯e ’’ ¯o ’´’ ¯ây ˆ ˆ ¯e ¯o ˙ ˙ 2.4.2 ’’ ¯ ˆ Các trình khoi dong khác ˙ ¯e ’’ ¯o ˆ’ ’’ ¯o Ngoài LILO d ˆ’ khoi d ˆ ng Linux có the khoi d ˆ ng các trình khoi d ˆ ng khác. ’’ ¯o ˙ ˙ ˙ ´ ˆ ¯a ¯ã ¯ ’’ ¯o • Neu nhu truoc khi cài d ˘ t Linux d có HDH Windows NT/2000/XP, thì trình khoi d ˆ ng ’ ’´’ ¯o ’ su dung˙ là OS Loader cua NT. So sánh voi LILO thì trình khoi d ˙ ng ban d c có the ’’ ˆ ’ ´’ ’’ ¯oˆ ˙ ˙ OS Loader có ít nha˙t hai uu the. Thu nhat, tat ca cau hình cu không bi mat (chúng ta ´ ˆ ’ ˆ ´ ´’ ´ ´ ’ ´ ˆ ˆ ˆ ˜ ´ ˆ ˙ ˆ’ ’’ ¯o ´’ ˙ ˆ’ có the chon khoi d ˆ ng Windows hay Linux theo lua chon), và thu hai, có the cài d ˘ t ’ ¯a ˙d a mà LILO không the khoi d ng, ví du,˙o d a˙thu hai trên controller thu hai Linux lên ¯ı ˙ ’ ’’ ¯o ’ ¯ı ´’ ˙ ˜ ˆ ˆ ˆ ˜ ´’ (Secondary Slave). ˙ ˙ ´ˆ ¯a ¯o ’ • Neu nhu truoc khi cài d ˘ t Linux ban d c chı có HDH Windows 95 hay Windows 98 và ’ ’´’ ¯ ˙ không có Windows NT/2000 hay XP, ˙ thì OS Loader không d oc cài d ˘ t. Và neu nhu vì ˙ ´ ¯u ’ ’ ¯a ˆ ’ mot lý do nào d ban d c không muo ˆ ¯ó ¯o ´ n cài d ˘ t LILO, thì có the su d ˙ng chuong trình ˆ ¯a ˙’ ’ ˆ ’ ¯u ’’ ˙’ ˙ ˙ ` ´’ ’ ˙ ´ khoi d ˆ ng loadlin.exe (thuong d kèm voi ban phân phoi Linux); ˙ ’ ¯o ’’ ¯i ˆ ˙ ` ` ˆ ’ ´ ’’ • Thoi gian gan d trong thành phan ban phân phoi Linux thuong có chuong trình khoi `’ ˆ ¯ây ˆ ’`’ ’’ d ˆ ng GRUB. ¯o ˙ ` ’ ’’ ¯o • Trong thành phan OS/2 cua công ty IBM có chuong trình khoi d ˆ ng Boot Manager. ˆ ’’ ˙ Trong rat nhieu huong dan nguoi ta khuyên dùng chuong trình này d ˆ’ toi chuc khoi ´ ˆ ` ˆ ’´’ ˜ ˆ ’`’ ’’ ¯e ˆ’ ´’ ’’ ¯o `u HDH. d ˆ ng nhie ¯ ˆ ˙ ` ˆ ´ ¯e • Trong các nguon thông tin khác nhau còn nhac d´ n chuong trình System Commander; ˘ ˆ ’’ ’’ ¯o ` ’ • Thêm mot trình khoi d ˆ ng khác có trong thành phan gói PartitionMagic cua công ty ˆ ˆ ˙ ˙se nói ve chuong trình này trong phan nho tiep theo. Power Quest. Chúng ta ˜ ` ’’ ` ’ ˆ ´ ˆ ˆ Ngoài ra tác gia còn thay nguoi ta nói d´ n mot loat trình khoi d ˆ ng khác (mot so có the ’ ´ ˆ ’`’ ¯e ˆ ˆ ’’ ¯o ˆ ´ ˆ ˆ’ tìm tha ˙ ˙ ˙ ´ y trong thu muc /public/ftp/pub/Linux/system/boot/loaders trên trang ˙ ˆ ’ ˙ ’ ’’ ftp://metalab.unc.edu/. Nhung vì tác gia không su dung nhung chuong trình này, nên không ’ ˜’ ’’ the’ nói cu the cách su dung chúng. Và tat ca nhung ˙loi khuyên dùng sau cua tác gia se dua ˆ ’ ˆ ’’ ´ ’ ˜’ ˆ `’ ’ ’ ˜ ’ trên viec su˙ ’ dung LILO, ˙NT Loader và loadlin.exe. Neu nhu có ý muon cài d ˘ t chuong trình ´ ´ ˙ ˆ ’ ˆ ’ ˆ ¯a ’’ khoi d ˆ ng khác, thì ban d c can d c huong dan cài d ˘ t và su dung cua nó. ˙ ’’ ¯o˙ ˙ ` ¯o ˆ ¯o ’´’ ˜ ˆ ¯a ’’ ’ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙
  18. 14 Cài dat HDH Linux trên cùng máy tính voi Windows ¯˘ ¯ ´’ ˙ 2.4.3 ’’ ¯ ˆ Các phuong án khoi dong ’’ ˙ ´ ’ ’ ’’ ¯o Nhu vay, theo ý kien cua tác gia có các phuong án khoi d ˆ ng sau: ’ ˆ ˆ ’’ ˙ ˙ ´ ¯ã • Neu d cài d ˘ t Windows NT hay Windows 2000/XP, thì hãy su dung NT Loader. ˆ ¯a ’’ ˙ ˙ ´ • Neu có Windows 95 hay Windows 98 trên FAT16, và ban d c không muon cài d ˘ t ˆ ¯o ´ ˆ ¯a chuong trình kho ¯o ’’ ’’i d ˆ ng nào khác, thì có the su dung LILO, hoa˙ d ˆ u tiên chay DOS và ˆ’ ’’ ˙ ˘c ` ¯a ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ¯ó ’’ ¯o sau d khoi d ˆ ng Linux nho chuong trình loadlin.exe (hay mot chuong trình tuong tu, `’ ’ ’ ˆ ’’ ’’ ’ có vài chuong ˙ trình nhu vay, nhung chúng ta se không xét d´ n). ˙ ˙ ’’ ’ ˆ ’ ˜ ¯e ˆ ˙ ´ ¯ã • Neu d cài d ˘ t Windows 95 OSR2 hay Windows 98 trên FAT32, và ban d c không ˆ ¯a ¯o muo ´ n cài d ˘ t˙ thêm chuong trình khoi d ˆ ng, thì can su dung loadlin.exe. Rat nhieu ˆ ¯a ’’ ’’ ¯o ` ’’ ˆ ˙ ˙´ ˆ ˆ` ˙˘ ng d nh rang không can su d ng LILO, neu nhu phân vùng kích hoat có ’ ` ` ˙ ´ ˙ HOWTO kha ¯i ˘ ˆ ’’ ¯u ˆ ’ d nh dang FAT32, ˘ ˙ mac dù tác gia không rõ nguyên nhân. Tuy nhiên thí nghiem ˙ ’ i ’ ˙ ¯i ˆ kho ’ dˆ˙ ng Linux qua NT ˙Loader, cài d ˘ t trên phân vùng FAT32, cua tác gia d ket thúc ˙ ’ ’ ¯ã ˙ ´ ¯o ¯a ˆ ˙ ´ ˙` ’ ¯ã ’ ’’ không thành công. Vì the, trong truong hop này tác gia d phai su dung chuong trình ˆ ’’ ’ ’’ ˙ loadlin.exe. Chuong trình này d hoàn thành tot nhiem vu, và tao cho tác gia mot ´ n ´ ˙ ’ ˆ a ’’ ¯ã ˆ ˆ ˆ tuong tot, vì the tác gia khuyên ban d c su dung loadlin.exe d ˆ’ khoi d ˆ ng Linux. ˙ ’’ ˆ ´ ´ˆ ’ ¯o ’’ ˙ ˙ ˙ ¯e ’’ ¯o ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˆ ´ ` ˆ ’ ˜ ´ ˆ ¯a ’’ ´ ’ Trong nhung phan tiep theo tác gia se cho biet cách cài d ˘ t Linux, su dung tat ca ba ˜’ ˆ ’’ ¯o ’’ ¯o phuong án khoi d ˆ ng: qua trình khoi d ˆ ng NT Loader, trình kho ¯o ˙’ i d ng LILO ˙và trình khoi ’’ ’’ ’ ˆ ˙ ˙ d ˘ t trình khoi d ng can chuan bi các phân vùng d ˆ ng loadlin.exe. Tuy nhiên truoc khi cài ¯a ’’ ¯o ` ˙ ˆ’ ¯o ’´’ ˆ ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ ¯ı ´ ˆ ˜ ˆ’ ´’ trên d˜a, hay ít nhat là nghı cách to chuc chúng. 2.5 ˆ’ Chuan bi các phân vùng trên d˜a ¯ı ˙ 2.5.1 Loi khuyên khi tao phân vùng `’ ˙ D’ `’ ’’ ¯ây ’ ˆ ˆ ˜ ¯ ua ra loi khuyên o d không phai là viec de dàng, vì phân vùng d˜a phuc thuoc rat nhieu ¯ı ˆ ´ ˆ ` ˆ vào ý thích và nhu ca ’ `u cua chu nhân d˜a. Nhung cung xin thu d ’a ra vài˙ d ˆ nghi sau. Tác ˆ ’ ¯ı ˙ ’ ˜ ’’ ¯u ` ˙ ¯e ˙ ’ ˜ ¯a ˆ’ ’ gia se d ˘ t tên d˜a và phân vùng theo "tiêu chuan" cua Linux, tuc là /dev/hda, /dev/hdb, ¯ı ´’ ˙ i voi d a và /dev/hda1, /dev/hda2, v.v. . . – d´ i voi các phân vùng. v.v. . . d´ ´’ ¯ı ¯oˆ ˜ ¯o ´’ ˆ Viec phân chia d˜a thành các phân vùng là ca ˆ ¯ı `n thiet, boi vì Windows và Linux su dung ˆ ´ ˆ ’’ ’’ ˙ luu tru thông tin trên d a và sau d d c chúng tu d a khác nhau. Chính vì the tot hon các cách ’ ˜’ `’ ¯ı ´ ´ ˙’ ˜ ¯ı ¯ó ¯o ˜ ˆ ˆ he ˜ ˆ ¯ie ` ´ t là dành cho moi he d ˆ u hành mot (hoac tha ˘ ˙ m chí mot vài nhu chúng ta se thay o duoi) ´ ’’ ’´’ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ’ ˜ ˆ phân vùng riêng. ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ Dˆ ` ¯ au tiên chúng ta hãy xem xét mot truong hop d ’n gian – dung luong o d˜a cua ban d ˙ c ˆ ’`’ ’ ¯o ’ ’ ’ ˆ’ ¯ı ’ ¯o không vuot quá 8,4 Gbyte (nói chính ˙ xác hon – so cylinder không vuot quá 1024). ˙Trong ˙ ´ ˙ ’’ ’ ˆ ’’ truong ho˙ này moi thu d ˆ u d ’n gian: ban d c chı viec chia d˜a làm sao d ˆ’ d ’ cho cho he ’`’ ’p ` ´’ ¯e ¯o ’ ¯o ’ ˆ ¯ı ˙ ¯e ¯u ˆ ˜ ˆ ` ˙ se cài d ˘ t. Có the su dung du lieu cho biet kích thuoc d a nho nhat can thiet d ’ cài ˙ ’ ’’ ˙ ˙ ´ ˙ ’ ´ ˆ ´ ¯e ˙ d ˆ u hành ˜ ¯ie ¯a ˆ ˜’ ˆ ˆ ’´’ ¯ı ˜ ˆ ` ˆ ˆ d ˘ t he d ˆ ¯a ˆ ¯ie `u hành voi cau hình co ˙ban trong bang 2.2. ˙´ ´ ’ ˆ ’ ’ ˙ ’ ˙ ˙ ` ’ ’ ’ Tuy nhiên xin hãy nho rang, không nhung phai tính kích thuoc các tap tin cua ban thân ´’ ˘ ˜’ ’´’ ˆ he d ˆ ˆ ¯ie `u hành, mà còn phai tính ca kích thuoc cua các chuong trình ban d ˙ c du tính chay. Và ’ ’ ’´’ ’ ’’ ¯o ’ còn phai dành mot phan du tru không nho cho các chuong trình se cài˙d ˘ t ˙ này (không the ˙ ’ ˆ ` ˆ ’ ˜’ ’ ’’ ˜ ¯a sau ˙ ˙ ˆ’ ’ tránh khoi!). Hãy ˙ tính rang, 700 Mbyte dành cho Linux o trong bang nói trên chı dành cho ` ˘ ˙ ’’ ’ ˙ ’ các chuong trình cài d ˘ t cùng voi Linux theo mac d nh, trong so ¯ó ’’ ¯a ´’ ˘ ¯i ´ d có, ví du, chuong trình ˆ ’’ soan thao rat manh Lyx. ¯ oi voi Windows cung ˙ ’ong tu nhu vay. ’ ´ ˆ ˙ D´ ´ ˆ ’ ˜ tu ’ ˙ ’ ’ ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙
  19. ˆ’ 2.5 Chuan bi các phân vùng trên d˜a ¯ı 15 ˙ ’ ` ˆ ’’ ¯ı ’ ¯ Bang 2.2: Nhu cau su dung không gian d˜a cua HDH ` He d ˆ u hành ` Yêu cau ˙ ˆ ¯ie ˆ ˙ Windows 95 100 Mbyte Windows 98 200 Mbyte Windows NT 200 Mbyte Windows 2000 700 Mbyte Linux Red Hat 6.2 (Worksta- 700 Mbyte tion voi KDE) ´’ Theo kinh nghiem cua tác gia thì d ˆ’ làm viec voi Windows 95/98, Windows NT và Linux ˆ ’ ’ ¯e ˆ ´’ ˙ ˙kích thuoc 800-1000 Mbyte là d ’ (tat nhiên, neu ban d c không cài d ˘ t các phân vùng voi ´’ ’´’ ¯u ´ ˆ ´ ˆ ¯o ¯a ˙ ˙ ` ´ i voi Windows 200 thì can phân vùng các gói chuong trình lon, nhu OpenOffice.Org), còn d ˆ ´’ ´’ ˙ ’’ ’ ¯o ˆ lon hon. ´’ ’ `’ ˜ ´ ¯e ˆ ` ’’ ¯ây Bây gio chúng ta se xem xét van d ˆ chia các phân vùng cho Linux. O d không the chı ˆ’ ’ ˆ ˆ ` ´’ ´ ˆ chia mot phân vùng. Thu nhat, can chia mot phân vùng swap riêng biet cho Linux. Khi xác ˆ ˆ ˙ luong cua phân vùng swap Linux can tính d´ n nhung yeu to˙ sau: d nh dung ’ ’ ’ ˙ ` ´ ´ ¯i ˆ ¯eˆ ˜’ ˆ ˆ ˙ ˙ ˆ ´’ ’ • Trong Linux, RAM và không gian swap hop lai tao thành bo nho ao chung. Ví du, neu ’ ´ ˆ ban d c có 256 MByte RAM và 128 Mbyte ˙ không gian swap, thì se có 384 Mbyte bo ˙ ˙ ˙ ˙ ¯o ˜ ˆ ˙ ´ ao. nho ’˙ ˙ ’ D ˆ’ ` ´ ˆ ´’ ’ ´ ´ ’ • ¯ e làm viec voi Linux can ít nhat 16 Mbyte bo nho ao, vì the neu ban d c chı có 4 ˆ ´’ ˆ ˆ ˆ ˆ ¯o Mbyte RAM,˙ thì can phân vùng swap không nho hon 12 Mbyte. ` ˙’ ˙ ˙ ˆ ’ • Trên Linux kích thuoc mot phân vùng swap không the vuot quá 128 Mbyte. Nghıa là ’´’ ˆ ˆ’ ’ ’ ˜ ˙ ˙ ’ có kích thuoc lon bao nhiêu tùy thích nhung Linux không the phân vùng swap có the ˆ ’´’ ´’ ’ ˆ’ ’’ ´ ´ ˆ ´’ ’ ´’ ’ su dung hon 128 Mbyte. Neu ban d c muon có bo nho ao lon hon, thì can tao hai phân ’ ˆ ¯o ˆ ` ˆ vùng ˙ swap hoac su dung tap tin swap. ˘ ’’ ˙ ˙ ˙ ˙ ˆ ˙ ˙ ˙ ’´’ ’ ` • Khi tính kích thuoc cua không gian swapping, can nho rang kích thuoc quá lon có the ˆ ´’ ˘ ` ’´’ ´’ ˆ’ là vô ích. Trên máy tính voi 16 Mbyte RAM khi cài d ˘ t Linux voi cau hình chuan và ´’ ¯a ´’ ´ ˆ ˆ’ ˙gian swapping là d ’ . Còn neu các chuong trình ung dung chuan thì 48 Mbyte không ’’ ´’ ˆ’ ¯u ´ ˆ cài d ˘ t Linux voi ca ´’ ˆ ˙ ´ u hình nho nhat, thì không can d´ n không gian swap. Tat nhiên, ’ ˆ ´ ` ¯e ´ ¯a ˆ ˆ ˆ ˙ ´ ’ kích thuoc chính xác cua không gian swap phu thuoc lon vào chuong trình se d ’oc cài ´’ ’’ ˆ ’’ ˜ ¯u ’ d ˘ t. ˙ ˙ ˙ ¯a ˙ ’ ˜ ˆ ´ ¯e ` ˆ ` Nói chung, chı nên suy nghı ve van d ˆ dung luong cua phân vùng swap khi có mot d˜a ’’ ’ ˆ ¯ı ˙ phân chia d ’ tong so dung luong cua ˙ ’ ’ nho và ít bo nho RAM. Trong truong hop nguoc lai hãy ˆ ´’ ’`’ ’ ’’ ¯e ˆ’ ˆ ´ ˆ ’’ bo nho ao (gom RAM và phân vùng swap) không˙nho hon 128 Mbyte. Còn neu nhu ban d c ˆ ´’ ’ ˙ ` ˆ ˙ ˙ ’ ’ ´ ˆ ’ ˙ ¯o ˙ ˙ ˙ ` có 128 Mbyte RAM hay nhieu hon, thì phân vùng này có the không can thiet. ˆ ’ ˆ’ ` ˆ ´ˆ ´ ’ ` ’ ˜ Tat ca các phan còn lai cua Linux và các chuong trình ho tro theo nguyên tac có the d ˘ t ˆ ˆ ’’ ˆ ’ ´ ˘ ˆ’ ¯a ˙ ˙ vài phân vùng riêng re là ˙ ˆ ˆ ¯a ˆ ´ vào mot phân vùng. Tuy nhiên, viec d ˘ t he thong tap tin Linux lên ˆ ˆ ˜ có ý nghıa. Ví du, có nhà chuyên ˙gia ˙ ˙ nên ˙ ˙ ˜ khuyên ˆ ´ dành cho he thong tap tin Linux ba phân ˆ ˆ vùng (ne ˙ ’ ´’ ˆ ´ ˙ ´ ´ u tính ca swap thì thành 4). Phân vùng thu nhat (theo ý kien cá nhân tác gia, 1 Gbyte ˙ ’ ˆ ˆ ¯u ˜ ´’ ˆ ´ ˆ ˆ ´ là d ’ ) se chua he thong tap tin goc (/). Phân vùng thu hai dành cho thu muc /home. Còn ˆ ´’ ’ phân vùng thu ba d ’oc ga˙ vào thu muc /usr. Viec phân chia nhu vay dua trên nhung lý le ´’ ˙ ¯u ’ ˘ n ´ ’ ˆ ’ ˆ ’ ˙ ˜’ ˜ sau. Dù HDH Linux có ˆ ˙ on d nh và d ˙ tin cay d´ n d thì thınh thoa˙ cung can cài d ˘ t lai. ’ ¯i ˙ ’ ’ ng ˜ ˙ ` ¯ ¯áng ˆ ¯e ¯âu, ˆ ˆ ¯a Ví du, ban d c muon cap nhat phiên ban moi cua ban phân phoi, hoac vì ít kinh nghie˙m ˙ ’’ ¯o ´ ˆ ˆ ˙ ˆ ’ ´˙ ’ ’ ’ ´ˆ ˘ ˆ su ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙
  20. 16 Cài dat HDH Linux trên cùng máy tính voi Windows ¯˘ ¯ ´’ ˙ ’ ˆ ´ dung nên làm hong tap tin he thong quan trong, hoac d ’n gian là muon cài d ˘ t mot ban phân ˆ ˆ ˘ ¯o ’ ´ ˆ ¯a ˆ ’ ˙ ´ i khác. Neu nhu tat ca d ˙ oc cài d ˘ t vào˙mot phân vùng, thì khi cài d ˘ t lai nhung du lieu pho ´ ˙´ ’ ˙ ˙ ˙ ˆ ˆ ’ ˆ ¯u ’ ’ ¯a ˆ ¯a ˜’ ˜’ ˆ ˙ muc cá˙ nhân se ˙ mat (neu không có ban sao ˙ ˙ chép). Ngoài ra, ˙ d làm ra và ghi nho trong thu ¯ã ´’ ’ ˜ bi ´ ´ ˆ ˆ ’ se bi mat ca nhung chuong trình ˙d cài tu mã nguon, hay cài bang phuong pháp khác. Phan ˜ ´ ’ ˜’ ˆ ’’ ¯ã `’ ˙ ` ˆ ` ˘ ’’ ` ˆ lon nhu ´’ ˙ ng gói chuong trình này d oc cài vào thu muc /usr. Neu dành cho thu muc này mot ´ ˜’ ’’ ¯u ’ ’ ’ ˆ ’ ˆ phân vùng riêng và khi cài d ˘ t không ¯i ˙ d nh dang la˙ chúng, thì nhung chuong trình nói trên i ˙ ˙ ¯a ˜’ ’’ ˙ ˙ ˙ ’ ` ˙ ˜ ¯u ’ ˜’ ˆ’ ˜ ˆ ´ se d ’oc giu lai và có the se làm viec (rat có the can vài cau hình nho) sau khi cài d ˘ t lai he ˆ ˆ ˆ ´ ˆ ’ ¯a ˆ ´ thong. ˙ Trong˙tiêu chuan ve he thong tap tin cua Linux FHS (cu the xin xem o chu˙ ng ??) ’ ˆ ˆ ´` ˙ ’ ’ ’’ ’o ˙ ˙ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ’ cung có loi khuyên ve viec d ˘˙ thu muc /usr lên mot phân vùng riêng. ˜ `’ ` ˆ ˆ ¯at ’ ˙ ˆ ˙ ˙ ˙ ´ ˙ ˙ Theo tác gia thay, nhung ý kien nói trên d d ’ d ˆ’ ban d c tu tìm ra phuong án phân chia ’ ´ ˆ ˜’ ˆ ¯ã ¯u ¯e ¯o ’ ’’ o d˜a cua mình, trong truong hop chı có mot o d˜a nho. ˙ ˙gio˙chúng ta xem xét truong hop ˆ’ ¯ı ’ ’`’ ’ ’ ˆ ˆ’ ¯ı ’ Bây `’ ’`’ ’ d˜a voi so ´ cylinder lon hon 1024. ˙ ˙ ˙ ¯ı ´’ ˆ ´’ ’ Tu nhung gì d nói d´ n o phan truoc (han che dung luong d˜a cung), can d ˘ t chuong trình `’ ˜’ ¯ã ¯e ’’ ˆ ˆ ` ’´’ ´ ˆ ’ ’ ¯ı ´’ ` ˆ ¯a ’’ ’’ ¯o khoi d ˆ ng trong pham vi 1024 cylinder d ˆ u ` ˙ tiên. Nhân tie˙ NT Loader không˙nhat thiet phai ´ ´ ’ ¯a ˆ n, ˆ ˆ d ˘ t vào ˙ phân vùng NTFS, cung nhu không nhat thiet pha˙i d ˘ t vào phân vùng chua các tap tin ˙ ´ ´ ’ ¯a ´’ ¯a ˜ ’ ˆ ˆ ˆ khác cua HDH. Nhu d nói o trên, d´ i voi Linux có the d ˘˙t thu muc goc cùng voi thu˙ muc ˙ ’ ¯ ’ ¯ã ’’ ¯oˆ ´’ ˆ’ ¯a ’ ´ ˆ ´’ ’ ´ ` ˙ con /boot vào các cylinder "thap" (trong vòng 1024 d ˆ u tiên), còn các thu muc khác – o cho ˆ ¯a ˙ ’ ’’ ˙ ˆ˜ nào tùy thích. ˙ ` ’ Nhu vay trong truong hop này, nhung d ˆ nghi cua tác gia cho ra bang tong ket sau: ’ ˆ ’`’ ’ ˜’ ¯e ’ ’ ˆ’ ´ ˆ ˙ ˙ ˙ ` ’’ ¯o ’ ´ ’ ˆ ´ ` ’ • phan khoi d ˆ ng cua tat ca các he thong Microsoft d ˘ t vào phân vùng chính d ˆ u tiên cua ˆ ˆ ˆ ¯a ¯a d˜a, voi d nh˙ dang FAT16 (DOS); ˙ ˙ ¯ı ´’ ¯i ˙ ˙ ´ ˆ ’ ´ˆ ’´’ ’ • phân vùng chính tiep theo dành cho thu muc goc (/), kích thuoc khoang 1 Gbyte; ˙ ’ ` ’´’ ’ • phân vùng chính thu ba dành cho swap cua Linux (loi khuyên ve kích thuoc cua phân ´’ `’ ˆ ’’ vùng này xem o trên); ` ’ ¯ı ¯a ’’ ˆ • phan còn lai cua d˜a d ˘ t thành phân vùng mo rong; ˆ ˙ ˙ ˙ ’’ ˆ ˜ • trong phân vùng mo rong tao các phân vùng lôgíc cho moi HDH se cài d ˘ t: Windows ˆ ˜ ¯a ˙ ˙và d `ng thoi cho các he thong tap¯ tin /home và /usr cua ˙ 98, Windows NT/2000/XP, ¯oˆ `’ ˆ ´ ˆ ˆ ’ HDH Linux (trong /home se d ˘ t các tap tin riêng cu ˙ ’ a nguoi dùng, còn trong /usr – ˙ ¯ ˜ ¯a ˆ ’`’ chuong trình se cài d ˘ t). ˙ ˙ ’’ ˜ ¯a ˙ Tat nhiên, neu nhu ban d c chı có Windows 95 voi FAT16, thì có the d ˆ’ Windows trên ´ ˆ ´ ˆ ’ ¯o ’ ´’ ˆ’ ¯e ` phân vùng d ˆ u tiên. Neu ´ ˙nhu˙trên máy d cài d ˘ t Windows NT hay có FAT32, thì mot phân ¯a ˆ ’ ¯ã ¯a ˆ ˜ `’ ´’ ´ ˆ’ ’ ˙ vùng FAT16 cung không thua. Thu nhat, ke ca trong truong hop he thong có van d ˆ , ban d c ˆ ’`’ ’ ˆ ´ ˆ ´ ¯e ˙ ¯o ˆ ` ˙ ˙´ ˙ `˙ ˆ’ ’’ ¯o ` có the khoi d ˆ ng tu d˜a mem DOS (tam thoi khi chua làm quen voi Linux mot cách "tuong `’ ¯ı ˆ `’ ’ ’ ˆ ’’ ˆ ´ ˙¯u ’ ˘ ˆ ` ˙ tan") và thay d ’oc rang d˜a cung làm viec bình thuong. Thu hai, he thong tap tin FAT16 d ’oc ¯ı ´’ ˆ ’`’ ´’ ˆ ´ ˆ ˆ ˙ ¯u ’ ho tro trên moi HDH, trong d có Linux, vì the phân vùng này có the phu˙ vu cho viec trao ˙˜ ˆ ’ ˙ ¯ ¯ó ˙ ´ ˆ ˙ ’ ˆ c ˆ ˙ d ˆ’i tap tin giua các he thong. Nhung không nên d ˆ’ phân vùng này lon, ˙vì FAT16 su dung ¯o ˆ ˙ ˙ ˜’ ˆ ´ ˆ ’ ¯e ´’ ˙ ˙ ’’ ˙ ˙ ˙˘ ¯ı ´ không gian d˜a rat không hop lý. Chính vì vay hãy dành cho phân vùng này khoang 256 hoac ˆ ’ ˆ ’ 512 Mbyte. ˙ ˙ ˙ ˜’ ¯u ´’ ’ ´ ˘ ˆ ` Nhung loi khuyên này d ’a ra voi gia thiet rang, ban d c chı có mot d˜a cung. Neu nhu `’ ¯o ’ ˆ ¯ı ´’ ´ˆ ’ ˜ ˙này, chı có d `u phân vùng swap tot ˙ ’ ˙ ´ ¯o ˆ ’’ ban d c có 2, thì van su dung d ’oc nhung loi khuyên ¯u ’ ˜’ `’ ¯ie ˆ ˆ hon d ˘ t trên d˜a khác voi d˜˙ dành ˙cho Linux. Nguoi ta nói rang nhu vay tang toc d ˆ làm viec ˙ ˙ ’ ¯a ¯ı ´’ ¯ıa ’`’ ` ˘ ’ ˆ ˘ ´ ¯o ˆ ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ ˆ ˆ’ ˜ ` trong Linux (cung de hieu vì d ˆ u d c ít phai chay hon). ˜ ¯a ¯o ’ ’ ˙ ˙

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản