LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ-ĐỀ TÀI "NGHIÊN CỨU HÌNH THỨC QUẢN LÝ DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG CÁC CÔNG TRÌNH CẤP NƯỚC TẬP TRUNG TAI NÔNG THON VIỆT NAM"

Chia sẻ: Pham Linh Dan | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:0

0
139
lượt xem
63
download

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ-ĐỀ TÀI "NGHIÊN CỨU HÌNH THỨC QUẢN LÝ DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG CÁC CÔNG TRÌNH CẤP NƯỚC TẬP TRUNG TAI NÔNG THON VIỆT NAM"

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Tham khảo luận văn - đề án 'luận án tiến sĩ kinh tế-đề tài "nghiên cứu hình thức quản lý dựa vào cộng đồng các công trình cấp nước tập trung tai nông thon việt nam"', luận văn - báo cáo phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu và làm việc hiệu quả

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ-ĐỀ TÀI "NGHIÊN CỨU HÌNH THỨC QUẢN LÝ DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG CÁC CÔNG TRÌNH CẤP NƯỚC TẬP TRUNG TAI NÔNG THON VIỆT NAM"

  1. B GIÁO D C VÀ ðÀO T O TRƯ NG ð I H C KINH T QU C DÂN ------------*---------- NGUY N TH LAN HƯƠNG NGHIÊN C U HÌNH TH C QU N LÝ D A VÀO C NG ð NG CÁC CÔNG TRÌNH C P NƯ C T P TRUNG T I NÔNG THÔN VI T NAM LU N ÁN TI N S KINH T HÀ N I - 2010
  2. B GIÁO D C VÀ ðÀO T O TRƯ NG ð I H C KINH T QU C DÂN ------------*---------- NGUY N TH LAN HƯƠNG NGHIÊN C U HÌNH TH C QU N LÝ D A VÀO C NG ð NG CÁC CÔNG TRÌNH C P NƯ C T P TRUNG T I NÔNG THÔN VI T NAM Chuyên ngành : Kinh t Nông nghi p Mã s : 62.31.10.01 LU N ÁN TI N S KINH T NGƯ I HƯ NG D N KHOA H C 1. PGS. TS. Ph m Văn Khôi 2. PGS. TS. Vũ ðình Th ng HÀ N I - 2010
  3. i L I CAM ðOAN Tôi xin cam ñoan, ñây là công trình nghiên c u ñ c l p c a b n thân v i s giúp ñ c a các giáo viên hư ng d n. Nh ng thông tin, d li u, s li u ñưa ra trong lu n án ñư c trích d n rõ ràng, ñ y ñ v ngu n g c. Nh ng s li u thu th p và t ng h p c a cá nhân b o ñ m tính khách quan và trung th c. Tác gi Nguy n Th Lan Hương
  4. ii M CL C L I CAM ðOAN ...................................................................................................... I M C L C................................................................................................................ II DANH M C CÁC B NG, BI U, HÌNH............................................................VII M ð U ....................................................................................................................1 CHƯƠNG 1: CƠ S LÝ LU N VÀ TH C TI N V HÌNH TH C QU N LÝ D A VÀO C NG ð NG CÁC CÔNG TRÌNH C P NƯ C T P TRUNG T I NÔNG THÔN ..................................................................................................13 1.1. CƠ S LÝ LU N V HÌNH TH C QU N LÝ D A VÀO C NG ð NG CÁC CÔNG TRÌNH C P NƯ C T P TRUNG T I NÔNG THÔN...................13 1.1.1. Khái ni m hình th c qu n lý d a vào c ng ñ ng các công trình c p nư c t p trung t i nông thôn ..............................................................................................13 1.1.2. Vai trò c a các công trình c p nư c t p trung và các hình th c qu n lý d a vào c ng ñ ng các công trình c p nư c t p trung t i nông thôn ..................19 1.1.3. Các mô hình qu n lý d a vào c ng ñ ng ph bi n trong c p nư c t p trung nông thôn ...................................................................................................................25 1.1.4 Nh ng nhân t nh hư ng ñ n hình th c qu n lý d a vào c ng ñ ng các công trình c p nư c t p trung t i nông thôn............................................................29 1.1.5. ðánh giá m c ñ phù h p c a hình th c qu n lý d a vào c ng ñ ng các công trình c p nư c t p trung t i nông thôn............................................................32 1.2. KINH NGHI M TH C TI N V HÌNH TH C QU N LÝ D A VÀO C NG ð NG TRONG C P NƯ C T P TRUNG NÔNG THÔN .................45 1.2.1. L ch s hình thành hình th c qu n lý d a vào c ng ñ ng các công trình c p nư c t p trung t i nông thôn..............................................................................45 1.2.2 Kinh nghi m qu n lý d a vào c ng ñ ng các công trình c p nư c t p trung t i nông thôn trên th gi i.........................................................................................48 1.2.3. Kinh nghi m qu n lý d a vào c ng ñ ng công trình cơ s h t ng nông thôn Vi t Nam ...........................................................................................................57
  5. iii 1.2.4. Nh ng bài h c cho qu n lý d a vào c ng ñ ng các công trình c p nư c t p trung t i nông thôn Vi t Nam...................................................................................59 CHƯƠNG 2: TH C TR NG HÌNH TH C QU N LÝ D A VÀO C NG ð NG CÁC CÔNG TRÌNH C P NƯ C T P TRUNG T I NÔNG THÔN VI T NAM ..............................................................................................................64 2.1. HI N TR NG C P NƯ C NÔNG THÔN VI T NAM ................................64 2.1.1 Khái quát th c tr ng c p nư c nông thôn Vi t Nam.....................................64 2.1.2. Th c tr ng c p nư c t p trung nông thôn Vi t Nam....................................67 2.2. TH C TR NG HO T ð NG C A HÌNH TH C QU N LÝ D A VÀO C NG ð NG CÁC CÔNG TRÌNH C P NƯ C T P TRUNG T I NÔNG THÔN VI T NAM .....................................................................................................................73 2.2.1. Khái quát th c tr ng t ch c và v n hành công trình c p nư c t p trung nông thôn ...................................................................................................................73 2.2.2. Hi u qu b n v ng c a hình th c qu n lý d a vào c ng ñ ng các công trình c p nư c t p trung t i nông thôn Vi t Nam ............................................................75 2.2.3. Hình th c qu n lý công trình c p nư c t p trung nông thôn phi Nhà nư c khác ............................................................................................................................93 2.2.4. ðánh giá tính ưu vi t c a hình th c qu n lý d a vào c ng ñ ng các công trình c p nư c t p trung t i nông thôn Vi t Nam ...................................................94 2.3. NH NG K T QU ð T ðƯ C VÀ V N ð ð T RA C N GI I QUY T ð I V I HÌNH TH C QU N LÝ D A VÀO C NG ð NG CÁC CÔNG TRÌNH C P NƯ C T P TRUNG T I NÔNG THÔN VI T NAM .......99 2.3.1. ði u ki n T nhiên - Tài nguyên nư c .........................................................99 2.3.2. Khung chính sách và pháp lý .......................................................................101 2.3.3. Kinh t nông thôn và m c s ng c a ngư i dân nông thôn Vi t Nam.......113 2.3.4. ði u ki n văn hoá – xã h i...........................................................................116 2.3.5. Th trư ng công ngh c p nư c s ch nông thôn.........................................118
  6. iv CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯ NG VÀ GI I PHÁP PHÁT TRI N HÌNH TH C QU N LÝ D A VÀO C NG ð NG CÁC CÔNG TRÌNH C P NƯ C T P TRUNG T I NÔNG THÔN VI T NAM ð N 2020 ..................121 3.1. QUAN ðI M PHÁT TRI N HÌNH TH C QU N LÝ D A VÀO C NG ð NG CÁC CÔNG TRÌNH C P NƯ C T P TRUNG T I NÔNG THÔN VI T NAM ð N NĂM 2020.....................................................................................................................121 3.1.1. Nâng cao tinh th n làm ch c a ngư i dân yêu c u c p bách nâng cao hi u qu b n v ng c a các công trình c p nư c t p trung nông thôn..........................121 3.1.2. T o ñi u ki n cho th trư ng nư c s ch phát tri n .....................................122 3.1.3. ð y m nh xã h i hóa cung c p d ch v công trong c p nư c s ch nông thôn...........................................................................................................................123 3.1.4. Tôn tr ng tính ña d ng c a hình th c qu n lý công trình c p nư c t p trung nông thôn .................................................................................................................125 3.2. CÁC PHƯƠNG HƯ NG XÂY D NG VÀ PHÁT TRI N HÌNH TH C QU N LÝ D A VÀO C NG ð NG CÁC CÔNG TRÌNH C P NƯ C T P TRUNG NÔNG THÔN..........................................................................................126 3.2.1. Khuy n khích phát tri n hình th c qu n lý d a vào c ng ñ ng công trình CNTT nông thôn .....................................................................................................126 3.2.2. Khuy n khích ña d ng hóa mô hình qu n lý d a vào c ng ñ ng công trình c p nư c t p trung nông thôn.................................................................................128 3.2.3. Xây d ng môi trư ng pháp lý phù h p, thúc ñ y s hình thành và phát tri n b n v ng c a hình th c qu n lý d a vào c ng ñ ng ............................................129 3.2.4. Phân ñ nh rõ ràng vai trò qu n lý nhà nư c và vai trò qu n lý s n xu t kinh doanh........................................................................................................................131 3.2.5. T p trung h tr nâng cao năng l c c ng ñ ng ..........................................133 3.3. CÁC GI I PHÁP XÂY D NG VÀ PHÁT TRI N HÌNH TH C QU N LÝ D A VÀO C NG ð NG CÁC CÔNG TRÌNH C P NƯ C T P TRUNG T I NÔNG THÔN ..............................................................................................................133 3.3.1. Nâng cao ch t lư ng công tác quy ho ch và k ho ch phát tri n ngành .......133
  7. v 3.3.2. Ti p t c hoàn thi n khung pháp lý h tr hình th c qu n lý d a vào c ng ñ ng các công trình c p nư c t p trung nông thôn ho t ñ ng có hi u qu .........135 3.3.3. Nâng cao hi u qu s d ng v n ngân sách cho ñ u tư công trong ngành c p nư c nông thôn........................................................................................................138 3.3.4. C i ti n phương pháp l a ch n và xây d ng mô hình t ch c qu n lý phù h p............................................................................................................................141 3.3.5. Nâng cao năng l c các cơ quan qu n lý Nhà nư c ....................................152 3.3.6. M r ng áp d ng các ñ nh ch và cơ ch tài chính phù h p......................159 3.3.7. Nâng cao năng l c qu n lý và v n hành b o dư ng cho c ng ñ ng.........160 K T LU N VÀ KI N NGH ..............................................................................164 DANH M C TÀI LI U THAM KH O.............................................................169 PH L C 1: T ng h p s li u v hình th c qu n lý các công trình c p nư c t p trung nông thôn PH L C 2: Tiêu chu n v sinh nư c s ch PH L C 3: K t qu kh o sát
  8. vi DANH M C VI T T T BNN & PTNT B Nông nghi p và Phát tri n Nông thôn BYT B Yt CERWASS Trung tâm nư c s ch và v sinh môi trư ng nông thôn CNNT C p nư c nông thôn CNTTNT C p nư c t p trung nông thôn CN&VSNT C p nư c và V sinh nông thôn CP C ph n CTMTQG Chương trình m c tiêu Qu c gia Cty Công ty HTX H p tác xã NN&PTNT Nông nghi p và phát tri n nông thôn NS&VSMTNT Nư c và và v sinh môi trư ng nông thôn ODA H tr chính th c pCERWASS Trung tâm nư c s ch và v sinh môi trư ng nông thôn t nh TN Tư nhân TNHH Trách nhi m h u h n Chi TX Chi thư ng xuyên UBND y ban nhân dân WSP Chương trình c p nư c và v sinh
  9. vii DANH M C CÁC B NG, BI U, HÌNH Danh m c các hình Hình 1.1. Chi c thang v s tham gia c a c ng ñ ng c a Michael Dower ...................29 Hình 1.2. Các nhân t tác ñ ng ñ n hình th c qu n lý c a St. Gallen............................29 Hình 1.3: Mô hình b n v ng c a Mariela Garcia Vargas................................................32 Hình 1.4: Y u t tác ñ ng ñ n năng l c qu n lý c a c ng ñ ng.....................................37 Hình 1.5: Y u t tác ñ ng ñ n năng l c tài chính c a c ng ñ ng..................................40 Hình 1.6: Y u t tác ñ ng hi u qu ho t ñ ng c a các cơ quan h tr ..........................42 Hình 2.1: T l v n ñóng góp xây d ng c p nư c nông thôn t các ngu n khác nhau 71 Hình 2.2: Sơ ñ t ch c qu n lý H i ñ ng thôn b n........................................................79 Hình 2.3: Lư c ñ quan h s h u và quan h cung c p d ch v c a HTX tiêu dùng qu n lý công trình c p nư c t p trung nông thôn ............................................86 Hình 2.4: Sơ ñ khái quát cơ c u t ch c mô hình HTX tiêu dùng................................87 Hình 2.5. Lư c ñ quan h s h u và quan h mua-bán d ch v c a HTX trách nhi m h u h n qu n lý, khai thác công trình c p nư c t p trung nông thôn............90 Hình 3.1: So sánh “qu n lý cho c ng ñ ng” hay “c ng ñ ng qu n lý”........................143 Hình 3.2: Mô hình ñ ng s h u qua Ban ñ i di n .........................................................146 Hình 3.3: Mô hình “h p ñ ng qu n lý” ..........................................................................148 Hình 3.4: Các bư c qui trình xây d ng t ch c qu n lý d a vào c ng ñ ng ...............150
  10. viii Danh m c b ng B ng 2.1: Dân cư nông thôn ti p c n v i nư c sinh ho t h p v sinh theo vùng sinh thái c a Vi t Nam ( 1998-2008) ..............................................................65 B ng 2.2: Phân lo i công trình theo qui mô công trình và công ngh x lý.............69 B ng 2.3: T ng h p cơ c u ngu n v n Chương trình m c tiêu qu c gia ................72 B ng 2.4: Hi n tr ng qu n lý v n hành công trình c p nư c t p trung hoàn thành ñ u tư giai ño n 1998-2005 .....................................................................74 B ng 2.5: Hình th c qu n lý c p nư c nông thôn theo ñ c ñi m th trư ng và công ngh ................................................................................................74 B ng 2.6: Hi u qu ho t ñ ng công trình c p nư c do t h p tác qu n lý...............81 B ng 2.7: Hi u qu ho t ñ ng m t s công trình c p nư c do H i s d ng nư c qu n lý .....................................................................................................84 B ng 2.8: Hi u qu ho t ñ ng m t s công trình c p nư c do HTX tiêu dùng qu n lý .....................................................................................................88 B ng 2.9: Hi u qu ho t ñ ng m t s công trình c p nư c do HTX c ph n qu n lý91 B ng 2.10: B ng tóm t t ñ c ñi m gi a các mô hình t ch c qu n lý c p nư c t p trung nông thôn........................................................................................97 B ng 2.11: T ng quan ngu n nư c Vi t Nam .......................................................99 B ng 2.12: Tình hình phân b ngu n v n Chương trình MTQG Nư c s ch và V sinh Môi trư ng nông thôn ...................................................................110 B ng 2.13: Thu nh p bình quân ñ u ngư i m t tháng theo thành th , nông thôn và vùng ......................................................................................................114 B ng 3.1: Tóm t t khung ch c năng, nhi m v c a các c p qu n lý ngành d c ...152 B ng 3.2: Mô t nhi m v h tr c ng ñ ng c a cơ quan ch c năng trong t ng giai ño n ................................................................................................156
  11. 1 M ðU 1. TÍNH C P THI T C A ð TÀI NGHIÊN C U Vi t Nam có 73% dân s và 90% ngư i nghèo c a c nư c ñang sinh s ng khu v c nông thôn. Thu nh p th p, không ñư c hư ng l i các d ch v công, ñ c bi t là nư c s ch và v sinh là m t thi t thòi l n không ch nh hư ng ñ n ñi u ki n s ng hi n t i mà c s phát tri n v th l c và trí l c th h sau c a cư dân nông thôn. Chi n lư c qu c gia v C p nư c và V sinh nông thôn là m t trong 11 Chi n lư c qu c gia hư ng t i m c tiêu xóa ñói gi m nghèo, nh m nâng cao ñi u ki n s ng c a ngư i dân nông thôn. M c tiêu c th c a Chi n lư c là “ñ n năm 2010, có 80% dân nông thôn có nư c h p v sinh 60 lít/ngư i/ngày và 70% gia ñình có h xí h p v sinh. ð n năm 2020, 100% dân cư nông thôn s d ng 60 lít/ngư i/ngày nư c s ch ñ t tiêu chu n ch t lư ng qu c gia m i ngày” [35, 4-5]. M t trong b n nguyên t c th c thi Chi n lư c là xã h i hóa [35,13-15]. Xã h i hóa ñã thay ñ i hoàn toàn phương th c ñ u tư xây d ng cơ b n truy n th ng. Trư c ñây cách ti p c n ngu n v n ph bi n là truy n “m nh l nh”, ñ u tư c p nư c nông thôn ch y u theo ki u “ban - cho”, ngân sách ñư c rót t trên xu ng dư i. Ngư i dân không ñư c tham gia vào quá trình ra quy t ñ nh, l a ch n theo nhu c u, d n ñ n thái ñ trông ch , l i, “cho sao nh n v y”. ði u ñó d n ñ n tình tr ng thi u trách nhi m b o v , v n hành b o dư ng công trình, ñ c bi t là công trình c p nư c t p trung. Ch trương xã h i hóa, m t m t, tăng ngu n l c ñóng góp c a c ng ñ ng, gi m gánh n ng ngân sách cho ñ u tư phát tri n xây d ng h t ng, m t khác, nâng cao ý th c t ch c a ngư i dân ñ m b o tính b n v ng c a công trình [19, 25-35].
  12. 2 Thông qua chương trình giáo d c truy n thông sâu r ng trong c ng ñ ng, trình ñ nh n th c v nư c s ch và v sinh nông thôn ñã ñư c nâng cao. Qua giai ño n 1 và giai ño n 2 c a Chương trình M c tiêu qu c gia v Nư c s ch và V sinh nông thôn, t tr ng ngân sách Nhà nư c ngày càng gi m khi v n do dân ñóng góp ngày càng tăng so v i t ng m c ñ u tư ngành c a xã h i. Theo Văn phòng Chương trình m c tiêu qu c gia, trong t ng v n ñ u tư xã h i cho CN&VSNT, ph n ñóng góp t ngư i hư ng l i chi m t tr ng cao nh t (44% so v i 18% t ngân sách Nhà nư c, 16% c a các nhà tài tr và g n 1% c a tư nhân) [18, 36-40]. T tr ng v n góp t dân cũng ti p t c tăng trong các năm t i. Cơ c u v n ñ u tư thay ñ i thì quan h s h u công trình cũng thay ñ i. Các công trình không còn thu c s h u 100% c a nhà nư c. C ng ñ ng ñư c xem như là m t ch s h u, có t l v n góp l n nh t vào ñ u tư công trình. S thay ñ i v quan h s h u d n ñ n thay ñ i v quan h t ch c qu n lý, th hi n thông qua hình th c qu n lý công trình. T trư c ñ n nay, công trình c p nư c v n ñư c Trung tâm nư c s ch và v sinh nông thôn t nh, cơ quan ñ i di n nhà nư c ch u trách nhi m v CN&VSNT, qu n lý; V a th c hi n ch c năng s nghi p ph c v qu n lý nhà nư c và ch c năng kinh doanh d ch v c p nư c và v sinh nông thôn t i trung tâm ñã d n ñ n tình tr ng quá t i v công vi c, coi nh công tác cung c p d ch v s nghi p d n ñ n thi u sót trong qu n lý nhà nư c, .... và ñ c bi t là s thi u minh b ch v qu n lý ñ u tư công trình. Vì v y, cung c p d ch v c p nư c c n d n d n xã h i hóa và tư nhân hóa. Hơn n a, khi c ng ñ ng ñư c giao quy n t ch thì ngu n v n ñ u tư huy ñ ng t c ng ñ ng s tăng, hi u qu s d ng v n ñư c nâng cao, và tính b n v ng c a công trình ñư c nâng lên do công tác duy tu, b o dư ng ti n hành k p th i. Th c hi n ch trương c a Chính ph cũng như nh n th c ñư c tính c p
  13. 3 thi t c a vi c giao quy n cho c ng ñ ng, nhi u mô hình t ch c qu n lý công trình c p nư c t p trung d a vào c ng ñ ng nông thôn ñã hình thành. Tuy nhiên, s hình thành này ho c mang tính t phát ho c mang n ng tư tư ng ch quan, áp ñ t c a các cơ quan qu n lý ñ a phương, nên ph n l n các mô hình v n hành chưa hi u qu , công trình xu ng c p m t th i gian ng n sau khi khánh thành [8] [19, 25-26] [30, 2-3]. Xu t phát t ñó, tác gi ñã ch n v n ñ “Nghiên c u hình th c qu n lý d a vào c ng ñ ng các công trình c p nư c t p trung t i nông thôn Vi t Nam” ñ làm ñ tài nghiên c u lu n án ti n s . 2. T NG QUAN CÁC NGHIÊN C U LIÊN QUAN ð N ð TÀI ðà ðƯ C TH C HI N ð i v i các nư c phát tri n, gi i pháp qu n lý c p nư c và v sinh môi trư ng nông thôn ñã ñư c gi i quy t t lâu, ch y u là phương th c “ñ u tư cu n chi u” và theo ki u “nhà giàu”, h th ng nư c ñư c ñ u tư ñ ng b , giao cho các ñơn v ñ a phương qu n lý. Cũng có nơi các công ty và các nhà ñ u tư tư nhân xây d ng h th ng công trình, thu ti n nư c c a ngư i s d ng như h th ng c p nư c ñô th . Trong nghiên c u mang tên “Qua gi ng ”, J.F. Rischand ñã ñưa ra “20 v n ñ th i ñ i gi i quy t trong 20 năm”, v n ñ qu n lý c p nư c ñư c xem là h t s c c p bách [72, 52-58]. các nư c ñang phát tri n, ñ c bi t là châu Á các nghiên c u xung quanh lĩnh v c qu n lý d a vào c ng ñ ng cho công trình c p nư c t p trung ñư c nhi u nhà nghiên c u quan tâm. Công ñ u ph i k ñ n các nhà nghiên c u thu c t ch c Chương trình c p nư c và v sinh (WSP) c a Ngân hàng Th gi i. Sau khi t ch c nghiên c u nhi u nư c ñang phát tri n châu Á và châu Phi, các nhà nghiên c u thu c WSP ñưa ra ba hư ng chính:
  14. 4 - T o môi trư ng ñ c i t công tác qu n lý cung c p nư c s ch, d a ch y u vào ngư i hư ng l i; - T o th trư ng ngu n v n và công ngh t các t ch c tư nhân, t ngư i hư ng l i; - ð m b o công b ng, bình ñ ng cho m i ngư i, giúp ñ ngư i nghèo ti p c n d ch v nư c s ch và v sinh. Vi t Nam do ñang chuy n t cơ ch bao c p sang n n kinh t th trư ng có s ñi u ti t c a nhà nư c, nên các hư ng nghiên c u trong lĩnh v c ñ u tư, qu n lý d a vào c ng ñ ng còn r t m i m . Các nghiên c u ñã có ch y u t p trung vào lĩnh v c qu n lý cơ s h t ng thu l i. Qu n lý ngu n nư c và s d ng h p lý ngu n nư c ñư c coi như m t y u t c p thi t c a b o v môi trư ng sinh thái, nâng cao ñi u ki n s ng c a ngư i dân. Vi c nghiên c u nh ng y u t v th c thi chính sách, quá trình tham gia c a ngư i dân trong vi c ra quy t ñ nh cũng như trong qu n lý v n hành công trình thu l i t i nông thôn cũng ñã có nhi u nghiên c u có giá tr c n ñư c xem xét và k th a v lý lu n cũng như th c t trong nghiên c u này. C th , trong “Th y L i và Quan h Làng xã”, Mai Văn Hai và Bùi Xuân ðính [23, 45-63] ñã phân tích v nh ng thay ñ i gi a qu n lý công trình ki u cũ và ki u m i. Trong nghiên c u c a h , thông qua ví d v công trình thu l i t i m t huy n thu c t nh H i Hưng, b c tranh qu n lý công trình t i ñ ng b ng sông H ng, nói chung, ñư c th hi n. Tác gi ñã so sánh v n ñ th ch th c hi n qu n lý công trình qua các giai ño n l ch s . T xa xưa, nguyên t c chia s nư c ñã ñư c hình thành như lu t b t thành văn gi a dân làng v i nhau và gi a các làng, g i là “Hương ư c”. Trong nh ng năm 1950- 1980, khi công trình ñư c nhà nư c qu n lý, thì các v n ñ mâu thu n trong ñi u ki n bình thư ng ñ u ñư c dân làng t gi i quy t theo Hương ư c trên
  15. 5 [26, 5-7] [40, 4-5]. Nhưng trong mùa ñói kém ho c h n hán, thì nguyên t c trên ñôi khi không ñư c th c hi n, m t s ngư i t phá b kênh ñ d n nư c vào ru ng mình, và xung ñ t b t ñ u n y sinh [82, 12-15] [97, 27-36]. Nghiên c u này cũng ñ c p t i các v n ñ c a công trình ñ u m i khi công ty thu nông ho t ñ ng không hi u qu , không c p ñ nư c cho t t c các h p tác xã, không thu ñư c thu l i phí... Và ñ gi i quy t v n ñ trên, các hình th c qu n lý tư i có s tham gia c a c ng ñ ng (PIM) ñư c xây d ng nh m nâng cao tính c ng ñ ng trong qu n lý v n hành, gi m mâu thu n cũng như gánh n ng n ñ ng thu l i phí c a các công ty thu nông [49, 17-29]. Trong lu n án nghiên c u sinh ti n s c a Andrew Smith, “Water First: A Political History of Hydraulics in Vietnam’s Red River Delta”, cũng ñã ñưa nguyên t c mang tính l ch s trong qu n lý ngu n nư c và s d ng ngu n nư c là d a trên s tho thu n gi a nhà nư c và ngư i s d ng. Andrew Smith cũng ch ra s liên h ch t ch gi a chính sách, quá trình t p th hoá và hình th c qu n lý công trình ki u m i [48, 19-26]. Các h p tác xã ñư c hình thành ñ qu n lý công trình tư i tiêu và ñ i di n l i ích t p th d a trên cơ s l i ích chung c a t ng xã viên. Tuy nhiên, trong th c t HTX ho t ñ ng kém hi u qu do tính c c b , thi u ñoàn k t gi a các nhóm l i ích trong cùng HTX. Theo Hector Malano và Paul van Hofwege trong “Management of Irrigation and Drainage Systems: a Service Approach”, thì qu n lý công trình thu l i có th ñ t ñư c khi áp d ng nguyên t c chia s trách nhi m gi a nhà nư c, t p th và các t ch c tư nhân [66, 121-127]. Theo Hugh Turral trong “Devolution of Management in Public Irrigation Systems: Cost Shedding, Empowerment and Performance”, cho r ng ngư i s d ng ngu n nư c c n ñư c giao thêm quy n ki m soát trong vi c tăng cư ng công tác qu n lý. Nhi u hình th c qu n lý nh m chuy n giao quy n t nhà
  16. 6 nư c cho c ng ñ ng c n ñư c nghiên c u. Turral cũng cho r ng, trong th p k qua, s c ép tài chính ñư c coi là m t tiêu chí ch y u ñ chuy n giao trách nhi m qu n lý. ði u này là m t t t y u khi ngu n v n tài tr chính th c (ODA) b gi m ñi, và b n thân chính ph không th bù ñ p ñư c chi phí s a ch a thư ng xuyên, th m chí là thu không ñ bù chi phí v n hành. Ngân hàng Th gi i cũng có r t nhi u nghiên c u t i nhi u nư c trên th gi i v lĩnh v c qu n lý d a vào c ng ñ ng và có khá nhi u quan ñi m ñ ng ý v i Turral. Trong “The Legal Framework for Water Users’ Associations” [99, 26-87], khung pháp lý cho h i s d ng nư c c a sáu nư c ñã ñư c so sánh g m: Columbia, n ñ , Mexico, Nepal, Philippines và Th Nhĩ Kỳ, và “Meeting the financing chanllenge for Water suply and Sanitation”, tuy ch d ng vi c nghiên c u khung pháp lý, tài li u này cũng xây d ng ñư c lý lu n ch ra r ng “n u ngư i dân ñư c tham gia qu n lý công trình, bao g m c thu phí nư c qua các t ch c thì hi u qu s d ng nư c s ñư c tăng lên” [119, 323-334]. Tuy nhiên, so v i các nghiên c u ñã có v thu l i c ng ñ ng, các công trình nghiên c u v c p nư c t p trung nông thôn còn r t ít i, r i r c, r i rác. Nghiên c u ñáng k nh t là “Báo cáo hi n tr ng ngành c p nư c và v sinh nông thôn Vi t Nam” c a giáo sư Ti n s John Sousan. Sousan ñã phân tích phương th c “ti p c n theo nhu c u”, gi i quy t nhu c u ngư i s d ng thông qua s tham gia tích c c c a c ng ñ ng nông thôn và cho r ng Vi t Nam hi n nay ñây là v n ñ m u ch t [21, 21-78]. Nhìn chung, qua phân tích nh ng nghiên c u liên quan trên th gi i, c a khu v c và nh t là c a Vi t Nam, tác gi th y còn có t n t i sau: - V n ñ liên quan ñ n khung pháp lý h tr quá trình xã h i hoá trong ngành nư c ñã ñư c ñ c p nhưng ch y u m i ch t p trung vào qu n lý và v n hành công trình thu l i;
  17. 7 - Theo quy ñ nh c a Lu t Tài nguyên Nư c, th t ưu tiên khai thác ngu n nư c theo m c ñích “nư c sinh ho t cho ngư i dân ñư c ưu tiên s m t, r i m i ñ n nư c cho s n xu t nông nghi p – thu l i...” nhưng trong th c t , ngư i dân v n ưu tiên nư c cho s n xu t hơn vì g n li n tr c ti p v i v n ñ “cơm, áo, g o, ti n” trư c m t c a m i h dân, trong khi tác ñ ng c a nư c sinh ho t g n v i b nh t t và s c kho gi ng nòi mang tính dài h n, ít ñư c quan tâm; - Nghiên c u v c p nư c t p trung nông thôn còn r t ít, r i r c, chưa mang tính t ng th và toàn di n. Ngay các công trình nghiên c u v qu n lý tư i có s tham gia c a c ng ñ ng (PIM) cũng ch nghiên c u v môi trư ng pháp lý và cơ c u t ch c, nói chung, chưa có nh ng nghiên c u sâu v các nhân t t ng th bao g m c kinh t , xã h i, văn hóa tác ñ ng ñ n s phù h p c a các hình th c qu n lý; - Vai trò c a c ng ñ ng tham gia cung c p d ch v công nh ng nư c có n n kinh t ñang phát tri n, trong giai ño n chuy n ñ i sang n n kinh t th trư ng ñ nh hư ng xã h i ch nghĩa chưa ñư c ñ c p ñ y ñ ; - Chưa ñ xu t ñư c các gi i pháp mang tính c i cách và ñ c bi t chưa toát lên ñư c vai trò làm ch c a ngư i hư ng l i, - Chưa có ñư c m t lý thuy t mang tính t ng h p v hình th c qu n lý d a vào c ng ñ ng có th áp d ng cho nhi u lĩnh v c c a n n kinh t . Trên cơ s phân tích t ng quan nh ng nghiên c u ñã có, tác gi lu n án l a ch n ñ tài “Nghiên c u hình th c qu n lý d a vào c ng ñ ng các công trình c p nư c t p trung t i nông thôn Vi t Nam” v i câu h i tr ng tâm “Hi u qu ho t ñ ng b n v ng c a hình th c qu n lý d a vào c ng ñ ng công trình c p nư c t p trung nông thôn b các nhân t nào tác ñ ng? Nhà nư c c n ph i làm gì ñ xây d ng môi trư ng phù h p khuy n khích hình th c qu n lý d a vào c ng ñ ng phát tri n? ”
  18. 8 3. M C TIÊU NGHIÊN C U C A LU N ÁN Trên cơ s t p h p, lu n gi i, minh ch ng và phân tích các d li u khoa h c và th c ti n, lu n án s nh m ñ t các m c tiêu sau: - H th ng hoá cơ s lý lu n và th c ti n v hình th c qu n lý d a vào c ng ñ ng công trình c p nư c t p trung trong ñi u ki n xã h i hoá ñ u tư và qu n lý; - Phân tích, ñánh giá th c tr ng hình th c qu n lý d a vào c ng ñ ng các công trình c p nư c t p trung nông thôn Vi t Nam hi n nay; - ð xu t phương hư ng và gi i pháp t o d ng môi trư ng phù h p thúc ñ y quá trình phát tri n và nhân r ng hình th c qu n lý d a vào c ng ñ ng nông thôn Vi t Nam trong th i gian t i. K t qu nghiên c u s cung c p cơ s lý lu n cho các nhà qu n lý, ho ch ñ nh chính sách ngành, vùng và ngư i dân hư ng l i khi xác ñ nh hình th c qu n lý d a vào c ng ñ ng phù h p cho các công trình c p nư c t p trung nông thôn t i ñ a phương. Bên c nh ñó, nghiên c u cũng s ñóng góp nh ng lý lu n chung có th áp d ng cho các lĩnh v c cơ s h t ng nông thôn khác như qu n lý công trình th y l i, ñư ng giao thông, ñi n nông thôn, giáo d c và y t trong xu hư ng xã h i hóa cung c p d ch v công, nói chung. 4. ð I TƯ NG VÀ PH M VI NGHIÊN C U 4.1. ð i tư ng nghiên c u - Các công trình c p nư c t p trung t i nông thôn Vi t Nam; - Hình th c qu n lý d a vào c ng ñ ng các công trình c p nư c t p trung t i nông thôn Vi t Nam. 4.2. Ph m vi nghiên c u - Lu n án t p trung nghiên c u, phân tích hi u qu ho t ñ ng t thu hút ñ u tư ñ n v n hành, b o dư ng c a các mô hình qu n lý d a vào c ng ñ ng công trình c p nư c t p trung t p trung nông thôn t i các t nh áp d ng theo
  19. 9 nguyên t c Chi n lư c C p nư c và V sinh Môi trư ng Nông thôn. Theo s li u th ng kê các t nh thu c ph m vi nghiên c u s g m 39 t nh thu c mi n núi phía B c, ñ ng b ng sông H ng, ven bi n Trung b , Cao nguyên và ñ ng b ng sông C u Long (ph l c 1) ñã phân tách s li u qu n lý công trình CNTT nông thôn theo các hình th c qu n lý khác nhau. - Lu n án cũng nghiên c u và phân tích các nhân t t nhiên, chính tr , kinh t , xã h i, văn hoá và khoa h c k thu t tác ñ ng tích c c ñ n s hình thành và phát tri n c a hình th c qu n lý d a vào c ng ñ ng. Kinh nghi m qu c t và ñi u ki n Vi t Nam cũng s ñư c rà soát và ñánh giá, t ñó ñưa ra các tiêu chí ñánh giá s phù h p c a hình th c qu n lý d a vào c ng ñ ng trên góc ñ khung chính sách, pháp lý th ch chung, ñ nh hư ng, chi n lư c ngành, ñ c ñi m kinh t , văn hoá, xã h i, trình ñ phát tri n th trư ng công ngh k thu t và năng l c c a c ng ñ ng. - Gi i h n c a ñ tài: trong khuôn kh có h n c a lu n án, nghiên c u lu n án ch t p trung phân tích ñ c ñi m chung, yêu c u v môi trư ng thu n l i ñ phát tri n hình th c qu n lý d a vào c ng ñ ng; không ñi sâu ñánh chuyên môn sâu v k toán, h ch toán, huy ñ ng và qu n lý v n, gi i pháp ch ng rò r , th t thoát, th t thu .... c a t ng t ch c qu n lý d a vào c ng ñ ng công trình c p nư c t p trung nông thôn. 5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN C U Phương pháp lu n xuyên su t quá trình nghiên c u là phép duy v t bi n ch ng và phương pháp duy v t l ch s . Hai phương pháp trên ñư c coi là phương pháp lu n ñ tri n khai các phương pháp nghiên c u c th . Ngoài ra, lu n án s d ng các phương pháp nghiên c u c th sau: - Phương pháp chuyên gia: Lu n án s d ng phương pháp chuyên gia ñ ti p c n tri th c và công trình nghiên c u c a các nhà khoa h c, nhà qu n lý v các v n ñ liên quan ñ n hình th c qu n lý d a vào c ng ñ ng công trình c p nư c t p trung nông thôn trong nư c và qu c t . Tác gi cũng s
  20. 10 nghiên c u các văn b n chính sách ñ rà soát môi trư ng phát tri n ngành t : ngu n nư c, kinh t , văn hóa, xã h i, pháp lý và trình ñ th trư ng công ngh c p nư c. Phương pháp chuyên gia cung c p ngu n thông tin th c p, giúp tác gi có ñư c t ng quan ban ñ u v v n ñ nghiên c u. Tác gi ñang tham gia các d án có liên quan v i nhi u chuyên gia nư c ngoài và s t n d ng thu n l i này ñ thu th p thông tin và kinh nghi m qu n lý c a nư c ngoài v lĩnh v c lu n án nghiên c u. - Phương pháp ñi u tra kh o sát t i hi n trư ng nh m cung c p ngu n thông tin sơ c p ñ ki m ch ng các nh n ñ nh ban ñ u thu th p ñư c t ngu n thông tin th c p khi áp d ng phương pháp chuyên gia. B ng vi c s d ng các b ng h i, tác gi lu n án ti p c n v i m t s ñ a bàn nghiên c u ñ th c hi n ñi u tra xã h i h c v i các ñ i tư ng là nh ng ngư i dùng nư c, các t ch c qu n lý cung c p nư c s ch theo các mô hình qu n lý khác nhau. Qua ñi u tra, nh ng thông tin sâu v v n ñ c p nư c và tiêu dùng nư c d a vào c ng ñ ng s ñư c thu th p. Thông tin này s b sung cho các thông tin trong báo cáo và nghiên c u hi n có. + V ñ a bàn kh o sát: Lu n án ti n hành ñi u tra kh o sát t i 39 t nh ñã th ng kê có áp d ng t ch c c ng ñ ng qu n lý c p nư c s ch trong giai ño n 1 c a Chương trình M c tiêu qu c gia v CN&VSNT. + V ñ i tư ng kh o sát: Các cơ s c p nư c t p trung ñó có th i gian v n hành ít nh t 2 năm, ch l a ch n các công trình do c ng ñ ng qu n lý. Danh m c công trình ñư c li t kê trong b ng MS Excel, và s d ng l nh “Random” ñ l a ch n ng u nhiên kho ng 100 m u. Ph ng v n cán b qu n lý công trình, cán b ñ a phương và kh o sát các h dùng nư c trong ph m vi công trình. ð l n c a m u không quá 20 h m i công trình. Ph ng v n c h nghèo và h không nghèo, ngư i già, ph n , tr em và nam gi i. + S d ng phương pháp th ng kê, phân tích ñ nh tính và ñ nh lư ng: H th ng s li u và thông tin thu th p ñư c s ñư c l p thành cơ s d li u

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản