Luận văn: Công tác quản lí tài chính BHXH Việt Nam- Thực trạng và giải pháp

Chia sẻ: kimku11

Bảo hiểm xã hội (BHXH) là một chính sách lớn của Đảng và Nhà nớc đối với ngời lao động, nhằm đảm bảo cuốc sống vật chất, ổn định đời sống cho ngời lao động và gia đình họ trong các trờng hợp bị ốm đau, thai sản, suy giảm khả năng lao động, mất việc làm, hết tuổi lao động hoặc chết.

Bạn đang xem 10 trang mẫu tài liệu này, vui lòng download file gốc để xem toàn bộ.

Nội dung Text: Luận văn: Công tác quản lí tài chính BHXH Việt Nam- Thực trạng và giải pháp

TRƯỜNG ………………….
KHOA……………………….

----- -----




Báo cáo tốt nghiệp

Đề tài:
Công tác quản lí tài chính BHXH
Việt Nam- Thực trạng và giải pháp
Công tác quản lí tài chính BHXH Việt
Nam- Thực trạng và giải pháp




Lời mở đầu

Bảo hiểm xã hội (BHXH) là một chính sách lớn của Đảng và Nhà nớc đối với ngời lao
động, nhằm đảm bảo cuốc sống vật chất, ổn định đời sống cho ngời lao động và gia đình họ
trong các trờng hợp bị ốm đau, thai sản, suy giảm khả năng lao động, mất việc làm, hết tuổi
lao động hoặc chết. Chính sách BHXH ở nớc ta đợc thực hiện ngay từ những ngày đầu mới
thành lập nớc, 60 năm qua, trong quá trình tổ chức thực hiện, chính sách BHXH ngày càng
đợc ho àn thiện và không ngừng đổi mới, bổ xung cho phù hợp với điều kiện hiện tại của đất
nớc. Cùng với quá trình đổi mới của nền kinh tế từ sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI
của Đảng (12/1986), chính sách BHXH và tổ chức quản lí hoạt động cũng có nhiều đổi mới
tích cực.
Từ việc nghiên cứu quá trình đổi mới của BHXH tôi nhận thấy BHXH thực sự là một
chính sách quan trọng trong quá trình xây dựng và phát triển của đất nớc. BHXH không
những góp phần ổn định đời sống của ngời lao động mà còn khuyến khích họ tích cực lao
động sản xuất tạo ra của cải cho xã hội, xây dựng đất nớc. Trong quá trình thực hiện BHXH
đ ã không ngừng phát triển cả về chất lợng lẫn số lợng. Số ngời tham gia ngày càng tăng lên,
m ở rộng cho các đối tợng tham gia, hoàn thiện dần hệ thống chính sách BHXH tiến tới thực
hiện đủ các chế độ của Tổ chức lao động quốc tế (ILO). Đặc biệt là sự đổi mới về cơ chế
q uản lí từ cơ chế quản lí kế hoạch hoá, tập chung, bao cấp, hoàn toàn do NSNN đảm bảo đã
chuyển sang cơ chế thực hiện có thu và quỹ hoạt động trên nguyên tắc cân bằng thu chi.
Cách thực hiện nh vậy không những giảm đợc gánh nặng cho NSNN mà còn thể hiện trách
nhiệm của cả ngời sử dụng lao động đối với ngời lao động. Nhà nớc nớc đóng vai trò tổ chức
thực hiện và quản lí thông qua BHXH Việt Nam, là hệ thống ngành dọc đợc tổ chức từ
Trung ơng đến địa phơng.
Bên cạnh những mặt đạt đợc, BHXH Việt Nam cũng còn rất nhiều tồn tại cần sớm đợc
khắc phục cả về nội dung chính sách, tổ chức quản lí hoạt động. Đây là những đòi hỏi cấp
thiết cần đ ợc nghiên cứu để góp phần hoàn thiện chính sách và tổ chức quản lí hoạt động của
BHXH Việt Nam. Trong đó quản lí tài chính BHXH Việt Nam là một mảng lớn, cần đợc chú
trọng và quan tâm vì tài chính BHXH có vững thì các chế độ trợ cấp mới đợc đảm bảo thực
hiện tốt mà không d ẫn đến tình trạng thâm hụt NSNN. Chính vì vậy với ngành học đợc đào
tạo, sau khi về thực tập tại BHXH Việt Nam, tôi đ ã chọn đề tài: “Công tác quản lí tài chính
BHXH Việt Nam- Thực trạng và giải pháp” để nghiên cứu công tác quản lí tài chính
BHXH Việt Nam, với mục đích là rút ra những kết quả đạt đợc để phát huy, những tồn tại
cần khắc phục. Hơn nữa thông qua đó có thể đa ra những đóng góp, góp phần hoàn thiện hệ
thống BHXH Việt Nam, phát huy tối đa chức năng của BHXH trong thời đại mới.
K ết cấu của đề tài gồm ba chơng:
Chơng I: Lí luận chung về BHXH và quản lí tài chính BHXH.
Chơng II: Thực trạng công tác quản lí tài chính BHXH tại Việt Nam hiện nay.
Chơng III: Một số giải pháp đối với công tác quản lí tài chính BHXH Việt Nam trong
thời kì tới.




C hơng I: Lí luận chung về BHXH và
quản lí tài chính BHXH


I. Những vấn đề cơ bản về BHXH.
1 . Tính tất yếu khách quan của BHXH.
Sự ra đời của BHXH cũng giống nh các chính sách xã hội khác luôn bắt nguồn từ yêu
cầu thực tiễn của cuộc sống đặt ra.Từ thời xa xa, con ngời để chống lại những rủi ro, thiên
tai của cuộc sống đã biết đoàn kết tơng trợ lẫn nhau, giúp đỡ lẫn nhau. Nhng sự giúp đỡ này
chỉ mang tính tự p hát và với quy mô nhỏ, thờng là trong một nhóm ngời chung quan hệ huyết
thống.
K hi xã hội càng ngày càng tiến bộ, đặc biệt là khi chuyển sang giai đoạn có sự phân
công lao động xã hội, nền sản xuất xã hội lúc này đ ã phát triển. Cùng với nó là quan hệ xã
hội giữa các cá nhân, giữa các cộng đồng cũng phát triển hơn. Khi đó tôn giáo bắt đầu xuất
hiện, nó không chỉ với ý nghĩa giáo dục con ngời hớng thiện mà còn có các trại bảo dỡng, hội
cứu tế với mục đích từ thiện, trợ giúp nhau trong cuộc sống. Nh vậy xét về bản chất thì hình
thức tơng trợ trong thời kì này đã mang tính có tổ chức và quy mô rộng rãi hơn.
Từ thế kỉ thứ XVI ở Châu Âu đ ã xuất hiện ngành công nghiệp, những ngời nông dân
không có đất phải di c ra thành phố làm thuê cho các nhà máy ngày càng nhiều và dần trở
thành công nhân. Đặc biệt đến thời kì cách m ạng công nghiệp thì lực lợng ngày càng đông
đ ảo và trở thành giai cấp công nhân. Nhìn chung họ sống không ổn định, cuộc sống chỉ dựa
vào công việc với đồng lơng ít ỏi, mất việc làm, ốm đau, tai nạn lao động ... đều có thể đe
doạ cuộc sống của họ. Tình đoàn kết tơng thân tơng ái giữa họ đã nảy nở, cùng với đó là sự
ra đời của các nghiệp đoàn, các hiệp hội giúp đỡ các thành viên khi bị ốm đau bệnh tật trong
q uá trình sản xuất. Bên cạnh Hội tơng tế còn có Quỹ tiết kiệm đợc Nhà nớc khuyến khích
thành lập. Tiếp đó những quy định bắt buộc ngời sử dụng lao động phải chu cấp cho ngời lao
động thuộc quyền quản lí khi họ gặp phải ốm đau, tai nạn lao động, mất việc... Giai cấp công
nhân càng đông đảo thì sức ép đối với những đòi hỏi đảm bảo cuộc sống cho họ ngày càng
ảnh hởng đến đời sống chính trị của mỗi nớc. Trớc tình cảnh đó Chính Phủ mỗi nớc không
thể không quan tâm đến tình cảnh của ngời lao động. Những yêu cầu giảm giờ làm, cải thiện
đ iều kiện lao động, đảm bảo cuộc sống của ngời lao động dần đợc quy định thành các chính
sách b ắt buộc đối với mỗi nớc.
Đ iển hình là vào năm 1850, dới thời Thủ tớng Bismark của Đức đã giúp các đ ịa ph-
ơng thành lập quỹ do ngời công nhân đóng góp để đợc trợ cấp lúc rủi ro. Nguyên tắc bảo
hiểm bắt buộc bắt nguồn từ đây, ngời đợc bảo hiểm phải tham gia đóng phí. Sau đó sáng kiến
này đợc áp dụng rộng rãi trên khắp thế giới. BHXH ngày càng đợc hoàn thiện, thực hiện rộng
khắp các nớc và đợc Tổ chức Lao đ ộng Quốc tế ( ILO) thông qua trong Công ớc số 102 vào
tháng 4 năm 1952. BHXH ở nớc ta đ ã manh nha hình thành từ thời thực dân Pháp thống trị.
Sau cách mạng tháng Tám, Chính phủ nớc Việt Nam Dân Chủ Cộng Hoà đ ã ban hành sắc
lệnh 29/ SL ngày 12/3/1947 về việc thực hiện bảo hiểm ốm đau, tai nạn lao động, hu trí. Đây
là những viên gạch đầu tiên xây dựng nên hệ thống BHXH Việt Nam nh hiện nay.
2 . Khái niệm BHXH.
Qua quá trình hình thành chúng ta có thể nhận thấy, lúc khởi đầu, BHXH chỉ mang
tính chất tự phát, phạm vi hoạt động nhỏ hẹp, trớc nhu cầu của thực tiễn thì chính sách
BHXH đ ã nhanh chóng ra đời và từng bớc phát triển rộng khắp. BHXH đ ã đợc từ điển bách
khoa Việt Nam định nghĩa nh sau:
“ BHXH là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đ ắp một phần thu nhập cho ng ời lao động khi
họ bị mất hoặc giảm thu nhập do bị ốm đau, thai sản, tai nạn lao động hoặc bệnh nghề
nghiệp, tàn tật, thất nghiệp, tuổi già, tử tuất dựa trên cơ sở một quỹ tài chính do sự đóng góp
của các bên tham gia BHXH, có sự bảo hộ của Nhà nớc theo pháp luật, nhằm bảo đảm an
toàn đời sống cho ngời lao động và gia đình họ, đồng thời góp phần bảo đảm an toàn xã hội.”
Q ua khái niệm trên, có thể rút ra một số điểm cơ bản sau:
- Đ ối tợng của BHXH chính là phần thu nhập của ngời lao động bị biến động, giảm hoặc mất
đi do bị giảm hoặc mất khả năng lao động do các biến cố nh đã nêu trên từ đó để giúp ổ
định cuộc sống của bản thân ngời lao động và gia đ ình họ. Chính vì yếu tố này mà BHXH
đợc coi là một chính sách lớn của mỗi quốc gia và đợc Nhà nớc quan tâm quản lí chặt
chẽ. Cũng tùy vào điều kiện kinh tế của mỗi nớc mà các quy định về đối tợng này là có sự
khác nhau nhng cùng bảo đảm ổn đình đời sống của ngời lao động.
- Đối tợng tham gia BHXH là gồm ngời lao động và cả ngời sử dụng lao động. Sở dĩ ngời lao
động phải đóng phí vì chính họ là đối tợng đợc hởng BHXH khi gặp rủi ro. Ngời sử dụng
lao động đóng phí là thể hiện sự quan tâm, trách nhiệm của họ đối với ngời lao động. V à
sự đóng góp trên là bắt buộc, ngoài ra còn có sự hỗ trợ của Nhà nớc.
- Đ ể điều hoà mâu thuẫn giữa ngời lao động và ngời sử dụng lao động, để gắn bó lợi ích giữa
họ, Nhà nớc đã đứng ra yêu cầu cả hai bên cùng đóng góp và đây cũng là chính sách xã
hội đợc thực hiện góp phần ổn định cuộc sống một cách hiệu quả nhất.
D ựa vào bản chất và chức năng của BHXH mà Tổ chức Lao động Quốc tế ( ILO) cũng
đ ã đa ra một định nghĩa khác nh sau:
“ BHXH là sự bảo vệ của x ã hội đối với các thành viên của mình thông qua một loạt
các biện pháp công cộng (bằng pháp luật, trách nhiệm của Chính phủ) để chống lại tình trạng
khó khăn về kinh tế và xã hội do bị mất hoặc giảm mất thu nhập gây ra bởi ốm đau, mất khả
năng lao động, tuổi già, tàn tật và chết. Hơn nữa, BHXH còn phải bảo vệ cho việc chăm sóc
y tế, sức khoẻ và trợ cấp cho các gia đình khi cần thiết.”
Từ định nghĩa trên chúng ta thấy mục tiêu của BHXH là hớng tới sự phát triển của mỗi
cá nhân và toàn xã hội. BHXH thể hiện sự đảm bảo lợi ích của xã hội đối với mỗi thành viên
từ đó gắn kết mỗi cá nhân với xã hội đó.
3 . Bản chất và chức năng của BHXH.
3 .1. Bản chất của BHXH.
Có thể hiểu BHXH là sự bù đ ắp một phần thu nhập bị mất của ngời lao động khi gặp
p hải những biến cố nh ốm đau, tai nan lao động, bệnh nghề nghiệp hoặc tuổi già làm mất,
giảm khả năng lao động, từ đó giúp ổn định cuộc sống của bản thân ngời lao động và gia
đ ình họ. BHXH hiện nay đợc coi là một chính sách x ã hội lớn của mỗi quốc gia, đợc nhà nớc
q uan tâm và q uản lí chặt chẽ. BHXH xét về bản chất bao gồm những nội dung sau đây:
BHXH là sự cần thiết tất yếu khách quan gắn liền với sự phát triển của nền kinh tế. Đặc
b iệt đối với nền kinh tế hàng hoá hoạt động theo cơ chế thị trờng, mối quan hệ giữa ngời lao
động và ngời sử dụng lao động ngày càng phát triển. Do vậy trình độ phát triển của nền kinh
tế quyết định đến sự đa dạng và tính hoàn thiện của BHXH. V ì vậy có thể nói kinh tế là yếu
tố quan trọng quyết định tới hệ thống BHXH của mỗi nớc.
BHXH, bên tham gia BHXH, bên đợc BHXH là ba chủ thể trong mối quan hệ của
BHXH. Bên tham gia BHXH gồm ngời lao động và ngời sử dụng lao động (bên đóng góp),
b ên BHXH là bên nhận nhiệm vụ BHXH, thông thờng thì do cơ quan chuyên trách do Nhà n-
ớc lập ra và bảo trợ, bên đợc BHXH chính là ngời lao động và gia đình họ khi có đủ điều
kiện cần thiết. Từ đó họ đợc đảm bảo những nhu cầu thiết yếu, giúp họ ổn định cuộc sống,
góp phần ổn đình xã hội.
N hững biến cố làm giảm hoặc mất khả năng lao động của ngời lao động có thể là những
rủi ro ngẫu nhiên( tai nạn, ốm đau, bệnh nghề nghiệp...), cũng có thể là các rủi ro không hoàn
toàn ngẫu nhiên( tuổi già, thai sản, ...). Đồng thời các biến cố này có thể xảy ra trong quá
trình lao động hoặc ngoài lao động. Phần thu nhập của ngời lao động bị giảm hay mất đi từ
các rủi ro trên sẽ đ ợc thay thế hoặc bù đắp từ nguồn quỹ tập trung đợc tồn tích lại do b ên
tham gia BHXH đóng góp và có thêm sự hỗ trợ của NSNN.
3 .2. Chức năng của BHXH.
Chức năng cơ bản nhất của BHXH là thay thế, bù đắp phần thu nhập của ngời lao
động khi họ gặp những rủi ro làm mất thu nhập do mất khả năng lao động hay mất việc làm.
Rủi ro này có thể làm mất khả năng lao động tam thời hay dài hạn thì mức trợ cấp sẽ đợc quy
đ ịnh cho từng trờng hợp. Chức năng này quyết đ ịnh nhiệm vụ, tính chất và cả cơ chế tổ chức
hoạt động của BHXH.
Đối tợng tham gia BHXH có cả ngời lao động và ngời sử dụng lao động và cùng phải
đóng góp vào quỹ BHXH. Quỹ này dùng để trợ cấp cho ngời lao động khi gặp phải rủi ro, số
ngời này thờng chiếm số ít. BHXH thực hiện cả phân phối lại thu nhập theo chiều dọc và
chiều ngang, giữa ngời lao động khoẻ mạnh với ngời lao động ốm đau, già yếu..., giữa những
ngời có thu nhập cao phải đóng nhiều với ngời có thu nhập thấp phải đóng ít. Nh vậy thực
hiện chức năng này BHXH còn có ý nghĩa góp phần thực hiện công bằng xã hội, một mục
tiêu quan trọng trong chính sách kinh tế -xã hội của mỗi quốc gia.
N hờ có BHXH mà ngời lao động luôn yên tâm lao động, gắn bó với công việc, nâng
cao năng suất lao động. Từ đó góp phần nâng cao năng suất lao động x ã hội, tạo ra của cải
vật chất ngày càng nhiều hơn, nâng cao đời sống toàn xã hội. Nếu trớc đây, sự trợ giúp là
mang tính tự phát, thì hiện nay khi x ã hội đã phát triển, việc trợ giúp đã đợc cụ thể hoá bằng
các chính sách, quy định của Nhà nớc. Sự bảo đảm này giúp gắn bó mối quan hệ giữa ngời
lao động và xã hội và càng thúc đẩy hơn nghĩa vụ của họ đối với xã hội.
Trong thực tế giữa ngời lao động và ngời sử dụng lao động có những mâu thuẫn nội
tại, khách quan về tiền lơng, tiền công, thời gian lao động... BHXH đã gắn bó lợi ích giữa họ,
đ ã điều ho à đợc những mâu thuẫn giữa họ, làm cho họ hiểu nhau hơn. Đây cũng là mối quan
hệ biện chứng hai bên đều có lợi, ngời lao động thì đợc đảm bảo cuộc sống, ngời sử dụng thì
sẽ có một đội ngũ công nhân hăng hái, tích cực trong sản xuất. Đối với Nhà nớc thì BHXH là
cách chi ít nhất song hiệu quả nhất vì đã giải quyết những khó khăn về đời sống của ngời lao
động và góp phần ổn định sản suất, ổn định kinh tế - xã hội.
4 . Nguyên tắc hoạt động của BHXH.
N hìn chung hệ thống BHXH đợc thực hiện dựa trên các nguyên tắc sau:
Thứ nhất là nguyên tắc đóng hởng chia sẻ rủi ro; lấy số đông bù số ít, lấy của ngời
đ ang làm việc bù đắp cho ngời nghỉ hởng chế độ BHXH. Đây là nguyên tắc hoạt động chung
của ngành bảo hiểm là quỹ góp chung của số đông bù cho số ít là những ngời thiếu may mắn
gặp phải những rủi ro trong cuộc sống, trong lao động sản xuất. Phần thể hiện tính chính sách
của Nhà nớc là việc rủi ro trong BHXH không chỉ là những rủi ro thuần tuý nh trong b ảo
hiểm thơng mại m à còn có cả những rủi ro không mang tính ngẫu nhiên nh: tuổi già, thai
sản,...
Thứ hai là mức hởng phải thấp hơn tiền lơng làm căn cứ đóng BHXH, nhng phải đảm
b ảo đợc mức sống tối thiểu cho ngời hởng khoản trợ cấp đó. Việc quy định trên là hoàn toàn
hợp lí và cũng là quy định chung cho tất cả các nớc, song thấp bao nhiêu còn tuỳ thuộc vào
đ iều kiện kinh tế, chính trị, xã hội của mỗi nớc trong mỗi thời kì khác nhau.
Thứ ba là phải tự chủ về tài chính, đây là nguyên tắc quan trọng trong chính sách
BHXH của các nớc. Nếu chỉ hoàn toàn phụ thuộc vào Ngân sách Nhà nớc (NSNN) giống nh
giai đoạn trớc cải cách năm 1995 của nớc ta thì đây thực sự là một gánh nặng lớn của đất n-
ớc. Việc thành lập quỹ BHXH do các bên tham gia BHXH đóng góp và có sự hỗ trợ của Nhà
nớc là hoàn toàn phù hợp. Quỹ này có thể quản lí theo các cách thức khác nhau song độc lập
với NSNN , NSNN chỉ bù thiếu hoặc tài trợ một phần tuỳ thuộc vào quy đ ịnh của mỗi nớc
khác nhau.
5 . Các chế độ của BHXH.
Đối với mỗi nớc có những hoàn cảnh kinh tế, chính trị, xã hội khác nhau nên BHXH
đợc tổ chức thực hiện theo những quy định riêng khác nhau. BHXH đợc xây dựng dựa vào
các nguyên tắc trên một cách thống nhất trên toàn thế giới và phải tuân thủ các quy định sau
của tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) về hệ thống chính sách BHXH. Trong Công ớc 102 đợc
ILO thông qua ngày 4/6/1952 có quy định những quy phạm tối thiểu về an toàn xã hội đã đa
ra 9 chế độ sau:
- Chăm sóc y tế.
- Trợ cấp ốm đau.
- Trợ cấp thất nghiệp.
- Trợ cấp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.
- Trợ cấp tuổi già.
- Trợ cấp thai sản.
- Trợ cấp tàn tật.
- Trợ cấp vì m ất ngời trụ cột gia đình.
Các thành viên tham gia Công ớc phải thực hiện ít nhất là 3 trong 9 chế độ nói trên,
trong đó phải có nhất thiết 1 trong năm chế độ sau đây:
- Trợ cấp tuổi già.
- Trợ cấp thất nghiệp.
- Trợ cấp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.
- Trợ cấp tàn tật.
- Trợ cấp vì m ất ngời trụ cột gia đình.
Mỗi chế độ trong hệ thống BHXH khi xây dựng phải dựa trên các cơ sở điều kiện kinh
tế, thu nhập, tiền lơng, ... Đồng thời, tuỳ từng chế độ mà còn phải tính đến các yếu tố sinh
học, tuổi thọ bình quân, nhu cầu dinh dỡng, ... để quy định các mức đóng, mức hởng, thời
gian h ởng và đối tợng hởng cho hợp lí. Các chế độ BHXH có những đặc điểm chủ yếu sau
đ ây:
+ Các chế độ đợc xây dựng theo luật pháp của mỗi nớc.
+ H ệ thống các chế độ mang tính chất chia sẻ rủi ro, chia sẻ tài chính.
+ Mỗi chế độ đợc chi trả đều căn cứ chủ yếu vào mức đóng góp của các bên tham gia
BHXH.
+ Phần lớn các chế độ là chi trả định kì.
+ Đồng tiền đợc sử dụng làm phơng tiện chi trả và thanh quyết toán.
+ Chi trả BHXH nh là quyền lợi của mỗi chế độ BHXH.
+ Mức chi trả còn phụ thuộc vào quỹ dự trữ. Nếu quỹ dự trữ đợc đầu t có hiệu quả và an
toàn thì mức chi trả sẽ cao và ổ n định.
+ Các chế độ BHXH cần phải đợc điều chỉnh định kì để phản ánh hết sự thay đổi của
đ iều kiện kinh tế -xã hội.
6 . Quỹ BHXH và phân loại quỹ BHXH.
6 .1. Q uỹ BHXH.
N h chúng ta đã tìm hiểu trong phần 1 ở trên thì sự ra đời của quỹ BHXH là một bớc
ngoặt lớn đối với ngành BHXH trên toàn thế giới. Quỹ BHXH là một quỹ tài chính độc lập,
tập chung nằm ngo ài NSNN và đợc hình thành từ các nguồn sau đây:
- N gời sử dụng lao động đóng góp,
- N gời lao động đóng góp,
- N hà nớc đóng và hỗ trợ thêm,
- Các nguồn khác (nh cá nhân và tổ chức từ thiện ủng hộ, lãi từ các hoạt động đầu t
quỹ nhàn rỗi).
Trách nhiệm tham gia đóng góp BHXH cho ngời lao động đợc phân chia cho cả ngời
lao động và ngời sử dụng lao động trên cơ sở quan hệ lao động. Điều này không phải sự chia
sẻ rủi ro, mà là lợi ích giữa hai bên. Sự đóng góp một phần quỹ của ngời sử dụng lao động
cho ngời lao động sẽ tránh đợc những thiệt hại kinh tế do phải chi ra một khoản tiền lớn khi
có rủi ro xảy ra đối với ngời lao động mà mình thuê mớn. Đồng thời, nó còn góp phần giảm
b ớt mâu thuẫn, kiến tạo mối quan hệ tốt đẹp giữa chủ- thợ. Về phía ngời lao động, sự đóng
góp của họ vừa thể hiện sự tự gánh chịu chính những rủi ro của chính mình, vừa có ý nghĩa
ràng buộc nghĩa vụ và quyền lợi một cách chặt chẽ.
Phần lớn các nớc trên thế giới, quỹ BHXH đều đợc hình thành từ các nguồn nêu trên.
Tuy nhiên, phơng thức đóng góp và m ức đóng góp của các bên tham gia BHXH có khác
nhau tuỳ thuộc quy định của mỗi nớc. Hiện nay mức đóng góp BHXH của ngời lao động và
ngời sử dụng lao động hiện vẫn còn hai quan đ iểm. Quan điểm thứ nhất cho rằng, phải căn
cứ vào m ức lơng cá nhân và quỹ lơng cơ quan, doanh nghiệp. Quan điểm thứ hai lại cho
rằng, phải căn cứ vào mức thu nhập cơ bản của ngời lao động đợc cân đối chung trong to àn
bộ nền kinh tế quốc dân để xác định mức đóng góp. Về mức đóng góp BHXH, mỗi nớc lại có
những quy định khác nhau. Một số nớc quy định ngời sử dụng lao động phải chịu toàn bộ chi
p hí cho chế độ tai nạn lao động, Chính phủ trả chi phí y tế và trợ cấp gia đình, các chế độ còn
lại cả ngời lao động và ngời sử dụng lao động cùng đóng góp mỗi bên một phần bằng nhau.
Trong đó, một số nớc khác lại quy định, Chính phủ bù thiếu cho quỹ BHXH hoặc chịu toàn
bộ chi quản lí BHXH ....
Q uỹ BHXH đợc sử dụng để chi trả chủ yếu cho hai mục đích sau: thứ nhất là chi trả và
trợ cấp cho các chế độ BHXH nh đã nêu ở mục 5, còn lại là chi trả cho chi phí sự nghiệp
q uản lí BHXH. Trong hai khoản chi đó thì khoản chi thứ nhất là quan trọng và chiếm phần
lớn trong quỹ BHXH. Các khoản trợ cấp này cũng đợc quy định về mức trợ cấp và thời gian
hởng một cách cụ thể và có sự khác biệt đối với từng chế độ. Tại những nớc khác nhau thì
các kho ản trợ cấp này cũng đợc quy định khác nhau.
6 .2. Phân loại quỹ BHXH:
Tuỳ theo mục đích và cách tổ chức của những hệ thống BHXH trên thế giới mà quỹ
BHXH đợc phân loại khác nhau:
- Phân loại theo các chế độ bao gồm: Quỹ hu trí, tử tuất; Quỹ tai nạn lao động và bệnh
nghề nghiệp; Quỹ thất nghiệp; Quỹ ốm đau thai sản.
- Phân loại theo tính chất sử dụng bao gồm: Quỹ ngắn hạn để chi trả cho các chế độ ngắn
hạn nh ốm đau, thai sản, tai nạn lao động làm mất khả năng lao động tạm thời; Quỹ dài
hạn để chi trả trợ cấp cho các chế độ nh hu trí, tử tuất.
- Phân loại theo đối tợng tham gia bao gồm: Quỹ cho công chức Nhà nớc, quỹ cho lực l-
ợng vũ trang, quỹ cho lao động trong các doanh nghiệp, quỹ cho các đối tợng còn lại.
V iệc phân loại quỹ nh trên cần đợc thực hiện và cân nhắc tránh những tình trạng phân
nhỏ quỹ dễ gây ra tình trạng mất tập trung, không có sự bổ xung và hỗ trợ lẫn nhau. Việc
p hân chia quỹ không hợp lí sẽ dẫn tới những ảnh hởng xấu đến việc chi trả cho các đối tợng,
đ ặc b iệt là vấn đề quản lí quỹ một cách hợp lí. Dựa trên các cách tổ chức thực hiện các chế
độ mà mỗi nớc lại có những quy định khác nhau về các quỹ thành phần. Các quỹ thành phần
p hải thực sự phù hợp với hệ thống BHXH đó.

II. Quản lí tài chính BHXH.
1 . Khái niệm chung về quản lí tài chính BHXH.
Trớc tiên chúng ta cần hiểu khái niệm về quản lí. Quản lí là những hoạt động nhằm tác
động một cách có tổ chức, có định hớng của chủ thể quản lí vào một đối tợng quản lí nhất
đ ịnh để điều chỉnh các quá trình xã hội và hành vi của con ngời từ đó có thể duy trì đợc tính
ổ n định của đối tợng. Đối tợng của quản lí ở đây là tài chính BHXH, tài chính BHXH là một
thuật ngữ thuộc phạm trù tài chính chỉ một mắt khâu tài chính tồn tại độc lập trong hệ thống
tài chính quốc gia. Tài chính BHXH tham gia vào quá trình phân phối và sử dụng các nguồn
tài chính nhằm đảm bảo cuộc sống cho ngời lao động và gia đình họ khi gặp rủi ro từ đó đảm
b ảo sự ổn định và phát triển kinh tế xã hội. Nh vậy, nhìn rộng ra thì quản lí tài chính BHXH
là việc sử dụng tài chính BHXH nh m ột công cụ quản lí x ã hội của Nhà nớc. Nhà nớc thông
q ua ho ạt động tài chính BHXH để thực hiện mục tiêu quản lí x ã hội đó là đảm bảo ổn định
cuộc sống cho nhân dân trớc những rủi ro làm giảm hoặc mất khả năng lao động hay khi về
già, giúp ngời lao động yên tâm lao động sản xuất, góp phần thúc đẩy sản xuất phát triển.
BHXH thể hiện tính u việt của mỗi quốc gia, mỗi thể chế xã hội . Còn hiểu theo nghĩa hẹp thì
q uản lí tài chính BHXH là quản lí thu chi BHXH. Nh vậy quản lí tài chính BHXH chủ yếu
liên quan tới việc làm thế nào để hoạt động thu chi quỹ BHXH đợc thực hiện một cách bình
thờng trớc những biến động của môi trờng. Biến động ở đây là những biến động về đối tợng
tham gia, đối tợng h ởng, biến động của môi trờng sống, môi trờng kinh tế ..., những biến
động tác động trực tiếp đến đời sống của ngời lao động, đến việc thu chi quỹ BHXH, ảnh h-
ởng tới sự đầu t tăng trởng quỹ BHXH. Nội dung của quản lí tài chính BHXH chủ yếu là sự
lựa chọn và xác định các chính sách, chế độ, quy chế về tài chính BHXH một cách hợp lí và
lấy đó làm căn cứ để ra quyết định cụ thể của thu chi BHXH thực hiện mục tiêu của Nhà nớc
đ ặt ra.
K hi thực hiện quản lí tài chính BHXH cần chú ý hai nguyên tắc chủ yếu sau:
- Quá trình quản lí tài chính BHXH phải luôn đợc tính toán, so sánh và cân đối
trong trạng thái động: Bởi vì lợng tiền mặt của quỹ biến động theo từng chế độ trợ cấp
BHXH khác nhau, lợng lao động biến động một cách thờng xuyên nên trong quản lí, đặc biệt
là khâu lập kế hoạch phải chú trọng tới vấn đề này. Đây cũng là một đặc thù trong ngành Bảo
hiểm nói chung và BHXH nói riêng vì tính đ ảo ngợc chu kì kinh doanh tức là thu phí trớc chi
trả cho các chế độ sau. Tuy có sự hỗ trợ của NSNN, song quản lí tài chính BHXH phải góp
p hần giảm gánh nặng cho NSNN và vẫn thực hiện chính sách xã hội này một cách tốt nhất.
- Q uỹ BHXH phải đợc bảo tồn và phát triển: Nh trên đã đề cập thì ngành Bảo hiểm
có đặc thù thu phí trớc, chi trả sau, thời gian đóng và thời gian hởng có thể kéo dài, đồng tiền
có giá trị về mặt thời gian. Do vậy cần đầu t để bảo tồn và tăng trởng quỹ một cách hợp lí. Để
đ ảm bảo nguyên tắc này cơ quan BHXH phải tăng c ờng kiểm tra, giám sát hoạt động thu chi
và quản lí quỹ thực hiện đầu t phần quỹ nhàn rỗi m ột cách có hiệu quả và tuân thủ các
nguyên tắc sau:
+An toàn: Mục đích của quỹ là bảo đảm chi trả lơng hu và các trợ cấp BHXH cho ngời
lao động. Vì vậy, quỹ dù có đầu t vào lĩnh vực nào cũng phải đảm bảo an toàn cho kho ản đầu
t đ ó. Đảm bảo an toàn là không chỉ bảo to àn vốn đầu t về danh nghĩa, m à còn là bảo toàn về
cả giá trị thực tế, điều này càng có ý nghĩa quan trọng trong thời kì lạm phát. Nói cách khác
thì đầu t quỹ phải lựa chọn lĩnh vực để giảm thiểu rủi ro.
+ H iệu quả: Đây là mục tiêu của việc đầu t tăng trởng quỹ do vậy nguyên tắc này rất quan
trọng và phải đợc đi liền với nguyên tắc thứ nhất. Lãi đầu t không chỉ góp phần đảm bảo khả
năng thanh toán cho các khoản chi mà còn góp phần cho phép hạ tỉ lệ đóng góp của ngời lao
động và ngời sử dụng lao động.
+ Khả năng thanh toán (tính lu chuyển của vốn): Đây cũng là yêu cầu đặc thù của nghành
do các khoản chi trả là phát sinh sau và kéo dài nên các kho ản đầu t p hải đảm bảo tính thanh
khoản để dễ dàng chi trả cho các đối tợng kịp thời. Đặc biệt tránh những khoản đầu t dễ vớng
vào những vấn đề tồn khoản. Các hình thức đầu t dễ thanh khoản và an toàn thờng đ ợc u tiên
thực hiện trớc.
+ Có lợi ích kinh tế, xã hội: Là một quỹ tài chính đ ể thực hiện chính sách xã hội, do đó
trong quá trình đầu t p hải lu ý đến việc nâng cao phúc lợi cho ngời dân, phải ra sức cải thiện
chất lợng chung cho đời sống dân c của đất nớc. Các hình thức, hạng mục đầu t phải đặt vấn
đ ề hiệu quả kinh tế xã hội lên hàng đầu. Hoạt động đầu t tăng trởng quỹ BHXH khác với các
hoạt động đầu t khác với mục tiêu lợi nhuận làm đầu vì BHXH chính là một chính sách quan
trọng trong hệ thống An sinh xã hội của mỗi nớc.
2. Nội dung quản lí tài chính BHXH.
N hìn chung, quản lí tài chính BHXH bao gồm bốn nội dung cơ bản sau:
- Quản lí thu BHXH.
- Quản lí chi BHXH.
- Quản lí hoạt động đầu t tăng trởng quỹ.
- Quản lí cân đối quỹ BHXH.
2 .1. Quản lí thu BHXH.
Q uản lí thu giữ vai trò quan trọng và quyết định đến sự thành công của quá trình thu
BHXH, từ đó quyết định đến sức mạnh quỹ BHXH để đảm bảo cho việc chi trả cho các chế
độ trợ cấp. Trớc tiên chúng ta phải nắm đợc nội dung thu gồm hai khoản thu từ ngời lao động
và ng ời sử dụng lao động. Đây là khoản thu lớn nhất và đóng vai trò quan trọng, quyết định.
Các kho ản thu khác nh: thu từ các quỹ của các tổ chức, cá nhân từ thiện hay sự hỗ trợ của
N SNN là nhỏ, NSNN chỉ bù đắp cho những trờng hợp cần thiết. Hơn nữa đây là khoản thu
mà tổ chức BHXH cũng không thể tự điều chỉnh đợc vì nó mang tính thụ động. Do vậy mà
công tác quản lí thu chỉ tập chung vào nguồn thu từ hai đối tợng chính ngời lao động và ngời
sử dụng lao động. Nội dung của quản lí thu lại tập chung vào ba đối tợng chính sau đây:
Q uản lí đối tợng tham gia BHXH: Đây là việc đầu tiên mà m ỗi tổ chức BHXH khi
thực hiện quan tâm đến, thờng các đối tợng này đ ợc quy định rõ trong các văn b ản quy phạm
p háp luật của Nhà nớc. Hơn thế nữa BHXH cũng hoạt động trên nguyên tắc san sẻ rủi ro và
tuân theo quy luật số đông b ù số ít nên việc tham gia đầy đủ của các đối tợng tham gia
BHXH là việc rất quan trọng. Quản lí đối tợng tham gia cần thực hiện các công việc sau:
+ Quản lí số lợng đăng kí tham gia BHXH.
+ Quản lí đối tợng bắt buộc tham gia BHXH theo quy định.
+ Quản lí công tác cấp sổ BHXH: Vì đây là căn cứ xác đ ịnh quá trình đóng góp, ngành
nghề lao động, thời gian lao động, tên ngời lao động và một số thông tin khác.
Q uản lí quỹ lơng của các doanh nghiệp: Theo những quy định hiện hành nh ngày nay
thì phí thu BHXH thờng đ ợc tính theo phần trăm tổng quỹ lơng của doanh nghiệp và tiền l-
ơng tháng của ngời lao động nên quỹ lơng còn là cơ sở để quản lí thu một cách thuận lợi.
D ựa trên quỹ lơng của doanh nghiệp BHXH có thể đảm bảo thu đúng, thu đủ và hạn chế đợc
tình trạng gian lận trốn đóng BHXH. Bên cạnh đó chính các doanh nghiệp trở thành những
“đại lí” thực hiện thu và chi trả trực tiếp cho một vài chế độ là thực sự thuận lợi cho công tác
thu phí nói riêng và công tác thực hiện các chế độ BHXH nói chung.
Q uản lí tiền thu BHXH: Các đơn vị, doanh nghiệp sẽ thực hiện nộp phí thông qua tài
khoản của BHXH. Do vậy, BHXH khó nắm bắt đợc tình hình thu. Đ ể đảm bảo thu đúng, thu
đ ủ, kịp thời cần có những quy định rõ ràng về thời gian nộp, hệ thống tài khoản thu nộp phải
thuận lợi và an toàn cho việc nộp. Việc nắm bắt tình hình thu BHXH giúp quản lí quỹ dễ
d àng, kịp thời điều chỉnh và đảm bảo cho công tác chi trả đợc thực hiện một cách tốt nhất.
Trong nội dung quản lí thu BHXH, tất cả các đóng góp BHXH sẽ đợc quản lí chung một
cách thống nhất, dân chủ, công khai trong toàn hệ thống.
2 .2. Quản lí chi BHXH.
Các kho ản chi BHXH bao gồm các khoản chi cho các chế độ, chi quản lí và chi khác.
Trong đó có thể nói hai khoản chi đầu là rất lớn đặc biệt là chi cho các chế độ, hơn nữa
khoản chi này chính là thể hiện sự bảo đảm cuộc sống của chính sách BHXH. Vì vậy nhắc
đ ến quản lí chi là nhắc đến hai nội dung chính sau:
Q uản lí hoạt động chi trả cho các chế độ: Mục tiêu của hoạt động quản lí chi không
với mục đích giảm khoản chi này một cách lớn nhất có thể mà quản lí để tránh tình trạng chi
sai chế độ hoặc chi không đúng đối tợng vừa tránh lãng phí lại đảm bảo công bằng cho các
đối tợng tham gia BHXH. Do vậy, để đảm bảo chi trả trợ cấp đúng chế độ, đúng đối tợng,
kịp thời cần có phơng thức chi hợp lí, tổ chức thực hiện chi trả cho các chế độ thuận lợi, dễ
d àng. Cũng nh quản lí hoạt động thu trớc tiên chúng ta phải quản lí những đối tợng đợc hởng
các chế độ BHXH. Đối tợng có thể hởng các chế độ chính là bản thân ngời lao động hoặc ng-
ời thân trong gia đình họ. Đối tợng đợc hởng các chế độ trợ cấp là những ngời lao động tham
gia đóng phí BHXH và gặp phải những rủi ro làm mất hoặc giảm khả năng lao động dẫn đến
m ất hoặc giảm thu nhập của họ. Các điều kiện hởng đợc quy định cụ thể trong các văn bản,
thờng thì mức trợ cấp, loại trợ cấp và thời gian trợ cấp thì phụ thuộc vào mức đóng góp, thời
gian đóng góp, mức độ hay tỉ lệ thơng tật,...và chính biến cố mà ngời lao động gặp phải.
BHXH Việt Nam muốn quản lí tốt cần có những văn bản quy định rõ ràng và hợp lí về các
đ iều kiện hởng của các loại chế độ, dựa trên cơ sở đó để xử lí các trờng hợp cho công bằng.
Đối tợng hởng cần đợc xem xét và kiểm tra nhằm tránh tình trạng chi sai hoặc chi không hợp
lí. Quản lí chi cho các chế độ cũng cần đợc phân loại và phân cấp quản lí để dễ quản lí và
thực hiện chi trả cho thuận tiện.
Q uản lí chi hoạt động bộ máy: Sau chi cho các chế độ thì đây là khoản chi lớn thứ hai
cần đợc quản lí. Chi quản lí có thể hiểu đơn giản là khoản chi cho bộ máy tức là trả lơng cho
cán bộ, chi cho đầu t x ây dựng cơ bản, chi mua sắm thiết bị và những tài sản cố định nhằm
d uy trì ho ạt động của tổ chức BHXH. Mức chi này có thể đợc quy định trong điều lệ BHXH
hoặc cũng có thể đợc lập trong NSNN. Khoản chi này cần đợc quản lí tránh những lãng phí
không cần thiết. Một số nớc khoản chi này đợc NSNN chi trả, một số nớc lại do quỹ BHXH
đ ảm bảo. Song nhìn chung thì chi phí quản lí là phải phù hợp tránh những lãng phí không cần
thiết, song chi phí quản lí cũng phải đủ lớn để đảm bảo cơ sở cho hoạt động q uản lí của
BHXH đợc thực hiện dễ dạng. H ơn nữa lơng cho cán bộ nhân viên của ngành BHXH phải
cân bằng với các ngành khác.
2 .3. Quản lí hoạt động đầu t nhằm bảo toàn và tăng trởng quỹ.
Q uỹ BHXH tại một thời điểm thờng có số tiền kết d rất lớn, đây là cơ sở của những
yêu cầu cần bảo toàn và phát triển quỹ. Nh chúng ta đã biết thì quỹ thu trớc, chi sau, đặc biệt
trong điều kiện nền kinh tế thị trờng với những cơ hội cũng nh những rủi ro có thể xảy ra bất
cứ lúc nào nên việc bảo to àn và phát triển quỹ lại trở thành nhu cầu bức thiết. Nếu quỹ không
chú trọng đến vấn đề đầu t có thể sẽ đứng trớc tình trạng bội chi hay nói cách khác là chi vợt
q uá thu. Nếu đầu t tăng trởng quỹ có hiệu quả thì đây là một nguồn thu bổ sung rất lớn cho
q uỹ để đảm bảo cân đối thu chi từ đó giảm gánh nặng cho NSNN. Để hoạt động đầu t thực
hiện đúng vai trò của nó thì phải đảm bảo những nguyên tắc nh an toàn, tránh rủi ro, có lãi và
trên hết là thực hiện đợc lợi ích xã hội.
2 .4. Quản lí hoạt động cân đối quỹ.
BHXH là chính sách xã hội nên khác với các loại hình b ảo hiểm thơng mại, BHXH
hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận mà mục đích lớn nhất là ổn định cuộc sống của ngời
lao động. Do vậy cân bằng thu chi là trạng thái mong muốn của mỗi nớc khi triển khai thực
hiện BHXH. Để cân đối thu chi trên thực tế thờng phải có sự hỗ trợ của NSNN, đồng thời thì
q uỹ phải tìm cho mình những nguồn thu khác để đảm bảo cân bằng quỹ. Trong đó các khoản
chi và nguồn thu đã đợc trình bày ở trên. Quản lí cân đối quỹ là việc làm hết sức q uan trọng
nhằm phát hiện ra những thay đổi dẫn đến mất cân đối để có những biện pháp khắc phục kịp
thời.
3 . Các nhân tố ảnh hởng tới hoạt động quản lí tài chính BHXH.
Đối với ngành quản trị nói chung và công tác quản lí tài chính BHXH nói riêng thì
việc xem xét các yếu tố tác động của môi trờng tới hoạt động của đối tợng quản lí là rất cần
thiết. Các tác động của môi trờng có thể mang đến những thách thức cũng nh những cơ hội
cho chính bản thân các hoạt động tài chính của BHXH. Muốn quản lí tốt, nhà q uản trị cần
nắm rõ những yếu tố này để đa ra những quyết định hợp lí và có lợi nhất cho đối tợng quản
lí. Các tác động của môi trờng thờng đợc chia làm hai loại là tác động của môi trờng ngoài hệ
thống và tác động từ môi trờng trong hệ thống.
Tác động từ môi trờng ngoài hệ thống bao gồm các ảnh hởng từ môi trờng kinh tế-
chính trị- x ã hội của mỗi quốc gia. Nhìn rộng ra thì có thể là cả những ảnh hởng của môi tr-
ờng thế giới. Khi chúng ta xem xét các yếu tố của BHXH dới giác độ của các công ớc quốc
tế mà Tổ chức Lao động Quốc tế ( ILO) đã quy định. Nhng các nhân tố môi trờng trong nớc
là quan trọng hơn. BHXH không chỉ là thể hiện tính u việt của mỗi Nhà nớc mà chính Nhà n-
ớc cũng là chủ sử dụng lao động lớn nhất trong xã hội. Các chính sách, quyết định của Nhà
nớc tác động trực tiếp tới hoạt động quản lí. Môi trờng kinh tế nh GDP, thu nhập b ình quân
đ ầu ngời, giá cả, tình trạng nền kinh tế tăng trởng hay khủng hoảng, mức sống tối thiểu, các
d ịch vụ công cộng... . Đây là các yếu tố tác động tới thu chi, cân đối quỹ BHXH sao cho phù
hợp đảm bảo ổn định cuộc sống cho ngời lao động. Bên cạch đó còn có các yếu tố nh văn
hoá, lối sống, truyền thống, trình độ nhận thức,... nó tác động đến mức độ chấp nhận, sự đồng
tình thực hiện của mỗi cá nhân trong xã hôi. Chẳng hạn nh ở nớc ta có truyền thống “lá lành
đùm là rách, lá rách ít đùm lá rách nhiều” rất phù hợp với mục đích triển khai BHXH nên đ-
ợc mọi ngời đồng tình thực hiện. Tất cả những yếu tố kể trên tác động tới nội dung của
những quy đ ịnh trong các quy chế quản lí tài chính BHXH Việt Nam.
N hững tác động của bản thân các yếu tố bên trong hệ thống nh ý thức tự giác của các
đối tợng tham gia là ngời lao động và đặc biệt là chủ sử dụng lao động. Yếu tố trình độ của
các cán bộ trong ngành BHXH, điều kiện làm việc, trang thiết bị phục vụ công tác,....cũng
ảnh h ởng trực tiếp đến công tác quản lí tài chính BHXH. Trình độ cán bộ càng cao, cơ sở vật
chất kĩ thuật cang đầy đủ và hiện đại thì công tác quản lí tài chính BHXH càng thuận lợi,
thực hiện càng có hiệu quả.


III. Kinh nghiệm của một số nớc về quản lí tài chính BHXH.
Tính đến năm 1993, trên thế giới đã có 163 nớc thực hiện chính sách BHXH, trong đó
số các nớc thực hiện chế độ hu trí, tai nạn lao động, ốm đau, thai sản là nhiều nhất lên tới 155
nớc, chiếm khoảng 95%, ít nhất là chế độ thất nghiệp là có khoảng 63 nớc, chiếm 38,6%.
V iệc thực hiện các chế độ là tuỳ thuộc vào điều kiện tình hình kinh tế, chính trị, xã hội của
m ỗi nớc. Tuy nhiên xu h ớng chung hiện nay là đang dần thực hiện ngày càng đầy đủ hơn các
chế độ. Đối với lịch sử phát triển của ngành BHXH trên thế giới thì BHXH Việt Nam còn rất
m ới, nh vậy chúng ta cần học hỏi kinh nghiệm của các nớc đi trớc.
1 . Quản lí tài chính BHXH ciủa Cộng hoà Liên bang Đ ức.
So với các nớc trên thế giới, Cộng hoà Liên bang Đức là nớc có lịch sử phát triển đợc
coi nh sớm nhất. Điều luật BHXH đầu tiên đã ra đời và thực hiện từ những năm 1850. Cho
đ ến nay, chính sách BHXH ở Đức bao gồm 6 chế độ sau:
+ Bảo hiểm thất nghiệp.
+ Bảo hiểm y tế.
+ Bảo hiểm chăm sóc sức khoẻ cho ngời già và ngời tàn tật.
+ Bảo hiểm ốm đau.
+ Bảo hiểm tai nạn lao động.
+ Bảo hiểm hu trí.
Hoạt động BHXH của Cộng hoà Liên bang Đức thực hiện theo ba trụ cột chính là:
- Hệ thống BHXH bắt buộc.
- Hệ thống BHXH t nhân.
- Hệ thống BHXH ở các xí nghiệp.
Trong đó hệ thống BHXH bắt buộc đợc tổ chức theo mô hình tự quản, bảo đảm tài
chính theo phơng pháp lấy thu bù chi. Hệ thống BHXH t nhân và hệ thống BHXH ở các xí
nghiệp hoạt động theo Bộ luật Lao động của Liên bang. Tự chịu là hình thức quản lí tơng đối
độc lập với sự chỉ đạo của cơ quan quản lí Nhà nớc cao nhất. Có thể hiểu rõ thông qua cơ chế
q uản lí chung của Quỹ hu trí sau. Cơ quan quản lí cao nhất là một Hội đồng, hội động này bổ
nhiệm Ban điều hành, từ Ban điều hành sẽ điều hành mọi hoạt động của tổ chức. Hoạt động
tài chính trong năm của Quỹ hu trí viên chức Liên bang diễn ra nh sau:
V ào mùa hè hàng năm, các chuyên gia của Chính phủ Liên bang, tổ chức BHXH,
Tổng cục Thống kê sẽ dự kiến nhu cầu tài chính của năm tới theo phơng pháp ớc tính. Từ đó
đa ra dự kiến số thu, dự kiến số chi, trên cơ sở này xác định tỉ lệ thu cho năm tới và tiến hành
đa ra bằng một văn bản có hiệu lực pháp luật. Quỹ thu thờng là đủ dùng chi trả cho các đối t-
ợng hởng chế độ, chi hoạt động của bộ máy quản lí và còn một khoản để dự trữ gọi là khoản
d ự trữ trần. Do sự ổn định của nền kinh tế mà kho ản dự trữ này thờng chỉ ở mức đủ chi cho
các đối tợng do quỹ đảm bảo trong một tháng, từ năm 2001 đã rút xuống khoản 0,8 tháng.
Cách này có những u điểm nh: hạn chế đợc những tác động của môi trờng kinh tế, dễ dàng
cân đối quỹ, giảm thiểu tình trạng bội chi, không hề gây gánh nặng cho NSNN,... .
Cộng hoà Liên bang Đức không có các tổ chức BHXH thực hiện cùng một lúc nhiều
chế độ, mà thông thờng mỗi tổ chức chỉ chịu trách nhiệm thu, chi cho một loại chế độ nhất
đ ịnh. Điểm đáng lu ý ở nớc này là những công chức Nhà nớc ( những ngời đợc đề cử vào bộ
máy quản lí Nhà nớc) không phải đóng BHXH, nhng họ đợc nhận lơng hu khi hết tuổi lao
động. Khoản chi này đợc lấy từ nguồn thu thuế để trả. Có nhiều tổ chức cùng tham gia thực
hiện các chế độ BHXH, đặc biệt là sự có mặt của các tổ chức BHXH t nhân, có thể mang lại
sự cạnh tranh giúp cho hoạt động ngày càng hiệu quả.
2 . Quản lí tài chính BHXH của Trung Quốc.
Ngay sau khi thành lập nớc, Chính phủ Trung Quốc đã tiến hành xây dựng một hệ
thống an toàn xã hội, chủ yếu bao gồm BHXH, cứu trợ xã hội, phúc lợi xã hội, trợ giúp xã
hội. Trong các chế độ đó BHXH giữ vai trò quan trọng nhất. Đến năm 1994, Uỷ ban Th ờng
vụ Quốc hội đã thông qua Luật Lao động, trong đó chơng IX có những quy định cải cách hệ
thống BHXH. Các chế độ BHXH chỉ đợc áp dụng ở các khu vực thành thị và trong các
doanh nghiệp. Tại các địa phơng ở Trung Quốc đã cụ thể hoá các chế độ, trong đó hai chế độ
là hu trí và thất nghiệp đ ã đợc xây dựng thành Điều lệ, các chế độ khác về cơ bản còn là quy
đ ịnh tạm thời song có hiệu lực khá cao.
V ề nguyên tắc mỗi chế độ có một quỹ riêng. Nguồn quỹ gồm hai khoản: Một khoản do
chủ sử dụng lao động nộp và một khoản do ngời lao động đóng. Riêng quỹ bảo hiểm tai nạn
lao động thì chỉ do chủ sử dụng lao động đóng. NSNN sẽ hỗ trợ khi mất cân đối thu chi do
các nguyên nhân bất khả kháng, còn các trờng hợp khác tự ngời lao động và ngời sử dụng lao
động bảo đảm. Các quỹ nhìn chung đợc chia làm hai phần: Phần thứ nhất đợc đa vào tài
khoản cá nhân gồm to àn bộ số tiền do ngời lao động đóng và một phần do chủ sử dụng lao
động đóng; Phần thứ hai đợc đa vào quỹ chi chung trong trờng hợp cần thiết là phần đóng
góp còn lại của chủ sử dụng lao động. Qua đây chúng ta nhận thấy hiện nay có khá nhiều nớc
q uản lí quỹ theo từng chế độ, đây là phơng pháp quản lí mang tính mở dễ thích nghi với
nhiều điều kiện của từng khu vực, từng tầng lớp lao động. Đặc biệt việc hình thành tài khoản
cá nhân, bản thân ngời lao động có thể nắm bắt đợc số d cũng nh họ đợc hởng ho àn toàn nên
có những sự điều chỉnh tránh tình trạng mất công bằng. Cách quản lí quỹ nh vậy đã phân
đ ịnh đợc rõ trách nhiệm của mỗi bên do vậy tránh tình trạng lẫn lộn giữa các quỹ, sử dụng
sai mục đích hay thất thoát.




Chơng II: Thực trạng công tác quản lí
tài chính BHXH tại Việt Nam

I. Giới thiệu chung về BHXH Việt Nam.
1 . Khái quát về sự hình thành và quá trình phát triển của BHXH Việt Nam
1 .1. BHXH Việt Nam giai đoạn trớc 1995.
N gay từ đầu của cuộc kháng chiến, mặc dù còn rất nhiều khó khăn và phải giải quyết
nhiều công việc hệ trọng của đất nớc nhng Nhà nớc ta vẫn luôn dành sự quan tâm tới việc tổ
chức thực hiện BHXH. Trớc tiên Chính phủ cách mạng đ ã áp dụng chế độ hu trí cũ của Pháp
đ ể giải quyết quyền lợi cho một số công chức đã làm việc dới thời Pháp, sau đó đi theo
kháng chiến nay đã già yếu. Sau cách mạng tháng Tám thành công do còn khó khăn về nhiều
m ặt nên chế độ chỉ đợc thực hiện đến năm 1949.
N ăm 1950, Hồ Chủ Tịch kí Sắc lệnh số 76/SL ngày 20/5/1950 ban hành quy chế công
chức và Sắc lệnh số 77/SL ngày 22/5/1950 ban hành quy chế công nhân. Theo các Sắc lệnh
trên, công chức và công nhân đ ã có những quyền lợi về chế độ hu trí. Nhìn lai chính sách
BHXH giai đoạn này chúng ta có thể nhận thấy các chính sách đợc xây dựng và thực hiện
ngay sau khi dành đợc độc lập tuy hoàn cảnh đất nớc còn rất nhiều khó khăn. Mặt khác các
chính sách triển khai thực hiện không đầy đủ, chỉ mới thực hiện đợc một số chế độ cơ b ản
với mức trợ cấp thấp nhằm đảm bảo cuộc sống tối thiểu cho bộ phận công nhân, viên chức
N hà nớc. Nguồc chi 100% lấy từ NSNN, cha hề có sự đóng góp của các bên.
Đ ến ngày 27/12/1961, Chính phủ ban hành Điều lệ BHXH tạm thời về các chế độ
BHXH cho cán bộ, công nhân viên kèm theo Nghị định 218/ CP. Tiếp theo đó là Nghị định
161/CP ngày 30/10/1964 ban hành Điêu lệ BHXH tạm thời đối với quân nhân. Nh vậy đối t-
ợng đợc tham gia BHXH đã mở rộng, và áp dụng cho 6 loại chế độ gồm: hu trí, mất sức lao
động, tử tuất, ốm đau, thai sản, tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp. Nh vậy là các chế độ
của BHXH Việt Nam đợc triển khai khá đầy đủ từ rất sớm. H ơn nữa tài chính thời kì này bắt
đ ầu quy định có sự đóng góp một phần của các xí nghiệp, phần còn lai vẫn do NSNN cấp.
Đ ến năm 1985 cùng với cải cách tiền lơng, Hội đồng Bộ trởng đã ban hành Nghị định
236/HĐBT có những sửa đổi bổ xung quan trọng nh tăng tỉ lệ đóng góp của các đơn vị sản
suất kinh doanh. Tuy vậy, thời kì này do nhiều nguyên nhân khác nhau, chủ yếu là sản xuất
gặp khó khăn, làm ăn thua lỗ cộng với cơ chế quản lí bao cấp không hiệu quả nên BHXH hầu
nh không có thu và NSNN vẫn phải bù cấp là chính. Đây cũng là giai đoạn tổ chức quản lí
BHXH không ổn định, ro nhiều Bộ ngành khác nhau đảm nhiệm ( Bộ nội vụ, Bộ Lao động
Th ơng binh và Xã hôi, Bộ tài chính, Bộ Y tế và Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam). Song
chịu trách nhiệm quản lí chính là Bộ Lao động Thơng binh và Xã hôi và Tổng Liên đoàn lao
động Việt Nam.
Đ ại hội Đảng toàn quốc lần th VI ( tháng 12/1986) đề ra đờng lối đổi mới to àn diện,
xoá b ỏ cơ chế tập trung, quan liêu, bao cấp, xây dựng cơ chế mới phù hợp với quy luật khách
q uan và trình độ phát triển của nền kinh tế. Cùng với sự đổi mới chung của đất nớc, chính
sách BHXH cũng có những chuyển biến. Nội dung cải cách lần này tập trung vào cải cách cơ
chế bao cấp trong quản lí, mở ra loại hình BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện. Đến ngày
22/6/1993 Chính phủ ban hành Nghị định 43/CP về những quy định tạm thời chế độ BHXH.
Trong đó có quy định tăng mức đóng BHXH và đặc biệt ngời lao động phải đóng BHXH. Cơ
chế hoạt động của BHXH đợc quy định trong chơng XII của Bộ Luật lao động do Quốc hội
khoá IX thông qua ngày 23/6/1994, sau đó đợc cụ thể hoá trong Điều lệ BHXH và hai Nghị
đ ịnh 12/CP và 45/CP ban hành năm 1995. Từ đây ngành BHXH Việt Nam chuyển sang trang
m ới trong lịch sử phát triển của mình.
1 .2. BHXH Việt Nam giai đoạn sau 1995.
Đ ây là giai đoạn chính sách và quản lí hoạt động BHXH có những đổi mới thực sự từ
cơ chế tập chung, bao cấp không đóng BHXH vẫn đợc hởng BHXH sang hoạt động theo
nguyên tắc có đóng có hởng, có chia sẻ rủi ro. Về quản lí hoạt động BHXH từ chỗ phân tán
do nhiều cơ quan khác nhau đảm nhận, nay tập chung thống nhất về một đầu mối là BHXH
V iệt Nam. Trên cơ sở quy định đóng BHXH, chính sách thời kì này xác lập rõ cơ chế hình
thành và sử dụng quỹ BHXH. Theo đó quỹ BHXH Việt Nam do BHXH Việt Nam quản lí chỉ
chịu trách nhiệm đối với ngời lao động từ năm 1995 trở đi, còn NSNN đảm bảo chi trả cho
những đối tợng nghỉ làm việc trớc năm 1995.
BHXH Việt Nam mở rộng đối tợng tham gia, bao gồm thêm các doanh nghiệp kinh tế
có sử dụng 10 lao động trở lên ( hiện nay là bắt buộc đối với mọi doanh nghiệp có sử dụng
lao động); cán bộ xã phờng, thị trấn; các lao động làm việc trong các cơ sở Y tế, Giáo dục,
V ăn hoá và Thể thao ngo ài công lập. BHXH cũng quy định lại hiện nay chỉ còn 5 chế độ trợ
cấp : ốm đau; tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp; thai sản; hu trí và tử tuất (bỏ chế độ nghỉ
m ất sức lao động). Điều lệ BHXH và hai Nghị định 12/CP và 45/CP là những quy định pháp
lí đợc thực hiện đến nay và chỉ có những sửa đổi nhỏ.
V ới mục đích:
+Thực hiện cải cách tổ chức bộ máy của Chính phủ trong tình hình mới tro ng chơng
trình tổng thể cải cách hành chính Nhà nớc giai đoạn 2001 - 2010.
+Phục vụ và đáp ứng yêu cầu tốt hơn cho ngời tham gia BHXH, BHYT và tạo điều
kiện thuận lợi cho các cơ quan, đơn vị, tổ chức sủ dụng ngời lao động đóng bảo hiểm theo
q uy định của pháp luật.
+Phát triển và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực của cả hệ thống BHXH và BHYT.
N gày 24/1/2002 Thủ tớng Chính phủ ban hành Quyết định số 20/2002/ QĐ- TTg về
việc chuyển BHYT sang BHXH Việt Nam.
N gày 16/12/2002 Chính phủ ban hành Nghị định số 100/CP quy định chức năng,
nhiệm cụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của BHXH Việt Nam. Trong đó khẳng định BHXH
V iệt Nam là cơ quan sự nghiệp thuộc Chính phủ, có chức năng thực hiện chính sách, chế độ
BHXH, BHYT (gọi chung là BHXH) và quản lí Quỹ BHXH theo q uy định của pháp luật.
Đ ến tháng 1/2003 Thủ tớng Chính phủ tiếp tục ra Quyết định số 02/2003/QĐ- TTg ban hành
về quy chế quản lí tài chính đối với BHXH Việt Nam. K èm theo đó là Quy chế quản lí tài
chính đ ối với BHXH Việt Nam bao gồm những quy định chung áp dụng trong quản lí tài
chính.
2. Chính sách BHXH Việt Nam từ năm 1995 đến nay.
N ghị định số 12/CP ban hành ngày 26/1/1995 của chính phủ ban hành Điều lệ BHXH
áp dụng đối với cán bộ, công nhân, viên chức Nhà nớc và mọi ngời lao động theo loại hình
BHXH b ắt buộc để thực hiện thống nhất trong cả nớc. Các chế độ BHXH trong Điều lệ này
gồm có: chế độ trợ cấp ốm đau, chế độ trợ cấp thai sản, chế độ trợ cấp tai nạn lao động- bệnh
nghề nghiệp, chế độ trợ cấp hu trí, chế độ trợ cấp tử tuất. Những ngời làm việc ở những đơn
vị, tổ chức sau đây là những đối tợng phải tham gia BHXH bắt buộc: các doanh nghiệp Nhà
nớc, các doanh nghiệp thuộc thành phần kinh tế ngoài quốc doanh có sử dụng từ 10 lao động
trở lên, ngời Việt Nam làm việc trong các doanh nghiệp có vốn đầu t nớc ngoài, các tổ chức
nớc ngoài, tổ chức quốc tế tại Việt Nam, các tổ chức kinh doanh dịch vụ, doanh nghiệp thuộc
các cơ quan hành chính sự nghiệp, đảng đoàn thể, lực lợng vũ trang, các đơn vị hành chính
sự nghiệp, đảng, đoàn thể, tổ chức chính trị, chính trị- xã hội.
N gày 15/7/1995 Chính phủ tiếp tục ban hành Nghị định 45/CP về Điều lệ BHXH đối
với sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, hạ sĩ quan, binh sĩ quân đội nhân dân, công an nhân
d ân. Các chế độ BHXH này gồm có: chế độ trợ cấp ốm đau, chế độ trợ cấp thai sản, chế độ
trợ cấp tai nạn lao động- bệnh nghề nghiệp, chế độ hu trí, chế độ tử tuất.
N ghị định số 09/ 1998/NĐ- CP ngày 23/1/1998 của Chính phủ sửa đổi, bổ xung một
số điều củ Nghị định 50/CP ngày 26/7/2995 của Chính phủ về chế độ sinh hoạt phí đối cới
cán bộ xã, phờng, thị trấn. Cán bộ cấp xã tham gia đóng BHXH và hởng chế độ hu trí và mai
táng là những cán bộ làm công tác Đảng, chính quyền và trởng các đoàn thể: Chủ tịch Mặt
trận, Hội trởng hội phụ nữ, Hội trởng hội nông dân, Hội trởng Hội Cựu chiến binh, Bí th
đoàn THCS Hồ Chí Minh và các cán bộ chc danh chuyên môn là Văn phòng Uỷ ban nhân
d ân xã, đ ịa chính, t pháp, tài chính- kế toán.
Chính sách khuyến khích xã hội hoá đối với các hoạt động trong lĩnh vực giáo dục, y
tế, văn hoá, thể thao đợc quy định trong Nghị định số 73/ 1999/ NĐ- CP ngày 19/8/1999.
N ghị định này cho phép thành lập các cơ sở ngo ài công lập dới các hình thức nh bán công,
d ân lập, t nhân hoạt động trong các lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hoá, thể thao nhng phải phù
hợp với quy hoạch của Nhà nớc, không theo mục đích thơng mại và đúng theo quy đ ịnh của
của pháp luật. Ngời lao động làm việc trong các cơ sở ngoài công lập đợc tham gia và hởng
m ọi quyền lợi về BHXH nh ngời lao động trong các đơi vị công lập.
Đối với ngời lao động và chuyên gia Việt Nam đi làm việc có thời hạn ở nớc ngoài
p hải tham gia BHXH bắt buộc và đợc hởng các chế độ BHXH hu trí và tử tuất. Điều này đợc
q uy định trong Nghị định số 52/1999/ NĐ- CP ban hành ngày 20/9/1999.
N gày 15/12/2000 Chính phủ ban hành Nghị định số 77/2000/NĐ- CP về việc điều
chỉnh mức tiền lơng tối thiểu, mức trợ cấp, và sinh hoạt phí đối với các các đối tợng hởng l-
ơng, phụ cấp, trợ cấp và sinh ho ạt phí. Trong đó có quy định tăng mức tiền lơng tối thiểu từ
180 000 đồng lên 210 000 đồng/ tháng. Cùng năm đó Chính phủ cũng ban hành Nghị định số
71/2000/ NĐ -CP quy định việc kéo dài thời gian công tác của cán bộ công chức đến độ tuổi
nghỉ hu. Tức là cán bộ công chức đến tuổi nghỉ hu đợc xem xét kéo dài thêm thời gian công
tác đối với các đối tợng làm công tác nghiên cứu, những ngời có học vị tiến sĩ, chức danh
G iáo s, Phó giáo s, những ngời có tài năng. Thời gian kéo dài có thể từ 1 đến 5 năm với điều
kiện cơ quan, tổ chức, đơn vị sử dụng có nhu cầu và cán bộ, công chức đó tự nguyện và có
đ ủ sức khoẻ để làm việc.
N ăm 2001 Chính phủ tiếp tục ra hai Nghị định 04/2001/NĐ-CP và 61/2001/NĐ-CP.
N ghị định 04 quy định chi tiết về một số điều của Luật Sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam
năm 1999 về chế độ chính sách đối với sĩ quan thôi phục vụ tại ngũ, sĩ quan chuyển sang
q uân nhân chuyên nghiệp hoặc công chức quốc phòng. Nghị định 61 quy định về tuổi nghỉ h-
u của ngời lao động khai thác hầm lò. Tuổi nghỉ hu là 50, đủ 20 năm đóng BHXH và có ít
nhất 15 năm làm cô ng việc nêu trên. Tuổi nghỉ hu có thể tăng lên nhng không quá 55 khi ng-
ời lao động không đủ số năm đóng BHXH.
N ghị định 100/ 2002/ NĐ- CP ngày 06/12/2002 của Chính phủ quy định về chức năng,
nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của BHXH Việt Nam. Trong đó nêu rõ các vị trí,
chức năng, có 19 điểm quy định quyền hạn và nhiệm vụ của BHXH Việt Nam.
N gày 9/9/2003 Chính phủ ban hành Nghị định số 01/2003/NĐ- CP đã sửa đổi, bổ xung
m ột số điều của Điều lệ BHXH Việt Nam.
3 . Cơ cấu tổ chức, quản lí của BHXH Việt Nam.
Bộ Lao động- Thơng binh và Xã hội là cơ quan của Chính phủ thực hiện việc quản lí
N hà nớc về BHXH: xây dựng và trình ban hành pháp luật về BHXH; ban hành các văn bản
p háp quy về BHXH thuộc thẩm quyền; hớng dẫn, kiểm tra, thanh tra việc thực hiện BHXH.
Chính phủ thành lập hệ thống tổ chức BHXH thống nhất để quản lí quỹ và thực hiện các chế
độ, chính sách về BHXH theo quy định của pháp luật.
Theo điều 3, Nghị định số 100/2002/ NĐ - CP có quy định: BHXH Việt Nam đợc tổ
chức, quản lí theo hệ thống dọc, tập trung, thống nhất từ Trung ơng tới địa phơng, gồm có ba
cấp:
1 . Cấp Trung ơng là BHXH Việt Nam.
2 . Cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ơng là BHXH tỉnh, thành phố trực thuộc
Trung ơng ( gọi chung là BHXH tỉnh) trực thuộc BHXH Việt Nam.
3 . Cấp huyện, quận, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh là BHXH huyện, quận, thị xã,
thành phố trực thuộc tỉnh ( gọi chung là BHXH huyện) trực thuộc BHXH tỉnh.
BHXH Việt Nam đợc tổ chức thành hệ thống ngành d ọc từ Trung ơng xuống địa ph-
ơng. Cơ quan quản lí là H ội đồng quản lí BHXH Việt Nam, chịu trách nhiệm trực tiếp trớc
Thủ tớng Chính phủ về các hoạt động chỉ đạo, điều hành và quản lí của mình. Tổng giám đốc
là đại diện pháp nhân của BHXH Việt Nam, do Thủ tớng Chính phủ bổ nhiệm theo đề nghị
của Hội đồng quản lí. Tổng giám đốc chịu trách nhiệm trớc Thủ tớng Chính phủ và Hội đồng
q uản lí về thực hiện chính sách, chế độ BHXH và quản lí quỹ BHXH theo quy định của pháp
luật.
G iúp việc cho tổng giám đốc là các Phó tổng giám đốc và các phòng ban nghiệp vụ
chuyên môn. Bộ máy quản lí giúp việc cho Tổng giám đốc tại BHXH Việt Nam hiện nay
gồm có:
1 . Ban Chế độ chính sách BHXH.
2 . Ban K ế hoạch- Tài chính.
3 . Ban thu BHXH.
4 . Ban chi BHXH.
5 . Ban BHXH tự nguyện.
6 . Ban giám định Y tế.
7 . Ban tuyên truyền BHXH.
8 . Ban H ợp tác quốc tế.
9 . Ban Tổ chức cán bộ.
10. Ban kiểm tra.
11. Văn phòng.
12. Trung tâm Nghiên cứu khoa học BHXH.
13. Trung tâm Công nghệ thông tin.
14. Trung tâm đào tạo và bồi dỡng nghiệp vụ BHXH.
15. Trung tâm lu trữ.
16. Báo BHXH.
17. Tạp chí BHXH.
Theo điều 9 Nghị định 100/2002/NĐ- CP, tổ chức BHXH tỉnh và BHXH huyện đợc tổ
chức và hoạt động theo quy định của Tổng giám đốc. BHXH tỉnh, BHXH huyện cũng có t
cách pháp nhân, có dấu, có tài khoản và trụ sở riêng.
Sơ đồ tổ chức bộ máy quản lí BHXH Việt Nam
(Theo Nghị định số 100/2002/CP- NĐ ngày 6/12/2002 của Chính Phủ)
II. Thực trạng của công tác quản lí tài chính BHXH Việt Nam.
1 . Công tác quản lí thu.
Q uản lí thu BHXH Việt Nam bao gồm: quản lí đối tợng tham gia, quản lí quỹ lơng của
các đơn vị, quản lí tiền thu BHXH.
1 .1.Quản lí đối tợng tham gia.
Đối tợng tham gia là những cá nhân, tổ chức có trách nhiệm đóng góp để tạo lập quỹ
BHXH. Hiện nay BHXH hiện chia các đối tợng này thành hai loại là: đối tợng tham gia
BHXH tự nguyện và đối tợng tham gia BHXH bắt buộc.
Đối tợng tham gia BHXH bắt buộc: là nh ững ngời lao động và ngời sử dụng lao động
b ắt buộc phải tham gia đóng góp BHXH theo pháp luật BHXH. Hiện nay đối tợng áp dụng
BHXH bắt buộc gồm:
- N gời lao động làm việc theo hợp động lao động có thời hạn đủ ba tháng trở lên và hợp đồng
lao động không xác định thời hạn trong các doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức sau:
+ Doanh nghiệp thành lập, hoạt động theo Luật Doanh nghiệp Nhà nớc.
+ Doanh nghiệp thành lập, hoạt động thẹo Luật Doanh nghiệp.
+ Doanh nghiệp thành lập, hoạt động theo Luật Đầu t nớc ngo ài tại Việt Nam.
+ Doanh nghiệp của tổ chức chính trị, tổ chức chính trị- xã hội.
+ Hộ sản xuất, kinh doanh cá thể, tổ hợp tác.
+ Các cơ quan hành chính, sự nghiệp, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị- xã hội, tổ
chức chính trị- xã hội nghề nghiệp, tổ chức xã hội nghề nghiệp, tổ chức xã hội khác, lực lợng
vũ trang.
+ Cơ sở bán công, dân lập, t nhân thuộc các ngành văn hoá, y tế, giáo dục, đào tạo,
khoa học, thể dục, thể thao và các ngành sự nghiệp khác.
+ Trạm y tế xã, phờng, thị trấn.
+Cơ quan tổ chức nớc ngo ài ho ặc tổ chức quốc tế tại Việt Nam, trừ trờng hợp Điều ớc
q uốc tế m à nớc ta kí kết hoặc tham gia có quy định khác.
+ Các tổ chức khác có sử dụng lao động.
- Cán bộ, công chc, viên chức theo Pháp lệnh Cán bộ, công chức.
- N gời lao động, xã viên làm việc và hởng tiền công theo hợp đồng lao động từ đủ ba tháng
trở lên trong các hợp tác xã thành lập, hoạt động theo Luật Hợp tác xã.
- N gời lao động làm việc tại các doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức theo các hợp đồng có thời
hạn dới ba tháng khi hết hợp đồng lao động mà ngời lao động tiếp tục làm việc hoặc giao
kết hợp đồng mới đối với doanh nghiệp, tổ chức, cơ quan đó thì phải tham gia BHXH bắt
buộc.
- N gời lao động ở trên đi thực tâp, học, công tác, điều dỡng trong và ngoài nớc mà vẫn hởng
tiền lơng hoặc tiền công thì cũng thuộc đối tợng thực hiện BHXH bắt buộc.
- Các đối tợng lao động tại các doanh nghiệp nông nghiệp, ng nghiệp, lâm nghiệp, diêm
nghiệp đợc hởng tiền công, tiền lơng theo hợp đồng lao động từ đủ ba tháng trở lên.( Đối
với các lao động làm việc tại các doanh nghiệp nông nghiệp, ng nghiệp, lâm nghiệp, diêm
nghiệp đã thực hiện giao khoán đất có quy định riêng).
Đối tợng tham gia BHXH tự nguyện: là ngời lao động và ngời sử dụng lao động
không thuộc đối tợng quy định bắt buộc nhng tự nguyện tham gia BHXH cho chính họ và
ngời lao động của họ. Họ có những đặc điểm sau:
+ Những ngời này thờng thuộc khu vực lao động phi chính thức.
+ Công việc của họ phần lớn là thất thờng và rất lu động. Thu nhập nhìn chung là thấp
và không ổn định.
+ V ì không có ngời sử dụng lao động nên việc tham gia BHXH của những đối tợng
này hoàn toàn không có sự đóng góp của ai khác ngoài chính bản thân họ.
V ì vậy những đối tợng này th ờng khó quản lí và khó thực hiện các công tác thu nộp
cũng nh chi trả cho các đối tợng. Việc triển khai thực hiện BHXH đối với các đối tợng này
còn gặp nhiều khó khăn, song với mục tiêu tiến đến thực hiện BHXH to àn dân, BHXH Việt
N am đang nghiên cứu trển khai và áp d ụng những biện pháp hữu hiệu đối với loại đối tợng
này.
BHXH Việt Nam có những biện pháp quản lí các đối tợng tham gia thông qua việc cấp
sổ BHXH. Đây không chỉ là cách quản lí về số lợng mà còn quản lí cả thời gian công tác,
ngành nghề công tác, mức đóng, từ đó làm căn cứ để chi trả cho các đối tợng. Việc quản lí
cấp sổ đợc thực hiện thống nhất trên phạm vi cả nớc, các thông tin trong sổ mang tính chính
x ác. Quản lí việc cấp sổ là trách nhiệm của cả ngời sử dụng lao động và cơ quan BHXH. V ề
p hía ngời sử dụng lao động là việc quản lí danh sách ngời lao động đợc cấp sổ cùng với mức
lơng làm căn cứ xác định mức đóng BHXH và thực hiện báo cáo định kì về sự biến động số
lợng lao động. Về phía cơ quan BHXH là theo dõi việc cấp phát sổ BHXH theo phân cấp và
thực hiện báo cáo định kì lên cơ quan BHXH cấp trên về tình hình cấp sổ. Theo quy định của
V iệt Nam hiện nay quy trình cấp sổ do cơ quan BHXH cấp tỉnh thực hiện gồm sáu bớc, đảm
b ảo tính thống nhất tro ng toàn quốc, tránh những hiện tợng khai man, trờng hợp giả giấy tờ
đ ể trục lợi từ BHXH. Cụ thể:
Bớc 1: Lập và kiểm tra danh sách ngời lao động và ngời sử dụng lao động phải tham
gia theo luật định.
Bớc 2: Chuẩn bị sổ cả về số lợng, chất lợng, đóng dấu giáp lai và ghi sổ BHXH.
Bớc 3: Cơ quan BHXH chịu trách nhiệm phổ biến cho ngời lao động linh hoạt kê khai
m ột cách thống nhất.
Bớc 4: Xét duyệt và ghi sổ ban đầu.
Bớc 5: Kí nhận của ngời lao động.
Bớc 6: Kí xác nhận của ngời sử dụng lao động và cơ quan BHXH.
Chúng ta có thể tìm hiểu công tác quản lí đối tợng tham gia thông qua bảng số liệu 1:

Bảng 1: Tình hình tham gia BHXH Việt Nam giai đoạn 1995 - 2004.
Tổng số Tốc độ Tốc độ
N
ăm ngời tham gia tăng tuyệt đối số tăng tơng đối số
BHXH ( ngời) ngời tham gia ( ngời tham gia (%)
ngời)
1 2 .275.998 --- ---
995
1 2 .821.444 545.446 23,97
996
1 3 .162.352 340.908 12,08
997
1 3 .392.224 229.872 7,27
998
1 3 .579.397 187.173 5,52
999
2 3 .771.390 191.993 5,36
000
2 4 .075.925 340.535 8,07
001
2 4 .564.400 488.475 11,98
002
2 5 .070.433 506.033 11,09
003
2 6 .344.508 1.274.075 25,13
004
( Nguồn BHXH Việt Nam)
Q ua b ảng 1 ta thấy số ngời tham gia BHXH ngày càng tăng đây cũng là một kết quả
tốt của BHXH Việt Nam. Năm 1995 mới chỉ có 2.275.998 ngời tham gia đến nay BHXH
V iệt Nam đ ã có 6.344.508 ngời tham gia (ngày 31/12/2004), nh vậy là chỉ trong 10 năm số
ngời tham gia đã tăng lên gấp gần 3 lần. Đặc biệt là năm 2004 số ngời tham gia tăng 25,13%
so với năm 2003, qua bảng trên ta có thể nhận thấy số ngời tham gia BHXH Việt Nam ngày
càng tăng. Trong đó số lao động tham gia BHXH bắt buộc đạt 5,7 triệu ngời; tăng 406.000
ngời (tăng 8%) so với năm 2003. Trong đó có 122.000 ngời làm việc trong các doanh nghiệp
q uốc doanh ( tăng 23%), 115.000 ngời làm việc trong các doanh nghiệp có vốn đầu t n ớc
ngoàI (tăng 16%) và 3.723 ngời làm việc trong các hợp tác xã ( tăng 40%). Số ngời tham gia
BHYT tự nguyện đạt 6,2 triệu, tăng 28% so với năm 2003, trong đó có 5,9 triệu học sinh,
sinh viên và 300 ngàn ngời là thành viên hộ gia đình, các hội đoàn thể. Nh vậy là việc quản lí
đối tợng tham gia có hiệu quả, sau đổi mới ngời lao động ý thức đợc tầm quan trọng cũng nh
những lợi ích mà họ nhận đợc. Tuy số ng ời tham gia tăng nhanh song nhìn chung tại các địa
p hơng thì công tác mở rộng đối tợng tham gia là còn nhiều hạn chế. Đặc biệt là các đối tợng
lao động trong tổ hợp tác, hộ sản xuất kinh doanh cá thể thuộc đối tợng tham gia BHXH bắt
b uộc. Nhng theo thống kê, hiện nay chỉ có khoảng 300.000 đơn vị tổ hợp tác nhỏ ( chỉ sử
d ụng bình quân khoảng 3 lao động) trong số 405.562 đơn vị kinh tế ngoài quốc doanh, do
vậy quản lí đối tợng tham gia này gặp rất nhiều khó khăn.
1 .2. Quản lí quỹ lơng của doanh nghiệp.
V ới hai loại đối tợng tham gia BHXH ở nớc ta hiện nay, phơng thức thu nộp đợc chia
thành hai loại:
Thứ nhất là thu trực tiếp: Theo phơngthc này cán bộ chuyên trách thu của cơ quan
BHXH sẽ trực tiếp thu những đóng góp của những ngời tham gia BHXH. Hình thức này hay
đợc áp dụng cho đối tợng tham gia BHXH tự nguyện, không có chủ sử dụng lao động.
Thứ hai là thu gián tiếp qua đại lí thu: Đây là phơng thức thu chủ yếu của BHXH Việt
N am. Đại lí thu của BHXH chủ yếu là các chủ sử dụng lao động. Trớc tiên chủ sử dụng lao
động thu của ngời lao động sau đó chuyển toàn bộ đóng góp của cả ngời lao động và ngời sử
d ụng lao động cho cơ quan BHXH. Thực hiện nh vậy là rất thuận tiện cho cơ quan BHXH, vì
chính chủ sử dụng lao động quản lí trực tiếp lao động của mình, thông qua quỹ lơng của
doanh nghiệp ngời sử dụng lao động khấu trừ luôn phần phí đóng BHXH của ngời lao động
theo % mức tiền lơng của họ. Đại lí cũng có thể là cơ quan, tổ chức, hiệp hội, đoàn thể có
liên quan nh bu điện, ngân hàng, ... song các đại lí thu này không phổ biến.
N h vậy quản lí quỹ lơng của doanh nghiệp vừa quản lí đợc đối tợng tham gia vừa quản
lí đợc số thu của BHXH Việt Nam. Tiền thu sẽ đợc trích theo % tổng quỹ lơng của doanh
nghiệp, sau đó trực tiếp chuyển khoản lên tài khoản của cơ quan BHXH. Đây cũng là phơng
thức nộp phổ biến nhất hiện nay. Quy định hiện nay sau khi chính thức chuyển BHYT về
BHXH, tổng mức phí thu hiện nay là 23% tổng quỹ lơng của doanh nghiệp. Trong đó, đóng
BHXH là ngời lao động 5%, ngời sử dụng lao động 15%; đóng BHYT bắt buộc là ngời lao
động 1%, ngời sử dụng lao động 2%.
1 .3. Quản lí tiền thu BHXH.
Tại Việt Nam hiện nay hình thức thu nộp chủ yếu là chuyển khoản thông qua ngân
hàng. BHXH Việt Nam hình thành các “tài khoản chuyên thu”, các tài khoản này đ ợc mở tại
các NHNN hoặc tại Kho bạc. Tuỳ theo thực tế của từng địa phơng mà cơ quan BHXH sẽ mở
tài kho ản có thể là ở cấp tỉnh hoặc cả cấp huyện. Về cơ bản BHXH sẽ không thu nộp bằng
tiền mặt, ngân phiếu hay hiện vật, trong trờng hợp đặc biệt ngời sử dụng lao động nộp bằng
tiền mặt hoặc ngân phiếu thì cơ quan BHXH phải có hớng dẫn cụ thể để ngời sử dụng lao
động nộp trực tiếp vào tài khoản chuyên thu BHXH. Định kì hàng tháng ngời sử dụng lao
động sau khi trả lơng cho ngời lao động sẽ nộp tiền BHXH bằng cách chuyển tiền từ tài
khoản của họ ở một ngân hàng hay kho bạc sang tài khoản chuyên thu BHXH. Sau đó cơ
q uan BHXH cấp huyện và cấp tỉnh sẽ phải chuyển số thu này lên cơ quan BHXH cấp trên mà
không đợc sử dụng tiền thu để chi bất cứ việc gì. BHXH huyện sẽ chuyển khoản vào ngày 10
và 25 hàng tháng, ngày làm việc cuối cùng của năm phải chuyển toàn bộ số thu lên BHXH
tỉnh. BHXH tỉnh định kì chuyển số thu lên BHXH Việt Nam vào ngày 10, 20 và ngày cuối
cùng của tháng. BHXH Việt Nam định kì chuyển toàn bộ số thu vào quỹ BHXH mở tại kho
b ạc Nhà nớc.
Theo điều 11, chơng hai của Quy chế quản lí tài chính BHXH Việt Nam có quy định: “
Q uỹ BHXH đợc quản lí thống nhất trong hệ thống BHXH Việt Nam, đợc hạch toán riêng và
cân đối thu chi theo từng quỹ thành phần (quỹ hu trí và trợ cấp, quỹ khám chữa bệnh tự
nguyên, quỹ khám chữa bệnh bắt buộc).” Số d trên tài khoản tiền gửi của quỹ BHXH tại
ngân hàng hay kho bạc Nhà nớc đợc hởng lãi suất theo quy định của ngân hàng và kho bạc
N hà nớc.
Đ ể đảm bảo thu đúng thời hạn BHXH Việt Nam có quy định kể từ ngày hạn nộp trong
vòng 30 ngày ngời tham gia BHXH phải nộp BHXH. Khoảng thời gian 30 ngày này là
khoảng thời gian ân hạn, nếu quá thời gian ân hạn mà cha chuyển tiền th ì đợc coi là vi phạm
p háp luật BHXH và sẽ bị sử phạt. Hiện nay có những trờng hợp vi phạm sau đây:
- Nợ ( Chậm đóng BHXH): Đây là trờng hợp vi phạm mà ngời tham gia BHXH tính đến
thời điểm quy định vẫn cha đóng BHXH. Nợ đợc chia làm ba lo ại:
+ Nợ gối đầu: là trờng hợp nợ mà số tiền nợ nhỏ hơn số tiền đóng BHXH b ình quân
m ột tháng.
+ N ợ chậm đóng: là trờng hợp mà số tiền nợ lớn hơn số tiền đóng BHXH b ình quân
m ột tháng và nhỏ hơn số tiền đóng BHXH bình quân ba tháng.
+ Nợ đọng: là trờng hợp m à số tiền nợ lớn hơn số tiền đóng BHXH bình quân ba
tháng.
H iện nay có một số biện pháp thực hiện nhằm kiểm soát, đôn đốc ngời tham gia
BHXH thực hiện nghĩa vụ của mình nh sau:
ã Cơ quan BHXH phải tăng cờng xuống tận đơn vị sử dụng lao động để nhắc nhở.
ã Nhắc nhở bằng văn bản.
ã Nếu sau một thời gian ngời tham gia BHXH có biểu hiện chậm nộp thờng xuyên
hoặc khi có nợ tồn đọng phát sinh cơ quan BHXH sẽ có biện pháp sử lí nghiêm
khắc hơn và quyết định sử phạt theo luật định.
- Trốn đóng BHXH: đây là trờng hợp tơng đối phổ biến thờng xuất hiện dới nhiều hình
thức khác nhau nh: khai giảm số lợng lao động, khai giảm thu nhập của ngời lao động.
Truy thu và sử phạt là hai hình thức đợc cơ quan BHXH áp dụng nhiều nhất hiện nay.
Truy thu đảm bảo cho pháp luật BHXH đợc tuân thủ, cụ thể là cơ quan BHXH đợc phép yêu
cầu kho bạc hoặc ngân hàng trích chuyển từ tài khoản của ngời sử dụng lao động sang tài
khoản chuyên thu của BHXH bao gồm cả tiền lãi mà không cần sự chấp thuận thanh toán của
ngời sử dụng lao động. Xử phạt đợc BHXH thực hiện và xác định theo tỉ lệ % so với tiền
đóng BHXH hàng tháng dựa trên cơ sở tích luỹ. Nhìn chung các chế tài sử phạt của Việt
N am hiện nay cha thực sự nghiêm khắc, mới chỉ mang tính hành chính cha đủ để ngăn chặn
hành vi vi phạm trên. Kết quả thu BHXH qua mời năm từ năm 1995- 2004 đợc thực hiện ở
b ảng 2.
Bảng 2: Tình hình thu BHXH Việt Nam giai đoạn 1995- 2 004.
Số thu Tốc độ Tốc độ
N
ăm tăng tuyệt đối tăng thu tơng
BHXH (
triệu đồng) (triệu đồng) đối (%)
1 788.486 --- ---
995
1 2.569.7 1.781.247 225,90
996 33
1 3.514.2 944.493 36,75
997 26
1 3.875.9 361.730 10,29
998 56
1 4.186.0 310.009 8,00
999 55
2 5.198.2 1.012.167 24,18
000 22
2 6.334.6 1.136.428 21,86
001 50
2 6.790.7 456.145 7,20
002 95
2 11.654. 4.863.865 71,62
003 660
2 13.168. 1.513.840 12,99
004 500
( Nguồn BHXH Việt Nam)
N h vậy số thu của BHXH những năm qua đ ã đạt đợc những kết quả đáng kể, số thu
năm sau luôn cao hơn năm trớc. Có thể thấy, ngay sau khi đổi mới BHXH Việt Nam đã đi
vào hoạt động ổn định và có hiệu quả. Nh trong bảng 2 thì số thu có tỉ lệ tăng hầu hết trong
các năm là hai con số, đặc biệt là năm 2003 có số thu tăng rất cao do BHYT chính thức sát
nhập vào BHXH. Và BHXH thực hiện thu cả phí BHYT của các lao động tham gia BHXH
nh vậy thực sự thuận tiện cho cả bên thu lẫn bên nộp. BHXH Việt Nam sau đổi mới đã
chuyển từ đơn vị không có thu (thu không đáng kể) chuyển sang đơn vị có thu. Trong mời
năm thực hiện, số thu năm 2004 là 13.168.500 triệu đồng so với 788.486 triệu đồng của năm
1995. Nh vậy chỉ trong m ời năm mà số thu đã tăng lên gần 20 lần, đây là con số quả không
nhỏ đặc biệt là so với số tăng gần 3 lần của số ngời tham gia. Việc tốc độ tăng thu BHXH lớn
hơn tốc độ tăng của ngời tham gia cho chúng ta thấy phần lớn việc tăng quỹ là do tăng m ức
đóng góp trên đầu ngời. Vấn đề tăng thu làm tăng quỹ, từ đó giảm gánh nặng của NSNN,
tăng nguồn quỹ nhàn rỗi để tăng đầu t cung cấp cho thị trờng vốn thông qua hoạt động đầu t
tăng trởng quỹ. Việc này không những góp phần phát triển quỹ mà còn đóng góp vào sự phát
triển của x ã hội.
Bên cạnh đó tình trạng trốn đóng của BHXH Việt Nam không phải là ít. Đ ặc biệt là
khối doanh nghiệp ngoài quốc doanh, các đơn vị kinh tế nhỏ lẻ sử dụng ít lao động th ờng
x uyên trốn đóng. Tình trạng nợ đọng kéo dại ở một số địa phơng, m ột số đơn vị sử dụng lao
dộng vẫn còn. Theo báo cáo, tính đến ngày 3/9/1999, tổng số nợ đọng trên cả nớc lên tới
418.144 triệu đồng (bình quân số nợ này tơng đơng với việc các đơn vị sử dụng lao động
trong toàn quốc đóng chậm BHXH 1,6 tháng). Nh vậy tình hình nợ đọng hiện nay là rất lớn.
Đ ến những năm gần đây tình trạng nợ đọng BHXH trong công tác thu đợc phần nào cải thiện
tình hình. Hàng năm số đơn vị lao động tiếp tục tham gia BHXH tại các địa phơng ngày càng
gia tăng. Năm 2003 trên toàn quốc có 17.437 đơn vị và 474.887 ngời tham gia. Đặc biệt
trong năm 2003, số nợ của BHXH của các đơn vị đã giảm rõ rệt. Nếu so với số thu nh thời kì
trớc thì số nợ chậm đóng chỉ bằng 0,49 tháng bình quân tiền thu BHXH ( tơng đơng với số
thu bình quân trong 15 ngày). Trong đó số nợ chậm đóng của năm 2002 tơng đơng với 0,78
tháng bình quân tiền thu BHXH. Theo các báo cáo thì số nợ chậm đóng của năm 2003 chủ
yếu là của các doanh nghiệp đang trong quá trình đổi mới, sắp xếp lại hoặc doanh nghiệp bị
p há sản hay giải thể.
2 . Quản lí chi BHXH.
2 .1. Chi các chế độ BHXH.
Chi trả trợ cấp cho các chế độ BHXH hiện nay đợc phân loại theo nhiều tiêu thức khác
nhau, tuy vào các góc độ mà ngời ta có thể xem xét các vấn đề dới nhiều góc độ khác nhau.
Có bốn cách phân loại chi trợ cấp BHXH nh sau:
- Chi trợ cấp định kì thờng xuyên và trợ cấp một lần.
- Phơng thức thanh toán trợ cấp bằng tiền hay hiện vật.
- Nguồn chi từ NSNN hay từ quỹ BHXH.
- Chi theo trợ cấp ngắn hạn hay dài hạn.
H iện nay BHXH Việt Nam đang thực hiện chi cho các chế độ sau:
+ Trợ cấp ốm đau.
+ Trợ cấp thai sản.
+ Trợ cấp tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp.
+ Trợ cấp hu trí.
+ Trợ cấp tử tuất.
+ Chi dỡng sức phục hồi sức khoẻ.
Đ ể quản lí chi trợ cấp cho các chế độ của BHXH Việt Nam cần chú ý đến những nội
d ung sau đây:
2 .1.1. Phân cấp chi trả.
Cũng nh quản lí thu, quản lí chi cũng theo phân cấp theo đó cơ quan BHXh cấp tỉnh,
huyện có trách nhiệm thực hiện kịp thời đầy đủ cho các đối tợng hởng BHXH kịp thời, đầy
đ ủ, đúng đối tợng và đúng chế độ chính sách. Theo quy định cơ quan BHXH cấp tỉnh chỉ
chịu trách nhiệm chi trả trợ cấp ốm đau, thai sản và trợ cấp một lần cho các đối tợng hởng mà
đ ơn vị sử dụng mà cơ quan BHXH cấp tỉnh đã thu đóng góp. Cơ quan BHXH cấp huyện chi
trả trợ cấp ốm đau, thai sản và các trợ cấp một lần cho các đ ơn vị sử dụng lao động mà cơ
q uan BHXH cấp huyện đ ã thu đóng góp. BHXH huyện cũng chi trợ cấp định kì liên quan
đ ến các chế độ tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp, hu tuổi già, tử tuất cho các đối tợng
trên địa bàn quản lí và chi trả trợ cấp cho cán bộ xã phờng thị trấn đ ã tham gia BHXH. Nh
vậy là đã có sự phân cấp cụ thể cho từng cấp quản lí, ngoài ra để thực hiện quản lí việc chi
trả trợ cấp cơ quan BHXH các cấp còn phải lập các báo cáo và tổng hợp các khoản chi trợ
cấp để nộp lên cơ quan BHXH cấp trên theo định kì. Dựa vào các báo cáo này mà cơ quan
BHXH cấp trên sẽ thực hiện thẩm định, xét duyệt chi trợ cấp BHXH theo đúng quy định hiện
hành.
2 .1.2. Phơng thức chi trả.
N h chúng ta đã biết việc chi trả trợ cấp hiện nay có hai phơng thức chính để chi trả,
m ỗi phơng thức đều có những u điểm và nhợc điểm riêng, tuỳ thuộc vào hoàn cảnh mà chúng
ta nên lựa chọn cho phủ hợp. Tại Việt Nam hiện nay phơng thức chi trả gián tiếp thông qua
hệ thốnh đại lí chi trả là phổ biến nhất. Hệ thống đại lí chi trả hầu hết là quan hệ dựa trên hợp
đồng lao động và thờng là chính ngời sử dụng lao động, cán bộ xã phờng, bu điện hoặc ngân
hàng. Th ờng các đại lí chi trả là ngời sử dụng lao động đợc BHXH Việt Nam sử dụng cho
việc chi trả cho các trợ cấp ngắn hạn nh ốm đau, tai nạn, bệnh nghề nghiệp... rất tiện lợi. Các
đ ại lí còn lại phù hợp hơn với các chế độ dài hạn. Với điều kiện nh hiện nay của Việt Nam
thì phơng thức chi trả nh vậy là hợp lí, chi phí thấp, tiện lợi đối với ngời đợc hởng trợ cấp.
Cùng với sự phát triển của nớc ta nh hiện nay BHXH cũng cần nghiên cứu và xem xét
tới các phơng thức thanh toán khác nh chi trả gián tiếp qua hệ thống tài khoản ngân hàng.
V ới sự phát triển của hệ thống ngân hàng nh hiện nay thì tại các thành phố có thể nghiên cứu
và ứng dụng chó phơng pháp chi trả hiện đại này. Ưu điểm lớn nhất của ph ơng thức này là
nhanh chóng và tiết kiệm chi phí.
2 .1.3. Quản lí đối tợng đợc hởng và số tiền chi trả.
Q uản lí chi trả trợ cấp BHXH yêu cầu cơ quan BHXH quản lí đối tợng đợc hởng theo
từng loại chế độ, tình hình biến động tăng giảm và kiểm tra xác định đúng đối tợng hởng,
q uản lí số tiền chi trả theo từng kì thanh toán và đảm b ảo an toàn nguồn tiền mặt trong suốt
q uá trình chi trả.
- Quản lí ngời phụ thuộc: ngay từ khi thực hiện việc đăng kí tham gia BHXH và ghi hồ
sơ, phải cập nhật các thông tin chính xác về đối tợng phụ thuộc đủ điều kiện hởng trợ cấp.
- Lập báo cáo thống kê định kì về đối tọng hởng BHXH riêng cho từng loại trợ cấp định
kì hay một lần, chi tiết theo từng loại chế độ và tách riêng theo từng đối tợng hởng từ NSNN
hay từ quỹ BHXH.
- Thiết kế, cải tiến và sửa đổi thủ tục xét hởng trợ cấp đảm bảo đ ơn giảm, khoa học nhng
vẫn nhanh chóng và chính xác. Kiểm tra kĩ các điều kiện hởng BHXH dựa vào các quy định
về điều kiện hởng cán bộ sẽ xem xét t cách đợc hởng của đối tợng và nhanh chóng ra quyết
đ ịnh từ chối hay chấp nhận trợ cấp. Để đảm bảo công việc trên đợc thực hiện nhanh chóng và
chính xác yêu cầu cán bộ xét hởng phải có trình đ ộ và đ ạo đức tốt và nhận thức rõ đợc tầm
q uan trọng của công việc.
- Thu hồi số tiền chi sai nếu có căn cứ chính xác, xác định việc giả mạo hồ sơ giấy tờ để
đợc hởng trợ cấp BHXH. Khi đó cơ quan BHXH phải ngừng ngay việc thực hiện chi trợ cấp
và nhanh chónh thu hồi số tiền đã chi sai về đồng thời nhanh chóng có biện pháp xử lí thích
đ áng.
K ết quả chi BHXH Việt Nam thực hiện sau đổi mới 1995 đợc thể hiện ở bảng số liệu
3.
Bảng 3: Tình hình chi các chế độ BHXH từ 1995 - 2004.
Tổng chi Tỉ Tỉ trọng
N Chi
ăm ( triệu trọng từ từ quỹ BHXH
BHXH BHYT
đồng) NSNN (%) (%) (%)
1 1.153.984 96 4 -
995
1 4.711.054 92 8 -
996
1 5.756.618 90 10 -
997
1 5.885.055 87 13 -
998
1 5.955.971 84 16 -
999
2 7.574.775 82 18 -
000
2 9.215.061 79 21 -
001
2 9.480.875 74 26 -
002
2 15.934.77 62 31 7
003 8
2 16.832.95 60 29 11
004 7
( Nguồn BHXH Việt Nam)
Q ua bảng 3 ta có thể nhận thấy BHXH Việt Nam số chi ngày càng tăng đặc biệt là từ
năm 2003 khi chi BHYT đợc tính vào chi BHXH. Tình hình chi của BHXH Việt Nam có
nhiều phức tạp vì những ngời về hu trớc năm 1995 còn hởng các chế độ do NSNN cấp, quỹ
BHXH chỉ chi trợ cấp cho các lao động về hu sau 1995. Đặc biệt năm 2002 BHYT chính
thức chuyển sang BHXH nên chi còn bao gồm cả mảng BHYT. Tỉ trọng chi từ nguồn ngân
sách giảm, chi từ quỹ BHXH tăng đều, điều này cũng phù hợp với thực tiễn đối tợng chi trả
của NSNN theo thời gian giảm dần, các đối tợng chi trả của quỹ BHXH ngày càng tăng.
Theo tình hình nh hiện nay thì chi từ NSNN sẽ giảm và theo d ự tính 2050 thì các đối tợng
này sẽ giảm hết và chi từ quỹ BHXH sẽ chiếm 100%, lúc đó NSNN chỉ đóng vài trò hỗ trợ
trong trờng hợp cần thiết.
N ăm 2004, toàn ngành giải quyết cho 93.289 ngời hởng trợ cấp định kì, trong đó có
70.000 ngời hởng chế độ hu trí và giải quyết cho 159.989 lợt ngời hởng trợ cấp một lần tăng
20.7% so với năm 2003. Khó khăn trong công tác này là sau khi nghỉ lao động nhiều ngời đã
chuyển đến nơi khác vậy nên việc giải quyết các trợ cấp một lần là còn nhiều tồn đọng.
2 .2. Chi quản lí hoạt động bộ máy.
Theo quy chế tài chính hiện nay có quy định chi quản lí hoạt động của hệ thống
BHXH Việt Nam đợc chia làm hai phần chính là chi thờng xuyên và kinh phí mua sắm tài
sản có định, xây dựng cơ sở vật chất. Chi thờng xuyên là khoản chi bao gồm cả chi phí
nghiên cứu khoa học, đào tạo và đào tạo lại. Khoản chi này đợc trích từ tiền sinh lời do thực
hiện các biện pháp bảo tồn và tăng trởng quỹ, mức trích bằng 4% trên số thực thu của BHXH
và BHYT đợc áp dụng đến năm 2005. Chi xây dựng cơ sở vật chất, mua sắm tài sản cố định
là khoản chi đợc trích từ tiền sinh lời do thực hiện các biện pháp bảo tồn và tăng trởng quỹ.
Chi phí quản lí của hệ thống BHXH Việt Nam do Hội đồng quản lí quyết định trên cơ
sở định mức, tiêu chuẩn hiện hành của Nhà nớc Việt Nam và ho ạt động đặc thu của ngàn,
đ ảm bảo nguyên tắc tiết kiệm có hiệu quả. BHXH Việt Nam có trách nhiệm phân bổ chi phí
q uản lí cho BHXH các cấp phù hợp với nhiệm vụ đợc giao, đảm bảo kinh phí phân bổ cho
BHXH các cấp không đợc vợt quá so với tổng mức.
Nội dung quản lí chi hoạt động thờng xuyên tập chung vào các nội dung cụ thể sau:
+ Quản lí lao động và quỹ lơng đối với các đ ơn vị, cơ quan BHXH.
+ Quản lí chi cho công tác tuyên truyền về chính sách BHXH.
+ Quản lí chi hoạt động nghiệp vụ: chi cho công tác thu, chi BHXH; chi tiếp khách.
+ Quản lí kinh phí cấp cho đào tạo và đào tạo lại cán bộ công nhân viên.
+ Quản lí chi cho các chuyến công tác.
+ N goài ra BHXH Việt Nam còn thực hiện quản lí chi hỗ trợ đời sống cho cán bộ, chi
hỏi thăm các đối tợng đợc hởng các chế độ.
Chi hoạt động đợc BHXH Việt Nam cân đối góp phần ổn định cuộc sống của đội ngũ
nhân viên trong ngành, cải thiện trang thiết bị làm việc giúp cho việc quản lí các đối tợng, lu
trữ thông tin, ... tốt hơn. Đặc biệt là việc nâng cấp hệ thống cơ sở hạ tầng của BHXH nh trụ
sở BHXH Việt Nam, trụ sở BHXH ở cả các tỉnh và huyện đã đợc nâng cấp, xây mới và đang
d ần hoàn thiện đồng bộ. Các khoản chi là đúng với quy định của Nhà nớc. Sau đây là những
số liệu về chi quản lí trong một vài năm qua:
Bảng 4: Tình hình chi quản lí BHXH Việt Nam giai đoạn 2001-2004.
N ăm 2001 2002 2003 200
4
Tổng chi (triệu 238. 279.2 572.3 512.
đồng) 092 40 59 000
Tốc độ tăng ----- 17,28 104,9 -
chi (%) 7 10.70
(Nguồn BHXH Việt Nam)
Q ua bảng 4 ta có thể nhận thấy số chi quản lí của BHXH Việt Nam ngày càng tăng đặc
b iệt là số chi của năm 2003 tăng gần gấp đôi số chi của năm 2002. Song số chi của năm 2004
đ ã giảm so với năm 2004, nh vậy là BHXH đ ã có những điều chỉnh kịp thời tránh đợc tình
trạng bội chi quá lớn.
3 . Quản lí hoạt động đầu t tăng trởng quỹ.
H iện nay BHXH Việt Nam có quản lí quỹ dựa trên các tài khoản mở tại ngân hàng
Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam và tại Kho bạc Nhà nớc. Theo quy định hiện
nay thì số d trong quỹ BHXH đợc dùng đ ể đầu t tăng trởng nhằm mục đích bảo tồn và tăng
trởng quỹ. Đây cũng là một hoạt động hữu hiệu để đảm bảo chi mà không phải tăng thu, hơn
nữa đây cũng là một nguồn thu rất lớn của BHXH Việt Nam. Đối với hoạt động đầu t tăng tr-
ởng quỹ phải đảm bảo đợc yêu cầu an toàn, bảo tồn đợc giá trị và có hiệu quả về kinh tế- xã
hội. Năm 1996 hoạt động đầu t mới chỉ dừng lại ở việc nhận lãi suất 0,3% theo quy định h-
ởng lãi suất không kì hạn thì đến năm 1997 các biện pháp bảo toàn và tăng trởng quỹ đã đợc
m ở rộng, hiện nay hoạt động này gồm có:
+ Mua trái phiếu, tín phiếu, kì phiếu, công trái của Kho b ạc Nhà nớc và các ngân hàng
thơng m ại của Nhà nớc.
+ Cho NSNN, Quỹ hỗ trợ đầu t phát triển, các ngân hàng thơng mại của Nhà nớc, ngân
hàng chính sách vay.
+ Đầu t vào một số dự án có nhu cầu về vốn do Thủ tớng Chính phủ quyết định.
N hìn chung công tác đầu t tăng trởng quỹ đã đợc triển khai thực hiện ở BHXH Việt
N am, đây cũng là mảng hoạt động quan trọng và bớc đầu đ ã đem lại những hiệu quả nhất
đ ịnh. Tại BHXH Việt Nam hoạt động này do Ban kế hoạch- tài chính thc hiện, theo những
đ ánh giá chung thì số tiền lãi đ ã có những đóng góp đáng kể vào chi tiêu xây dựng cơ sở vật
chất kĩ thuật, tríc lập Quỹ khen thởng, phúc lợi ... . Hoạt động đầu t đợc tiến hành quản lí để
đ ảm bảo đợc hoạt động theo đúng danh mục, quản lí quá trình xây dựng và thẩm định để đa
ra những phơng án khả thi và có hệu quả nhất. Kết quả hoạt động đầu t quỹ BHXH Việt Nam
q ua những năm vừa qua đợc thể hiện ở bảng 5.
Bảng 5: Lãi hoạt động đầu t tăng trởng quỹ BHXH Việt Nam.
Tăng trởng Tỉ lệ tăng
N Lãi thu trong
ăm năm (triệu đồng) lãi (triệu đồng) trởng lãi (%)
1 209.800 209.800
997
1 472.579 262.779 78,84
998
1 665.715 193.136 40,86
999
2 824.164 158.449 23,80
000
2 870.942 46.778 5 ,68
001
2 1.300.100 360.100 41,35
002
2 1.911.000 611.000 47,00
003
2 2.197.302 268.302 14,04
004
( Nguồn BHXH Việt Nam)
Từ bảng trên ta có thể thấy đợc tình hình thực hiện của công tác đầu t tăng trởng quỹ
đ ã có những bớc tiến đáng kể. Tuy năm 2001là năm hoạt động có số lãi tăng lên là nhỏ nhất
nhng những năm gần đây số lãi đầu t đang tăng dần, đặc biệt là năm 2004 số lãi đầu t đã lên
tới 2.197.302 triệu đồng. Nh vậy, đầu t chiếm một vị trí quan trọng trong tổng thu BHXH và
đ ặc biệt trong những năm tới chắc chắn vai trò của hoạt động đầu t còn phải lớn hơn nữa. Ba
năm gần đây tỉ lệ tăng trởng lãi đầu t của BHXH là tơng đ ối cao, ổn định ở mức tỉ lệ là sấp sỉ
40%. Riêng có năm 2004 vừa qua tỉ lệ lãi đầu t cha cao vì tình hình giá cả trong n ớc có nhiều
b iến động. Tỉ lệ lạm phát tăng khá cao, thị trờng tài chính biến động mạnh. Sang đầu năm
2005 Nhà nớc ta đ ã có những biện pháp đối với thì trờng tiền tệ. Hiện nay NHNN đang sử
d ụng chính sách tiền tệ thắt chặt, nâng lãi suất đầu t của Việt Nam đồng. Có thể trong năm
2005 này số thu lãi đầu t của BHXH Việt Nam sẽ cao hơn.
3 . Quản lí hoạt động cân đối quỹ BHXH.
Sau Nghị định 12/CP đợc thực hiện, quỹ BHXH Việt Nam mới chính thức đi vào hoạt
động và đợc quản lí thống nhất, hạch toán độc lập với NSNN. BHXH là m ột chính sách xã
hội, hệ thống BHXH hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận mà hoạt động vì m ục tiêu xã
hội, do vậy quỹ BHXH hoạt động và đợc bằng thu chi hợp lí (tthu bù chi). Để quản lí tốt việc
cân đối thu chi quỹ trớc hết ta phải quản lí tốt các hoạt động thu, chi BHXH và cả hoạt động
đ ầu t tăng trởng quỹ. Trên lí thuyết là nh vậy song quá trình thực hiện quả là khó khăn bởi
thứ nhất là đặc trng của ngành này là thu trớc chi sau, các khoản chi ta không thể xác định
chính xác ngay khi triển khai để xác đ ịnh mức thu cho hợp lí. Hơn nữa điều kiện kinh tế xã
hội thì luôn luôn vận động không ngừng, các biến cố có thể xảy ra m à chúng ta không thể
đ iều kiển đợc.
Đ ặc biệt là ở Việt Nam hiện nay, BHXH đợc hoạt động theo nguyên tắc tài chính
PAYGO đối với chế độ hu trí. Tức là các khoản thu trong năm sẽ d ùng để chi trả cho các
khoản chi trong năm đó. Nhìn chung hệ thống tài chính BHXH theo cơ chế PAYGO hầu nh
không có hoặc có rất ít các khoản tích luỹ cho các giai đoạn sau, việc quản lí là rất đ ơn giản.
Đối với cơ chế quản lí tài chính này, chu kì thực hiện đợc chia làm 3 giai đoạn sau:
- Giai đoạn thanh niên: là giai đoạn khoảng 20 năm sau khi bắt đầu áp dụng cơ chế nay (ở
V iệt Nam là khoảng thời gian từ 1995 - 2015). Giai đoạn này cha có nhiều ngời về hu, số ng-
ời tham gia tăng, nh vậy là số ngời phụ thuộc ít, tỉ lệ thay thế cao dẫn đến tỉ lệ đóng góp thấp.
- G iai đoạn già hoá: là kho ảng 30 năm tiếp theo giai đoạn thanh niên (ở Việt Nam là
khoảng thời gian từ 2015- 2045). Giai đoạn này số ngời về hu tăng, tỉ lệ phụ thuộc tăng, để
đ ảm bảo cân đối thu chi ngời ta có thể dùng hai cách hoặc giảm tỉ lệ thay thế hoặc là tăng tỉ
lệ đóng góp.
- Giai đoạn già hoá hoàn toàn: là giai đoạn khoảng trên 50 áp dụng chế độ PAYGO nh
vậy ở Việt Nam là khoảng từ 2045 trở đi. Giai đoạn này tỉ lệ phụ thuộc tăng lên rất cao và tỉ
lệ đóng góp buộc phải tăng lên.
Theo dự báo thì BHXH Việt Nam đến khoảng năm 20036 là b ắt đầu chuyển sang giai
đoạn già hoá (tức là thu không đủ chi, số d quỹ sẽ âm). Dự tính, quỹ BHXH Việt Nam sẽ
p hát triển đến tận năm 2022, tại đây số d quỹ sẽ lớn nhất. Nếu tỉ lệ tham gia BHXH thực hiện
theo xu thế nh hiện nay thì đ ối tợng tham gia BHXH đến năm 2020 vào khoảng 15 triệu ng-
ời, đến năm 2030 là 22,4 triệu ngời và năm 2040 là kho ảng 31 triệu ngời. Tơng đơng với đó,
số d dự kiến của BHXH Việt Nam vào năm 2022 là khoảng 200.000 tỷ đồng, sau đó sẽ giảm
d ần và đến năm 2036 dự kiến sẽ âm. Do vậy vấn đề nêu ra hiện nay là quỹ BHXH đang tồn d
lớn, BHXH Việt Nam ngay từ lúc này nên thực hiện các biện pháp, hoạch định chính sách
cho tơng lai thâm hụt quỹ không xa.
Chế độ quản lí tài chính nh vậy có u điểm là đơn giản song lại cũng có nhiều nhợc
đ iểm cần khắc phục nh sự tồn tại quỹ, quyền lợi của ngời lao động và ngay cả những tác
động không tốt đến nền kinh tế. Tuy nhiên ở nớc ta, chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy đây là
lựa chọn chuyển cơ chế quản lí tài chính sang cơ chế quản lí có đầu t. Thực hiện các hoạt
động đầu t đ ể giảm những hạn chế của cơ chế quản lí này. Nh vậy đầu t là việc làm rất quan
trọng đối với việc cân đối quỹ BHXH cả hiện nay và trong tơng lai. Thu từ đầu t có thể giúp
b ảo toàn giá trị quỹ và giúp chúng tăng trởng bù đắp đợc sự mất giá của đồng tiền do lạm
p hát. Chúng ta có thể thấy đợc hoạt động cân đối quỹ BHXH Việt Nam đợc thực hiện trong
những năm qua:
Bảng 6: Tình hình cân đối quỹ BHXH Việt Nam từ 1995 - 2004.
( triệu đồng)
Số d Số Tổn Tổ Số d
N
ăm năm trớc cuối năm
thu trong g thu ng chi
năm
1 0 7884 788 41 7465
995 86 486 954 32
1 7465 2569 331 38 2933
996 32 733 6265 3150 115
1 2933 3724 665 69 5963
997 115 269 7384 3525 862
1 5963 4394 103 97 9386
998 862 569 58431 1630 801
1 9386 4867 142 12 1305
999 801 167 53968 00351 3635
2 1305 6032 190 16 1747
000 3635 387 86022 06783 9239
2 1747 7229 247 23 2232
001 9239 810 09049 81915 7134
2 2232 8117 304 26 5016
002 7134 437 44571 06542 5163
2 5016 1356 637 61 5758
003 5163 5660 30823 50010 0813
2 5758 1536 730 70 6602
004 0813 5802 46615 21000 5615
( Nguồn BHXH Việt Nam)
Bảng cân đối cho ta cái nhìn tổng quan về hoạt động tài chính của BHXH Việt Nam.
Chúng ta có thể nhận thấy số d quỹ hiện nay của chúng ta đang rất lớn vì tình hình thu vào
nhiều mà chi thì ít do có sự hỗ trợ rất lớn từ NSNN. Qua đó ta nhận thấy, đối với tình hình nh
hiện nay hoạt động đầu t tăng trởng quỹ cần phát huy hơn nữa. Số d quỹ cuối năm tăng lên
đ ều đặn, số d tính đ ến tháng 12/2004 lên tới 66025615 triệu đồng, đây là con số rất lớn so
với năm 1995. Tốc độ tăng tổng thu quỹ lớn hơn tổng chi quỹ, đây là lí do khiến cho số d
q uỹ tăng cao. Hơn nữa nh chúng ta biết BHXH Việt Nam đang trong giai đoạn đầu của cơ
chế PAYGO nên việc số d quỹ cao là hoàn toàn hợp lí. Điều cần thiết hiện nay là cần có
những biện pháp hợp lí nhằm khắc phục những nhợc điểm của chế độ quản lí tài chính này.
Số d quỹ ngày càng tăng, theo tỉ lệ tăng số d q uỹ nh hiện nay có lẽ chỉ khoảng năm 2030 là
số d quỹ đạt đợc mức 200.000 tỷ đồng, mức cao nhất theo dự báo.
III. Đánh giá chung về công tác quản lí tài chính BHXH Việt Nam.
1 . Những kết quả đạt đợc.
1 .1. Hình thành hệ thống pháp lí làm cơ sở cho cơ chế quản lí tài chính BHXH:
Từ ngay sau 1995, Chính phủ đã ban hành hàng loạt các Nghị định về BHXH quy
đ ịnh và hoàn thiện dần các quy chế quản lí cũng nh hoạt động của ngành nói chung và của tài
chính BHXH nói riêng. Đây chính là nền tảng, là đ ịnh hớng quan trọng trong quá trình thực
hiện chính sách BHXH. Hơn nữa trong quá trình hoạt động hệ thống pháp lí của BHXH Việt
N am luôn đợc sửa đổi bổ xung cho phù hợp với sự thay đổi của điều kiện kinh tế, xã hội. Hệ
thống BHXH Việt Nam ngày càng phát triển với số ngời tham gia BHXH tăng, năm 1995
m ới có 2.275.998 ngời tham gia BHXH thì tính cho đến cuối năm 2004 số ngời tham gia đã
lên tới 6.344.508 ngời (tăng gần 3 lần). Nh vậy là chính sách đổi mới là hoàn toàn phù hợp
và phát huy đợc hiệu quả hoạt động. Điều này thể hiện trong kết quả đạt đợc trong mọi mặt,
song trong khuôn khổ của đề tài chỉ xin đề cập đến khía cạnh quản lí tài chính của BHXH
V iệt Nam.
1 .2. Hình thành quỹ BHXH đợc quản lí tập trung và độc lập với NSNN.
Trớc đây quỹ BHXH chỉ tồn tại trên danh nghĩa và hầu nh không có thu, nguồn chi trả
cho các chính sách phụ thuộc vào NSNN. Hiện nay BHXH đã hình thành nên quỹ BHXH,
độc lập với NSNN. Thu BHXH từ hai đối tợng là ngời lao động và ngời sử dụng lao động
với quy định trích nộp theo % lơng của ngời lao động và quỹ lơng của doanh nghiệp. Hoạt
động thu chi đ ợc thực hiện tơng đối thuận lợi chi phí thấp mà hiệu quả công việc cao. Việc
p hân cấp thu chi theo ba cấp, thu bằng chuyển khoản, thực hiện chi trả thông qua đaị lí là rất
p hù hợp với điều kiện của Việt Nam hiện nay. Mức chi BHXH dựa trên những căn cứ thực
tế, mức lơng tối thiểu tính làm căn cứ đảm bảo đợc mức sống tối thiểu cho ngời lao động. Tỉ
lệ hởng BHXH Việt Nam là tơng đối cao so với các nớc trên thế giới thể hiện chức năng
p hân phối lại thu nhập của BHXH. Quỹ BHXH hiện nay luôn tăng trởng qua các năm, quỹ
đ ang thay thế dần các khoản chi với tỉ trọng chi từ quỹ BHXH tăng, giảm tỉ trọng chi từ
N SNN. Việc ra đời và phát triển quỹ BHXH Việt Nam là bớc ngoặt lớn trong sự phát triểm
của ngành BHXH, đánh dấu sự chuyển biến về cơ chế quản lí.
1 .3 . Công tác thu đợc phân cấp, tổ chức thu hợp lí an toàn qua hệ thống tài khoản
thu BHXH Việt Nam.
Cấp Trung ơng, cấp khu vực, cấp cơ sở là ba phân cấp quản lí của hệ thống BHXH
V iệt Nam dựa trên phân cấp hành chính. Trên cơ sở phân cấp này hoạt động thu, chi của
BHXH đợc triển khai rộng khắp cả nớc. Việc thực hiện thu chủ yếu là thông qua chuyển
khoản từ tài khoản của doanh nghiệp vào tài khoản thu BHXH lập tại Kho bạc Nhà nớc, hay
ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt nam. H ình thức thu nộp trên vừa đảm
b ảo tính an toàn, chính xác lại giúp cho các doanh nghiệp và cơ quan BHXH thực hiện dễ
d àng. K ết quả là số thu của BHXH Việt Nam năm sau luôn tăng hơn năm trớc, giảm tình
trạng nợ đóng, trốn đóng, chậm đóng. Từ đó quỹ BHXH đợc ổn định, thực hiện theo đúng kế
hoạch quản lí, bảo tồn và tăng trởng quỹ, đảm bảo đợc khả năng chi trả của quỹ BHXH.
1 .4 . Thực hiện chi trả các chế độ vừa nhanh chóng, kịp thời vừa đảm bảo tính
chính xác.
H iện nay BHXH Việt Nam cũng nh các ban ngành trong cả n ớc đang thực hiện tốt
công tác đơn giảm hoá thủ tục hành chính. Việc xét duyệt các hồ sơ hởng các loại chế độ đã
d ần đợc đổi mới, thủ tục nhanh chóng, đơn giảm nhng vẫn hiệu quả. Để tạo điều kiện thuận
lợi cho các đối tợng từ 1/1/2005 theo quy trình xét duyệt mới, việc xét duyệt hồ sơ đợc thực
hiện ở BHXH tỉnh bằng chơng trình tin học, BHXH Việt Nam chỉ theo dõi, chỉ đạo, hớng
d ẫn và kiểm tra việc thực hiện của BHXH tỉnh. Công tác chi trả đợc thực hiện chủ yếu thông
q ua hệ thống đại lí là chủ sử dụng lao động đối với các chế độ ngắn hạn, cán bộ xã phờng với
các chế độ dài hạn. Việc chi trả hiện nay thực hiện kịp thời giúp ngời lao động đảm bảo cuộc
sống của họ. Quỹ BHXH đang có số chi chiếm tỉ trọng ngày càng cao, dần thay thế NSNN
trong vai trò chi trả các chế độ. Sau khi sát nhập BHYT sang BHXH, công tác thu chi thực
hiện đơn giản gọn nhẹ, giảm đợc chi phí quản lí vì các đối tợng phải tham gia BHXH thì
đồng thời cũng phải tham gia BHYT. Các khoản chi vào công tác nghiên cứu, ứng dụng công
nghệ thông tin vào quản lí BHXH đã làm giảm các loại chi phí quản lí khác.
1 .5. Quỹ đã có thu từ hoạt động đầu t tăng trởng quỹ, giảm đợc nhợc điểm của cơ
chế quản lí PAYGO.
Từ sau 1997 BHXH Việt Nam thực sự có thu từ hoạt động đầu t tăng trởng quỹ. Đây
là một hoạt động đóng vai trò vị trí thực sự quan trọng không những làm tăng thu mà còn góp
p hần bảo toàn khả năng chi trả của quỹ BHXH. Tuy thu từ đầu t cha cao song đảm bảo an
toàn, không để xảy ra thất thoát, nó đ ã thể hiện sự đúng đắn trong quản lí tài chính BHXH.
Đ ặc biệt nh điều kiện n ớc ta hiện nay chỉ số giá tiêu dùng tơng đối cao (tỉ lệ lạm phát cao) có
thể dẫn tới việc Nhà nớc phải quy định lại mức lơng tối thiểu. Nh vậy nếu không có sự đầu t
b ảo toàn và tăng trởng quỹ thì sự bù thiếu cho những chênh lệch khi nộp và khi hởng là
không có. Hơn nữa, hoạt động đầu t còn mang lại không những lợi ích về mặt kinh tế mà cả
về mặt xã hội. Các dự án đầu t có thể mang đến việc làm cho nhiều lao động thất nghiệp
giảm gánh nặng cho xã hội ... . Việc đầu t đã đợc thực hiện theo đúng danh mục đầu t, đúng
hạn mức đầu t và đ ảm bảo an to àn, tăng trởng quỹ BHXH góp phần đảm bảo khả năng chi trả
cho các chế độ.
2 . Những tồn tại cần khắc phục và nguyên nhân.
2 .1. Việc số ngời tham gia còn ít đặc biệt là tình trạng trốn tham gia, trốn đóng, nợ
đọng phí BHXH còn rất phổ biến.
H iện nay theo quy định thì số lao động bắt buộc tham gia là rất lớn song số ngời tham
gia BHXH tính đến thời điểm này là cha cao. Tình trạng trốn tham gia BHXH của các đối t-
ợng, đặc biệt là khối doanh nghiệp ngoài quốc doanh, những công ty t nhân, cổ phần, trách
nhiệm hữu hạn vừa và nhỏ là tơng đối cao. Thứ nhất là tình trạng khai giảm, khai thiếu số lao
động trong doanh nghiêp, trờng hợp thứ hai là không tham gia hoàn toàn. Tồn tại tình trạng
trên một phần do sự thiếu tích cực của chủ sử dụng lao động, một phần do sự quản lí cha chặt
của cơ quan ban ngành có liên quan. Cha có sự phối kết hợp cần thiết giữa các đơn vị quản lí,
b ên cạnh đó các chế tài pháp luật cũng cha có những biện pháp sử phạt nghiêm minh đối với
tình trạng này.
Các doanh nghiệp hiện nay trong việc đóng phí BHXH vẫn diễn ra tình trạng khai
giảm quỹ lơng của doanh nghiệp để trốn đóng . Đặc biệt hơn là tình trạng nợ đọng, nợ chậm
đóng còn nhiều. Tình trạng trên còn tồn tại là do cơ quan BHXH Việt Nam cha có những
b iện pháp quản lí hữu hiệu, các quy định về xử phạt là cha thực sự nghiêm khắc.
2 .2. Trong công tác chi trả BHXH Việt Nam còn nhiều hiện tợng sai sót trong xét
d uyệt, tình trạng tồn đọng trong giải quyết chế độ vẫn tồn tại.
Q ua việc kiểm tra các hồ sơ xét hởng BHXH Việt Nam còn phát hiện những trờng hợp
x ét duyệt sai, nh xét duyệt không đúng chế độ, chính sách, tính toán sai, thiếu giấy tờ,... .
Trong những năm qua BHXH Việt Nam thông qua công tác thẩm định đã trả lại không ít hồ
sơ đ ể BHXH tỉnh bổ xung, hoàn chỉnh lại. Có tình trạng này là do công tác đào tạo, hớng dẫn
nâng cao nghiệp vụ cha đợc quan tâm đúng mức.
Tình trạng tồn đọng trong giải quyết các chế độ còn phổ biến, tức là các đối tợng đặc
b iệt là các đối tợng đợc hởng trợ cấp một lần sau khi nghỉ việc đã chuyển đến nơi khác gây ra
rất nhiều khó khăn cho công tác chi trả. Đây là những hạn chế do nguyên nhân khách quan,
hiện nay đang đợc khắc phục bằng cách đa những thông tin đó lên các phơng tiện thông tin
đ ại chúng của địa phơng để đối tợng đợc hởng chế độ đợc biết.
2 .3. Công tác đầu t bảo tồn và phát triển quỹ tuy đã có thu nhng còn hạn chế lợi
nhuận từ đầu t còn rất nhỏ.
V ấn đề ở đây là hiệu quả đồng vốn bỏ ra là cha cao, lí do chủ yếu các hoạt động đầu t
còn theo chỉ định của Chính phủ. Các quy định về hạng mục đầu t còn hạn hẹp, hình thức
đ ầu t đơn điệu. Các ngân hàng đ ợc phép vay mới chỉ bó hẹp trong các ngân hàng Nhà nớc:
NH Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, NH Công thơng, NH Ngoại thơng, NH Đầu t và
Phát triển. Trong quản lí đầu t BHXH Việt Nam cha có sự phân định trách nhiệm rõ ràng, ch-
a có bộ phận chuyên môn quản lí nghiệp vụ này mà chỉ mới giao cho Ban Kế hoạch- tài
chính đảm nhiệm.
Hoạt động đầu t hiện nay vẫn hoàn toàn thụ động, cha tiếp cận đợc với những dự án
lớn, lợi nhuận cao. Hiện nay lãi suất trung b ình là rất thấp, nếu cứ nh hiện nay thì các biện
p háp đ ầu t bảo toàn và tăng trởng quỹ cha đ ủ để khác phục sự mất cân đối lâu dài của quỹ
BHXH trong tơng lai. Tình hình tài chính khu vực mới ổn định trở lại sau khủng hoảng kinh
tế khu vực năm 1997, nền kinh tế nớc ta còn kém khả năng hấp thụ vốn đầu t. Bên cạnh đó
thị trờng tài chính Việt Nam cha thực sự ổn định, tỷ lệ lạm phát ở mức tơng đối cao. Nhà nớc
hiện nay đang thực hiện chính sách tiền tệ thắt chặt, tỷ lệ lãi suất huy động tiền gửi thấp.




Chơng III: Một số giải pháp đối với công tác quản lí tài chính BHXH Việt
Nam
trong thời kì tới

I. Những quan điểm chủ yếu về vấn đề quản lí tài chính BHXH Việt
Nam trong giai đoạn tới.
1 . Quan điểm trong xây dựng chính sách BHXH.
Trong quá trình xây dựng chính sách BHXH phải thực sự quan tâm tới đờng lối, điều
kiện kinh tế của đất nớc để từ đó đa ra đợc những chính sách phù hợp. Sau đây là những
q uan điểm chủ yếu trong xây dựng chính sách BHXH Việt Nam:
- Chính sách BHXH phải thể hiện đợc đờng lối đổi mới, phát triển của Đảng và Nhà nớc
ta trong thời kì mới, thời kì công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc.
- Chính sách BHXH phải phù hợp với điều kiện kinh tế- x ã hội của nớc ta hiện nay.
- Nhà nớc thống nhất quản lí và ban hành chính sách BHXH theo hớng phát huy quyền
của các bên tham gia BHXH.
- Đa dạng hoá các hình thức BHXH.
- Hoàn thiện cơ chế hoạt động và tổ chức bộ máy thực hiện chính sách BHXH cho phù
hợp với điều kiện của đất nớc.
2. Những quan điểm cụ thể trong công tác quản lí tài chính BHXH Việt Nam trong giai
đoạn tới.
- Quỹ BHXH hình thành nên từ những đóng góp của các bên than gia, trong đó gồm ngời
lao động và cả chủ sử dụng lao động. Bên cạnh đó có sự hỗ trợ của NSNN, tiền sinh lời từ
hoạt động đầu t tăng trởng quỹ và các nguồn thu hợp pháp khác.
- Quỹ BHXH đợc quản lí tập trung, thống nhất, dân chủ và công khai trong toàn hệ thống
BHXH Việt Nam; hoạch toán theo quỹ thành phần độc lập với NSNN và đợc Nhà nớc bảo
hộ.
- Quỹ BHXH đảm bảo cho các đối tợng hởng chế độ sau ngày 1/10/1995 (trớc ngày này
do NSNN đ ảm bảo); chi BHYT cho các đối tợng tham gia BHYT; chi quản lí bộ máy của hệ
thống BHXH Việt Nam; chi xây dựng cơ bản và các khoản chi khác.
- BHXH có trách nhiệm dùng quỹ nhàn rỗi để đầu t an toàn, bảo toàn đợc giá trị quỹ và có
hiệu quả về mặt kinh tế- xã hội.
- Quỹ BHXH đợc hoạch toán riêng và cân đối thu chi theo từng năm.

II. Giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lợng hoạt động quản lí tài
chính BHXH trong gian đoạn tới.
1 . Bài học kinh nghiệm từ hệ thống BHXH CHLB Đức và Trung Quốc.
Q ua tìm hiểu về tổ chức quản lí và hoạt động tài chính của hai hệ thống BHXH trên ta
nhận thấy một số những u điểm nh khắc phục đợc sự ảnh hởng từ môi trờng kinh tế. Đặc
b iệt là hệ thống BHXH của CHLB Đức hiện nay đang thực hiện theo phơng thức hàng năm
sẽ thống kê ra số chi, trên cơ sở số liệu đó tính toán số thu hợp lí cho năm đó. Thực hiện nh
vậy lạm phát không thể ảnh hởng tới quỹ BHXH cũng nh việc chi trả các chế độ chính sách.
V ì vậy, BHXH sẽ chủ động hơn trong việc quản lí tài chính. Hiện nay dự trữ quỹ BHXH là
rất nhỏ chứng tỏ quỹ BHXH đ ảm bảo đợc khả năng chi trả một cách tơng đối ổn định. Tuy
vậy việc triển khai thực hiện phơng thức này đòi hỏi phải có những điều kiện nhất định. Th-
ờng là ở những nớc phát triển, có tiềm năng kinh tế đủ mạnh thì mới có thể áp dụng đợc ph-
ơng pháp này. Việc triển khai phơng thức này tại Việt Nam là tơng đối khó khăn, việc thống
kê là rất khó chính xác, chi phí lớn. Hơn nữa điều kiện kinh tế nớc ta là nớc đang phát triển,
đ iều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn. Tuy vậy BHXH CHLB Đức hiện nay đợc tổ chức thực
hiện thông qua cả tổ chức BHXH t nhân, nh vậy sẽ có sự cạnh tranh và tất yếu của cạnh
tranh là hiệu quả hoạt động càng cao. Từ hoạt động của BHXH CHLB Đức có thể đa việc
triển khai việc thực hiện một số chính sách thông qua hệ thống BHXH t nhân là khả thi tại
BHXH Việt Nam.
Đối với hệ thống BHXH Trung Quốc, đây là hệ thống BHXH đợc tổ chức nh một hệ
thống mở, các chính sách đợc cụ thể hóa và thực hiện cha thực sự thống nhất trong cả nớc
song tính hiệu lực tơng đ ối cao. Đây cũng là một điểm mạnh mà BHXH Việt Nam cần xem
x ét vì hiện nay tính hiệu lực trong các quy định của nớc ta là cha cao. Các đối tợng bắt buộc
tham gia của BHXH Việt Nam thực hiện cha đầy đủ, việc trốn đóng hay nợ đọng vẫn là
những vấn đề còn tồn tại. Bên cạnh đó, việc tổ chức quỹ thành hai phần: phần thứ nhất là một
p hần phí do ngời sử dụng lao động nộp để sử dụng chung, phần thứ hai bao gồm phần phí do
ngời lao động nộp và phần còn lại do ngời sử dụng nôp. Phần thứ hai này đợc tổ chức thành
tài khoản cho ngời lao động, họ có thể chủ động hơn trong các kế hoạch tài chính của mình.
2 . Những giải pháp cụ thể.
2 .1. Giải pháp cho công tác quản lí thu BHXH.
Q uản lí đối tợng tham gia và đóng góp đầy đủ, chính xác, đúng thời hạn là mục tiêu
của chính sách quản lí thu. Đ ể thực hiện tốt công tác quản lí thu BHXH, cần thực hiện áp
d ụng những biện pháp sau:
- Cần tích cực phối kết hợp với các ban ngành quản lí từ Trung ơng đến địa phơng, trớc
tiên là quản lí tốt các đơn vị bắt buộc tham gia BHXH, sau đó ta mới quản lí đến lao động
trong đơn vị đó. Một thực tế hiện nay là còn rất nhiều đơn vị nhỏ cha thực hiện tham gia
BHXH cho những lao động của đơn vị mình. Muốn thực hiện tốt công việc này chúng ta có
thể thông qua những đơn vị, cơ quan có thẩm quyền cấp giấy phép thành lập và hoạt động
nh: Sở kế hoạch và đầu t, cơ quan quản lí, cục thế,... . Nh vậy ngay khi thành lập các đ ơn vị
này phải tham gia thực hiện ngay từ đầu và trong quá trình hoạt động sau này BHXH Việt
N am sẽ dễ dàng quản lí hơn.
- Trên cơ sở quản lí các đ ối tợng tham gia, BHXH Việt Nam có thể thực hiện phân loại
các đơn vị sử dụng lao động để dễ dàng trong công tác kiểm tra theo dõi việc thực hiện chính
sách BHXH. Chúng ta có thể phân loại các đơn vị nh sau: khối hành chính sự nghiệp, khối
doanh nghiệp Nhà nớc, khối doanh nghiệp có vốn đầu t n ớc ngoài, khối doanh nghiệp ngoài
q uốc doanh, các đơn vị khác (cán bộ xã phờng, các tổ chức, ....). Việc phân loại trên giúp cho
BHXH Việt Nam dễ dàng hơn trong việc quản lí các đối tợng, có thể phân công cán bộ hợp lí
hơn.
- Thứ hai là công tác cấp sổ cho ngời lao động để theo dõi quá trình tham gia và đóng góp
của họ vào quỹ BHXH. Hiện nay công tác này thực hiện tơng đối tốt, song cần đa những ứng
d ụng công nghệ thông tin vào quản lí hoạt động này. Công nghệ mới này sẽ thay thế các ph-
ơng pháp thủ công trong việc cập nhật những thay đổi về của đối tợng tham gia BHXH.
Công việc này có thể giúp giảm chi phí mà tính chính xác lại cao, đây cũng là lĩnh vực đợc u
tiên áp dụng công nghệ trong quản lí sớm nhất. Cần tích cực hơn nữa trong việc nghiên cứu
ứng dụng công nghệ cho công tác quản lí thu phù hợp với từng loại đối tợng, từng địa phơng.
Đ ây là hớng đi lâu d ài, đảm bảo thực hiện nhanh chóng, chính xác và tiết kiệm đợc chi phí
q uản lí.
- Bên cạnh những biện pháp quản lí trên chúng ta cũng cần đẩy mạnh công tác giáo dục,
tuyên truyền cho các đối tợng thông qua các phơng tiện thông tin đại chúng. Qua đó họ có
thể nhận thức đợc tầm quan trọng cũng nh ý nghĩa của việc tham gia BHXH. Có thể từ đó
ngay chính ngời chủ sử dụng cũng nhận thức đợc lợi ích của việc tham gia BHXH và họ sẽ
tự nguyện thực hiện mà không cần có những biện pháp cỡng chế. Đối với nội dung tuyên
truyền phải dễ hiểu, dễ tiếp thu, gần gũi với đời sống của ngời lao động, phù hợp với truyền
thống dân tộc.
- Trong công tác thu cần đẩy mạnh việc kiểm tra đôn đốc việc thực hiện thu nộp đối với
những đ ơn vị chậm đóng hay nợ đọng thờng xuyên. Đặc biệt là phối hợp chặt chẽ với các
b ên nh thanh tra, tổ chức chính trị xã hội ( Liên đoàn lao động, tổ chức Đảng, Đoàn thể,...) để
kiểm tra việc kê khai lao động, kê khai quỹ lơng của doanh nghiệp. Ngoài ra cần có những
b iện pháp xử phạt nghiêm minh đối với các trờng hợp vi phạm. Hiện nay các biện pháp xử
p hạt của chúng ta chỉ mang tính chất cảnh cao, cha đủ nghiêm khắc để điều chỉnh hành vi
chốn nộp hay nợ đọng. Bên cạnh những quy định xử phạt, BHXH cũng nên thờng xuyên
thông báo cho các đơn vị số nợ lãnh đạo các đơn vị tham gia BHXH đợc biết.
- Trong b ản thân ngành cũng cần có những biện pháp quản lí tốt đối với cán bộ thu, tránh
tình trạng cán bộ BHXH thông đồng với các đơn vị tham gia BHXH. Đối với các trờng hợp
vi phạm cần có những biện pháp xử phạt nghiêm minh. Bên cạnh đó BHXH cũng cần có
những chế độ khen thởng khuyến khích đối với các cá nhân đơn vị thực hiện tốt gồm cả các
đ ơn vị tham gia BHXH lẫn các cá nhân, đơn vị trong ngành.
2 .2. Giải pháp cho công tác quản lí chi các chế độ BHXH.
Mục tiêu của công tác quản lí chi chế độ là chi đúng, kịp thời đảm bảo an toàn tránh
thất thoát quỹ BHXH. Chi cho các chế độ đợc quy định rõ cho từng loại chế độ với mức h-
ởng, thời gian hởng trong các văn bản. Sau đây tôi chỉ xin đa ra một số biện pháp để quản lí
các khoản chi chế độ mà không đị sâu vào các quy định hởng của từng loại chế độ. Để quản
lí chi cần thực hiện tốt các giải pháp sau đây:
- Xây dựng một quy trình xét duyệt hồ sơ đơn giản nhanh chóng nhng phải đảm bảo chính
x ác, đúng chế độ, đúng đối tợng và đúng mức trợ cấp. Quy trình xét duyệt hồ sơ đợc thực
hiện thông qua ba cấp: đơn vị sử dụng lao động hớng dẫn ngời lao động lập hồ sơ, BHXH
cấp tỉnh sẽ thực hiện kiểm tra và ra quyết định mức hởng cho ngời lao động, BHXH Việt
N am thẩm định tính chính xác của quyết định trên. Muốn thực hiện đợc nh vậy trớc tiên
chúng ta phải có những cán bộ xét duyệt đợc đào tạo và có năng lực, trình đ ộ và phải có đạo
đ ức nghề nghiệp, tránh tình trạng thông đồng. Phải thực hiện việc đào tạo các cán bộ chuyên
trách của đ ơn vị tham gia BHXH về thủ tục và các giấy tờ cần thiết để họ hớng dẫn lại cho
các đối tợng đợc hởng của đ ơn vị mình, tránh tình trạng thiếu giấy tờ cần thiết trong hồ sơ.
Phải phối hợp với các cơ quan đơn vị khác để kiểm tra tính hợp pháp của các hồ sơ hởng nh:
b ên b ệnh viện, cảnh sát, toà án, ... .
- Cần tích cực kiểm tra và rà soát lại các hồ sơ đ ã xét duyệt, nếu phát hiện ra những vi
p hạm phải lập tức điều chỉnh hoặc dừng việc trợ cấp lại ngay. Và việc kiểm tra này phải đ ợc
thực hiện định kì, nếu có sai sót mà BHXH tỉnh không thu hồi lại đợc thì phải có trách nhiệm
bội thờng cho quỹ. Đặc biệt nếu phát hiện ra cán bộ BHXH có thông đồng với ngời đợc hởng
trợ cấp thì phải xử phạt nghiêm minh.
- Lập hệ thống đại lí thực hiện chi trả kịp thời đảm bảo công tác chi đợc thực hiện một
cách nhanh chóng, chính xác. Theo nh tình hình hiện nay, đối với các chế độ ngắn hạn đại lí
chính là ngời sử dụng lao động, đối với các chế độ dài hạn chủ yếu là các cán bộ xã phờng là
p hù hợp với điều kiện nớc ta hiện nay. Tuy vậy cùng với sự phát triển của hệ thống ngân
hàng hiện nay thì chúng ta có thể triểm khai áp dụng hình thức chi tra thông qua hệ thống tài
khoản. Đây cũng là định hớng tốt bởi nếu thực hiện đợc thì chi phí quản lí sẽ tiết kiệm đợc
chi phí quản lí lại vừa đảm bảo tính an toàn.
2 .3. Giải pháp cho công tác chi quản lí.
N h chúng ta đ ã biết chi quản lí hiện nay có hai khoản chi lớn đó là chi hoạt động thờng
x uyên của bộ máy quản lí và chi đầu t xây dựng cơ b ản. Đối với khoản chi thờng xuyên của
bộ máy quán lí cần áp dụng những biện pháp sau để tiết kiệm chi phí quản lí mà vẫn đảm bảo
đợc hiệu quả hoạt động của hệ thống BHXH:
- Thứ nhất là cần phải ngiên cứu xem xét các khoản chi cho hợp lí cân đối với các ngành
khác. Vì hiện nay BHXH vẫn thực hiện quản lí lao động dới hình thức biên chế nh các đơn vị
hành chính khác, mức lơng vẫn tính trên cơ sở bảng lơng Nhà nớc.
- Cũng giống nh các đơn vị hành chính khác BHXH vẫn còn bộ máy quản lí tơng đối
cồng kềnh. Do vậy cần thực hiện các biện pháp sắp xếp lại bộ máy quản lí, tuyển dụng những
lao động đợc đào tạo chính quy, có năng lực, có trình độ và đặc biệt có đạo đức. Tránh tình
trạng số lao động nhiều song hiệu quả công việc không cao. Bên cạnh đó cần khuyến khích
lao động phát huy hiệu quả công việc.
Tiếp theo là những biện pháp đối với chi đầu t xây dựng cơ bản.
- Trớc hết, chúng ta đã biết khoản chi này lấy từ lãi đầu t để nâng cấp các trụ sở BHXH
tỉnh, huyện hay mua sắm các trang thiết bị phục vụ cho quản lí. Đối với các khoản chi này
cần lập các dự án và quyết toán để thẩm định xem xét lĩnh vực này có thực sự cần thiết đối
với hoạt động của BHXH. Phải thực hiện đầy đủ, nghiêm túc các quy định, trình tự về công
tác quản lí đầu t, thực thi công việc đúng thẩm quyền, trách nhiệm theo phân cấp.
- Tăng cờng công tác kiểm tra, giám sát thẩm, định ở tất cả các giai đoạn từ khâu lập dự
án cho đến khâu tổ chức thi công, bàn giao công trình đ a công trình vào sử dụng. Trong ba
khâu đó cần đặc biệt chú trọng đến khâu giám sát thi công, xem xét công trình phải đợc xây
d ựng theo đúng thiết kế dự án, đúng chủng loại vật t, đúng giá cả trên thị trờng. Kịp thời báo
cáo tiến độ của dự án, sau đó đa ra những biện pháp khi có những thay đổi.
- Các dự án đợc thông qua phải là các d ự án phù hợp với công tác quản lí của từng đìa
vừa đảm bảo tính hiện đại, không bị lạc hậu ít nhất trong mời năm tới. V à việc áp dụng các
d ự án phải thực sự có ích và tiết kiện chi phí tối đa. Cán bộ quản lí của những hoạt động này
cần phải học hỏi, nghiên cứu tài liệu để nâng cao kiến thức, trình đ ộ nghiệp vụ về lĩnh vực
đ ầu t xây dựng và mua sắm trang thiết bị. Thông qua những kiến thức đó BHXH có thể tự
q uản lí các khoản chi đầu t nâng cấp xây dựng mà không lãng phí vào các công trình không
có ích.
2 .4. Giải pháp đầu t tăng trởng quỹ BHXH.
Đ ầu t đ ể bảo toàn và tăng trởng trởng quỹ hiện nay đang là ho ạt động cần thiết giúp
cho quỹ BHXH có đủ tiềm lực tài chính đáp ứng đợc nhu cầu chi trả cho các đối tợng. Đây là
lĩnh vực đáng quan tâm và cần có những giải pháp cụ thể để đẩy mạnh hoạt động đầu t một
cách có hiệu quả. Với điều kiện kinh tế trong nớc nh hiện nay hớng đầu t tăng trởng quỹ cần
đợc quan tâm đúng mức và đây cũng là giải pháp cho tơng lai.
- Hiện nay tỉ lệ quỹ nhàn rỗi đợc đem đi đầu t là khá cao song thực sự hiệu quả trên đ ồng
vốn còn thấp. Một số cho rằng nên đầu t kho ảng 80% vốn nhàn rỗi vào các lĩnh vực an to àn
mà chủ yếu là thông qua các tổ chức tài chính và tiền tệ cuả Nhà nớc. Đây cũng chính là
những biện pháp bảo tồn quỹ BHXH đợc quy định trong quy chế tài chính BHXH ban hành
kèm Nghị quyết 2/2003 của Thủ tớng Chính phủ. Các hoạt động đó bao gồm:
+ Mua trái phiếu, tín phiếu, kì phiếu, công trái của Kho bạc Nhà nớc và các ngân hàng
thơng m ại của Nhà nớc.
+ Cho NSNN, Quỹ hô trợ đầu t và phát triển, các ngân hàng thơng mại của Nhà nớc,
ngân hàng chính sách vay.
+ Đầu t vào một số dự án có nhu cầu về vốn do Thủ tớng Chính phủ quyết định.
20% quỹ nhàn rỗi còn lại có thể đem đầu t vào các hình thức đầu t khác với tỷ lệ lợi
nhuận cao hơn. Chẳng hạn nh đ ầu t b ất động sản, đầu t vào thị trờng chứng khoán, đầu t trực
tiếp vào các dự án sản suất kinh doanh khác,....
- Với thời điểm hiện nay nền kinh tế nớc ta đang tơng đối ổn định, nhu cầu về vốn đầu t
rất cao, thị trờng trong nớc hiện nay đang khuyến khích sự tham gia đầu t vốn từ nớc ngoài.
V iệc đầu t thị trờng trong nớcc hiện nay là rất cần thiết, vả lại đầu t trong nớc còn mang lại
nhiều lợi ích về mặt xã hội khác. Do vậy nên mở rộng danh mục đầu t đối với quỹ nhàn rỗi
của BHXH Việt Nam hiện nay.
- Cùng với việc mở rộng danh mục đầu t, hạn m ức đầu t chúng ta có thể phân cấp quyết
đ ịnh đầu t. Đối với các hạng mục đầu t ít rủi ro để giám đốc BHXH Việt Nam quyết định,
Chính phủ chỉ quyết định đối với các hình thức đầu t khác nhiều rủi ro hơn. Nh vậy BHXH
sẽ chủ động và có trách nhiệm hơn trong công tác đâu t của mình, Chính phủ thì không phải
b ận tâm đến những việc không thực sự cần thiết.
- Nhà nớc cũng cần có những biện pháp khuyến khích hoạt động đầu t quỹ BHXH nh
chính sách miễn giảm thuế, u tiên trong những hạng mục đầu t có lợi nhuận cao nh lĩnh vực
d ầu khí, điện tử viễn thông,...
- Bản thân BHXH cũng nên lập ra bộ phân chuyên trách thực hiện hoạt động đầu t tăng tr-
ởng quỹ BHXH, tránh tình trạng kiêm nhiệm không chuyên sâu vào lĩnh vực này. Có những
cán bộ chuyên trách có trình đ ộ và kinh nghiệm về đầu t và phân tích tài chính, chúng ta mới
có thể có hiệu quả cao trong đầu t tăng trởng quỹ.
2 .5. Giải pháp về quản lí cân đối quỹ.
H iện nay quỹ BHXH đang đợc quản lí tập chung thống nhất ở cơ quan cao nhất đó là
BHXH Việt Nam. Quỹ BHXH đợc hoạch toán cuối năm theo hình thức cân đối thu chi, hiện
nay quỹ BHXH đang trong giai đoạn đầu của quá trình thực hiện theo cơ chế PAYGO nên số
d quỹ hàng năm còn tơng đối cao. Việc đẩy mạnh hoạt động thu, đặc biệt là thu từ đầu t tăng
trởng quỹ và tiết kiệm chi là hợp lí. Theo các dự báo tài chính thì BHXH Việt Năm đến
khoảng 40 năm nữa, thu của BHXH không đủ chi, quỹ BHXH sẽ bị thâm hụt. Trong những
năm tới chúng ta nên có những biện pháp khắc phục tình trạng đó trong tơng lai. Sau đây là
m ột vài giải pháp đa ra đ ể khắc phục tình trạng trên:
- Tăng thu BHXH: Đây là biện pháp dễ thực hiện song với mức thu phí BHXH nh hiện
nay đ ã là cao so với đồng lơng chi trả cuộc sống của bản thân ngời lao động. Nếu thực hiện
b iện pháp này có lẽ là không phù hợp và chắc chắn ngời lao động và chủ sử dụng sẽ không
đồng tình cho lắm.
- Biện pháp thứ hai có thể áp dụng là giảm chi: Theo các nghiên cứu cho biết tỷ lệ hởng
của các chế độ đặc biệt là chế độ hu chí hiện nay của Việt Nam là tơng đối cao, thời gian h-
ởng trợ cấp thai sản dài so với các n ớc khác trên thế giới. Do vậy giảm tỉ lệ hởng cũng có thể
là một hớng giải quyết cần đa ra đ ể nghiên cứu và xem xét.
- Hớng thứ ba là tăng thời gian đóng góp, tức là giảm tuổi nghỉ hu đối với các đố i tợng.
Trong ba hớng trên thì đây có lẽ là hớng hợp lí nhất, tăng thời gian đóng đồng nghĩa với việc
giảm thời gian hởng. Nh vậy vừa làm giảm chi lại vừa tăng thu. Xu thế này cũng phù hợp với
đ iều kiện và hoàn cảnh thế giới hiện nay. Thứ nhất là tình hình sức khoẻ của ngời lao động
ngày càng tốt, tuổi thọ trung bình của ngời dân ngày càng tăng. Thứ hai là xu hớng thế giới
hiện nay đang tăng độ tuổi về hu của ngời lao động, đặc biệt là đối với lao động nữ.
V iệc quan trọng hiên nay là nếu thực hiệ n các biện pháp trên thì áp dụng và triển khai
nó nh thế nào? Nếu tăng tỉ lệ đóng góp, giảm tỉ lệ hởng, tăng độ tuổi nghỉ hu thì độ tuổi ấy là
b ao nhiêu? Sau đây tôi xin trình b ầy phơng pháp triển khai đối với hớng thứ ba, tức là tăng
độ tuổi về hu. Chúng ta nên áp dụng quy định tăng tuổi nghỉ hu đ ối với các lao động bắt đầu
tham gia lao động (và tham gia BHXH) từ ngày 1/1/2010. Nh vậy 35 năm sau là lúc họ
khoảng 60 tuổi là tuổi họ sẽ về hu, khi đó họ sẽ tiếp tục đóng góp thêm một số năm nhất định
tức là BHXH lức đó sẽ tăng thu từ khoản đóng góp thêm của họ và giảm chi đối với những
khoản chi mà lẽ ra nếu về hu sớm họ đ ã đợc nhận. Phơng thức này có thể giải quyết đợc tình
trạng thâm hụt quỹ BHXH trong 40 năm tới. Vấn đề thứ hai đặt ra độ tuổi tăng thêm bao
nhiêu là hợp lí? Theo tôi trớc tiên chúng ta nên tăng độ tuổi nghỉ hu của nữ lên 58 và đối với
nam là 63 (tức là tăng thêm ba năm) sau đó trong quá trình thực hiện chúng ta có thể tiếp tục
đ iều chỉnh.
Có những ý kiến cho răng quỹ BHXH nên thực hiện chi trả cho mọi đối tợng tại thời
đ iểm này vị hiện nay số d quỹ là rất lớn. NSNN chỉ đóng vai trò hỗ trợ bù thiếu chứ không
p hải chi trả cho các đối tợng nghỉ hu trớc 1995 nh hiện nay. Đây cũng là ý kiến đóng góp cần
đợc nghiên cứu và xem xét kĩ lại vì trong điều kiện nh hiện này thì quỹ BHXH đang có số d
rất lớn. Hoạt động đầu t q uỹ cha thực sự hiệu quả, điều kiện kinh tế không ổn định lạm phát
cao dễ dẫn đến những thay đổi trong quy định mức hởng. Nh vậy sẽ gây ra gánh nặng lớn
cho quỹ BHXH trong tơng lai.
3 . Một số kiến nghị.
3 .1. Kiến nghị về phía Nhà nớc.
- Sớm ho àn thiện hành lang pháp lí cho việc thực hiện BHXH, tạo điều kiện cho BHXH
đợc thực hiện rộng rãi, m ở rộng đối tợng và tiến tới dần hoàn thiện các chế độ theo quy định
của ILO. Cần thay đổi các quy định về các thủ tục hành chính sao cho thuận tiện cho cả ngời
lao động và quá trình xét duyệt của cán bộ BHXH. Đề nghị Chính phủ mở rộng danh mục
đ ầu t, hạn mức đầu t, mở rộng hoạt động đầu t tăng trởng để tăng thu cho quỹ BHXH Việt
N am. Bên cạnh đó Nhà nớc cũng nên có các hình thức khuyến khích và u đãi cho hoạt động
đ ầu t của ngành, các chính sách u đãi về thuế.
- Cần đa ra những quy định sử phạt nghiêm khắc đối với những sai phạm của đối tợng
trốn tham gia, trốn đó ng hay nợ đọng. Có những biện pháp xử phạt nghiêm minh đối với các
trờng hợp vi phạm làm giả giấy tờ để hởng các chế độ BHXH nhằm trục lợi cho bản thân.
- Đa ra những quy định phân rõ quyền hạn và trách nhiệm của cơ quan quản lí Nhà nớc,
cơ quan quản lí sự nghiệp BHXH để phù hợp và tiện trong quá trình thực hiện các chế độ và
các hoạt động khác.
3 .2. Kiến nghị về phía BHXH.
- Xây dựng bộ máy quản lí với các cán bộ có năng lực và trình độ chuyên môn. Phân cấp
chức năng quản lí theo các cấp cụ thể đối với mỗi đơn vị cấp quản lí. Tích cực thức hiện việc
đ ào tạo và nâng cao năng lực cán bộ trong ngành, thờng xuyên thực hiện việc đánh giá lại đội
ngũ cán bộ, viên chức của nganh.
- Cần đẩy mạnh công tác kiểm tra, kiểm soát kịp thời phát hiện những sai trái để có hình
thức sử phạt hoặc báo cáo lên các ban ngành có liên quan. Bên cạnh đó cần có những hình
thức kỉ luật nghiêm khắc đối với cán bộ của ngành có những sai phạm nghiêm trọng. N ên
x ây dựng phong trào thi đua, khen thởng để kịp thời động viên các cán bộ có những thành
tích trong công tác.
- Đẩy mạnh công tác nghiên cứu cũng nh trang bị các máy móc hiện đại giúp cho công
việc vừa nhanh chóng vừa tiết kiệm đợc chi phí. Thực hiện công tác tuyên truyền sâu rộng
trong quần chúng nhân dân. Nội dung tuyên truyền phải thể hiện đợc các chính sách mới,
hình thức tuyên truyền phải sâu rộng và dễ hiểu, phù hợp với các loại đối tợng.
- Cần phối hợp với các ban ngành chức năng có liên quan đến BHXH để kết hợp thực
hiện công tác có hiệu quả. Đặc biệt với một số ban ngành sau: Liên đoàn lao động Việt Nam
đ ể đảm bảo quyền lợi tham gia BHXH của ngời lao động; Ngành thuế để phối hợp kiểm tra
q uỹ lơng của doanh nghiệp cũng nh sự tham gia BHXH cho ngời lao động của các doanh
nghiệp đó; Hệ thống ngân hàng đ ể truy thu BHXH từ tài khoản của các đơn vị có tài kho ản
tại các ngân hàng; Với các trờng đại học trong vấn đề đào tạo cán bộ.
- X ây dựng những báo cáo tài chính BHXH hàng năm và các dự toán tài chính trong
những năm tiếp theo. Đồng thời phải dự tính đợc các thông số thông qua thống kê về số lợng,
cơ cấu, độ tuổi,.... Từ đó phải dự toán đợc quá trình hởng, khoản hởng, mức hởng, thời gian
hởng để triển khai thực hiện điều chỉnh các mức đóng góp, tỉ lệ hởng cho từng giai đoạn sao
cho phù hợp. Đây cũng là căn cứ để BHXH đề nghị thay đổi chính sách cho phù hợp với điều
kiện kinh tế xã hội trong thời gian tới.
Kết luận:

Cùng với sự đổi mới nền kinh tế, BHXH cũng đợc thực hiện đổi mới từ năm 1995. Với
sự đổi mới trong quản lí BHXH cũng lập ra cơ chế tài chính mới với quỹ BHXH có thu và đ -
ợc quản lí độc lập với NSNN. Quỹ này do chính ngời lao động và ngời sử dụng lao động
đóng góp tạo nên dùng chủ yếu để chi trả cho các chế độ nhằm bù đ ắp cho những rủi ro mà
ngời lao động gặp phải. Để tạo lập và quản lí hợp lí quỹ BHXH, đảm bảo khả năng chi trả,
BHXH cần có hoạt động quản lí tài chính của mình sao cho hợp lí. Nhận thức đợc tầm quan
trọng của hoạt động này tôi đã chọn đề tài:
“ Công tác quản lí tài chính BHXH Việt Nam thực trạng và giải pháp”
Trong chuyên đề thực tập của mình tôi muốn làm rõ vai trò, nội dung chính và những
yếu tố tác động đế công tác quản lí tài chính của nớc ta. Nghiên cứu thực trạng của công tác
này đang đợc thực hiện tại BHXH Việt Nam và những kinh nghiệm quản tổ chức quản lí tài
chính BHXH ở một số nớc trên thế giới. Trên cơ sở phân tích các nội dung chính của hoạt
động quản lí tài chính BHXH ở V iệt Nam: hoạt động quản lí thu, chi, đầu t tăng trởng quỹ và
cân đ ối quỹ. Với việc phân tích, tổng hợp đánh giá thông qua các số liệu của BHXH Việt
N am giai đoạn 1995- 2004 để từ đó đa ra những kết quả đạt đợc, những tồn tại cần khắc phục
và rút ra những bài học kinh nghiệm. Trên cơ sở phân tích đó có đa ra những giải pháp và
m ột số kiến nghị để khắc phục tình trạng tồn tại của BHXH Việt Nam trong thời gian tới.
Trong quá trình thực hiện đề tài tôi nhận đợc rất nhiều sự giúp đỡ, những ý kiến đóng
góp từ giáo viên hớng dẫn Tiến sĩ Phạm Thị Định và anh chị thuộc phòng Hành chính- Tổng
hợp của BHXH Việt Nam. Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ đặc biệt nay.
Cuối cùng mong nhân đợc sự đóng góp từ các ban độc giả cho đề tài này.

Tài Liệu Kinh tế - Thương mại Mới Xem thêm » Tài Liệu mới cập nhật Xem thêm »

Đề thi vào lớp 10 môn Toán |  Đáp án đề thi tốt nghiệp |  Đề thi Đại học |  Đề thi thử đại học môn Hóa |  Mẫu đơn xin việc |  Bài tiểu luận mẫu |  Ôn thi cao học 2014 |  Nghiên cứu khoa học |  Lập kế hoạch kinh doanh |  Bảng cân đối kế toán |  Đề thi chứng chỉ Tin học |  Tư tưởng Hồ Chí Minh |  Đề thi chứng chỉ Tiếng anh
Theo dõi chúng tôi
Đồng bộ tài khoản