LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP NGÀNH NGỮ VĂN NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT HÀ TIỆN QUA VỞ KỊCH “LÃO HÀ TIỆN” CỦA MOLIERE VÀ TIỂU THUYẾT “EUGENIE GRANDET” CỦA H.BALZAC

Chia sẻ: ruavanguom

Moliere và Balzac là hai trong số những tác gia có đóng góp đáng kể cho nền văn học thế giới. Cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của họ đã để lại trong lòng người đọc rất nhiều ấn tượng sâu sắc. Molier được coi là người đã sáng lập ra hài kịch cổ điển Pháp thế kỉ XVII và đưa nó tới đỉnh cao xán lạn. St Beuve đã nhận xét : “Nếu có một đại hội các thiên tài văn học cổ kim trên thế giới thì người đại diện cho văn học Pháp phải là Moliere”....

Bạn đang xem 20 trang mẫu tài liệu này, vui lòng download file gốc để xem toàn bộ.

Nội dung Text: LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP NGÀNH NGỮ VĂN NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT HÀ TIỆN QUA VỞ KỊCH “LÃO HÀ TIỆN” CỦA MOLIERE VÀ TIỂU THUYẾT “EUGENIE GRANDET” CỦA H.BALZAC

LU N VĂN T T NGHI P
NGÀNH NG VĂN
NGH THU T XÂY D NG NHÂN V T
HÀ TI N QUA V K CH “LÃO HÀ
TI N” C A MOLIERE VÀ TI U
THUY T “EUGENIE GRANDET” C A
H.BALZAC
SV. HÀ T UYÊN
L P H4C2
LU N VĂN T T NGHI P I H C SƯ PH M
NGÀNH NG VĂN
NGH THU T XÂY D NG NHÂN V T HÀ TI N QUA V K CH
“LÃO HÀ TI N” C A MOLIERE VÀ TI U THUY T “EUGENIE
GRANDET” C A H.BALZAC

Gi ng viên hư ng d n
Ths. Phùng Hoài Ng c

LONG XUYÊN 5/ 2007

L I C M ƠN
Em xin chân thành c m ơn Trư ng i H c An Giang ã t o m i i u ki n
em hoàn thành lu n văn này.
Em xin chân thành c m ơn các th y giáo, cô giáo trong b môn Ng văn, c
bi t th y Phùng Hoài Ng c ã t n tình hư ng d n em hoàn thành t t lu n
văn.
Tôi xin chân thành c m ơn t p th l p H4C2 ã quan tâm giúp , sưu t m
tài li u giúp tôi hoàn thành lu n văn.
Long
Xuyên 5/2007
Hà T
Uyên



M CL C


PH N M
U………………………………………………….. 1
PH N N I
DUNG………………………………………………. 4
Chương 1: KHÁI QUÁT V HAI TÁC
GI 4
1. Tác gi – Tác
ph m 4
1.1. Vài nét v cu c i và s nghi p sáng tác c a
Moliere 4
1.2. Vài vét v cu c i và s nghi p sáng tác c a H.Balzac
9
2. So sánh ngh thu t xây d ng nhân v t trong văn
hc 13
c i n Pháp th k XVII và trong văn h c hi n th c
phương Tây th k
XIX
2.1. Ngh thu t xây d ng nhân v t trong văn h c c i n
Pháp th k
XVII. 13
2.2. Ngh thu t xây d ng nhân v t trong văn h c hi n th c
phương Tây th k
18 Chương 2: “HÀ
XIX.
TI N” – NHÂN V T QUEN THU C TRONG
VĂN H C TÂY ÂU
1. Nhân v t Euclion trong v “Cái n i” c a
Plaute 21 21

2. Nhân v t Sailock trong “Ngư i lái buôn thành
Venise” 23
(Shakespeare)
3. H’Arpagon trong v k ch “Lão hà
ti n” (Moliere) 25 25
4. Lão Grandet trong ti u thuy t “Eugenie Grandet”
(Balzac) 25
5. Nh n
xét 26

Chương 3: MOLIERE XÂY D NG TÍNH CÁCH HÀ TI N.
BALZAC XÂY D NG NHÂN V T HÀ
TI N 30
1. i m gi ng nhau gi a hai nhân v t H’Arpagon (Moliere)
và 30
lão Grandet (H.Balzac).
2. i m khác nhau gi a hai nhân
vt 39
2.1. H’Arpagon – tính cách hà
ti n 39
2.2. Lão Grandet - nhân v t hà
ti n 45
3. Cách nhìn c a nhà văn i v i nhân v t hà
ti n 50 3.1. Moliere 50
3.2.
H.Balzac 51
K T LU N
………………………………………………………… 54
TÀI LIÊU THAM KH O

PH N M U
1.Lý do ch n tài
Moliere và Balzac là hai trong s nh ng tác gia có óng góp áng k cho n n
văn h c th gi i. Cu c i và s nghi p sáng tác c a h ã l i trong lòng
ngư i c r t nhi u n tư ng sâu s c.
Molier ư c coi là ngư i ã sáng l p ra hài k ch c i n Pháp th k XVII và
ưa nó t i nh cao xán l n. St Beuve ã nh n xét : “N u có m t i h i các
thiên tài văn h c c kim trên th gi i thì ngư i i di n cho văn h c Pháp ph i
là Moliere”. Và không ph i ng u nhiên mà “trong 209 tác gi ư c Balzac
nh c t i trong tác ph m c a mình, Moliere ng u v i 240 l n” (Theo
J.Belatre). M c dù sinh ra trong m t gia ình tư s n h u c n nhà vua, có m t
cu c s ng khá v t v và khó khăn nhưng b ng tài năng và lòng yêu thích ngh
thu t c bi t là k ch, ông ã sáng t o nên nh ng tác ph m i. Trong
nh ng tác ph m c a ông ch t hài k ch r t m nét. Thông qua ti ng cư i
phê phán, kích thói x u xa c a giai c p quí t c, tăng l , phong ki n Pháp,
th hi n quan i m c a ông trư c hi n th c xã h i. Nh ng thăng tr m và tr i
nghi m trong cu c s ng ã là ch t li u và c m h ng Molier ki n t o ra
nh ng tác ph m hài k ch c s c.
Balzac, m t nhà văn “thư kí c a th i i”, m t nhà văn hi n th c xu t
s c c a Pháp th k XIX. Trong s a d ng và phong phú các tác ph m c a
Balzac, ta v n nh n ra ư c s k th a và phát tri n t nh ng b c ti n b i
trư c, ăc bi t có c Molier. Hai tác ph m, m t là v hài k ch “Lão hà ti n”
c a Moliere và m t là ti u thuy t hi n th c “Eugenie Grandet” c a Balzac có
nh ng i m tương ng nhau trong cách xây d ng nhân v t hà ti n, tuy nhiên
cũng có nh ng nét khá c áo mang phong cách riêng ã góp ph n t o nên
s thành công không nh c a hai tác ph m này. Tên c a hai nhân v t
H’Arpagon và lão Grandet ã tr thành nh ng danh t ư c s d ng khá quen
thu c và ph bi n trong dân gian c bi t là Vi t Nam, dùng ch nh ng
ngư i giàu có nhưng keo ki t và có ph n tàn nh n.
V i ôi chút ki n th c ã h c ư c cùng v i s yêu thích hai tác ph m “Lão
hà ti n” và “Eugenie Grandet”, tôi xin m nh d n vi t nên nh ng c m nh n v
cách xây d ng nhân v t hà ti n. R t mong ư c s óng góp ch b o c a b
môn Ng văn và b n ng môn lu n văn này càng phong phú và hoàn thi n
hơn.
2 . L ch s v n
Cho n nay ã có r t nhi u công trình nghiên c u v c hai tác ph m “Lão
hà ti n” c a Moliere và “Eugenie Grandet” c a Balzac, i n hình như ng
Anh ào v i “Ônôre Banzac và m t th gi i bư c i” (NXB Tr – 2002),
c D c v i ch nghĩa phê phán trong văn h c Phương Tây (NXBKHXH
– 1981), ng Th H nh, Lê H ng Sâm v i văn h c lãng m n và hi n th c
phê phán TK XIX, g n ây là cu n “Honore De Balzac- Lão Goriot” (NXB
HQGHN 2001) gi i thi u và nghiên c u do Lê Huy B c biên so n, Văn h c
Phương Tây gi n y u-Nguy n Minh Chính (NXB HQGTPHCM), Văn h c
Phương Tây nhi u tác gi biên so n (NXB GD 2002), Gi i thi u v Moliere
và Lão hà ti n – c Hi u (NXB H – TH chuyên nghi p Hà N i 1978),
Gi i thi u Moliere–Nguy n Minh Chính (VHPT- NXBGD 2002). Nhìn chung
các công trình này ã nghiên c u khá sâu v n i dung và ngh thu t c a hai
tác ph m trên cũng như gi i thi u khá y v cu c i và s nghi p sáng
tác c a Moliere và Balzac. Tuy nhiên vi c i vào phân tích, tìm hi u ngh
thu t xây d ng nhân v t hà ti n thì h u như chưa có m t công trình c th ,
chuyên bi t.
Lu n văn này xin m nh d n nghiên c u m t v n cũng khá m i m và h p
d n nhưng cũng không ph i là ơn gi n nên ch c h n s g p r t nhi u khó
khăn trong quá trình th c hi n. hoàn thành lu n văn ngư i vi t d a vào
m t s tài li u c a các tác gi k trên và nh ng tài li u liên quan n hai tác
gi Moliere và Balzac ( ư c li t kê danh m c Tài li u tham kh o).
3. M c ích nghiên c u
Tìm hi u ngh thu t xây d ng nhân v t c a nhà văn trong m t tác ph m
không ph i là vi c ơn gi n. Nó òi h i ngư i tìm hi u ph i c kĩ, phân tích
văn b n, ch n l c d li u và c bi t ph i có cách nhìn nh n tinh t t ng chi
ti t miêu t nhân v t (hành ng, l i nói, tính cách) và c bi t là m i quan
h gi a nhân v t tìm hi u nghiên c u v i các nhân v t khác, qua ó th y
ư c tư tư ng c a nhà văn g i g m trong nhân v t.
Lu n văn này c g ng tìm ra cách xây d ng nhân v t, c bi t là hai nhân v t
hà ti n H’Arpagon trong v hài k ch “Lão hà ti n” c a Moliere và lão
Grandet trong ti u thuy t hi n th c “Eugenie Grandet” c a Balzac, m t ph n
nào ó là tìm ra s gi ng và khác nhau trong cách xây d ng hai nhân v t này
c a hai nhà văn. T ó tìm hi u cách nhìn c a m i nhà văn trong vi c xây
d ng nhân v t hà ti n, thái v i xã h i ương th i, giá tr c a tác ph m i
v i n n văn h c Pháp trong hai th k XVII và th k XIX nói riêng và n n
văn h c th gi i nói chung.
4. i tư ng và ph m vi nghiên c u
Trong m t tác ph m văn h c có ít ho c nhi u nhân v t, m i nhân v t u có
vai trò khác nhau, th c hi n nh ng nhi m v khác nhau. Bên c nh hàng lo t
nhân v t ph còn có nhân v t chính, nhân v t th hi n quan i m tư tư ng c a
nhà văn. Nhưng ôi khi, không h n nhân v t chính m i th hi n i u ó mà
nhân v t ph có vai trò khá quan tr ng, góp ph n th hi n n i dung tư tư ng
c a nhà văn ví như lão Grandet ch ng h n.
Trong lu n văn này, i tư ng chính là v hài k ch Lão hà ti n c a Moliere và
ti u thuy t hi n th c Eugenie Grandet c a Balzac. Do v y tìm hi u ngh
thu t xây d ng nhân v t hà ti n ngư i vi t i sâu vào tìm hi u hai nhân v t
H’Arpagon và lão Grandet.


5. óng góp c a lu n văn
Vi c nghiên c u, tìm hi u ngh thu t xây d ng nhân v t hà ti n qua hai tác
ph m trên giúp ta nh n ra ư c m t ph n nào ó s v n ng và phát tri n c a
văn h c. t nó vào trong s tương quan v i nh ng nhân v t hà ti n c a nhi u
tác ph m văn h c m t s nư c giúp ta nh n ra ư c hành trình c a nh ng
nhân v t hà ti n trên th gi i cũng như Vi t Nam. Qua nghiên c u xây
d ng nhân v t hà ti n giúp ngư i c nh n th y ư c b m t c a xã h i Pháp
th k XVII và th k XIX, th y ư c s nh hư ng gi a các nhà văn trong
quá trình sáng tác. Và có l giúp ta hi u ư c rõ hơn t i sao l i có nh ng bi t
danh ơc t cho nhi u ngư i H’Arpagon hay lão Grandet.
Ta cũng th y ư c s khác bi t trong vi c xây d ng nhân v t hài k ch và m t
nhân v t ti u thuy t hi n th c hai th k cách xa nhau.
Vi c nghiên c u tìm hi u ngh thu t xây d ng nhân v t hà ti n có th ã có
nhi u ngư i nghiên c u nhưng hy v ng lu n văn này giúp ngư i c t mình
tìm ư c cái nhìn m i m hơn, th y ư c m t cách y hơn trong s so
sánh i chi u hai tác ph m trong hai th k khác nhau thu c hai giai o n văn
h c khác nhau. ây ch là n l c nh bé trong quá trình tìm hi u giá tr n i
dung và nghê thu t c a hai tác ph m lão hà ti n c a Moliere và Eugenie
Grandet c a Balzac.
6. Phương pháp nghiên c u
Ch y u là phương pháp kh o sát và phân tích tư li u, t ng h p và phân lo i
tư li u.
M c ích là ch ra ư c ngh thu t xây d ng nhân v t hà ti n c a Moliere và
Balzac, th y ư c i m gi ng và khác nhau trong cách xây d ng nhân v t.
T ó th y ư c cách nhìn c a m i nhà văn i v i th i i mà h ang s ng,
c bi t là i v i nh ng giai c p t ng l p trên (quí t c, phong ki n, tư s n
thành th , tư b n ).
7. B c c lu n văn
M CL C
PH N M U
PH N N I DUNG
Chương 1: KHÁI QUÁT V HAI TÁC GI
1.Tác gi – Tác ph m
1.1. Vài nét v cu c i và s nghi p sáng tác c a Moliere
1.2. Vài nét v cu c i và s nghi p sáng tác cùa Balzac
2. So sánh ngh thu t xây d ng nhân v t trong hài k ch c i n Pháp và trong
văn h c Phương Tây th k XIX
2.1. Ngh thu t xây d ng nhân v t trong văn h c c i n Pháp th k XVII
2.2. Ngh thu t xây d ng nhân v t trong văn h c hi n th c phương Tây th
k XIX

Chương 2: “HÀ TI N”- NHÂN V T QUEN THU C TRONG VĂN
HC
TÂY ÂU
1. Nhân v t Euclion trong v “Cái n i” c a Plaute (Nhà vi t k ch La
Mã c i)
2. Nhân v t Sailoc trong “Ngư i lái buôn thành Venise” c a
Shakespeare
3. H’Arpagon trong v k ch “Lão hà ti n” (Moliere)
4. Lão Grandet trong ti u thuy t “Eugenie Grandet” (Balzac)
5. Nh n xét
Chương 3: MOLIERE XÂY D NG TÍNH CÁCH HÀ TI N. BALZAC
XÂY
D NG NHÂN V T HÀ TI N
1. i m gi ng nhau gi a hai nhân v t H’Arpagon (Moliere) và lão
Grandet
(Balzac)
2. i m khác nhau gi a hai nhân v t
2.1. H’Arpagon tính cách hà ti n
2.2. Lão Grandet nhân v t hà ti n
3. Cách nhìn c a m i nhà văn i v i nhân v t hà ti n
3.1. Molier
3.2 .H.Balzac
K T LU N
TÀI LI U THAM KH O

PH N N I DUNG
Chương 1: KHÁI QUÁT V HAI TÁC GI
1. Tác gia – Tác ph m
1.1. Vài nét v cu c i và s nghi p sáng tác c a Moliere
1.1.1. Cu c i
Moliere là m t tên tu i l n c a ch nghĩa c i n Pháp, c a l ch s văn h c
Pháp và c a l ch s sân kh u th gi i. Ho t ng ch y u vào cu i th k XVII
cùng th i v i Boileau, La Fontaine, Racine, Moliere em n cho văn àn
Pháp nh ng c ng hi n r t l n v i tư cách là ngu i sáng l p ra hài k ch c i n
và ưa nó t i nh cao xán l n, v i tư cách là nhà văn chi n sĩ ã u tranh
n cùng cho nh ng lý tư ng xã h i ti n b , v i tư cách là ngư i ngh sĩ ưu tú
ã k t tinh ư c nh ng truy n th ng t t p c a nhân dân và dân t c Pháp.
Ch nghĩa c i n Pháp v i Moliere ã chuy n m nh hơn và r ng rãi hơn v
phía cu c s ng hi n th c muôn hình muôn v và luôn luôn sôi ng, trong ó
qu n chúng lao ng ang ti n lên m nhi m m t vai trò m i. M y trăm
năm ã trôi qua nhưng ti ng cư i c a Moliere không lúc nào v ng m t trên
sân kh u ti n b c a Pháp và th gi i. M t s sáng t o ngh thu t c áo c a
Moliere ã i vào cu c s ng, g n ch t v i nó và y m nh nó lên. V i văn
h c hi n i Vi t Nam, l ch s k ch nói Vi t Nam, hài k ch Moliere cũng có
nh ng óng góp áng k .
A.Jean Baptiste Pocelin sinh t i Paris trong m t gia ình tư s n h u c n nhà
vua. Kho ng năm 1636–1639, ông ư c d y d chu áo trư ng trung h c
Clecmon n i ti ng. Trong th i gian này, ông t ra c bi t yêu thích văn
chương, trung thành v i tri t h c và ch u nh hư ng c a Gassandy. Cha ông
nh cho h c lu t và th a k ch c v h u c n nhà vua trong cung ình nhưng
Moliere l i ch n sân kh u gán bó v i m t th ngh nghi p th p hèn vào th i
ó. Năm 1643, ông làm quen v i n di n viên Madelen Beja và cùng v i anh
em nhà Beja xây d ng nên oàn k ch ch danh. M c dù thi u nh ng i u ki n
cơ b n di n xu t như k ch b n và di n viên t t nhưng v i s c g ng h t
s c h v n không thu ư c k t qu áng k gì. oàn k ch tan rã vào năm
1645. Cu i năm ó, Pocelin ã i tên là Moliere và quy t nh cùng anh em
Beja v các t nh nh .
Su t 15 năm tr i (1643–1658) khó khăn, thi u th n Moliere và các b n c a
ông i lang thang kh p nư c Pháp. D c ư ng sáp nh p v i oàn k ch khác.
oàn k ch c a ông ã i qua và bi u di n nhi u nơi trên t Pháp… 15 năm
lưu l c giang h chính là th i gian chu n b cho Moliere m t s nghi p sáng
tác l n. Nó giúp cho ông hi u bi t và tích lũy thêm nhi u ki n th c th c t
trong cu c s ng. Giúp m r ng m i quan h v i nh ng gánh hát , h c t p và
c nh tranh v i h . Cũng chính là th thách ông nhìn nh n kh năng th c
s , th hi n tài năng ngh thu t c a b n thân. Moliere–ngư i di n viên, ngư i
o di n, ngư i sáng tác k ch b n, ngư i lãnh o oàn k ch- ã trư ng thành
lên sau m t quãng th i gian dài gian kh , khó khăn.
T năm 1650, Moliere ã tr thành ngư i ng u oàn k ch và ã có i u
ki n xây d ng d n m t s ti t m c sân kh u c s c. Ông b t u vi t nh ng
k ch h và hài k ch trong ó có v n d ng nh ng kinh nghi m c a k ch m t n
Italia v kĩ thu t, v hành ng v tính cách. Nh ng v k ch u tay c a
Moliere: Chàng ng c (1655), Ghen (1656) ã báo hi u m t tài năng xu t s c.
Thành công c a oàn k ch vang n t n th ô Paris. Năm 1658, oàn ư c
vua v i v th ô. Chính nơi này Moliere ã cho ra m t v k ch h Th y
thu c si tình. V i s h p d n c a nó thì oàn k ch Moliere ã chinh ph c ư c
tri u ình và h ư c l i Paris, ư c dành cho r p hát c a tri u ình là
Peautit Buorbon bi u di n. Sau m t năm ho t ng v a di n v cũ ng
th i tuy n thêm di n viên m i. Năm 1659 Moliere ã m nh d n ưa lên sân
kh u v k ch Nh ng ki u cách r m. V i ý nghĩa phê phán rõ nét c a nó thì
ông ã v p ph i s căm ghét c a b n quý t c phong ki n, cho dù i tư ng
mà ông nói t i ch là nh ng b n quý t c gi mà thôi. T ây cu c i Moliere
chuy n sang m t trang m i, m t giai o n m i – giai o n u tranh xây d ng
m t n n sân kh u dân t c hi n th c ti n b . Nh ng tác ph m c a ông b t u
hư ng vào b n quý t c nhà th , ch chuyên ch . Có l v y mà ông ã ph i
u tranh không ng ng ch ng l i s ph n ng quy t li t iên cu ng c a
chúng. ng th i cũng ph i v i nh ng tác gia, nh ng di n viên kình ch
không ng t lên án ông là không tôn tr ng qui t c c i n, báng b tôn giáo, vi
ph m nh ng qui t c h p th c và làm h i sân kh u th m mĩ. Chính nh ng gian
nan th thách này ã tô luy n tài năng và kh năng sáng t o c a Moliere, ông
ã tr thành nhà sáng tác vĩ i, nhà ngh sĩ lão luy n, nhà t ch c và giáo
d c có tài.
Năm 1662, cho di n v Trư ng h c làm v lên án quan i m phong ki n vô
nhân o, trái t nhiên nhưng vô hi u qu trong vi c giáo d c ph n . V p
ph i s ph n ng quy t li t t b n ph n ng và c nh ng thành viên c a r p
Oten de Buocgeaunhe. Duy nh t Boileau là v n nhi t tình bênh v c Moliere.
Không d ng l i ó Moliere ti p t c công kích b ng vi t thêm hai v k ch
ng n : Phê bình trư ng h c làm v và K ch ng tác Verseil (1663) v nên
b c tranh châm bi m v các nhà phê bình và gi u c t m t s i n hình xã h i.
Trong giai o n 1664–1666, ông vi t ba v hài k ch l n v i nh ng tư tư ng
tri t h c và xã h i phong phú : Tartuffe (1664), Don Juan (1665) và Anh ghét
i (1666). ây là nh ng òn trí m ng công kích vào nhà th , giai c p quí t c
và xã h i Pháp cu i th k XVII. Nh ng th l c ph n ng núp dư i bóng c a
tri u ình và ư c cái ô này che ch ã l p t c la ó và hùa nhau tìm m i cách
e d a, hành hung Moliere. ây là giai o n u tranh căng th ng c a
Moliere.
Sau ó, i ho t ng c a Moliere b t sôi ng hơn v i nh ng v hài k ch
như: Lão hà ti n (1668), Trư ng gi h c làm sang (1670), Nh ng bà thông
thái(1672), Ngư i b nh tư ng (1673)…
Ngày 17.2.1673, trong êm di n th tư v Ngư i b nh tư ng, óng vai nhân
v t chính Molire ã ki t s c trên sân kh u, ư c ưa ngay v nhà và ch hơn
m t gi sau thì ông ã ra i. V n thù ghét Moliere nên nhà th ã ngăn c n
vi c mai táng ông theo nghi th c tôn giáo. V ông ph i ph c xu ng chân vua,
h t l i c u kh n m i ư c phép chôn ông vào lúc êm khuya nghĩa trang
c a nhà th .
i ho t ng ngh thu t c a Moliere là cu c i, m t m t thì kiên trì rèn
luy n trong th c t vĩ i c a nhân dân, m t m t thì u tranh không khoan
như ng v i l c lư ng xã h i en t i, c ng hi n tr n ven cho ngh thu t chân
chính. Ch riêng cu c i y cũng khi n Moliere tr nên b t h .
1.1.2. S nghi p sáng tác
S nghi p sáng tác c a Moliere có th chia ra làm b n giai o n:
Giai o n 1645–1658 bao g m nh ng sáng tác th i kì nhà văn cùng oàn k ch
c a ông i di n lang thang kh p các t nh. ây là giai o n chu n b cho tài
năng v i các v k ch như Th ng ng c (1655), Ghen (1656)…và nhi u v k ch
nay ã th t l c.
Giai o n 1659–1663 là giai o n nhà văn b t u n i ti ng. V Nh ng bà
ki u cách r m (1659) làm náo ng k ch trư ng, ch gi u nh ng con cái gia
ình th dân nhưng l i thích ăn nói, sinh ho t, yêu ương theo ki u quí t c.
Sau v Trư ng h c làm ch ng (1661) nêu lên cu c u tranh gi a hai quan
i m v hôn nhân và gia ình, giáo d c con cái, là v Trư ng h c làm
v (1662) phê phán thói ngu dân, áp ch s c mùi phong ki n trong vi c giáo
d c ph n . B công kích m nh m , Moliere áp l i b ng hai v k ch Phê bình
trư ng h c làm v (1663) và k ch ng tác Vecxay (1663).
Giai o n 1664 – 1666 là giai o n xu t hi n nhi u v kic ki t tác chĩa mũi
nh n v phía các th l c ang th ng tr . Tartuffe (Tartuffe,1664) v a ra m t
ã b c m oán, b lên án là ch gi u nh ng ngư i sùng o, báng b tôn
giáo. Don Juan, 1665 l y tên nhân v t chính, m t nhân v t v a có tư tư ng t
do vô th n, v a là hi n thân c a b n quí t c h t th i tham tàn, phóng ãng và
h t s c trơ tr n. n Anh ghét i (1666) nhà văn phê phán toàn b xã h i
thư ng lưu b ng cách l a ch n nhân v t trung tâm Aleeste là m t anh ghét
i, dư i m t anh t t c u gi d i, ích k và ph n tr c.
Giai o n 1667–1673, nhà văn chuy n hư ng, chĩa mũi nh n vào giai c p tư
s n qua các v Lão hà ti n (1668) v i nhân v t H’Arpagon cho vay n ng lãi
và keo ki t, v Trư ng gi h c làm sang (1670) v i nhân v t Juocdan mu n
h c òi quí t c và v Ngư i b nh tư ng (1673) v i nhân v t lão Argan m c
ch ng b nh tư ng tư ng làm cho khán gi cư i nôn ru t.
V k ch “Lão hà ti n”
Moliere ã l i cho i sau nhi u nhân v t b t h , nh ng nhân v t quen
thu c trong ngôn ng văn chương và ngôn ng hàng ngày c a dân chúng
“H’Arpagon” là trong nh ng nhân v t y. M t Hacpgon có nghĩa là m t ngư i
hà ti n, keo b n và tàn ác n m c m t c tính ngư i. H’Arpagon là nhân v t
chính c a v hài k ch Lão hà ti n (1668).
H’Arpagon là m t ngư i làm giàu b ng ngh cho vay n ng lãi, lão góa
v có m t con trai và m t con gái, lão r t giàu có nên có c gia nhân ày t và
xe ng a. Song lão không mu n chi tiêu cho ai, cho b t c vi c gì. Con trai lão,
ngư c l i là m t tay phá gia chi t . i v i k ăn ngư i lão qu t ti n công,
lão luôn luôn nghi ho c cho h ăn c p, lão khám xét r t kh . i v i ng a
kéo xe thì lão c t gi m ph n ăn. Các con ã n tu i d ng v g ch ng thì lão
nh l y cho con trai m t bá góa v l m c a, ép duyên con gái v i m t ông già
ch vì m t lí do duy nh t ông ta không òi c a h i môn. Lão h t s c gia
trư ng, n u con trai không nghe l i lão d a s tru t quy n th a k và t b
n u con gái không ch u l y ngư i mà lão ã quy t nh, lão s cho vào nhà tu
kín.
làm giàu, H’Arpagon cho vay lãi n ng chưa t ng th y, lão gán
nh ng c v t i, gãy h ng vào s ti n cho vay. Con trai v n là tay ăn
chơi, m t hôm li u i vay lãi chi tiêu, lãi bao nhiêu cũng ch u. Ngư i cho
vay thì ưa ra nh ng i u ki n h t s c kh c nghi t. G p nhau, v i v l là hai
cha con, ngư i cho vay và k i vay. Th là di n ra m t tr n s v nhau vô
cùng bi át. ng ti n ã làm m m t H’Arpagon.
Con trai yêu m t cô gái tên là Marianee, nhà nghèo, n t na. Tình c
th nào H’Arpagon cũng tha thi t yêu cô này. H’Arpagon dùng mánh khóe r t
b i con trai ph i thú nh n và như ng Marianee cho mình. Th là l i x y
ra m t tr n ng gi a hai cha con, y bi k ch.
K t c c, nh c u y t ranh mãnh La Fleser ăn tr m và gi u cái tráp
vàng c a lão H’Arpagon chôn ngoài vư n gi làm “con tin”, H’Arpagon
ành ch u cho con trai l y Marianee và con gái l y Valère. Còn lão, lão l y l i
cái tráp vàng yêu quí c a lão.
1.2. Vài nét v cu c i và s nghi p sáng tác c a H.Balzac
1.2.1. Cu c i
Honoré de Balzac là nhà văn hi n th c l n nh t c a Pháp và Tây Âu th k
XIX, là “b c th y c a ch nghĩa hi n th c” (Engels), ngư i “ ã mang c xã
h i trong u”, b c “ti n sĩ khoa h c xu t s c” vì nh ng hi u bi t sâu xa c a
ông v i “nh ng quan h th c t i” (Marx).
Ông sinh ngày 20.5.1799 t i Tours. Cha là nông dân, m là ngư i buôn d .
H c trư ng dòng nhưng Balzac r t mê c sách, c nh ng tác ph m c a
nh ng nhà văn Ánh sáng như Diderot, Rousseau…vào trư ng lu t, ông v n
theo các giáo trình văn–s -tri t i h c Sorbonne. Ra trư ng, ông không i
làm lu t sư mà theo u i con ư ng văn chương. Chính vì v y, cha ông ã b t
bu c ông trong hai năm ph i ch ng t tài năng văn chương c a mình. Và ông
lao vào sáng tác trong m t hoàn c nh h t s c khó khăn và thi u th n trên m t
gác xép l p s p nhưng ó l i là d p ông ti p xúc v i cu c s ng c a nh ng
ngư i nghèo kh . Ông ã t ng nói: “Tôi c m th y như mình ang m c chi c
áo rách rư i c a h , mang nh ng ôi giày th ng c a h ”, “ch có nh ng
tâm h n b ngư i i không hi u và nh ng ngư i nghèo là bi t quan sát vì t t
th y u làm h m ch lòng và vì s quan sát là do m t n i au kh . Trí nh
ch ghi kĩ nh ng gì là au thương”.
V k ch u tay b th t b i nhưng ông không th t v ng. Ông chuy n sang vi t
ti u thuy t en, ti u thuy t phiêu lưu ki m s ng. R i th y không th s ng
b ng ngòi bút ông chuy n sang kinh doanh xu t b n, m nhà in, úc ch …
Cu i cùng thua l , ông ph i bán c nhà in.
Có th nói, trong mư i năm u bư c vào i ông g p ph i y nh ng th t b i
chua cay nhưng ó l i là mư i năm tích lũy v n s ng, rèn luy n tay ngh “tôi
có ư c m t kh năng quan sát m nh m là vì tôi ã b quăng vào lo i
ngh nghi p”, “tôi s ng m t cu c i lao ng say mê. Lao ng là t t c i
v i tôi”. Balzac có m t kh năng làm vi c phi thư ng. Hàng ngày ông thư ng
làm vi c t 12 gi khuya n 8 gi t i ngày hôm sau ch ngh 4-5 ti ng ng
h m i ngày. Hàng ch c tác ph m ra i trong m t năm là thành qu c a s
lao ng mi t mài và không m t m i c a ông.
Ông b t u n i ti ng năm 30 tu i v i tác ph m: Nh ng ngư i Chouans(1829)
miêu t cu c n i lo n c a giai c p quí t c và s th ng l i c a l c lư ng dân
ch . R i hàng lo t tác ph m xu t s c khác l n lư t ra i:Gobseck (1830)
kh c h a hình nh ngư i cho vay n ng lãi, Mi ng da l a(1831) nói v nh ng
con ngư i có mơ ư c v m t cu c s ng giàu sang nhưng b tan v , ti u thuy t
hi n th c Eugenie Grandet (1832) phơi bày t n bi k ch v s băng ho i c a
ng ti n i v i con ngư i…
Balzac m c b nh tim l i u ng r t nhi u cafè do v y ngh ngơi là r t c n thi t
nhưng ngư c l i th i gian ngh ngơi i v i ông l i quá ít i. Năm 1847 c m
th y s c kh e ã suy gi m và ông ã c g ng hoàn thành ư c v ng cu i
cùng k t hôn v i bà Hanska.
u năm 1850, dù b nh n ng nhưng ông v n n Ukraine c hành hôn l .
Sau khi tr v Paris chân tay ông ã b sưng phù, ùi b ho i t và ông t tr n
vào ngày 18.8.1850 khi m i 51 tu i, ra i trong s cô ơn gi ng như nhi u
như nhân v t c a ông.
Ông ư c chôn nghĩa a Piteur Lasezer gi a nh ng ngày Paris mưa gió.
Ông ra i nhưng tên tu i và s nghi p c a ông ã tr thành m t kho tư li u vô
vùng quí giá cho nhi u ngành khoa h c xã h i và ngư i i v n luôn nh c t i
ông “B c th y c a ch nghĩa hi n th c”.
1.2.2. S nghi p sáng tác
Balzac không ph i là m t th n ng văn h c ngay t lúc nh mà v i
ông “thiên tài là m t d c g ng liên t c”. Có l vì v y n năm 30 tu i tr i
qua hơn 10 năm sáng tác v n chưa thành công.
Năm 1820, ông cho ra m t v k ch Cromwell nhưng nó không l i
n tư ng gì như m t s nh n xét v a khô khan l i vô v “tác gi làm vi c gì
cũng ư c tr eo u i văn chương”.
Giai o n 1818–1828 vi t g n mư i ti u thuy t nhưng chưa thành
công, chưa ánh d u ư c tên tu i c a mình. ây là giai o n Balzac ang dò
ư ng.
Tác ph m Nh ng ngư i Chouans ư c hoàn thành năm 1829 là tác
ph m m u cho c b T n trò i vĩ i.
Giai o n 1829–1835 giai o n u trong vi c sáng tác t n trò i. lúc
u ông d nh vi t 143 tác ph m nhưng cu i cùng ch m i hoàn thành ư c
97 tác ph m. T n trò i “cung c p m t b l ch s hi n th c tuy t v i c a xã
h i Pháp, c bi t là xã h i thư ng lưu Paris” (Engels). Balzac t nh n mình
là ngư i thư kí trung thành c a th i i là v y.
Sau ây là nh ng tác ph m cơ b n trong “T n trò i”:
Ph n I : Kh o lu n phong t c
1. Nh ng c nh i tư
Gobseck, Nhà con mèo chơi bóng (1830), Ngư i àn bà tu i ba mươi
(1831), i tá Sabert (1832), Lão Griot I, II (1934,1935), L c u hôn c a k
vô th n (1836)…
2. Nh ng m nh i t nh l
Cha x Tours (1832), Eugenie Grandet (1833), Bông hu nơi thung lũng
(1835), Căn phòng ch a c I (1836), o m ng tiêu tan (1837), Cô gái già
(1838)…
3. Nh ng c nh i Paris
Xazazin (1831), N công tư c De Langie (1834), Cô gái m t vàng (1835),
Faxino Can (1836), Nh ng viên ch c (1837), Nhà ngân hàng Nucingen
(1838), Vinh và nh c c a ngư i kĩ n I (1839), M t trái c a l ch s hi n i
(1842), M t tay buôn bán (1845), Ông anh h Pon (1847)…
4. Nh ng c nh i chính tr
M t giai o n c a th i kì kh ng b (1830), Maccar (1841), i bi u Acxi
(1847)…
5. Nh ng c nh i nhà binh
Nh ng ngư i Chouans (1829), M i am mê nơi sa m c…
6. Nh ng c nh i nông thôn
Ngư i th y thu c nông thôn (1833), Ngư i cha x nông thôn I (1838),
Ngư i cha x nông thôn II (1839)…
Ph n II : Kh o lu n tri t h c
Thu c trư ng sinh (1830), Ki t tác chưa ai bi t t i (1831), Mi ng da l a
(1831), Quán (1831), Gia ình Manara (1832), Louis Lambe (1833), i tìm
cái tuy t i (1834), Menmot quy thi n (1835), a con b nguy n r a (1836),
Maximilia oni (1839)…
Ph n III : Kh o lu n phân tích
Sinh lí h c hôn nhân (1829), Nh ng n i phi n hà c a cu c s ng v
ch ng (1845).
T n trò i là b c tranh v xã h i Pháp th k XIX. B c tranh trung
tâm T n trò i ã di n t “ úng như là s th t, như là cu c s ng” qua ng
l c ch y u chi ph i xã h i tư s n là ng ti n. Quá trình tích lũy m máu
c a giai c p tư s n, con ư ng tư s n hóa c a giai c p quí t c Pháp, s tha hóa
c a con ngư i trư c s c m nh ng ti n, s ph n bi th m c a nh ng “con
ngư i bé nh ” trong xã h i tư s n Pháp.
V i b T n trò i, Balzac ã t n n t ng cho văn h c hi n th c,
ra nh ng nguyên t c mĩ h c c a ch nghĩa hi n th c, xây d ng nhân v t theo
nguyên t c i n hình trong hoàn c nh i n hình… khi n cho cu c s ng hi n ra
phong phú và sinh ng “th c hơn cu c s ng th c” dư i con m t c a nhi u
ngư i. T n trò i ó là m t pho biên niên g n như t ng năm m t c a l ch s
xã h i Pháp th i ó, m t b bách khoa toàn thư, m t h th ng “huy n tho i”.
Ti u thuy t Eugenie Grandet :
Ti u thuy t xoay quanh b ba nhân v t Eugenie–Lão Grandet–
Charles, là m t ti u thuy t hi n th c nhưng còn vương v n chút lãng m n c a
Balzac. ây ta b t g p hình nh lão Grandet lúc u ch là m t ngư i th
óng thùng m t th tr n nh c a nư c Pháp – th tr n Saumur, nh g p ư c
v n vay mà ph t lên sau cách m ng 1789. V i s v n có ư c cũng kha khá,
lão d n d n bi t cách làm cho ng ti n c a lão sinh sôi n y n . Lão mua “giá
r như cho” nh ng cánh ng nho tài s n u giá ư c. Lão buôn vàng, u
cơ tích tr rư u vang và k t qu là ã tr thành m t tay tư s n giàu s nhưng
l i là m t ngư i h t s c keo ki t. V , Eugenie con gái duy nh t c a lão, m
Nanon ngư i qu n gia tâm c và ngay b n thân lão là nơi th c hành chính
sách ti t ki m n keo ki t c a lão. Lão n m gi tay hòm chìa khóa trong
nhà, hàng ngày ích thân phát t ng m u bánh mì, t ng viên ư ng cho v và
con.
Cruchot và Des Grassins là hai gia ình có th l c Saumur thư ng
t i lui b lão, hòng giành nhau cô con gái k th a gia tài k ch xù mà
lão Grandet ã dày công vun p. Nhưng lão thì không bao gi nghĩ n h nh
phúc c a con gái.
Em trai Grandet Paris b phá s n, trư c khi t t ã g i con trai là
Charles v Saumur nh lão cưu mang nhưng lão ã v i t ng kh Charles i
n r nh n và gi n cho y sau này y t tr . Trong th i gian ng n
l i nhà bác, tình c m gi a Charles và Eugenie ã n y n thành tình yêu. Bi t
là Charles ph i sang n nơi m nh t xa xôi, Eugenie ã gi u cha em s
vàng mình dành d m ư c trao cho Charles làm v n kinh doanh. Khi Grandet
bi t chuy n thì ã nh y l ng lên và giam ngay con gái vào bu ng kín ch cho
u ng nư c lã và bánh mì l t. Bà Grandet vì au bu n mà m t. S v ch t con
òi gia tài lão li n gi ng hòa v i con. Sau khi lão m t thì ch còn Eugenie
s ng bơ vơ v i hy v ng là s ón nh n ư c tình yêu c a Charles khi anh ta t
n tr v .
Sau b y năm s ng n , Charles ã ki m ư c m t s ti n
l n nhưng ã thay i b n tính. Trên ư ng v Paris h n ã ính hôn v i m t
cô gái quí t c nhưng x u xí nh m ki m chân trong xã h i thư ng lưu ang là
m t th i ó và quên h n m i tình u v i Eugenie. Tuy b ph b c nhưng
Eugenie v n em ti n lên Paris tr n cho h n, r i sau ó k t hôn v i m t
ngư i mà cô không h yêu. Năm 33 tu i thì Eugenie ã ph i s ng cu c i
góa b a..
Ti u thuy t Eugenie Grandet là m t trong nh ng ti u thuy t thành
công c a Balzac, tác ph m ã t o nên m t i n hình keo ki t, b n x n – lão
Grandet. Tác gi ã phơi bày thói tham lam, keo b n l i hám ti n, xem ti n
như là m ng s ng c a giai c p tư s n. Grandet t o nên m t hình tư ng r t th t
và h t s c sinh ng v giai c p tư s n v i s sùng bái ti n b c như m t th
tôn giáo. Tác ph m phơi bày s c m nh nghi t ngã c a ng ti n, chính nó ã
h y ho i tâm h n con ngư i, gi t ch t nh ng tình c m thiêng liêng nh t và có
th bi n ch t con ngư i. Quá trình Grandet làm giàu cũng là quá trình ph t lên
c a giai c p tư s n sau i cách m ng Pháp 1789, ó cũng là quá trình tích lũy
ti n tư b n trong i u ki n l ch s m i.
2. So sánh ngh thu t xây d ng nhân v t trong văn h c c i n Pháp th
k XVII và trong văn h c phương Tây th k XIX
2.1. Ngh thu t xây d ng nhân v t trong văn h c c i n Pháp th k
XVII
Văn h c c i n Pháp ra i vào u th k XVII và phát tri n r c r
vào n a sau th k , là m t óng góp quan tr ng vào kho tàng l ch s văn h c
th gi i.
M t m t văn h c c i n ti p t c truy n th ng văn h c th i Ph c
Hưng, ca ng i t nhiên, lí trí và ngh thu t c i Hy L p, La Mã, phê phán
quy t li t th gi i quan phong ki n, trư c h t là tri t h c kinh vi n – m t tri t
h c kìm hãm con ngư i trong ngu d t và nô l . m t khác, do s phát tri n c a
giai c p tư s n óng vai trò tích c c lúc b y gi , nh s phát tri n c a khoa
h c và tri t h c duy v t, Văn h c c i n có nh ng nét c áo mà t m y th
k nay nhi u nhà lý lu n ã tìm cách xác nh nhưng chưa i n th ng nh t.
Văn h c c i n ph n ánh tương i trung th c xã h i, y mâu thu n
và tàn ác c a nư c Pháp dư i tri u i Louis 13. Nó bi u hi n nh ng tình c m
và khát v ng t do, dân ch c a nhân dân. Nó là ti ng nói kh e m nh, trong
sáng c a m t dân t c m i th ng nh t và ang l n m nh. Nh ng c trưng dân
t c t do dân ch này mang lai cho văn h c c i n s c s ng vui tươi, ni m
tin v ng vàng và nh ng nét hi n th c sâu s c.
Quan ni m v cái p c a ch nghĩa c i n b t ngu n t hoàn c nh
c bi t c a nư c Pháp m i dư c th ng nh t và y h a h n t do dân ch ,
ánh sáng. T ó nó cũng n y sinh m t lí trí trong sáng, kh e m nh: cách b trí
cân i h p lí, cân i, sáng s a, khúc tri t, văn phong trong sáng, m ch l c
âm i u nh p nhàng. Lí trí con ngư i ư c ca ng i như là thư c o giá tr c a
m i tư tư ng tình c m và tư tư ng. Văn h c c i n ca ng i t nhiên và ph n
i t t c nh ng gì gi t o, c c oan, y d c v ng m ám. c bi t trong hài
k ch c a Moliere và La Fontaine còn ch u nh hư ng c a tri t h c duy v t
Gassendy, ngư i tiêu bi u cho lu ng tư tư ng t do h i th k XVII. H s ng
g n gũi v i nhân dân, có lương tri kh e m nh và trong sáng. Ch nghĩa c
i n ã g n bó ch t ch v i truy n th ng dân t c, ưa văn h c dân t c Pháp
lên m t bư c ư ng m i, nó góp ph n tích c c vào vi c xây d ng qu c gia
th ng nh t, ch ng l i cư ng quy n và áp b c. V a ch ng l i cung ình v a
ch u nh hư ng c a cung ình ó là nh ng mâu thu n cơ b n c a văn h c c
i n Pháp th k XVII. Ch u nh hư ng tiêu c c c a tri t h c duy lí
Descartes, các nhà văn c i n trong khi xây d ng tính cách nhân v t không
nh n th c ư c rõ t hoàn c nh l ch s quy nh m t ph n tính cách hân v t,
h tư ng r ng lí trí con ngư i có kh năng khôi ph c t nhiên xã h i ưa loài
ngư i n t do, h nh phúc.
Hài k ch là m t trong nh ng th lo i thành công nh t và phát tri n nh t
c a văn h c c i n Pháp. ph c v cho vi c nghiên c u tìm hi u tài,
lu n văn này xin i sâu vào tìm hi u ngh thu t xây d ng nhân v t trong hài
k ch c i n Pháp.
Hài k ch là k ch dùng hình th c gây cư i ch gi u ho c kích
nh ng thói x u, nh ng bi u hi n tiêu c c trong xã h i. Châu Âu, trư c ch
nghĩa c i n hài k ch ch nh ng tác ph m ngư c v i bi k ch và nh t thi t ph i
có m t k t c c vui v (có h u), các nhân v t hài k ch thư ng thu c v t ng l p
th p kém. Trong nhi u h thi pháp hài k ch ư c xác nh như m t th lo i
b c th p ( i l p v i th lo i b c cao là bi k ch). Văn h c th k Ánh sáng,
tương quan ó b phá v b i vi c th a nh n k ch b c gi a, t c là k ch th dân.
th k XIX và nh t là th k XX, hài k ch là th lo i r t t do và a d ng.
các nhân v t hài k ch, ph m ch t bên trong không tương x ng v i v
trí thân ph n c a nó và do v y nó áng là n n nhân c a ti ng cư i. Ti ng cư i
h uy tín c a nhân v t y và b ng cách này ti ng cư i th hi n s m nh lí
tư ng c a mình. Ph m vi c a hài k ch r t r ng, t châm bi m chính tr n hài
hư c vui nh n nh nhàng. Tuy nhiên lo i hài k ch có n i dung xã h i sâu
s c thì s ng c m s l n át ti ng cư i và hài k ch s bi n thành chính k ch.
Các tính cách trong hài k ch thư ng ư c miêu t m t cách m nét, c n c nh,
tr ng thái tĩnh c a tính cách và nh ng nét gây cư i c a nó s ư c nh n m nh.
Có r t nhi u th lo i hài k ch như hài k ch tính cách, hài k ch phong t c, …
Nh ng hài k ch C i n thư ng k t h p v i ch t hài c a tính cách (ví d như
hài k ch c a Moliere).
Aristophan ư c ngư i ta g i là cha c a hài k ch b i l ông là
ngư i u tiên sáng t o ra hài k ch châm bi m xã h i chính tr . Văn h c Hy
L p và La Mã c i, trung tâm c a hài k ch thư ng là nh ng thăng tr m
trong cu c s ng riêng tư. th i trung i Châu Âu y u t ti ng cư i mang
màu s c h i c i trang dân gian và thâm nh p vào các th lo i tôn giáo.
Châu Âu có s phân bi t nh ng ki u hài k ch khá b n v ng; hài k ch bác h c
th k XVI và hài k ch m t n Italia ã nh hư ng m nh m n s phát
tri n c a sân kh u Châu Âu. Hài k ch tình yêu c a Shakespeare n i b t s
phong phú v tâm tr ng ã th hi n tư tư ng ch o th i Ph c Hưng v
quy n l c t nhiên i v i tình c m con ngư i, an d t ch t hài v i ch t xúc
ng làm cho cái hài ti p c n cái bi. Trong tác ph m c a mình Shakespeare ã
k t h p ng th i cái kì quái áng cư i v i ni m vui sư ng v i v pc a
nhi u tính cách. Còn Moliere ã t ng h p các trò hài hư c dân gian v i “hài
hư c bác h c” th i Ph c Hưng. Hài k ch th k Ánh sáng k t h p s ch gi u
cay c v i s vui nh n và nh y c m c a các nhân v t chính di n.
Nh ng kh năng ngh thu t m i c a hài k ch như nâng cao vi c th
hi n tâm lí, xây d ng tính cách ph c t p hơn, ư c b c l cu i th k XIX,
u th k XX trong lo i hài k ch tư tư ng c a Bernard Shaw và hài k ch tâm
tr ng c a Shekhov. th k XX, nét n i b t hài k ch là s a d ng c a
nh ng bi n th c th lo i : hài k ch t cáo xã h i c a Brest, Ecexi…th pháp
th hi n cũng r t a d ng.
K t c và phát huy m nh m k ch h dân gian Pháp. Trư c Moliere
cho n 30 năm u th k XVII, trên sân kh u Pháp chưa có hài k ch, k ch h
dân gian v n là ph bi n. Nhưng k ch h không phát tri n ư c m t ph n do
s thô sơ, u trĩ v tư tư ng và ngh thu t, m t ph n do không ư c dư lu n
xã h i tôn tr ng, khuy n khích. Sau ó g n gi a th k , nhi u nhà so n k ch k
c Corneil và Racine u có vi t hài k ch nhưng nh ng hài k ch này v a ít i
v a chưa ư c chú ý xây d ng nên chưa làm nh hư ng gì n v trí c a k ch
h . Ch t Moliere tr i, hài k ch Pháp m i chính th c ra i và tr thành vũ
khí u tranh. Vì nó ã k t h p ư c ý nghĩa xã h i r ng l n v i cái cư i
thâm thúy, nh ng truy n th ng c a k ch h dân gian v i nh ng sáng t o g n
li n v i th i i.
Moliere ã sáng t o ra hài k ch c i n Pháp. V i Moliere hài k ch ã
t ư c t i m t trình r t cao tư cách ng ngang hàng v i b t c m t
th lo i sáng t o nào khác. Ch u nh ng nh hư ng c a nh ng tư tư ng tri t
h c l n, tham gia tích c c vào vi c d ng lên b m t văn hóa, văn ngh có tính
dân t c Pháp dư i s lãnh o t p trung c a Nhà nư c dân ch chuyên ch
Pháp, sáng t o theo ư ng l i phương châm chung c a nh ng nhà c i n ch
nghĩa mà ông thư ng ti p xúc, áp ng ư c nhu c u th m mĩ c a th i i.
Moliere ã c ng hi n cho ch nghĩa c i n b ng nh ng s n ph m riêng c a
mình–nh ng hài k ch c i n ưu tú ư c ông o công chúng Pháp th k
XVII và ngày nay hâm m . Moliere t ng xác nh “nhi m v c a hài k ch là
miêu t , nói chung nh ng thói x u c a con ngư i và ch y u là c a con ngư i
th k chúng ta” (K ch ng di n Verseille), “th hi n trong lòng ch nghĩa
c i n m t cu c c i cách v hài k ch trên cơ s ch nghĩa hi n th c”
(Mokouski). N u các c i n ch nghĩa ch y theo “cái như th c” mà b rơi
“cái th c” thì “Moliere là nhà hi n th c có ý th c” (P.Daix).
Như v y n Moliere thì hài k ch c i n Pháp m i th c s phát tri n
v i nh ng tác ph m n i ti ng: Tartuffe, Lão hà ti n, Trư ng gi h c làm sang,
Ngư i b nh tư ng…
Moliere là ngư i có óng góp quan tr ng trong phát tri n văn h c
Pháp th k XVII.
M t b ph n quan trong trong gia tài hài k ch c a Moliere là nh ng hài
k ch tính cách. Nh ng hài k ch này ph n ánh xu hư ng i vào lòng ngư i, mô
t tâm lí, nghiên c u t nhiên c a ch nghĩa c i n nói chung. làm rõ các
tính cách khi n chúng i n hình trong khuôn kh c a sân kh u c i n,
Moliere ã ch n con ư ng riêng. Ông t p trung cao vào tính cách nhân
v t, th m chí vào nét cơ b n trong tính cách nhân v t. Ông tư c b nh ng chi
ti t ph , r c r i, i l p không l i cho s chú ý theo dõi và xây d ng tính
cách. Trong hài k ch tính cách c a Moliere ch còn th y hi n lên m t tính cách
c th , d nh n, d phân bi t. m i nhân v t là hi n thân c a m t tính cách nh t
nh, ho c o c gi ho c hà ti n ho c thông thái r m…Nh ng tính cách
khác, n u có u ph i lùi xu ng hàng dư i nh m ph c v cho tính cách ch
y u. c i m c a nh ng tính cách này là tính hài k ch b c l óc ch quan
ng nh n và c ch p. Nhân v t hài k ch có nh ng sai l m nh ng t t x u hi n
nhiên, không nguy hi m ch t ngư i nhưng không sao tránh kh i th t b i
nhưng nhân v t y l i tin r ng mình nghĩ và làm úng, mình n m l ph i,
mình s th ng và khăng khăng không ch u th a nh n th c t khách quan. u
óc y o tư ng, nhân v t tr nên hài hư c l b ch, áng b chê cư i.
kh c rõ tính cách và cũng tăng cư ng tính hài k ch, Moliere
thư ng hay dùng m t bi n pháp khá quen thu c: cư ng i u tính cách, y
tính cách lên sát ranh gi i c a s phi lí, khó tin, không gi ng như th t. Nhưng
ngh thu t cư ng i u c a Moliere hoàn toàn không ph i là s phóng i tùy
h ng, ch quan mà v n g n bó ch t ch v i hi n th c, có cơ s hi n th c ch c
ch n nên có s c m nh và ư c th a nh n.
Tính cách nhân v t mà ông xây d ng là mô t nh ng con ngư i c th
c a th i i mình. Nhân danh lí trí và t nhiên, ti ng cư i Moliere chĩa mũi
nh n vào cái phi lí và cái trái t nhiên trong i s ng hi n th c, trong hài k ch
c a ông ta th y có hai lo i nhân v t : nhân v t mang n i dung lí trí và nhân v t
ánh m t lí trí. Lo i th nh t thì sáng su t, lo i th hai thì l m l c. Hégel ưa
ra nh n xét “Nhân v t hài k ch c a Moliere thành i tư ng cho ngư i
ngoài cư i…Gã Tartuffe c a Moliere khi b v ch m t là tên gian ác th t s ,
ch ng có gì là vui h t” (M h c- Hégel). Nh ng nhân v t hài k ch này là
nh ng nhân v t mà ngư i ta cư i v h (khác v i nhân v t hài k ch c a
Shakespeare là ta cư i v i h ).
Ti ng cư i c a Moliere hư ng vào r t nhi u i tư ng khác nhau
trong xã h i ang d n tư s n hóa lúc ó, sau khi ném hàng lo t tác ph m ánh
vào phong ki n và nhà th , Moliere ã hư ng ti ng cư i c a mình sang i
tư ng m i : giai c p tư s n, ông ghét nh t giai c p tư s n hai i u : h c òi
quí t c và keo ki t, hám ti n. “Trong t t c hài k ch ngày xưa bao gi ngư i ta
cũng th y m t y t làm h cù khán gi , trong t t c v k ch ngày nay c a
chúng ta, bao gi cũng ph i có m t h u tư c l b ch mua vui thiên h ”
(K ch ng tác Verseille). Thay i v ch t trong hài k ch, Moliere ã hư ng
ngòi bút t i ba i tư ng chính là: quí t c, tăng l , tư s n.
Bên c nh bi k ch, thơ ng ngôn…, hài k ch là m t trong nh ng th
lo i phát tri n nh t c a n n văn h c Pháp th k XVII. Moliere ã kh ng nh
vai trò c a mình trong n n văn h c Pháp nói riêng và văn h c th gi i nói
chung.
2.2. Ngh thu t xây d ng nhân v t trong văn h c hi n th c Phương Tây
th k
XIX
Trong văn h c Phương Tây và trong văn h c th gi i nói chung, ch
nghĩa hi n th c v i tư cách là m t phương pháp sáng tác v a là m t trào lưu
văn h c có vai trò và v trí tr t quan tr ng. M t m t, trên dòng văn h c hi n
th c phát tri n qua các th i i, văn h c hi n th c phê phán ã xu t hi n như
nh cao nh t c a th i i Tư b n ch nghĩa, trư c khi ch nghĩa hi n th c xã
h i ch nghĩa ra i k t nh ng năm ba mươi c a th k XIX. Và khi nó sinh
ra Phương Tây vào lúc giai c p tư s n bư c lên v trí th ng tr , r i tr i qua
ba giai o n phát tri n t hình thái hi n i, ch nghĩa hi n th c phê phán
ngày càng tr nên ph bi n khi ch nghĩa tư b n tr thành h th ng toàn th
gi i và cho t i nay nó ã cung c p cho kho tàng văn h c loài ngư i hàng lo t
nh ng tác gia và tác ph m xu t s c, h t s c a d ng. c bi t th lo i ti u
thuy t.
Văn h c hi n th c phê phán xu t hi n sau năm 1820 dư i th i Trung
Hưng phát tri n m nh m n nh ng năm 60 và có th chia làm hai th i kì
trư c và sau năm 1848. Sau cu c cách m ng tháng 7 năm 1830, chính quy n
thu c v giai c p i tư s n mà Marx g i là “quí t c tài chính”. ng ti n
th ng tr trong m i lĩnh v c xã h i v i quy n l c và s c m nh tha hóa c a nó.
Cu c cách m ng công nghi p di n ra và giai c p công nhân d n trư ng thành
ã d n n cu c cách m ng tháng 6 năm 1846. Giai o n trư c năm 1848 là
giai o n phát tri n r c r c a văn h c hi n th c v i nh ng nhà văn ưu tú :
Stendhal, Balzac, Meerimer.
Theo qui lu t phát tri n chung c a ngh thu t, m t n n ngh thu t m i,
ti n b bao hàm c y u t k th a (v i di s n t t p) c y u t ph nh v i
nh ng hi n tư ng l i th i trong cu c s ng ngh thu t. Là bư c ư ng phát
tri n chính c a văn h c, ch nghĩa hi n th c th k XIX k th a nh ng truy n
th ng ưu tú c a quá kh . Ch nghĩa c i n thiên v cái chung, cái ph bi n
khi xây d ng nhân v t. Ch nghĩa lãng m n cao cái cá th ư c nâng t i
m c phi thư ng, ngo i l i n hình hi n th c ch nghĩa, tính khái quát cao v i
tính cá th sâu s c. Tính cách nhân v t tiêu bi u cho nh ng l c lư ng xã h i
nh t nh, tính cách hình thành, ho t ng và phát tri n trong nh ng hoàn
c nh xã h i nh t nh. Khác và hơn h n ch nghĩa c i n, ch nghĩa lãng
m n, ch nghĩa hi n th c t nhân v t trong hoàn c nh c a mâu thu n và u
tranh giai c p, hoàn c nh này quy t nh s v n ng, di n bi n c a tính cách,
m t s v n ng không cơ gi i mà theo logic n i t i c a b n thân tính cách.
Các ngh sĩ hi n th c l n, s phân tích sâu s c, r ng rãi v m t xã h i
k t h p v i s phân tích tinh vi v m t tâm lí. Nhân v t ư c th hi n v i t t
c tính a d ng, phong phú c a i s ng n i tâm v a là s n ph m c a hoàn
c nh, ch u s chi ph i c a hoàn c nh v a có tính c l p bên trong. C m xúc,
suy nghĩ, cách x s c a nhân v t phù h p v i các c i m trong tính cách
xã h i c a h v i qui lu t n i t i c a h , nh ng i u này ư c c u thành b i
các quan h xã h i c a x s và th i i h .
M t c i m n i b t hơn c so v i n n văn h c trư c ch nghĩa hi n
th c phê phán ã xây d ng ư c i n hình “Ngoài s chính xác c a các chi
ti t ra còn ph i nói n s th hi n chính xác nh ng tính cách i n hình trong
nh ng hoàn c nh i n hình”. Nhà văn lãng m n trong khi miêu t hình tư ng,
không chú ý y n nh ng hoàn c nh l ch s c th trong khi dùng nh ng
bi n pháp ngh thu t nh n m nh s i l p c a các mâu thu n, h không
chú tr ng nghiên c u quan h hi n th c và quan h bi n ch ng ph c t p c a
th gi i khách quan. Nhân v t lãng m n thư ng ư c nhà văn ưa vào nh ng
hoàn c nh hoang ư ng, hư o.
V phương di n miêu t nh ng tính cách i n hình, các nhà hi n th c
c g ng b o v t l c a hoàn c nh s ng th c, miêu t nhân v t trong s liên
h ph c t p và trong m i quan h c th l ch s , trong s phát tri n c a nó.
Tính cách c a các nhân v t u hình thành và phát tri n trong nh ng hoàn
c nh i n hình.
Các nhà văn ã d n d n t b tính ch t ư c l lãng m n mà th a nh n
tính ch t b t kh chi n th ng c a nh ng qui lu t khách quan quy t nh s
ph n và tính cách c a các nhân v t.
Trong khi miêu t m t cách chân th c cu c s ng, các nhà hi n th c th
k XIX ã lên ti ng phê phán, t cáo xã h i tư s n. Balzac lên án ng ti n
trong xã h i ó , lên án giai c p tư s n ã bi n t t c nh ng quan h tình c m,
gia ình…thành ra “nh ng quan h ti n nong ơn thu n”. íckenx p m nh
vào tính ch t gi nhân, gi nghĩa c a giai c p tư s n Anh và t cáo t i ác c a
b n giàu có.
Các nhà văn hi n th c phê phán b ng nh ng hình tư ng ngh thu t,
mc này hay m c khác u có nói n th c ch t c a xã h i tư s n.
Các nhà văn hi n th c i sâu vào phân tích tâm lí nhân v t d a vào
nghiên c u th c t i khách quan, l a ch n chi ti t chân th c, ng th i tôn
tr ng nh ng i u ki n l ch s c th và quan tâm n s phát tri n l ch s m i
t ư c nh ng nhân v t h t s c sinh ng, có chi u sâu, nh ng nhân v t
hi n th c r t i n hình mà cũng có cá tính s c nét, tính cách ư c hình thành
và bi n chuy n c a hoàn c nh th c t i khách quan. ó là nh ng Julien Sorel,
Mathindez de la Maule De Renant trong và en c a Standhal, hay nh ng
Grandet, Gobsecs, Nucingen, Goriot, De Rastignac, Vaut’rin… trong b T n
trò i c a H.Balzac.
Hơn b t kì th lo i văn h c nào, ti u thuy t hi n th c ch nghĩa v i
kh năng, tham v ng và cũng là nhi m v c a nó là mô t toàn b cu c i,
ph n ánh t ng s i s ng xã h i, không th không t t i khách quan hóa,
i n hình hóa, t i nhân v t i n hình. Mà th c s trong văn h c hi n th c, ch
nghĩa hi n th c ch xu t hi n khi ngh thu t văn h c t t i m t trình in
hình hóa nh t nh, i t nh ng i n hình tâm lí ti n d n lên nh ng i n hình
xã h i ngày càng hoàn ch nh. Bư c u th i Ph c Hưng v i nh ng nhân v t
k ch hay ti u thuy t n i ti ng c a Shakespeare, Cesvantes, Rabelais…m i t
i n hình tâm lí t c là nh ng nhân v t tiêu bi u cho m t h ng ngư i có chung
m t c i m nh t nh v tâm lí, v tính cách, không k n ngu n g c xã
h i c a h . Ch ng h n như tâm lí c a m t tên ph n b i, c a m t con ngư i c
tin, m t k mơ m ng, m t gã tham lam keo ki t hay tâm lí c a m t tên b o
chúa, c a m t a con b i b c, m t thanh niên si tình, m t con ngư i dũng
c m hào hi p…R i qua th i kì c i n, th i kì Ánh sáng v i ý th c v u
tranh xã h i, v giai c p và u tranh giai c p d n d n n y n , s i n hình
hóa ngày càng ư c nâng cao, vư t qua trình i n hình tâm lí ơn thu n
ti n lên th k XIX nh ng i n hình xã h tương i hoàn ch nh, t c là
nh ng nhân v t tiêu bi u cho l c lư ng xã h i, nh ng t ng l p giai c p xã h i
nh t nh quan h v i nhau trong cu c u tranh giai c p, ngày càng rõ nét và
có ý th c.
C nhiên không ph i th i i Ph c Hưng Shakespaere,
Cesvantes không t t i i n hình xã h i m t m c nh t nh và m t
nhân v t nào ó, nhưng i u ó có th là t phát, chưa ph i do ý th c v giai
c p xã h i mà có.

Chương 2 : “HÀ TI N”- NHÂN V T QUEN THU C TRONG VĂN
HC
TÂY ÂU
1. Nhân v t Euclion trong v “Cái n i” c a Plaute (nhà vi t k ch La Mã
c i)
Cái n i là v hài k ch b ng thơ c a nhà thơ Plaute, ư c trình di n vào
kho ng năm 195 trư c công nguyên.
N i dung v nói v m t nhân v t h t s c là keo ki t, có th nói tính
keo ki t c a h n ta là s k th a c a truy n th ng gia ình qua m y i.
M u b ng m t c nh t ngôn giáo u: V th n La (th n th a,
th n gi c a) nhà Euclion k cho khán gi nghe, ông n i c a Euclion có
chôn m t kho vàng trong nhà và giao cho th n gìn gi b o qu n, trông coi.
Tính lão keo ki t quá m c cho nên n khi ch t cũng ch ng mu n cho con trai
kho vàng ó. Con trai c a lão, b c a Euclion l i còn keo ki t hơn ông n i
n a, nên i x v i th n La r t t i t , ch ng thèm ý t i và dâng l v t cũng
không ra gì n a. Th n La t c gi n nên ã tr thù không nói cho h n bi t kho
vàng âu. n Euclion cũng v y, th n La ch ng ư c i x t t hơn. Tuy
nhiên con gái c a h n là Phedrie i x v i th n La r t thành kính. Vì th
tr ơn ngư i con gái nghèo ó, th n La ã cho Euclion kho vàng Phedrie
nh ó s d dàng l y ch ng vì có c a h i môn l n. Nhưng Phedrie l i g p
chuy n không may. Trong êm h i Sorex, m t thanh niên quí t c tên là
Lyconide ã say sưa quá tr n n n i cư ng hi p Phedrie, khi n cô này có
mang. Trong khi Phedrie l i hoàn toàn không bi t k ã xúc ph m mình là ai,
tông tích th nào và Euclion cũng không h bi t t i nh ng chuy n lôi thôi mà
con gái mình m c ph i. Lúc này th n La h a s giúp Phedrie b ng cách s
sai khi n Mégadore – c u c a Lyconide m t thương nhân góa v , chán ghét
thói xa hoa, ua òi n xin cư i Phedrie, t ó Lyconide có th bi t
chuy n, thay i ư c tình hình và c u Phedrie d dàng.
Sau c nh t ngôn giáo u là 5 h i k ch liên ti p th hi n tính cách hà
ti n c a Euclion và câu chuy n nhân duyên t Megdore–Phedrie n
Lyconide–Phedrie. T khi có cái n i vàng trong tay, lão Euclion ngày êm lo
ng i, s s t lũ y t c a mình, lão lúc nào cũng có th nghi ng h t a n
n a kia s chúng dòm ngó và bi t ch lão chôn vàng. Khi Megadore n
g p Euclion “ăn h i” thì lão ta l i nghĩ là n tìm cách ăn c p cái n i
vàng, ư c bi t Megadore xin cư i con gái, không òi c a h i môn thì lão
m ng r ra m t và ưng thu n li n. Th m chí b a ti c cư i cũng do Megadore
gánh ch u h t m i kho n kinh phí t vi c mua s m n c c u b p sang n u
nư ng. Lão quy t trong b a ti c ch u ng nư c lã phòng Megadore dùng
k chu c cho h n say cư p o t n i vàng.
Euclion không ch keo ki t mà còn r t a nghi n a. Trong khi m i
ngư i lo chu n b cho b a ti c cư i thì Euclion em n i vàng t nhà ra gi u
n th th n thi n tâm và kh n th n che ch , gi gìn cho n i vàng. Không ng
Strobile, y t c a Mégadore–Lyconide ư c Megadore sai bám sát ông b
v tìm hi u tính khí li u b i x , nghe ư c l i c u kh n bí m t y. Ra
kh i n, Euclion b t g p Strobile, lão tra h i v n v o ư ng r i c n th n
hơn n a lão l i em n i vàng i gi u ch khác. Strobile theo dõi sát và l y
ư c n i vàng. Euclion m t n i vàng, m t trí, kêu gào, la hét…Lyconide sau
v xúc ph m Phedrie h i h n nói th t v i m -ch c a megadore và xin cư i
Phedrie. Sau khi thu x p xong v i ông c u, Lýconide n g p Euclion thú t i
và xin cư i. Câu chuy n gi a hai ngư i ư c tác gi vi t r t khéo, t o
ra m t ki u “ông nói gà bà nói v t”.
Su t câu chuy n Euclion c tư ng là Lyconide thú t i ã ăn c p vàng.
Cho n cu i lão v i v l ra cái chuy n lôi thôi r c r i y là chuy n xin
cư i. H i V c a v k ch, bí m t m t s o n cu i ch bi t Strobile k l i v i
c u ch Lyconide vi c h n v ư c m t n i vàng v i ý nh dùng s vàng
dâng c u ch chu c l i quy n t do, thoát kh i ki p s ng nô l . K t thúc
v k ch Euclion cho con gái n i vàng và ôi Lyconide–Phedrie l y nhau. Còn
Euclion nh n ra mình ã t làm kh mình quá nhi u, quy t t nay t b l i
s ng keo ki t s ng m t cu c i nh nhõm thư thái hơn.
Theo m t cách phân chia ư c l , Cái n i là hài k ch tính cách. V
k ch ph n ánh tình tr ng suy i, phong hóa trong i s ng La Mã, tâm lý
sùng bái c a c i tích lũy, keo ki t ã làm cho con ngư i méo mó, nghèo nàn
i và tr thành nô l m t cách kỳ c c cho c a c i.
Ngh thu t cư i t p trung vào vi c cư ng i u tính cách c a nhân v t
chính, t o ra s i l p, mâu thu n hài k ch in m trong v hài k ch.
Euclion không nh ng keo ki t mà còn có r t nhi u thói x u, có l
chính b nh keo ki t ã ra bao nhiêu thói x u c a lão. Lão nghi ng t t c
m i ngư i m c dù nh ng ngư i bên c nh ông không h x u như ông nghĩ. Vì
n i vàng mà lão không h ý n con gái mình ph i tr i qua nh ng r c r i
trong chuy n tình c m, ph i kh au như th nào. Nhưng ngư i c cũng vui
m ng khi t i cu i tác ph m Euclion ã nh n ra keo ki t có nh hư ng như th
nào t i cu c s ng c a mình và ngư i thân.
ây th c s là m t v k ch h t s c có ý nghĩa, nó giúp ngư i c hi u
hơn v con ngư i và nh ng tính cách c a con ngư i trong cu c s ng, t rút ra
cho mình nh ng bài h c o c hoàn thi n tính cách m i ngư i.
2. Nhân v t Sailock trong “Ngư i thương nhân thành Venise” c a
Shakespeare
Chi m m t v trí c bi t trong hài k ch c a Shekespeare. Tác gi k t
thúc v k ch b ng ti ng cư i chào m ng th ng l i. M c d u v y, hình nh c a
Sailock v i tâm a c ác, tàn nh n c a h n v n ám nh tâm h n ngư i xem,
è n ng lên h không ph i ch như m t ác m ng thoáng qua mà như m t m i
e d a kh ng khi p.
Câu chuy n k l i như sau: Antonio là m t thương gia giàu có và n i
ti ng hào hi p Venise. giúp b n là Baxanio n x Benmont và c u hôn
nàng Porcia, Antonio vì không s n ti n m t ành ph i n vay Sailock, m t gã
Do Thái chuyên cho vay n ng lãi n i ti ng là keo ki t và tàn nh n.
Sailock xưa nay v n căm ghét Antonio ã làm h n thua thi t r t nhi u
(chàng s n sàng cho vay không l y lãi ho c giúp ti n nong m t cách hào
phóng), hơn n a chàng t ng làm nh c h n, nh nư c b t vào h n, xúc ph m
n c dòng gi ng h n. H n thu n cho Antonio vay v i i u ki n, n u n kì
h n mà chàng không tr ti n thì chàng ph i cho h n x o ½ livrơ th t trên
ngư i chàng, x o ch nào mà h n thích.
Chuy n x y ra theo y như d ki n c a h n, Antonio không có ti n tr
n . H n bèn ki n ra tòa. phiên tòa, m i ngư i u khuyên h n nên có lòng
thương ngư i nhưng h n khăng khăng òi ph i thi hành cam k t, nghĩa là ph i
h n x o th t Antonio. Phiên tòa b t c trong im l ng ng t ng t. Gi a lúc ó
Baxanio v . Chàng nghe tin Antonio lâm n n nên v i vàng t giã Porcia, gi
ây ã là v m i cư i c a chàng – v Venizo c u b n. Chàng ném tr ti n
cho Sailock– h n t ch i. Chàng bèn cho h n g p ôi và có th tr h n g p
mư i l n không còn dính d p gì v i h n. Nhưng Sailock v n khăng khăng
t ch i ti n. Phiên tòa l i b t c.
B ng xu t hi n m t lu t sư khôi ngô tu n tú, theo sau m t viên thư kí
cũng tu n tú, khôi ngô. Sau khi khuyên b o Sailock nên có lòng khoan dung
và b h n bác b , lu t sư ngh tòa cho Sailock thi hành b n cam k t c a ôi
bên, nghĩa là h n ư c quy n x o ½ livrơ th t c a Antonio nhưng tuy t i
không ư c làm dù ch là m t gi t máu c a chàng. Sailock ng ra trư c
i u ki n ó, h n không tính h t m i nh nên ành ch u t b ý mu n tr thù,
ch xin ư c tr món n mà Antonio ã vay h n. Lu t sư vi n d n pháp
lu t c a Venise và ngh tòa chi u theo lu t tr ng ph t ích áng k ã b ng
l i nói và b ng hành ng e d a n tính m ng và tài s n c a m t công dân,
hơn n a l i là m t công dân cao quí, là Antonio. Tòa tuyên án t ng giam
Sailock, t ch thu toàn b tài s n c a h n.
Baxanio m i lu t sư và các b n n Benmont m ng th ng l i và d
ti c cư i d dang (vì có phiên tòa này) c a chàng. Gi a ti c vui m i ngư i
m i v l r ng lu t sư khôi ngô và tài gi i n ch ng ph i ai khác mà chính là
nàng Porcia xinh p c i trang.
Khi vi t v hài k ch này Shakespeare mu n hư ng s chú ý vào nhân
v t “chàng thương gia thành Venise”, nhân v t mà ông nh m cao và ca
ng i. ó là Antonio, con ngư i tr ng nghĩa khinh tài. Chính vì l ó mà chàng
tr nên n i ti ng và ư c nhi u ngư i kính tr ng. Chàng s n sàng em tài s n
và c tính m ng c a mình ra giúp b n. Chàng quí tr ng tình yêu, tình b n, tình
ngư i nói chung hơn là ng ti n.
Tuy nhiên quá trình sáng t o ã d n d t nhà văn còn ph i t p trung vào
làm n i b t hai nhân v t n a : Porcia và Sailock. ây là hai nhân v t i l p
nhau k ch li t. H i di n cho hai quan ni m s ng trái ngư c nhau hoàn toàn.
N u như Porcia là m t ngư i i di n cho ch nghĩa nhân văn thì Sailock i
di n cho th gi i ph n nhân văn.
M t con ngư i keo ki t n h t c tình ngư i, tình thương i v i h n
là m t khái ni m hoàn toàn mơ h và xa l . H n không m t có m t chút tình
ngư i, có l v y th gi i loài ngư i không thu c v h n mà ngư c l i v i l ch
s ti n hóa h n thu c th gi i loài qu d . Shakespeare ã hơn m t l n g i
ích danh h n là qu ác.
M t s nhà phê bình cho r ng v i vi c xây d ng nhân v t Sailock như
v y, Shakespeare ã b c l tư tư ng bài Do Thái c a ông. ây chưa h n là
m t nh n nh úng, không âu trong v hài k ch này quy n làm ngư i c a
ngư i Do Thái l i ư c kh ng nh rõ ràng n th , hùng h n n th : “ta là
m t ngư i Do Thái. V y ngư i Do Thái không có m t à ? Ngư i Do Thái
không có m t mũi, tay chân như m t giáo dân Cơ c à ? V mùa hè nó không
c m th y nóng à ? Nó cũng c m th y rét trong mùa ông à ? Khi các ngư i
âm chúng ta, chúng ta không ch y máu sao ?…”
Như v y trong v hài k ch này nhân v t Sailock ư c xây d ng v i
nh ng tính cách không nh ng b i, keo ki t, không m t chút tình thương, l i
còn là m t ngư i en t i, m t con qu ác. Cho vay n ng lãi, nhưng l y lãi cũng
h t s c c bi t.
V k ch k t thúc, ngư i xem ư c m t tr n cư i h hê, tho i mái và vô
cùng nh nhõm, Sailock ã b ch ng tr , còn nh ng ngư i t t như Antonio và
Porcia…thì chi n th ng và ư c s ng trong h nh phúc c a tình yêu, tình b n,
tình ngư i cao thư ng p . ó có l là ý nghĩa nhân văn sâu s c mà tác gi
mu n g i g m trong tác ph m c a mình.
3. H’Arpagon trong v k ch “Lão hà ti n” c a Moliere
H’Arpagon, nhân v t chính trong v hài k ch Lão hà ti n n i ti ng
c a Moliere, ư c xây d ng v i nét tính cách n i b t là thói hà ti n. Lão
không ch keo ki t, hà ti n mà còn m c b nh hám vàng. M i th tình c m thân
thi t u ã b ánh rơi i l y lòng ham mu n hám vàng
H’Arpagon là m t ngư i làm giàu b ng ngh cho vay n ng lãi, lão góa
v có m t con trai và m t con gái, lão r t giàu có nên có c gia nhân ày t và
xe ng a. Song lão không mu n chi tiêu cho ai, cho b t c vi c gì. Con trai lão,
ngư c l i là m t tay “phá gia chi t ”. i v i k ăn ngư i , lão qu t ti n
công, luôn luôn nghi ho c cho h ăn c p, khám xét r t kh . i v i ng a
kéo xe, thì lão c t b t kh u ph n ăn. Các con n tu i d ng v g ch ng, lão
nh l y cho con trai m t bá góa v l m c a, ép duyên con gái v i m t ông già
ch vì m t lí do duy nh t ông ta “không òi c a h i môn”. Lão h t s c gia
trư ng, n u con trai không nghe l i thì lão s t b và tru t quy n th a k .
N u con gái không ch u l y ngư i mà lão ã l a ch n thì lão d a s cho vào
nhà tu kín.
làm giàu, H’Arpagon cho vay lãi n ng chưa t ng th y, gán nh ng
c v t i, gãy h ng vào s ti n cho vay. Con trai v n là tay ăn chơi, m t
hôm li u i vay lãi chi tiêu, lãi bao nhiêu cũng ch u. Ngư i cho vay thì ưa
ra nh ng i u ki n h t s c kh c nghi t. G p nhau, v i v l là hai cha con,
ngư i cho vay và k i vay.
C cu c i H’Arpagon ch bi t n ti n vàng, không thèm quan tâm
n th khác. Lão s n sàng i tình cha con, tình yêu v i Mariane l y tráp
vàng.
K t thúc v k ch chúng ta cư i và phê phán H’Arpagon nhi u hơn là
thông c m và thương xót. H’Arpagon keo ki t, hà ti n m t cách l li u, trơ
tr n. Thói keo ki t c a H’Arpagon không có tính ch t tiêu bi u cao, có th b t
g p r t nhi u ngư i, nhi u nơi. ó là m t trong nh ng thói hư t t x u c a
con ngư i mà m i ngư i chúng ta c n nên tránh. H’Arpagon mang tính ch t
nguyên phi n và b t ng.
4. Lão Grandet trong ti u thuy t “Eugenie Grandet” c a Balzac
Grandet m t nhân v t ph , t c nh nh ng nhân v t chính “nhân v t
v m ng” trong ti u thuy t hi n th c c a H.Balzac. ư c xây d ng thành
công không kém nh ng nhân v t chính.
Grandet giàu có nhưng hà ti n và khôn ngoan. Grandet, m i bi u
hi n c a tính hà ti n u ư c che gi u b i l i s ng gi n d t trong cách ăn
m c t i sinh ho t, giao lưu v i b n làm ăn… Quá trình làm giàu c a Grandet
g n li n v i l ch s nư c Pháp th k XIX. Cách m ng 1789 ã mang l i cơ
h i làm giàu cho Grandet cũng như r t nhi u tư s n khác. Nh v y, lão ã có
trong tay nhi u n i n, trang tr i, nhà tu và r t nhi u cơ h i làm ăn béo b .
Lão là m t ngư i bi t làm ăn tính toán. V và con gái cũng ph i s ng trong
thói t n ti n c a lão, m c dù h không n n i ph i thi u th n. Gia s n c a
Grandet ngày càng tăng v i nh ng bao vàng ch t ng. Ngư i em ang v n
Paris, cháu trai (Charles) ph i v Saumur lãnh n n. Lão không c u giúp em
và y th ng cháu sang n . Lão tìm cách kéo dài th i gian tr n cho em
trai, sau này Charles v s t tr . Dù sao lão v n còn chút danh d dòng h
Grandet.
Bà Grandet vì au bu n mà m t. S v ch t con òi gia tài lão li n
gi ng hòa v i con. Sau khi lão m t thì ch còn Eugenie s ng bơ vơ v i hy
v ng là s ón nh n ư c tình yêu c a Charles khi anh ta t n tr v .
Grandet là nhân v t ư c xây d ng theo phương pháp i n hình trong
hoàn c nh i n hình. Lão tiêu bi u cho giai c p tư s n Pháp th k XIX.
K t thúc ti u thuy t chúng ta th y c m thông và thương cho s ph n
Grandet, m t ngư i vì hà ti n, ham vàng mà ã m t d n nh ng b n ch t t t
p c a con ngư i.
5. Nh n xét
Ai trong m i chúng ta cũng c n ph i dành d m t n t i trong cu c s ng.
Ti t ki m trong lĩnh v c nào cũng h t s c c n thi t, ai cũng ph i ti t ki m.
Nhưng không ph i ai cũng hi u và th c hi n ti t ki m m t cách úng n. Có
ngư i không th ti t ki m ư c, h luôn có m t quan ni m “ tr i sinh voi tr i
sinh c ” nghĩa là không vi c gì ph i ti t ki m, c a c i h t t nó s có. Còn
m t s ngư i l i ti t ki m m t cách thái quá, quá m c và lúc này ti t ki m
không còn theo úng nghĩa c a nó n a. Nh ng ngư i như v y g i là hà ti n,
keo ki t, b n x n…H c bi t coi tr ng c a c i, ôi khi còn hơn c tình c m
gia ình và tính m ng c a h . Dân gian thư ng có câu “ti t ki m t ng ng”,
“chín xu i l y m t hào” hoàn toàn úng v i nh ng ngư i này. H không
dám tiêu pha, ch mu n dành d m nên tr thành ri t róng, b n x n. Có r t
nhi u t ng nghĩa v i t hà ti n ch ng h n như keo ki t, b n x n, Trùm Sò,
lão Grandet hay H’Arpagon…tùy thu c t ng m c và quan ni m m i
ngư i. Hà ti n i v i m t s ngư i là phương châm s ng, là m c ích s ng.
Nhìn l i hành trình c a các nhân v t hà ti n t văn h c th gi i t i văn h c
dân gian Vi t Nam, bi u hi n c a tính cách hà ti n vô cùng a d ng và phong
phú. Ngay t th i La Mã c i ã có Euclion, m t con ngư i không nh ng
keo ki t mà còn thi u tình ngư i. ư c k th a c tính “keo ki t” t i ông
n i t i i cha, có th g i m t câu là c tính “cha truy n con n i”, keo ki t
t i m c quí tr ng ti n b c hơn tình c m. i v i Euclion, m t vi c duy nh t
có ý nghĩa và c n ph i làm ó chính là chăm sóc và b o v cho toàn v n n i
vàng thân yêu, gi u làm sao cho kĩ. Có lúc do lòng nghi ng quá cao,
b n thân lão gi cũng không yên tâm n a, mà ph i c y nh t i th n linh,
th nhưng quá keo ki t nên i x ngay v i th n La cũng ch ng ra gì. Lão
keo ki t sinh ra nghi ng , m i hành ng c a ngư i khác u làm h n chú ý.
Mégadore t i c u hôn con gái lão th nhưng dư i con m t “ a nghi” c a lão
thì Mégadore sang ch dò la tin t c v ch c t vàng mà thôi. Trong b a ti c
cư i lão d nh s không u ng rư u vì s con r u c chi m n i vàng.
Ngày h nh phúc c a con, lão cũng không h quan tâm mà ch b n tâm làm sao
gi u n i vàng cho kĩ. ư c tác gi xây d ng dư i góc m t nhân v t hài
k ch, Euclion ã mang n cho ngư i xem nh ng ti ng cư i tho i mái ng
sau ó là s ch gi u nh ng thói x u xa, keo ki t, l nh nh t c a lão. Ngư i
c vui m ng khi k t thúc câu chuy n, Euclion ã nh n ra tác h i c a tính
cách mình i v i nh ng ngư i thân và ngay c i v i chính b n thân. Tác
gi dư ng như mu n hư ng con ngư i làm theo nh ng i u t t p, i u
thi n, s ng thì ph i có ích cho m i ngư i, s ng vì m i ngư i. Lòng tham c a
con ngư i thì vô h n “lòng tham vô áy”, nó thu c v b n năng nhưng i u
quan tr ng là chúng ta ph i bi t kìm ch nó như th nào mà thôi. Cu c s ng
thì luôn v n ng và phát tri n, con ngư i cũng ph i thay i theo. Không ch
d ng l i nhân v t Euclion, v i ch c năng ph n ánh cu c s ng, các tác gia
văn h c cũng không ng ng sáng t o trong vi c xây d ng nhân v t, c bi t s
thay i trong nhân v t hà ti n.
Euclion ch d ng l i là m t ngư i keo ki t, thi u tình thương nhưng chưa n
n i tàn nh n. n văn h c Ph c Hưng ta b t g p m t hình nh khác sinh ng
hơn, g n li n v i b n ch t c a t ng l p trên. Không ai khác ngoài Sailock
trong “ Ngư i lái buôn thành Venise” (Shakespeare). Trong tác ph m này
không ph i Sailock là nhân v t chính, Shakespeare ã xây d ng hai tuy n
nhân v t i l p nhau. N u như Porcia, Baxanio, Antonio là nh ng nhân v t
ư c ca ng i b i c tính t t p, quí báu như tài gi i, hào hi p, giàu tình
thương, s ng h t mình vì tình yêu, tình b n và tình ngư i. Thì Sailock l i t
trong s tương ph n i l p v i ba nhân v t trên. Có l k th a tính keo ki t t
Euclion nhưng Sailock còn phát tri n cao hơn. Keo ki t v n chưa khi nh n
xét v Sailock. H n còn bi t tính toán, bi t làm cho ng ti n c a mình sinh
sôi n y n ch không hoàn toàn b t ng như n i vàng c a Euclion. Ti n
trong tay h n s sinh sôi n y n g p nhi u l n. Cho vay n ng lãi v i giá th t
c và i v i nh ng ngư i mà h n h n thù ví như Antonio ch ng h n h n l i
có nh ng c chiêu hoàn toàn m i, m t i u ki n r t khó th c hi n. Vì c u
b n Antonio ành ph i vay ti n h n v i giá th t c và v i m t i u ki n n u
không tr úng kì h n ph i cho h n x o ½ livrơ th t, i u ó có nghĩa là
Antonio ch c ch n ph i trao m ng s ng c a mình cho h n. úng là quá nham
hi m, không nh ng mu n l y tài s n c a nh ng ngư i vay n mà h n còn
mu n l y c tính m ng c a h n a. Antonio ch p nh n cái ch t c u b n,
m t hành ng th t cao c . Còn Sailock thì sao? H n h hê vui m ng i t i
ngày ư c x o th t Antonio.
Tr i qua m t hành trình dài t La Mã c i t i văn h c Ph c Hưng Anh th
k XVI, nhân v t hà ti n không còn mang nh ng nét tính cách ơn thu n n a
mà ã phát tri n hơn, a d ng hơn, ph c t p hơn. N u Euclion ch d ng l i
s keo ki t, a nghi, thi u tình thương thì Sailock c ng thêm gian ác,nham
hi m, bi t làm ăn tính toán. Ch ng t r ng nhân v t hà ti n ang ti n d n t i
hi n th c c a xã h i ang tư s n hóa nhi u hơn, giai o n tích lũy ti n tư b n
Châu Âu. Không ơn i u như Euclion, Sailock s ng hơn, có linh h n hơn.
N u yêu quí Antonio, Porcia, Baxanio bao nhiêu ta càng ghét Sailock b y
nhiêu.
Cu i cùng nh ng con ngư i c ác, mưu mô như Sailock cũng b tr ng tr . L
ph i ã chi n th ng. Công lý ã thu c v nh ng ngư i bi t trân tr ng và yêu
quí cái p, cái thi n. Có th ó cũng là quan i m c a Shakespeare khi xây
d ng tác ph m này.
Moliere l y ngu n c m h ng t trong cu c s ng h ng ngày th i i ông, và
l y ch t li u t văn h c dân gian Pháp cũng như d a vào v Cái n i c a
Plaute xây d ng H’Arpagon. M t ngư i n i b t v i thói hà ti n, keo ki t và
b nh hám vàng. H’Arpagon m i th tình c m gi a con ngư i v i con ngư i
d ng như u ã b b rơi. Lão ch bi t duy nh t m t th ó là vàng mà thôi.
Con cái và h u k h trong nhà ph i s ng trong thói keo ki t n thô l c a
lão. H u ph i lên ti ng, con cái thì mu n r i kh i nhà, gia nhân mư n l i
hàng xóm t cáo ông ch . Lão rơi vào bi k ch c a tình c m cha con, tình
yêu v i Mariane u là h u qu c a thói hà ti n. Lão ôm tráp vàng v i ni m
vui hân hoan. Ngư i c thì cư i nhưng ph i rơi nư c m t au xót cho m t
ngư i vì hám vàng và keo ki t mà ã m t i m i th tình c m thân thi t.
H’Arpagon ch có hà ti n, keo ki t và hám vàng ngoài ra không còn gì khác.
M t nhân v t b t ng và khô c ng.
Grandet sinh ng hơn t t c (Euclion, Sailock, H’Arpagon), hà ti n, keo ki t
nhưng khôn ngoan bi t làm ăn tính toán. Grandet là s n ph m c a văn h c
hi n th c th k XIX c a Tây Âu. Quá trình làm giàu c a lão gi ng như bao
tư s n khác. H bi t l i d ng hoàn c nh t nư c làm giàu, ó cũng là quá
trình tích lũy tư b n c a giai c p tư s n trong giai o n nh cao. M i bi u
hi n c a tính cách hà ti n c a lão u r t kín áo. N u trông b ngoài t trong
cách ăn m c t i nhà c a không ai có th oán bi t i u gì v giá tr tài
s n c a nhà Grandet. Grandet không n c n tình c n nghĩa như H’Arpagon.
Ông bi t tìm cách hoãn n cho em trai, không v và con ph i túng thi u,
quan h r t thân m t v i linh m c vì danh d gia ình. Qua Grandet, Balzac
mu n phê phán xã h i tư s n Pháp th k XIX. H ã ánh m t d n nh ng tình
c m t t p c a con ngư i ch vì hà ti và hám vàng.
Hành trình c a nhân v t hà ti n không ch d ng l i m t vài tác ph m ã d n,
m t vài tính cách ã nêu. Có l nó v n s là tài h p d n i v i nhi u tác
gi văn h c. Do trình và s tìm tòi còn h n ch , tôi chưa th phân tích ư c
nhi u hơn nh ng nhân v t hà ti n trong văn h c th gi i cũng như văn h c
Vi t Nam, làm phong phú hơn cho hành trình nh ng nhân v t hà ti n.
Nhưng hy v ng r ng nh ng nhân v t trên s giúp cho vi c hi u i tư ng
chính ư c c p t i trong lu n văn này m t cách y và th u áo hơn.

Chương 3 : MOLIERE XÂY D NG TÍNH CÁCH HÀ TI N. BALZAC
XÂY
D NG NHÂN V T HÀ TI N
1. i m gi ng nhau gi a hai nhân v t H’Arpagon (Moliere) và lão
Grandet
(Balzac).
Văn h c Phương Tây l i nhi u tác ph m v ngư i hà ti n. T n t i v i th i
gian là nh ng hình tư ng b t h như Sailock c a Shakespeare, H’Arpagon c a
Moliere, Grandet c a Balzac…m i nhân v t u ã l i trong lòng ngư i
c nh ng suy nghĩ và nh ng c m xúc khác nhau. Ngoài nh ng nét tính cách
mang hơi th th i i h sinh ra, h còn có m t i m chung là u là nh ng
con ngư i h t s c keo ki t. Thông qua nh ng hình tư ng y h cũng mu n
góp ph n ph n ánh nh ng thói hư t t x u t n t i trong xã h i, mu n hư ng
con ngư i t i nh ng i u t t p hơn, s ng có ích hơn.
H’Arpagon là m t nhân v t ư c xây d ng khá thành công, là m t trong
nh ng nhân v t ư c ngư i c bi t t i nhi u nh t khi nói v Moliere. Khi
xây d ng Lão hà ti n v i hình tư ng ngư i hà ti n, Moliere ã d a vào r t
nhi u ch t li u khác nhau, t trong văn h c dân gian Pháp, n hi n th c cu c
s ng và c bi t là d a vào nguyên m u c a nhân v t Euclion trong v Cái
n i (Plaute). Cũng gi ng như Euclion, H’Arpagon là m t ngư i r t hà ti n tuy
giàu có.
H’Arpagon là ngư i ch gia ình, v i hai a con (m t trai, m t gái), trong
nhà có r t nhi u gia nhân và y t , cũng gi ng như bao gia ình giàu có khác
ông cũng có xe ng a và nuôi nhi u ng a. Hơn th ông có m t tài s n kha khá
“m t v n ng ê quy vàng trong nhà là m t món ti n khá”, còn r t nhi u
ti n cho vay l y lãi n ng “ n bóp h u bóp c ”, v kho n này thì H’Arpagon
ch ng khác gì so v i Sailock c a Shakespaere.
Th nhưng giàu có là m t chuy n còn r ng rãi trong m i m i quan h xã h i
l i là chuy n khác. H’Arpagon dư i con m t c a ngư i thân hay b t kì ai t ng
ti p xúc v i lão ó là m t ngư i h t s c keo ki t, keo ki t n m c tàn nh n.
Trư c h t ta hãy xem cách i x c a lão v i hai ngư i con như th nào?
H’Arpagon là m t ngư i cha, v lão ã m t, lão có nhi m v nuôi hai a
con. Song tính keo b n c a lão chính là nguyên nhân chia r cha con. L ra,
lão ph i là ch d a tinh th n, là ni m an i và là ngư i thân duy nh t c a
chúng th nhưng ngư c l i Cleante và Elise ph i tính n nư c r nhau tr n
kh i cái nhà âm u như nhà tu ó. Cha d y cho con trai khi ánh b c mà s
thì nên cho vay lãi. Mưu toan cư i cho con m t bà góa giàu ti n c a và ép con
gái l y m t ông già “không òi c a h i môn”. Trong khi ó lão dành cho b n
thân mình m t cô gái tr măng. Chuy n h nh phúc c a c cu c i con trai
cũng b chi ph i b i ý nghĩ c a lão “không c a h i môn”. Lão còn d a chúng
n u không nghe l i s t b con trai và nh t con gái vào nhà tu kín. Rõ ràng
ã keo ki t mà lão còn mang n ng tư tư ng gia trư ng. Tính keo ki t i kèm
v i lòng hám vàng ã khi n cho lão tr thành n n nhân c a nh ng bi k ch cha
con c v ti n b c l n tình c m. Lão thì luôn ch t chiu t ng ng, dè x n ngay
trong ăn u ng h ng ngày còn con trai lão l i là m t k “phá gia chi t ”. Lão
rơi vào bi k ch c a tình c m, khi con trai thì b t l y m t bà già góa giàu có
còn lão yêu m t cô gái tr l i chính là ngư i yêu c a con trai mình. Chưa ,
màn hài k ch còn c s c hơn khi cho lão i m t v i con trai trong vai trò
ngư i cho vay n ng lãi và t Cleante nh n xét v cha mình. Còn gì au n
hơn khi ngư i con trai l i nh n xét ánh giá cha mình như sau : “nó chưa hài
lòng v s lãi kh ng khi p ăn c a ngư i ta, l i còn b t ngư i ta l y 3000 livrơ
nh ng v t ba v cho không ai l y, mà nó nh t nh nh ư c. T t c nh ng
th y, tao bán không n i hai trăm ê quy”. Khi bi t cha mình là m t k chuyên
cho vay n ng lãi, Cleante ã không ng n ng i “chính cha tìm cách làm giàu
làm có b ng cách bóp h u bóp c gi t ngư i th à ?”, “cha không h th n i
bôi nh a v c a cha b ng nh ng vi c xoay x v t b c lòng t tr ng và dư
lu n cho lòng tham không áy, ch t ng t ng ng ê quy và tăng ti n lãi,
mưu mô nh ng tính toán quay qu t nh t chưa t ng th y m t tên bóp h u bóp
c n i danh nào nghĩ ra ư c”. i u này ã giúp ngư i c nh n rõ chân dung
c a m t ngư i keo ki t n tàn nh n – H’Arpagon.
i v i con cái lão còn như th , v y k h u ngư i h – h ph i ch u như th
nào, h ánh giá gì v ông ch c a mình ? H’Arpagon th c hi n quy t c ti t
ki m n thái quá không ch a b t c m t i tư ng nào. Th t t i nghi p cho
nh ng ai ph i làm vi c cho lão. Bác Jack ch c cũng ph i r t au lòng khi nghe
th y nh ng l i nói không t t v ông ch c a mình và còn ng i ngùng hơn khi
ph i nói ra nh ng l i y, bác v n c nghĩ r ng ó ch là nh ng l i b a t mà
thôi. Th nhưng, s th t hoàn toàn như v y, mư n l i nói c a ngư i ta t
lòng mình cho ông ch bi t. T t c nh ng tính toán c a H’Arpagon u ư c
ngư i ta ph n ánh m t cách y “ông cho in nh ng niên l ch riêng, trong
ó ông cho tăng g p ôi nh ng tu n chay u mùa và s ngày ăn chay trư c
nh ng l l n l i d ng nh ng ngày nh n ói và b t các gia nhân c a ông
ph i ch u”. Ch ng còn gì có th bi n minh cho hành ng hoàn toàn không
m t chút tính ngư i c a lão. Flese ã t ng nh n xét “ngài H’Arpagon là ngư i
có ít tính ngư i nh t trong m i con ngư i, ngư i tr n t c h c búa và keo cú
trong nh ng ngư i tr n t c”.
Ng a là con v t r t ư c yêu quý, c bi t là i v i nh ng gia ình giàu có,
ôi khi nó còn là ni m kiêu hãnh. H’Arpagon thì không, ông dành cho chúng
m t ch ãi ng n m c “chúng tình tr ng không i n i” và m t th c
ơn mà nh ng chú ng a kia ph i thư ng xuyên n m “ông b t chúng nh n ói
kh c nghi t quá làm cho chúng ch còn là nh ng ý ni m hay nh ng bóng ma,
hay nh ng hình thù g i là ng a mà thôi”. Có l ai cũng c m th y au xót và
áng thương, t i nghi p bi t bao khi chúng tr thành nh ng cái xác không
h n như v y.
H’Arpagon luôn quan ni m m t i u “ngư i ta ph i s ng mà ăn ch không
ph i ăn mà s ng” và “cho” là m t ti ng mà lão ta căm ghét n m c không
khi nào nói. Có l vì v y mà ngay c th c ăn cho ng a c a lão mà lão còn ăn
c p khi n anh ánh xe c ng là k c p ã ánh cho m y òn “b t g p chính
ông n ăn c p thóc ng a c a ông”.
Có m t hành ng càng tô thêm b n tính keo ki t c a H’Arpagon và làm cho
lão càng tr nên nh nh t và l b ch hơn “ông phát ơn ki n m t con mèo
hàng xóm v t i ăn v ng m t m u ùi c u ăn còn th a”. Th m i bi t càng
giàu thì nh ng con ngư i này càng tr nên keo ki t và b n x n.
i v i ngư i Phương Tây, c bi t là ngư i Pháp h r t coi trong phép l ch
s . Khách t i nhà là m t ni m vinh d , vi c ón ti p r t chu áo. Th nhưng
c H’Arpagon và Grandet u có m t i m chung là không mu n ti p ãi
khách. Trong b a ti c ãi cô ngư i yêu Marianee, lão ã cho ngư i ta th y
“ti ng lành n xa” như th nào. T vi c chu n b ăn, t i vi c c t c ngư i
ti p khách ra sao u r t chuyên nghi p. Lão ã có m t cơ h i mư i mươi
th c hành phương châm “ngư i ta s ng mà ăn ch không ăn mà s ng”.
Ông mu n r ng nh ng món làm ra ph i là nh ng món t n t i ư c lâu và là
“ c nh t vô nh ”, không nhà nào có gi ng như nhà lão “ph i có nh ng món
mà ngư i ta ăn không ng n, làm cho ngư i ta th y no trư c”. Qu th t
không ai rành r kho n này như H’Arpagon. Nh ng ngư i ư c c t c ti p
khách th c ra là b o qu n, trông nom c a c i cho lão mà thôi . Ch ng h n
như bà Clote “tôi trao cho bà nhi m v lau chùi m i nơi và nh t là ng c
các g m nh quá, s mòn m t. Ngoài vi c y tôi y cho bà, lúc b a ăn t i,
qu n giám chai l , n u th t l c cái nào và ánh v cái gì tôi s b t n bà
r i tr vào ti n lương”. Không bi t ti n công c a bà ư c bao nhiêu n u b tr
bà s s ng ra sao ? Hai anh Braindavoa và La Mecluyse v i công vi c là ti p
rư u khách cũng ư c ch d y r t c n th n “ch khi nào m i ngư i khát, ch
không ph i theo thói c a nh ng th ng y t d d n, như mu n khích ngư i ta
, nh c nh ngư i ta ph i u ng khi ngư i ta không nghĩ n chuy n y. Hãy
ch ngư i ta hò ôi ba l n ã và nh là ph i mang thêm nhi u nư c lã”.
Moliere ã xây d ng nên m t i n hình b t h v thói hà ti n, làm cho
H’Arpagon tr thành cái tên quen thu c trong i s ng xã h i. ây cũng
chính là óng góp quan tr ng c a Moliere cho l ch s phát tri n văn h c ngh
thu t. H’Arpagon ã t cơ s cho nh ng Grandet sau này.
Tình c m là m t i u h t s c thiêng liêng nhưng i v i H’Arpagon dư ng
như nó cũng là m t bài toán ư c ưa lên o ong m. Chuy n h nh phúc
c a con cái là chuy n c i và l ra lão ph i chăm lo cho chúng. Th nhưng,
lão cũng quy t nh luôn v i u óc gia trư ng và y toan tính. Lão ch luôn
nghĩ làm sao ư c l i nh t. Con trai thì nh g cho m t bà già góa v i
m t lí do duy nh t là bà ta giàu có. Còn con gái thì sao ? Lão ép l y m t ông
già g n 50 tu i “không òi c a h i môn”. L ra hai a con là ngu n ng
viên, là ngư i thân còn l i i v i lão th nhưng vì quá coi tr ng ti n b c ã
làm m i quan h cha con ngày càng xa nhau hơn, làm sao chúng có th g n
gũi v i lão ư c.
H’Arpagon ã thoát kh i nhân v t Euclion (Cái n i) và sinh ng hơn. Tính
keo ki t c a H’Arpagon ngày càng b c l rõ, c bi t h i IV khi lão m t
tráp b c, kêu la tr i t. Trong c nh này H’Arpagon th t s như m t con r i
v i nh ng hành ng có th nói là tiêu bi u và gây chú ý nhi u nh t. Lão ta b
rơi vào nh ng tình tr ng khác nhau lúc thì t nh táo lúc l i qu n trí, c như v y
l p i l p l i trong màn c tho i m t mình. Lão kêu la th m thi t, r i t n m
l y tay mình mà cho là ã b t ư c k tr m, m t tên k tr m vô hình. Ta hãy
hình dung xem trong c nh u tiên H’Arpagon xu t hi n như th nào, h t
ho ng, u không mũ, chân không giày, lão kêu la th m thi t “ i k tr m! i
k tr m”, m t m t v to lão ã rơi vào tình tr ng au n gi ng xé, mê s ng
qu n trí. Qu th t, áng t i nghi p bi t bao, m t con ngư i ã m t bao công
bòn mót tài s n, ã ph i dè x n t ng tí m t, l i có nh ng hành ng không th
ch p nh n ơc… i l y ni m vui khi ư c ng m vàng và tích lũy ngày
càng nhi u vàng. Trong l p 2 h i III có o n c tho i gi a hai cha con
H’Arpagon, ng ơi con ã ph i au n khi ph i th t lên “cha không h th n
i bôi nh a v c a cha b ng nh ng vi c xoay x v t b c lòng t tr ng và
dư lu n cho lòng tham không áy, ch t ng t ng ng ê qui và tăng ti n lãi ,
mưu mô nh ng tính toán quay qu t nh t chưa t ng th y c a m t tên bóp h u
bóp c n i danh nào nghĩ ra c ?”, ch ng n này thôi cũng hi u con
ngư i H’Arpagon như th nào r i. có ti n lão b t ch p t t c , k c danh
d , th mà gi ây cái mà lão duy nh t có ơc ã b ăn tr m m t. H i sao lão
không h t ho ng, không qu n trí n m c iên lên. Gi ây ch còn l i mình
lão ơn c m t mình c tho i v i chính mình. H t c tho i v i mình lão
chuy n sang i tho i v i ng ơi b n mà lão tâm c và yêu quí th c s – b n
ti n. Lão than th “ti n t i nghi p c a tôi ơi”, “m t mày tao không s ng n i”.
Như v y ti n chính là ng ơi b n duy nh t c a lão, gi ây b n ã ra i,
H’Arpagon th c s ang r t au n, t r ng xé mình khi l m t b n. i
v i H’Arpagon, ng ti n chính là l s ng, là lý t ơng cao nh t. ó là b n yêu
quí, là máu m ru t rà c a lão. ng ti n vô tri vô giác, không b c l m t
chút c m xúc nào dù nh nh t chia x v i lão, th nhưng nó l i óng m t
vai trò quan tr ng trong i s ng tinh th n c a lão. Vàng ã tr thành sinh
m nh v i H’Arpagon, m t vàng lão cũng không còn mu n s ng n a “tôi
mu n treo c t t c thiên h và n u tôi không tìm th y ti n c a tôi, tôi s treo
c c tôi n a”. Không m t ai có th làm m m lòng lão v m t ti n b c “ng i
ta có th ch t lăn ra y lão cũng không h chuy n. Nói tóm l i lão yêu ti n
hơn c dư lu n, hơn c danh d , hơn c o c. Và nhác th y ai n xin ti n,
lão lên cơn gi t. ó là ánh trúng huy t lão, là âm th ng trái tim lão, là
rút ru t lão…” (La Fleser nói v i Frozin).
ng ti n ã h y ho i tư cách, bóp ch t tình c m, c t t m i quan h xã h i
c a H’Arpagon. Qua ngòi bút c a Moliere, H’Arpagon ã mang bóng dáng
c a giai c p tư s n Pháp sau này. có ti n, thu lãi nhi u H’Arpagon ã
hy sinh cho th v t báu y t t c cám d và th xác. i v i các quan h xã
h i, lão ã xé b c màn tình c m ph lên nh ng quan h gia ình làm cho
nh ng quan h y ch còn là nh ng quan h ti n nong. H’Arpagon ã làm ra
ng ti n nhưng ngư c l i chính ng ti n ã chi ph i lão m t cách nghi t
ngã, tr thành tên nô l áng kính c a ng ti n. Moliere ã r t thành công khi
xây d ng H’Arpagon, thành công khi v ch rõ “thói hám ti n và thói keo ki t
ã bóp ngh t m i tình c m t nhiên” c a lão.
Còn i v i Balzac khi xây d ng lão Grandet– ư c coi là có s k th a t
H’Arpagon c a Moliere thì sao? Lão Grandet mang nhi u b n ch t c a giai
c p tư s n Pháp khi ang trên nh cao c a s phát tri n, bên c nh ó chúng
ta cũng không ph nh n nh ng b n ch t ơc k th a t nh ng b c ti n b i i
trư c như Euclion, H’Arpagon c a Grandet.
Cũng gi ng như H’Arpagon, Grandet cũng là m t ông ch giàu có, v i tài s n
ngày càng phong phú và l n m nh. Tuy nhiên s tài s n mà Grandet có ơc
là c m t quá trình tích lũy lâu dài c ng v i s may m n khi g p th i, kh
năng tính toán, làm ăn c a m t bác th óng thùng th tr n nh bé Saumur.
i m xu t phát ban u c a Grandet ch v i hai trăm ng và là m t bác th
c óng thùng. Th nhưng cu c i th t nhi u màu h ng i v i Grandet.
Cách m ng 1789 ã mang n cho lão cơ h i thay i s ph n c a m t th c
óng thùng. N u trư c cách m ng là “kho ng năm 1789 ch là m t bác phó c
óng thùng làm ăn khá gi , bi t c, bi t vi t, bi t tính khi chính ph c ng
hòa bán u giá tài s n Nhà chung thì bác th thùng lúc b y gi b n mươi
tu i, v a cư i con gái m t ông lãi g giàu”. Thì sau cách m ng 1789 bác ta ã
“tr thành ch nhân p nh t trong h t, cùng v i m t ngôi nhà tu cũ và m y
cái p n a, giá r như cho không”, như v y v n chưa ph i là ã k h t tài s n
c a lão. L y con gái m t ông lái g giàu có, còn ư c th a k 3 gia tài c a ba
c già “hư ng ba cái gia tài li n”, “ba cái gia tài y ch ng ai bi t to nh th
nào. Ch bi t r ng ba c già ó là ba ngư i keo ki t l m, keo ki t say xưa, ã
t lâu h ch ưa ch t c a l i lén lút ng m nghía”. Ngoài ra ông còn tr ng
m t m u nho, có mư i ba trang p, m t nhà tu cũ, ba nghìn g c b ch dương,
ngôi nhà ông ang . T t c nh ng th ó ch là c a n i c a lão mà thôi, còn
v n li ng c a ông thì ch có hai ngư i duy nh t có th bi t ư c, và hai ngư i
này cũng là nh ng c ng s c l c cho ông khi mu n phát tri n tài s n ó là
Cruchot và De Grassins. Ng ơi dân trong vùng mà ông sinh s ng thì luôn
luôn t hào, l y làm kiêu hãnh– ây là m t ni m kiêu hãnh ái qu c vì vùng
mình có m t ngư i giàu có như Grandet. Sau cách m ng ch ng bao lâu vào
năm 1816 “nh ng ngư i tính toán gi i nh t Saumur ư c lư ng ru ng t ông
Grandet tr giá x p x 4 tri u. Ngoài ra vì l i t c ng niên quân bình c a ông
t 1793–1817 là 10 v n phơrăng m i năm”. Như v y Grandet ã làm ch m t
tài s n khá l n “ông Grandet y à ? Gia tài ông Grandet ch c ph i n năm
sáu tri u”.
Grandet giàu có nhưng không h hào phóng, cũng không khác gì H’Arpagon.
Grandet là m t ngư i r t hám vàng và h t s c keo ki t.
Nh n xét v H’Arpagon có th nói ó là m t ngư i giàu “n t vách”
nhưng l i vô cùng b n x n, keo ki t trong i s ng hàng ngày. B n thân lão
không dám ăn, không dám tiêu, ch lo bòn mót thu vén, ch lo b c a c i hao
h t. Con cái, lão b m c trong s túng thi u. K h u ngư i h trong nhà, lão
bày ra nh ng trò ê ti n cư p công. Nh ng ngư i quen thân khác, lão
không dám b ra cho ai m t ng bao gi . H’Arpagon mang cung cách c a
m t anh nhà giàu m i ph t còn rơi r t l i thói keo b n ki u phong ki n, a
ch .
Grandet giàu lên nh s tính toán khôn ngoan cùng v i v n may do cách
m ng 1789 mang l i nhưng t t c nh ng m i quan h trong cu c s ng hàng
ngày u ơc g n v i ti n b c, làm ăn buôn bán. T v con n cháu h và
c nh ng ngư i hay lui t i nhà lão u là nh ng i tư ng mà lão quan tâm,
ý.
Grandet keo ki t, hà ti n v i ngay c v và con gái mình. Trong cu c s ng
sinh ho t hàng ngày, lão u t tay phân phát t ng m u ư ng, t ng cái bánh
m i b a ăn. Ngôi nhà luôn luôn thi u ánh sáng, thi u l a m và nó như
chìm ng p trong t p quán keo b n c a Grandet. Eugenie và bà Grandet tr
thành bé nh , áng thương, t i nghi p khi ph i s ng dư i ngôi nhà cùng v i
Grandet. Grandet không ph i m t ngư i keo ki t bình thư ng. Lão chính là
h u du c a H’Arpagon. Lão bi t l i d ng cách m ng làm giàu, chi m h u
ru ng t, phát mãi và u cơ, ph t lên b ng nhi u th o n, làm giàu b ng
xương máu c a nhân dân “nhìn ông ta i qua, không ai là không c m th y v a
thán ph c, v a kính n , khi p s . cái t nh Saumur này, d không ai không b
vu t thép trơn bóng c a ông ta c u xé”.
Ngôi nhà c a lão như chìm ng p trong t p quán keo b n. Là m t ng ơi
giàu có nh t vùng, nhưng không ai có th oán ơc căn nhà c a Grandet l i
t i tàn và bu n t n th “cái gh t a ki u c có ph th m thêu, m y hình
thêu y minh h a thơ ng ngôn La Fontaine, nhưng n u không bi t trư c thì
không tài nào nh n ra ch vì màu ch ã b c ph ch, hình thêu b m ng vá
ch ng ch t, khó lòng nhìn th y”. Nó hi n lên rõ hơn khi tác gi t nó trong s
quan sát c a Charles “nh ng b c tư ng xung quanh thang gác vàng khè và
bám y mu i, các b c thang m t r ng rung rinh dư i bư c chân n ng n c a
ông bác”, c m nh n ban u v m t ngôi nhà p khi nghe nói v s giàu
có c a ông bác h ã không còn “m ng c a chàng tan v càng nhanh hơn.
Chàng tư ng mình ang trong cái chu ng gà”.
T t c m i hành ng c a Grandet u g n v i thói tính toán th c d ng và
keo ki t. T cách ch n v , lão cũng nh m m c ích có ư c m t kho n th a
k l n, t ó m i có nh ng cánh ng nho, nh ng ngôi nhà, nhìn th y bà
Grandet là m t ngư i bi t n i tr , ngoan o, m t ngư i t nh , bi t ti t ki m
cho ch ng và gia ình. i v i lão “ i là công vi c làm ăn”, m i vi c lão
làm u có m c ích rõ ràng ph i có “l i nhu n”. Vi c thuê m Nanon cũng
không n m ngoài quy lu t y. Lão không thích t t b ng v i b t c m t ai t
ngư i nhà n bà con và c khách kh a n a. C nhà ch có m t cây n n duy
nh t trong lúc nhà có khách th mà lão v n l nh lùng mang i mà không c n
ý n ai “ông ã mang cây èn duy nh t trên bàn i c thư mà không
c n chú ý n khách và cu c vui c a h ”. Qu là m t ngư i keo ki t n thô
l . Càng giàu thì Grandet càng tr nên keo ki t, lão “dè x n n c c ng
c a mình”.
i v i Grandet thì ti n tr thành v thánh, b t c ai làm t n thương t i ti n,
vàng c a lão u không là gì. Eugenie–m t ngư i con gái thánh thi n, lúc nào
cũng h n nhiên và khao khát có m t tình yêu t do, h nh phúc thì dư i m t
c a ngư i cha, cô ch là m t ngư i giúp lão gi s ti n vàng mà thôi. T ng
vàng và nh ng ng ti n cho Eugenie trong nh ng ngày sinh nh t hay l
thánh ch ng qua ch là Grandet ang th c hi n m t công o n “b o toàn” ti n
mà thôi, “ em ti n hòm này b sang hòm khác”. Vàng thì ông t ng cho con
nhưng quy n s d ng thì v n n m trong tay ông. Chính vì v y, mà ông ã
l ng l n lên tư ng như có th gi t c v và con gái khi nghe tin Eugenie ã
mang s vàng ó t ng cho Charles. S tàn nh n và vô tâm c a Grandet ã làm
cho ngư i khác ph i s hãi c bi t là v và con lão.
Cũng gi ng như H’Arpagon, ng ti n ã chi ph i Grandet, nó ã làm cho tim
lão co l i và nh d n i, tr nên l nh l o và s t á hơn, m i th tình thương
cao p, nhân b n d n d n t t như ng ch cho lòng hám vàng. ng ti n
không làm “ m l i” cõi lòng con ngư i như Grandet l m tư ng. ng ti n tư
b n ch làm cho tâm h n lão giá l nh. i v i Grandet, v lão ch t n t i trong
tâm trí lão như m t cái v n; con gái lão i v i lão ch là m t k thù, nó s
“l t da” lão, “gi t” lão, “ăn th t” lão b ng “vi c th a hư ng di s n c a m ”,
Charles, cháu ru t lão, “không là gì c ” b i vì “h n không m t xu dính túi,
cha h n v n ”. Lão ã gi t d n mòn ngư iv hi n lành, ngư i hùn v n và là
k nô l c a lão, vì thói keo ki t hám vàng c a mình. Lão ang tay bóp ch t
tình yêu trong sáng, lành m nh c a Eugenie. Lão quay lưng trư c l i c u kh n
van xin c a ngư i em v n , y cháu lên ư ng tha phương c u th c. Lão
còn nh nh t n n i mua l i m y cái cúc vàng c a th ng cháu m côi tay
tr ng, l i d ng lòng tin c a cháu i v i bác, ăn gian cho ư c. i v i lão
“ i là m t công vi c làm ăn” và lão ch trái tim xúc ng khi ã có lí l
tin r ng nó có th xúc ng “không t n kém”. Ngay c ãi khách cũng tr
thành m t hành ng xa x “t thu m v v i cha con thì l n này là l n th ba
ông y ãi l n”.
Trong n p sinh ho t h ng ngày, lão cũng không tránh kh i nh ng quy lu t “hà
ti n”. H ng ngày lão thư ng “ưa i ng s m, mà h ông ta ã ng , cũng như
khi Ogusto u ng rư u thì c nư c Ba Lan say”. Ông r t c n th n và chú ý khi
s d ng b t c th gì, “vương vãi” là m t t chưa th khái ni m ư c c a lão,
hơn ai h t m “Nanon h pháp” là ngư i hi u rõ “làm như ông Grandet có th
vương vãi cái gì”.
Lão keo ki t n tàn nh n i v i ngay c ngư i em g p n n Paris ang c u
c u, nh n tâm y th ng cháu qua n - m t mi n t xa xôi cho r nh
n . M c dù v i kh năng c a mình, Grandet hoàn toàn có th giúp ngư i em
kh i b phá s n. M i th dư i con m t c a lão u m t màu vàng ánh c a
vàng. S ng v i lão, v con lão ph i ch u bao nhiêu kh c c v v t ch t, s
l nh nh t v tình c m. Bà Grandet vì thương con mà suy nghĩ và phát b nh,
n n i da c a bà ph i vàng i như héo úa, th mà Grandet l nh lùng nói:
“nư c da bà k vàng m t tí nhưng tôi thích màu vàng”. n khi bi t n u bà
Grandet ch ng may qua i thì lão s m t m t s tài s n l n, lúc y Grandet
m i tr nên m m m ng l thư ng. Lão ã “thành tâm c u nguy n cho bà s ng
ch vì bà Grandet mà ch t thì v n th a k di s n c a bà ta cũng làm cho
Grandet ch t i ư c”.
ng m t quan i m v i H’Arpagon, Grandet cũng không mu n cho ai m t
cái gì ngay c a con gái duy nh t. Lão vui m ng, h nh phúc khi Eugenie
ng ý kí vào b n cam k t t t b quy n th a k tài s n c a m .
Ti n, vàng ã tr thành sinh m nh c a Grandet. Chính vì th , lúc nhìn th y
cây thánh giá m vàng, lão ã l y h t s c bình sinh c g ng vươn lên v i
b ng ư c “khi cha s n r a t i cho ông, c p m t ông ã ch t t lâu
b ng sáng lên lúc nhìn th y cây thánh giá, ôi èn, cái l nư c thánh b ng
b c. Ông nhìn ch m ch p nh ng th y và cái chóp mũi ông ng y l n
cu i. Khi ông c o ưa cây thánh giá m vàng k môi ông ông hôn hình
c chúa Jesu thì ông vùng lên m t cách kh ng khi p ch p l y cây thánh
giá”. úng là ánh vàng c a kim ti n ã mê ho c c cu c i lão, lão say mê
khi ư c ng m vàng, th y m lòng lên cũng nh vàng. Vàng ã kéo dài s
s ng dù ch thêm vài giây cu i cu c i.
Nhà văn Balzac ã l nh lùng khi ưa ra nh n xét “Grandet thì m i năng khi u
trí óc b t u xu ng nhưng v tính keo ki t hám c a thì v n t n t i như m t
b n năng”. Lão già y u nhưng s thích không h thay i “bình thư ng lão có
v mê m n nhưng c n ngày gi thu thu , tính s v i tá i n, làm gi y biên
nh n thì ông t nh l i”.
Vàng, b c là v t duy nh t có giá tr v i Grandet “ ư c món gì ông cũng
chuy n hóa ra vàng, ra b c và vàng b c c bí m t vào x p trong bu ng kín,
bên c nh nh ng bao ch t ng t trư c”. Rõ ràng là keo ki t và hám vàng
ch ng khác H’Arpagon nhưng t H’Arpagon n Grandet ta ã th y có s
chuy n d ch r t l n, càng ngày nh ng con ngư i keo ki t i di n cho xã h i
tư s n càng tr nên tàn nh n hơn, áng s hơn nhi u. H b t ch p danh d c a
mình ánh i l y ni m say mê yêu thích n m c tôn th m t cách mù
quáng vàng và b c.
Grandet ư c m i ngư i kính ph c, kính ph c b i nhi u l khác nhau. Ông ta
không n ai. Vì ông ã là th óng thùng lâu năm, tr ng nho lâu năm. Ông
ngày càng tr nên tinh ranh hơn.v phương di n tài chính. Ông Grandet v a
gi ng m t con h v a gi ng m t con trăn, ông bi t cách n m, cách thu hình
l i, rình mi ng m i r t lâu và nh y ra v úng lúc, r i há mõm túi ti n ra nu t
ch ng m t ng vàng, xong l i n m im lìm như con trăn ang tiêu hóa, th n
nhiên, l nh lùng, có cách th c”. Grandet x ng áng là m t i di n tiêu bi u
cho giai c p tư s n Pháp th k XIX.
2. i m khác nhau gi a hai nhân v t
2.1. H’Arpagon – tính cách hà ti n
Xây d ng H’Arpagon, Moliere ã t p trung miêu t nét tính cách cơ
b n c a nhân v t, làm cho H’Arpagon tr thành m t i n hình c áo, tiêu
bi u cho thói hà ti n. M i nét tính cách khác u xoay quanh thói hà ti n, do
hà ti n sinh ra và có tác d ng làm n i b t nét tính cách x u này. ó chính là
thành công xu t s c c a Moliere theo phương pháp i n hình hóa c a ch
nghĩa c i n.
H’Arpagon là m t cái tên có tính tư ng trưng. Trong ti ng g c Hil p nó có
nghĩa là tham lam và trong g c Latinh nó có nghĩa là ăn c p. Th k XVI, m t
v hài k ch Italia ã ch gi u m t anh hà ti n tên là Acpagô (Arpago). Có l
Moliere ã t ng h p t t c nh ng y u t trên trong nhân v t chính c a v
k ch Lão hà ti n. Cái tên ã nói ngay lên b n ch t, tính cách c a nhân v t, m t
con ngư i hà ti n và keo ki t.
Tính cách keo ki t ư c kh c h a ngày m t rõ hơn nhân v t H’Arpagon
qua di n bi n 5 h i c a v k ch. h i I, tính cách y b c l rõ ch lão nh
ch n con trai m t bà góa giàu có, ch n cho con gái m t ông già “không òi
c a h i môn” và ch n cho mình cô Mariane nghèo nhưng t n ti n.
Sang h i II, tính keo ki t lão cũng th hi n thói cho vay n ng lãi và
hám ti n. ây là nét m i so v i v Cái n i c a Plaute, H’Arpagon ã mang
bóng dáng c a giai c p tư s n Pháp th k XVII. C nh cho vay n ng lãi l i x y
ra gi a cha và con H’Arpagon.
n h i III, nhà văn tô m tính hà ti n c a H’Arpagon qua vi c lão
sai gia nhân s a so n b a ti c th t ãi Mariane, v i nh ng món ăn “ c nh t
vô nh ”, chưa ăn ã th y no.
Tính hà ti n keo ki t b c l n cao i m h i IV khi lão l ng l n lên
vì m t tráp b c.
n h i V, nhà văn l i tìm th y ư c khía c nh làm n i rõ hơn tính
cách c a lão : lão ng ý như ng Mariane l i cho con trai thu v tráp b c,
m c dù yêu Marianee nhưng lão còn yêu tráp b c hơn.
Lão hà ti n, Tartuffe hay Trư ng gi h c làm sang là nh ng tác ph m
hài k ch quan tr ng trong gia tài hài k ch c a Moliere, là nh ng hài k ch tính
cách. Nh ng hài k ch này, i sâu vào nghiên c u tâm lí t nhiên c a con
ngư i theo ch nghĩa c i n. làm rõ tính cách khi n chúng t t i m c
i n hình trong khuôn kh c a sân kh u c i n, Moliere ã ch n cho mình
m t con ư ng riêng. Ông t p trung cao vào tính cách, th m chí vào nét cơ
b n nh t trong tính cách. Ông tư c b nh ng chi ti t ph , r c r i, i l p,
không l i cho s chú ý theo dõi và s xác nh tính cách. Trong hài k ch tính
cách c a Moliere ch còn th y m t tính cách c th d nh n, d phân bi t. M i
nhân v t u là hi n thân c a m t tính cách nh t nh.Nh ng tính cách n u có
u nh m ph c v cho tính cách ch y u.
Là s n ph m c a hài k ch c i n và ch u nh hư ng nhi u c a ch
nghĩa duy lí c a Descartes, H’Arpagon cũng ư c xây d ng v i tính cách n i
b t nh t là hà ti n.
Tính hà ti n ư c th hi n nhi u khía c nh khác nhau t ch ch n v
g ch ng cho con cái h i I n thói cho vay n ng lãi và hám vàng h i II,
ngày càng th hi n rõ hơn h i III và IV v i vi c th t ãi Mariane, m t c p
tráp b c. Cu i cùng là màn trao i c áo l y ti n như ng tình.
Sáng t o l n c a Moliere bi u hi n t p trung ý nghĩa xã h i sâu r ng
c a tính cách, khuynh hư ng trào phúng chua cay và th lo i hài k ch.
Trong tác ph m c a Moliere, H’Arpagon không tình c tr nên giàu có, lão
v n là k chuyên cho vay n ng lãi. Ti n i v i lão là m t th c a luân
chuy n có giá tr sinh s n. i n hình H’Arpagon có m t ý nghĩa xã h i r t rõ:
tiêu bi u cho giai c p tư s n Pháp phát tri n kinh t b ng con ư ng cho vay
n ng lãi, không còn bó h p trong ý nghĩa gia ình ch t h p như xưa.
H’Arpagon là con ngư i c a m t th i i mà vàng có th l c to l n và ang
th ng tr h t th y. Phương pháp làm giàu c a H’Arpagon th c ch t là phương
pháp tích lũy sơ khai c a tư b n. H’Arpagon là hi n thân c a giai c p tư s n
Pháp ang m i mi t ch y theo ti n tài, s n sàng chà p lên t t c .
H’Arpagon hi n lên trư c m t ngư i c, ngư i xem như m t anh h .
Chính tính b n x n, keo ki t ã t o cho lão m t ch ng trên sàn di n.
H’Arpagon b ch gi u, lên án vì thói h c òi quí t c, a v c a lão b t bu c
lão ph i trang b nh ng v t d ng i kèm như nh n kim cương, y t , xe
ng a. Th nhưng không gì b n ti n hơn b ng k giàu có mà tìm cách c t xén
lương c a gia nhân, tính toán b n th u m t b a ăn th t khách, tham lam, tính
qu n trong vi c d ng v g ch ng cho con, nh n tâm gán v t th t cho
ngư i i vay lãi. i âu cũng b ngư i ta chê cư i, ch gi u. cho y t b t
ư c t n tay khi l n vào ăn c p thóc ng a. Lão thì ra s c ch t bóp, t n ti n thì
con trai l i là m t k “phá gia chi t ”. Cu c i qu th t “tr trêu” v i
H’Arpagon.
Tính cách hà ti n ư c kh c h a d n b ng nh ng nét khác nhau,
nh ng c p khác nhau, s kh c h a ó h i sau tăng hơn h i trư c, tô m
d n thành m t tính cách hà ti n c th , i n khi n và k t tinh thành con ngư i
H’Arpagon kh n ôm tráp b c sinh ng.
xây d ng thành công tính cách H’Arpagon, Moliere ã s d ng
nhi u th pháp ngh thu t khác nhau.
nh ng h i u tác gi liên t c tính cách H’Arpagon phát tri n,
qua nh ng l i nh n xét c a qu n gia, ti p ó là c a chính hai a con
lão.Valer nh n xét: “tính hà ti n quá áng c a ông c , tính kh c nghi t c a c
trong cu c s ng v i các con…”, “k thích n nh hót” (l p 1 h i I), hay “ch vì
tính t n ti n c a ngư i cha mà anh tình tr ng b t l c”, “ngư i ta có th nào
th y cái gì tàn nh n hơn tính t n ti n kh c nghi t i v i chúng ta, tính chi li
kì l làm chúng ta m t m i”, “ ã t lâu tính keo ki t không ch u n i giam hãm
chúng ta” (l p 2, h i I).
Nh ng nh n xét này ư c c th hóa b ng hành ng c a H’Arpagon
ch i m ng om sòm, quát tháo ày t , xua u i y t , ngôn ng phù h p v i
tính cách c a lão: quân ăn c p, th t , ch t treo…, kèm theo nh ng hành
ng b i òi khám bàn tay th ba, th tư, v a hăm d a v a d dành, v a
m m d o v a c ng r n.
Tính cách hà ti n ư c tri n khai thêm b ng kho n yêu ương c a lão.
Vi c nói cho hai con hi u v hôn nhân, không lúc nào l i tr nên khó khăn
như bây gi “có m t khó khăn nho nh , cha s , v i ám này, ta s không
ư c l m c a mà ta có th trông ch ” và “thì c mà g g c cái khác”. Ngay
trong vi c “yêu ương” lão cũng ưa lên cân nh c, tính toán. Càng n c cư i
hơn khi nét hà ti n ti p t c ư c phác h a thêm b ng vi c h i cho con trai
m t bà góa giàu có, con gái m t ông già g n 50 tu i v i lí do khá quan tr ng
v i lão “không c a h i môn”. S khai tri n các nét tính cách hà ti n ư c phát
tri n các khía c nh khác nhau trong các h i khác nhau. Nó làm cho b n ch t
c a H’Arpagon ư c m x , kh c h a rõ ràng và sinh ng hơn.
M i bi u hi n khác nhau hòa nh p vào nét c trưng ch y u, phát
tri n theo hư ng làm sáng t , tô m nét ch y u. Nh ng bi u hi n trong tính
cách c a H’Arpagon như hách d ch, x o quy t, nham hi m kèo theo thói ân
nghĩa gi d i, thói xu n nh l b ch hay tính hào phóng gi t o, u không
ngoài m c ích làm n i b t tính cách hà ti n, keo ki t, b n x n và b n ti n,
b n th u c a lão. Nh ng nét tính cách ph c t p còn ư c Moliere phóng i,
cư ng i u. ây cũng là m t bi n pháp quen thu c mà Moliere hay s d ng.
Bi n pháp này th hi n r t rõ khi miêu t hành ng nghi ng y t ăn c p và
h n ã khám xét h . H’Arpagon khám hai bàn tay còn cho là chưa mà còn
khám c “nh ng bàn tay khác”, hà ti n t i m c không dám dùng ch “cho”,
m c dù ch là m t cái b t tay thông thư ng. Lão h i con v cô gái Mariane và
kh năng các m t c a cô gái: hình th c, c h nh, kh năng quán xuy n công
vi c gia ình nhưng v n phàn nàn vì “không ư c l m c a” và khi nghe bà
m i Phrôdin tán t nh xu n nh, lão say mê i nhưng v n òi “ph i óng góp
chút nh”, “ph i ch u t n ôi tí”, “b i vì xưa nay, ch ng ai l y m t ngư i con
gái mà cô gái không mang gì v ” nghĩa là m c dù có yêu Mariane nhưng b n
ch t hà ti n v n òi ph i “ki m cái gì s mó ư c”. H’Arpagon ta th y
ư c m t con ngư i hà ti n sinh ng, không ch hà ti n mà còn si tình, m t
con ngư i s lau bàn m nh quá g s b mòn, bi t tính toán r ng tám ngư i ăn
thì mư i ngư i ăn cũng , nhưng v n không t b ý nh l y Mariane.
Lão ch như ng b khi cái tráp ti n c a lão b m t c p, nghĩa là lão yêu
Mariane nhưng còn yêu ti n hơn m t tí. T t c m i chi ti t ư c cư ng i u
phóng i ã tô m tính cách hà ti n c a H’Arpagon. Moliere s d ng bi n
pháp phóng i là t p trung làm n i b t nét ch y u c a tính cách nhân v t so
v i các nét khác. Vi c cư ng i u hay phóng i là b t ngu n t trong l ch s .
Lão hà ti n v i nhân v t H’Arpagon ó là nét hà ti n. nhân v t
H’Arpagon, cái si mê Mariane ch là m t bi u hi n c a tính cách hà ti n. Lão
ã si mê m t cách th t hà ti n, th hi n r t rõ trong bu i ti c ãi Mariane. Bên
c nh ó, tính cáu g t, c c c n thô l c a lão cũng là m t trong nh ng nét bi u
hi n khác nhau c a tính cách hà ti n.
Vi c s d ng ngh thu t cư ng i u hay phóng i không ch xu t hi n trong
t ng h i mà ngay trong t ng l p c a v k ch. Màn th t ti c l p 1 h i III là
m t ví d tiêu bi u: lão H’Arpagon c t vi c cho m i ngư i làm, m i ngư i v i
nh ng nhi m v khác nhau. Bà Clote lau bàn gh , chu n b chai l .
Braindasvoa và La Merluse chu n b h u bàn b ng qu n th ng ít và áo b d u
loang. Con gái Elize ph i quán xuy n m i vi c n i tr . Con trai Cleante ph i
m t tươi t nh, còn bác Jack ph i chu n b m t b a ăn và chu n b xe ng a i
ch phiên. Lão phân công công vi c r t rõ ràng. Nhưng lão luôn nh c l i n u
v chai l thì ph i tr vào ti n công, rư u ph i pha thêm th t nhi u nư c lã
vào và ch khi nào ngư i ta g i m i rót, làm th c ơn tám ngư i nhưng mư i
ngư i ăn và ph i n u nh ng món mà ngư i ta không ăn ư c, nhìn th y no
trư c khi ăn v i nh ng th thu t như n th t nhi u h t d vào trong th t, u
h t th t béo. M t b c chân dung hoàn mĩ v hình nh ngư i keo b n ư c b
sung b ng nh ng th o n như cho in l ch riêng trong ó tăng g p ôi nh ng
ngày ăn chay, tìm m i cách b t xén ngày ngh c a gia nhân, ki n m t con
mèo hàng xóm ăn v ng m t m u th t c u ăn th a, ăn c p thóc ng a c a chính
mình…Th t áng t i nghi p bi t bao khi lão b k t lu n b ng “nh ng cái tên
hà ti n, keo ki t, u gi , v t c chày ra nư c”. H’Arpagon v i nh ng nét tính
cách này ã làm cho v hài k ch tr nên sinh ng và h p d n hơn r t nhi u.
Tính cách nhân v t H’Arpagon m t ph n th hi n rõ là nh m t bi n
pháp ngh thu t khác ó là gi i thi u tính cách qua nh n xét c a nh ng nhân
v t khác. Tính cách c a nhân v t chính ư c gi i thi u ngay t u nhưng
nhân v t chưa xu t hi n có tác d ng chu n b dư lu n cho khán gi , ng th i
tăng h ng thú ch i nhân v t chính c a ngư i xem. h i I l p 1
H’Arpagon ư c gi i thi u qua l i nói c a qu n gia Valer là hà ti n quá áng,
là kh c nghi t, là k ưa n nh hót. Các nét tính cách hà ti n l i ư c gi i thi u
m t l n n a qua a con trai: t n ti n m t cách tàn nh n, chi li kì l , keo ki t
không ch u n i.
Bên c nh vi c dùng nhi u cách gi i thi u tính cách nhân v t chính,
Moliere còn dùng c nhân v t chính t b c l tính cách c a mình. Lúc này
nhân v t chính tr thành trung tâm c a các ho t ng k ch. M i quan h gi a
nhân v t chính v i các nhân v t ph làm n i b t tính cách nhân v t chính. Bên
c nh ó tính cách nhân v t còn ư c th hi n qua s mâu thu n, qua tâm tr ng
lo l ng, nghi ng thư ng xuyên c a lão v i nh ng gia nhân, ày t , con trai,
con gái. Lão l m b m m t mình v món ti n lão có, lão s khi nghe ti ng chó
s a, khi có ngư i h i thì lão kêu b n, nhưng khi nghe ngư i y mang ti n n
thì lão l p t c ra ngay, lúc này dư ng như có hai con ngư i trong m t con
ngư i H’Arpagon v y. Cách xây d ng nhân v t chính như v y ã t o ra m t
ti ng cư i sâu s c, có ý nghĩa xã h i cao.
H’Arpagon là s n ph m c a m t th i i mà s tha hóa c a ng ti n
ã h y ho i con ngư i lão tình cha con, tình yêu, tình ch t , tình ng lo i.
H’Arpagon nhân v t chính c a m t v hài k ch, v i ch c năng ch
y u mua vui cho khán gi ng sau ó là ch gi u thói hà ti n c a ngư i
i. Thói hà ti n c a H’Arpagon ta có th g p b t c th i i nào (HiL p c
i, văn h c Ph c Hưng, văn h c hi n th c phương Tây th k XIX, văn h c
dân gian Vi t Nam…). V k ch k t thúc, khán gi th y ghét H’Arpagon nhi u
hơn là c m thông, thương xót, chia x . H’Arpagon, m t con ngư i keo ki t
và hám vàng, ngoài ra không còn m t gì khác. Tình c m thân thi t ã b ánh
rơ i i l y ham mu n hám vàng, yêu Mariane nhưng h n còn yêu tráp
vàng c a lão hơn.
H’Arpagon hà ti n, keo ki t, hám vàng m t cách l li u, trơ tr n. Con
trai, con gái ph i lên ti ng. Ngư i và gia nhân trong nhà ph i mư n ti ng
ngư i ngoài phê phán, lên án. Lão ăn c p thóc c a ngưa cho anh ánh
xe ng a b t ư c và phang cho m y cái. M i bi u hi n c a thói keo ki t
H’Arpagon u b phát hi n và b tác gi bóc tr n. H’Arpagon v i thói hà ti n
ít có tính tiêu bi u, ý nghĩa xã h i không cao. H’Arpagon mang tính ch t
nguyên phi n và b t ng.
Là m t nhà c i n ch nghĩa, Moliere tuân th nguyên t c sáng tác
c a mĩ h c và tri t h c duy lí m t cách sáng t o, t nhiên, không gò bó. Ông
ã cho ra i nhi u tác ph m ngh thu t hoàn ch nh có giá tr ngh thu t cao,
giàu giá tr th m mĩ. Ông r t coi tr ng v n k t c u tác ph m. Ông ã s p
x p t ch c k t c u tác ph m, bi n k t c u thành m t không gian ch a ng
và nuôi dư ng ti ng cư i.
M i m t tác ph m u có nh ng k t c u khác nhau, góp ph n th hi n n i
dung tác ph m, i u quan tr ng i v i m t v hài k ch là làm n i b t tính
cách hài k ch c a nhân v t chính. K t c u k ch c i n thư ng có 5 h i ư c
phân chia thành : l i gi i thi u (giao ãi), h i phát tri n, h i cao trào, h i t
bi n và h i c i nút. K t c u c a v k ch Lão hà ti n này tương i y ,
tính cách nhân v t rõ nét d n qua các h i, trong m i h i. Ch ng h n h i I thì
ch m i gi i thi u tính cách hà ti n c a H’Arpagon thông qua qu n gia và con
trai lão. H i II, III tính hà ti n ư c b c l rõ qua vi c cho vay n ng lãi và th t
ti c khách. H i IV là h i cao trào c a v k ch cũng là h i mà H’Arpagon t
b c l b n ch t hà ti n và hám vàng c a mình, màn c tho i H’Arpagon m t
c a. H i V (h i c i nút) tính hà ti n ư c b sung b ng cu c trao i tình yêu
l y tráp vàng m c dù H’Arpagon có yêu Mariane.
Moliere v n d ng nh ng th pháp ngh thu t quen thu c c a th lo i
k ch, úng hơn là hài k ch c i n c ng v i kh năng sáng t o ã xây d ng
nên m t nhân v t có thói hà ti n tiêu bi u trong sân kh u hài k ch Pháp th k
XVII. Nó là cơ s cho nh ng Grandet sau này.
2.2. Lão Grandet – nhân v t hà ti n
Grandet không ơn thu n là m t ngư i có tính keo ki t bình thư ng,
lão là m t i n hình sinh ng c a giai c p tư s n th k XIX.
Eugenie Grandet ra i năm 1833, th i kì c a n n quân ch tháng 7,
th i kì mà giai c p tư s n th c s phát tri n và l n m nh. Qua tác ph m,
Balzac mu n cho chúng ta th y r ng vi c ch y theo l i nhu n ã làm m i v
p tâm h n con ngư i. Ngư i c hình dung ra cách th c làm giàu c a giai
c p tư s n Pháp th k XIX.
Grandet ngoài tính keo ki t, hà ti n và hám vàng còn là m t ngư i bi t
tr ng danh d . Ngu i em trai v n Paris ang c u c u. Ngư i cháu trai
ph i tr v Saumur. Vì danh d dòng h , Grandet ã tìm m i cách hoãn n
cho em trai, tránh b tòa tuyên b phá s n và truy tìm ngư i th a k . B i l ,
n u ngư i em trai ch t i ngoài a con trai là ngư i th a k chính th c thì
Grandet là ngư i th a k th hai. Nhưng trong hoàn c nh này, Charles không
có kh năng tr n . Và như v y ương nhiên Grandet ph i gánh n thay em
trai. Grandet tìm cách hoãn n là v a không nh hư ng t i danh d dòng
h , v a tránh ph i tr n cho em trai. Grandet ưa Charles sang n cũng
là m t k sách khôn ngoan, m t ph n kéo dài th i gian tr n và ph n n a
cũng cho r nh n . Như v y, Grandet ã gi i quy t ư c m t chuy n quan
tr ng mà không nh hư ng gì t i danh d và l i ích riêng tư c a dòng h và
c a lão. Grandet không s ng n n i c n h t tình nghĩa. Và b t ch p c danh
d như H’Arpagon. M c dù keo ki t nhưng Grandet cũng r t tr ng danh d .
Lão không ành tâm tuyên b t b em trai khi ph i ra toà án s phá s n.Vì
v y ã tìm cách hoãn n cho em trai. Grandet cũng l i trong lòng m
Nanon m t chút tình c m c a lòng bi t ơn.
Grandet sinh ng hơn H’Arpagon r t nhi u, ít ra cũng bi t trong
danh d , m i công vi c làm ăn u ư c tính toán g n v i th c t xã h i.
Grandet keo ki t, hà ti n nhưng khôn ngoan, m i bi u hi n c a tính keo ki t
u ư c che gi u b i l i s ng gi n d trong sinh ho t h ng ngày, trang trí nhà
c a, vi c ti p ãi khách ngo i giao. Grandet keo ki t nhưng r t ít ngư i có th
nh n ra ngo i tr v con và m Nanon.
Grandet không nh ng tr ng danh d , khôn ngoan trong làm ăn mà còn
là m t con chim ngoan o. Grandet quan h ngo i giao v i linh m c th
hi n t m lòng kính chúa và cũng gi danh ti ng cho gia ình.
Nhưng chính lòng khát vàng i kèm v i tính keo ki t làm m t d n
nh ng b n ch t t t p c a con ngư i lão. Lão phát ti n dè x n cho m
Nanon, c u thang trong nhà thì ch khi nào h ng thì m i s a. Lão th y vàng
như h ói g p m i “m t ông cũng l p lánh ánh s c c a ng ti n vàng” và
i v i lão “ ng ti n cũng s ng, cũng nh n nháo như con ngư i: nó i , nó
l i, nó m hôi, nó sinh sôi n y n ”. Không nh ng mê mà còn nghi n vàng
n a. T i lúc, lão s p r i xa cõi i mà lòng hám vàng cũng không h suy gi m
“khi cha x n r a t i cho ông, c p m t ông ã ch t t lâu b ng sáng lên
lúc nhìn th y cây thánh gía, ôi èn cái l nư c thánh b ng b c. Ông nhìn
ch m ch m nh ng th y và chóp mũi c a ông ng y l n cu i. Khi ông c
o ưa cây thánh giá m vàng k môi ông ông hôn hình c chúa Jesu thì
ông vùng lên m t cách kh ng khi p ch p l y cây thánh giá. S g ng s c
cu i cùng này ã làm ông ki t s c”. C cu c i ư c nhìn ng m và tích lũy
vàng dư ng như chưa th a mãn ư c s thích c áo c a Grandet.
Balzac ã s d ng bút pháp cư ng i u nh n m nh tính cách ham ti n c a
Grandet ( nh hư ng c a ki u sáng tác hài k ch c i n th k XVII).
Grandet không còn ơn gi n là m t nhân v t có tính cách hà ti n n a. Ch n
m Nanon cũng r t “tinh t ”, lão cho r ng tuy x u xí nhưng kh e m nh tin
như v y Nanon s trung thành. M t khác, Nanon là m t ngư i dân nông thôn
nên coi tr ng và trung thành, t n t y v i lão. S ng trong ngôi nhà ư c bao
b c b i tính gi n d c a Grandet khi n Eugenie cũng b nh hư ng. Eugenie
ph i s ng trong m t cu c s ng t n ti n, xã giao ít, m t con chim ngoan o.
Grandet ã d y cho Eugenie cách gi gìn nh ng ng ti n vàng, nh t t c
nh ng ng ti n và niên i c a chúng. n năm 21 tu i, Eugenie ã tích lũy
ư c m t túi v i các lo i ti n nhưng v i Eugenie thì ó ch là m t túi
chơi. M i l n cho ti n Eugenie, Grandet thư ng gi ng gi i cho cô v giá tr
c a nh ng ng ti n ó. Grandet còn tranh th ưa ra ng m nghía và
thư ng th c. V i ngo i, Grandet s ng thu mình và r t ít giao thi p, có
ngư i m i thì nghĩ có i u x u và lão luôn tìm cách t ch i. N u lão có ý nh
m i ai thì l i d ng m i m i. Grandet m i linh m c, b i l linh m c quan
tr ng v i gia ình lão, thân thi t v i linh m c ch vì danh ti ng. Lão ti p xúc
v i trư ng kh vì có liên quan t i t ai, thu má. Chánh án De Bonfons, ông
De Grasins là nh ng m i làm ăn quan tr ng c a Grandet, h thay m t
Grandet phát tri n nh ng m i làm ăn Saumur.
Grandet ã bi t v n d ng t i a nh ng tài l c a mình cũng như nh ng kinh
nghi m v n có trong vi c làm ăn, ki m ư c th t nhi u lãi, tích lũy ư c
nhi u c a c i. Tác gi vi t “ông Grandet v a gi ng m t con h , v a gi ng m t
con trăn: ông bi t cách n m, cách thu hình l i, rình mi ng m i r t lâu và nh y
v ra úng lúc, r i há mõm túi ti n ra nu t ch ng m t ng vàng, xong l i
n m im lìm như m t con trăn ang tiêu hóa, th n nhiên, l nh lùng, có cách
th c”. Lão ã bi t s c m nh c a ng ti n như bao tên tư b n khác “v th n
ti n là v th n hi n i duy nh t mà ngư i ta tín ngư ng”. Có m t u óc h t
s c th c t trong vi c kinh doanh, u cơ, i phó v i k thù, c vi c thuê m
Nanon làm ngư i . Càng giàu có thì lão càng tr nên keo ki t, không ai có
th oán bi t ư c tài s n th c s c a lão là bao nhiêu. Keo ki t và mang n ng
tính gia trư ng : t t c nh ng chi phí sinh ho t trong nhà u do lão qu n lí,
v con lão hoàn toàn ph thu c vào lão khi n h tr thành nh ng con ngư i
h t s c áng thương và t i nghi p. Không ph i mua b t kì m t th gì t bánh
mì, bơ th t n rau qu , c i t, h n b t tá i n ph i cung c p cho h n. i u
mà Balzac mu n nêu b t lên qua hình tư ng Grandet là lòng hám vàng ã gi t
ch t lão nh ng tình c m thân thi t nh t. V con, em cháu i v i nh ng
ngư i ru t th t y, lão ch có m t ý nghĩ là xem thái c ah iv ic ac i
c a mình như th nào tìm cách i phó.
T v xo n xít, âu y m Eugenie ch vì cô ng ý như ng quy n th a
hư ng gia tài c a m cho lão mà thôi. i v i Grandet, i ch có ng ti n
là có nghĩa. Th y Charles khóc lóc khi nghe tin b t t , Grandet phàn nàn v i
v con: “th t cái th ng thanh niên này ch ng ra làm sao, nó chú ý n ngư i
ch t hơn ti n b c”. Có l n lão còn tr ng tr n tuyên b v i ngư i : “chúng ta
không ăn thây ma là gì ? Gia tài th a t là gì ó n u không ph i là th t ngư i
ch t”.
Lòng hám vàng không ph i là b n ch t b m sinh c a Grandet, mà ó
chính là s n ph m c a vi c làm giàu c a lão, c a th i i lão s ng. L ch s
làm giàu c a Grandet g n ch t v i th c t nư c Pháp nh ng năm sau cách
m ng 1789, t ng c p th ba ngoi lên hàng ngũ giai c p tư s n. Trong th i
kì cách m ng, lão ư c coi là m t ngư i can m, m t chi n sĩ c ng hòa
nhưng th c ra lão không ph i là m t chi n sĩ chân chính: m t m t lão có
khuynh hư ng th a hi p v i b n quí t c nhưng m t khác l i bán rư u cho
quân i c ng hòa và n n n ư c tr b ng “nh ng ám c t t c a m t tu vi n
n gi i”. Như v y th i kì cách m ng và nh ng năm n i chi n là m t d p
Grandet ph t lên làm giàu. R i cái xã h i Pháp sau cách m ng l i ưa Grandet
i xa hơn, ã xem lão như m t v “anh hùng”, xem nh ng th o n làm ti n
c a lão như “m t s kiêu hãnh ái qu c”, và “c a c i c a ông làm thành m t
b c màn vàng bao b c b t c hành ng nào c a ông”.
H’Arpagon là m t nhân v t c a ch nghĩa c i n mà Moliere mu n
khái quát thành tính keo ki t ph bi n, còn Grandet là nhân v t sinh ng c a
th k XIX sau khi giai c p tư s n Pháp giành ư c a v th ng tr .
Trong khung c nh c a th i i mà Moliere kh c h a H’Arpagon do
d c v ng hám vàng và keo ki t, m t nhân v t c a hài k ch ã tr nên i
tư ng c a s chê cư i. Còn Balzac ã xây d ng m t i n hình tư s n chi n
th ng, vươn lên t ng c p th ba sau cách m ng 1789, m t nhân v t c a ti u
thuy t, m t con ngư i c a th tr n nh Saumur bi t l i d ng th i cơ cách
m ng làm giàu, chi m h u ru ng t, phát m i và u cơ… Grandet là
“b c th y c a s keo ki t mà trư c ó tư ng tư ng c a con ngư i chưa sáng
t o ra ư c”. Bi t l i d ng t t c các hoàn c nh tăng nhanh c a c i. i v i
Balzac, ông luôn tôn tr ng s th t v i quan ni m “l ch s nó th c như v y thì
làm th nào ư c ?”.
Grandet là m t “con ngư i hùng” c a th i i, khác h n tính th ng
c a H’Arpagon. Balzac ã nh n nh v nhân v t c a mình “ ó không ph i là
m t ngư i keo ki t bình thư ng và d c v ng c a nó ch c ch n ã che gi u
m t ni m l c thú sâu xa, nh ng quan ni m th m kín”. Grandet luôn khéo léo
che gi u thói hà ti n b ng n p s ng gi n d t nh ng sinh ho t i thư ng n
c vi c trang trí nhà c a. Ch nh ng ngư i trong nhà m i nh n ra thói hà ti n
c a lão mà thôi. Còn H’Arpagon hoàn toàn khác h n, m i bi u hi n c a thói
hà ti n u r t l li u tr ng tr n, trơ tr n khi n ày t , gia nhân và c con trai,
con gái ph i lên ti ng, hàng xóm n i.
Grandet luôn có nh ng quan ni m s ng c a riêng mình “ i là m t
công vi c làm ăn”, m t con ngư i hăng say làm giàu, ý th c ư c s c m nh
ó trên cơ s ý th c chi m h u tr n v n c a c i, t c v nh ng quan ni m
c a lão: “ta ã tìm th y cái ó, chính ta. Nh ng cái ó là dành cho nh ng ng
ti n c a ta. T t c nh ng b n y, ch là nh ng mi ng m i mà ta dùng câu”.
Grandet ã tìm th y l c thú duy nh t trong vi c gi tr n chi m h u vàng, tích
lũy vàng, tăng s vàng lên và keo ki t gi tr n ti n và vàng. Và c i lão
càng hám vàng, càng tr nên keo ki t, hai nét tính cách này tác ng l n nhau,
b sung cho nhau, keo ki t có vàng, hám vàng nên keo ki t.
Grandet là m t nhân v t i n hình trong hoàn c nh i n hình. Thông
qua vi c xây d ng nhân v t Grandet, Balzac ã giáng m t òn m nh m vào
xã h i tư s n Pháp th k XIX và ch tư b n nói chung. Tr i t i thì m i v t
u x m bóng, nhưng dư i ngòi bút chân th c, can m c a Balzac, c m t xã
h i th i nát ư c phơi bày ra ánh sáng. Bóc tr n b n ch t s v t, tác
ph m Eugenie Grandet góp ph n “làm rung chuy n ni m l c quan c a giai
c p tư s n v tính ch t b t bi n c a tr t t hi n hành”. c tác ph m c a
Balzac, chúng ta càng hi u thêm cái x u xa, b i c a xã h i tư s n. Goocki ã
nói v Balzac như sau: “s r ng l n trong k ho ch c a ông, s dũng c m
trong tư tư ng và nh ng tiên oán tài tình v tương lai mà ngày nay nh ng
tiên oán ã ư c ch ng th c – t t c nh ng cái y ã làm cho Balzac tr
thành m t trong nh ng nhà văn vĩ i c a th gi i”. K t thúc ti u thuy t,
ngư i c c m th y thương Grandet nhi u hơn là ghét. Lão cũng bi t tr ng
danh d , tìm cách gi danh d cho gia ình, dòng h . Lão không cho
Eugenie c m th y thi u th n. l i trong lòng Nanon m t th tình c m c a
lòng bi t ơn “ông s m qu n áo, gi y gu c cho ch ta, và sai b o ch ta không
n n i c c c n quá. ư c thu nh n như th , ch Nanon h pháp th m vui
sư ng n phát khóc và sinh ra g n bó v i ông Grandet”.
Grandet, m t nhân v t ph c a ti u thuy t Eugenie Grandet và ch là
m t trong r t nhi u nhân v t ư c Balzac xây d ng theo phương pháp i n
hình. Bên c nh s thành công c a nh ng nhân v t “v m ng”, Balzac th hi n
tài năng c a m t thiên tài qua nhân v t Grandet. Balzac xây d ng thành công
không kém gì nh ng nhân v t “v m ng”. Gandet m t nhân v t c a ti u
thuy t hi n th c, nhân v t hà ti n sinh ng, i bi u tiêu bi u c a giai c p tư
s n Pháp th k XIX. Quá trình làm giàu c a Grandet g n li n v i quá trình
làm giàu c a giai c p tư s n Pháp. Cách m ng 1789 ã mang l i cơ h i làm
giàu cho Grandet cũng như ã mang l i cho giai c p tư s n. H l i d ng cách
m ng làm giàu g n li n v i l ch s nư c Pháp lúc b y gi . Nh ng bi u hi n
trong tính cách c a Grandet mang c i m chung c a giai c p tư s n Pháp
th k XIX. Rõ ràng Grandet ã sinh ng và hi n th c hơn nhi u so v i
H’Arpagon, tiêu bi u hơn và có ý nghĩa xã h i r ng l n hơn. Grandet là nhân
v t c a ch nghĩa hi n th c, ư c xây d ng theo phương pháp “nhân v t i n
hình trong hoàn c nh i n hình”.
Balzac ã hoàn thành vai trò và nhi m v c a m t ngư i thư kí như
ông ã t ng nói “xã h i Pháp là nhà s h c còn tôi ch là ngư i thư kí” (L i
nói u).
3. Cách nhìn c a m i nhà văn i v i nhân v t hà ti n
3.1. Moliere
Moliere ã sáng t o ra m t v hài k ch tính cách khá thành công, nhân
v t H’Arpagon n i b t v i thói hà ti n, hám vàng. Thói hà ti n c a
H’Arpagon mang tính ph bi n con ngư i trong m i th i i.
H’Arpagon là m t trong nh ng nhân v t ư c xây d ng thành công
nh t c a Moliere. Lão hà ti n là m t v hài k ch l n, nêu lên m t lo t v n
xã h i và ngh thu t hài k ch.Tác gi thông qua nhân v t c a mình phê
phán m t ngư i làm giàu m t cách l c h u và tàn nh n trong cách i x v i
nh ng ngư i xung quanh, s tha hóa suy i v m t o c c a nh ng giai
c p t ng l p trên, s c phá ho i c a ng ti n trong xã h i tư s n bu i u. Và
như v y, b ng m t ngh thu t a ng, pha l n k ch h , bi k ch, hài k ch, k ch
c i, k ch Italya Moliere ã t o cho mình m t phong cách c áo.
B n ch t bóc l t dã man, th o n bóc l t x o quy t c a b n tư s n
s ng b ng ngh cho vay n ng lãi ã ư c ph n ánh r t chân th t, c th
H’Arpagon. c i m l ch s (th i kì tích lũy c a tư b n) làm cho b n tư s n
m i lên khát vàng, hung ác, hi m c có thêm nét tính cách th hai tham lam,
b n ti n, luôn luôn v t óc suy nghĩ, ch t chiu t ng ng xu nh làm giàu.
H’Arpagon mang cung cách c a m t anh nhà giàu m i ph t, còn rơi r t l i
thói bóc l t, ti ti n và thói keo b n ki u phong ki n, a ch . Thói tham lam,
keo ki t ã d n H’Arpagon t i ch vô lương tâm, vô liêm s . Lão ch ng b n
tâm gì n h nh phúc c a cô con gái ã n tu i l y ch ng, ch m t m c lo
m t c a h i môn. Lão ã tàn nh n ép duyên con trai, con gái. Con lão ánh
b c, lão ch ng băn khoăn chút nào v o c c a con trai, còn v ch cho con
mang ti n i cho vay n ng lãi. Lão th y con i vay lãi, lo m t c a lão m t sát
con h t l i. V i H’Arpagon thì ti n b c quan tr ng hơn tình c m. Lý tư ng
s ng vì ti n c a H’Arpagon vì ti n ã b c l rõ trong h i V, h i m t tráp b c.
Cu i cùng, H’Arpagon ã rơi vào tình tr ng hoàn toàn cô ơn, không có h nh
phúc.
Moliere ã phê phán ng ti n tư b n, nó ã h y ho i tư cách, bóp ch t
tình c m c t t nh ng quan h c a H’Arpagon. ng th i, cũng chính ng
ti n y ã làm n y n thêm nh ng nét m i trong tính cách H’Arpagon thói
ham mu n k ch c m, thói l a l c ranh ma, s h th p nhân cách.
Qua ngòi bút c a Moliere, H’Arpagon mang bóng dáng c a giai c p tư
s n Pháp th k XVII. có ti n, thu nhi u lãi H’Arpagon ã b t ch p t t c
k c danh d c a mình. i v i các quan h xã h i, lão ã “xé b c màn tình
c m ph lên nh ng quan h gia ình làm cho nh ng quan h y ch còn là
nh ng quan h ti n nong” (Tuyên ngôn c a ng c ng s n). H’Arpagon ã
làm ra ti n, nhưng ngư c l i lão l i b ng ti n chi ph i m t cách nghi t ngã,
tr thành nô l c a nó. M i b n ch t t t p ã b tha hóa, không còn m t chút
vương v n nào trong con ngư i c a lão.
Xây d ng H’Arpagon, Moliere ã t p trung miêu t nét tính cách cơ
b n c a nh n v t, làm cho H’Arpagon n i b t, tiêu bi u cho thói x u c a con
ngư i m i th i i. M i nét tính cách khác u xoay quanh thói hà ti n, do
hà ti n mà sinh ra, và có tác d ng làm n i b t tính x u này.
V ch tr n nh ng thói x u trong con ngư i H’Arpagon cũng là v ch
tr n nh ng thói x u c a giai c p tư s n ngay giai o n l ch s u tiên c a
nó. Th hi n cái nhìn tinh t và ti n b c a Moliere.
Ch gi u thói hà ti n không ph i là m t tài m i. Chúng ta có th
g p r t nhi u trong Văn h c dân gian hay văn h c bác h c Phương Tây,
Châu Á, ngay trong kho tàng Văn h c Vi t Nam. Riêng v i Moliere hài
k chLão hà ti n cư i thói hám ti n áng s c a giai c p tư s n – s n ph m c a
th i kì tích lũy sơ khai c a tư b n. Moliere góp thêm m t ti ng nói t cáo tác
h i c a ng ti n trong tay nh ng con ngư i tư s n ích k , tham lam, vô liêm
s . Xây d ng nên m t i n hình ngh thu t b t h v thói hà ti n, làm cho
H’Arpagon tr thành cái tên quen thu c trong i s ng xã h i góp ph n kh ng
nh vai trò quan tr ng c a Moliere i v i s phát tri n văn h c ngh thu t
c i n nói riêng và văn h c th gi i nói chung.
3.2. H.Balzac
Trong l i t a T n trò i, Balzac vi t: “Nhà ngh thu t là ngư i mà
tâm h n là t m gương ph n chi u c vũ tr ”, “Xã h i Pháp là nhà s h c,
còn tôi ch là ngư i thư kí”, “Trong khi miêu t nh ng i u x u và nh ng
i u t t, trong khi t p h p nh ng s ki n chính c a d c v ng, trong khi miêu
t nh ng tính cách, trong khi l a ch n nh ng s ki n trong xã h i, trong khi
xây d ng nh ng i n hình, b ng cách t p h p c a nhi u tính cách tương t ,
có l tôi có th vi t ư c l ch s ã b các nhà s h c b quên, ó là l ch s
c a các t p quán…không ph i ch có nh ng con ngư i mà còn nh ng bi n c
chính c a xã h i cũng ư c úc k t b ng nh ng i n hình” (L i nói u).
Ch c h n qua nh ng l i tâm s v a r i chúng ta ã hi u ư c ph n nào
phương châm sáng tác c a H.Balzac cũng như các nhà văn hi n th c Tây Âu
th k XIX. Không ph i ch m t l n nói n phương châm sáng tác như th
nào. Ngay khi vi t thư cho ngư i em gái Balzac cũng l i m t l n n a kh ng
nh: anh s là Balzac, anh s không gi ng ai… ó là không b ng lòng miêu t .
Anh v ch ra nh ng nguyên nhân và k t qu …và khi anh k l ch s c a h ,
anh s ch ra cho m i ngư i nh ng qui lu t chi ph i hưng th nh c a h hôm
nay, s s p c a h ngày mai”. V i T n trò i, Balzac ã t cáo không
thương ti c toàn b xã h i tư s n.
Ti u thuy t Eugenie Grandet cũng không n m ngoài qui lu t y. Xây
d ng m t i n hình ti u bi u c a giai c p tư s n–lão Grandet, tác gi cũng
nh m m c ích v nên chân dung m t con ngư i tiêu bi u cho nh ng ham
mu n và nh ng thói x u xa c a xã h i tư s n. Tác ph m phơi bày s c m nh
nghi t ngã c a ng ti n ã h y ho i tâm h n con ngư i, ã gi t ch t nh ng
tình c m thân thi t nh t và bi n con ngư i thành m t k vô tâm.
Grandet chính là hi n thân c a d c v ng tư s n, hi n thân c a “v th n
hi n i duy nh t mà ngư i ta tín ngư ng, v th n ti n, v i t t c quy n uy c a
nó”. Lão ư c coi là “ ương kim anh hùng”, là “khuôn vàng thư c ng c”,
“ni m kiêu hãnh ái qu c” b i l lão xu t hi n úng vào th i kì ng ti n “ ã
thay th thanh ki m, tr thành òn b y c a quy n l c x h i” (Engels). G n
li n l i s ng c a Grandet v i nh ng c i m c a tình hình xã h i lúc b y gi
c a nư c Pháp, Balzac ã bi n cu c cách m ng 1789–1794 như m t bư c
nh y v t trong quá trình phát tri n c a giai c p tư s n và cu c cách m ng y
ã t n n móng cho s làm giàu c a Grandet. L ch s c a nhân v t g n li n
v i hoàn c nh bư c ư ng tích lũy c a c i c a Grandet phát tri n lão d c
v ng c a s hám vàng, khát khao vàng và tính keo ki t. ó là c i m c a
ch nghĩa hi n th c Balzac trong nh ng năm 30 c a th k XIX khi mà
phương pháp sáng tác ã t ư c nh ng thành t u quan tr ng. Thông qua
sáng tác c a mình Balzac th hi n s t cáo m nh m tính x u xa, b i c a xã
h i tư s n v i quá trình tích lũy tư b n c a chúng. i u mà Balzac mu n nêu
b t lên qua hình tư ng Grandet là lòng hám vàng ã gi t ch t lão nh ng tình
c m thân thi t nh t. V , con, cháu, em – i v i nh ng ngư i ru t th t y, lão
ch có m i m t ý nghĩa là xem thái c ah i v i tài s n c a lão như th
nào mà thôi lão tìm cách i phó. Th c s trái tim Grandet không n l nh
lùng và s t á, không ph i không có chút gì thương v , thương con nhưng
chính lòng hám vàng ã y lùi nh ng tình c m y, ã làm cho trái tim h n
khô c n l i. Ch có ánh sáng c a ng ti n và nh ng công vi c làm ăn làm cho
Grandet xúc ng mà thôi.
Grandet ngư i ta nh n ra ngay c t cách quen thu c c a ki u nhân
v t Balzac, ó là d c v ng, g n ch t v i “nh ng c nh i t nh l ”, nơi mà ch
nghĩa tư b n ang thay i n p s ng gia trư ng cũ kĩ và l i s ng i n viên b t
u ô th hóa. Grandet v a có nh ng nét tính cách c a m t gã tư s n m i
n i lên, hung hăng, gi m lên t t c , y có th “làm m t con tính trên t báo
ăng tin ngư i em m i ch t”, “l i v a có cái khôn ngoan, th c t c a m t bác
phó thùng trư c ây chưa xa l m v i cu c s ng v t ch t, v t v làm ăn”. t
c nh nh ng nhân v t hà ti n khác, lão Grandet tr nên sinh ng, hi n th c
hơn. Có l vì v y, tuy là con ngư i mù quáng vì vàng, nhưng ôi khi lão t ra
r t thông minh, hóm h nh. Quá trình làm giàu c a lão là c m t giai o n phát
tri n g n li n v i l ch s xã h i Pháp. Khi t trong s so sánh v i
H’Arpagon, chúng ta th y H’Arpagon ch là m t con ngư i hà ti n không
hơn không kém: nhân v t ây nguyên phi n, ít tính ch t ng. Khi so sánh
i u này các nhà nghiên c u m i ch gi i thích b ng ch nghĩa c i n, vi c
l a ch n th lo i ư c quy nh b i nhu c u th hi n c a nhà văn.
Kinh nghi m s ng cùng kh năng lao ng sáng t o không ng ng ã
làm nên thành công cho tài năng Balzac. V i T n trò i, dư ng như Balzac
ã hoàn thành vai trò c a “ngư i thư kí” th i i.


K T LU N
1. T ng k t nh ng lu n i m cơ b n
C hai nhà văn Moliere và Balzac ã có nh ng óng góp quan tr ng
cho n n văn h c Pháp và văn h c th gi i.
Moliere là ngư i sáng l p hài k ch c i n Pháp, ngư i ã có công xây d ng
n n hài k ch Pháp t ch là nh ng hài k ch dung t c ti n lên n n i hài k ch.
Chính Moliere là ngư i k t tinh ư c nh ng lý tư ng xã h i ti n b , nh ng
truy n th ng t t p c a nhân dân và dân t c Pháp, m t tài năng trư ng thành
trong rèn luy n và u tranh. Chính ni m am mê ngh thu t và kh năng lao
ng mi t mài ã t o nên thành công c a Moliere. Tài năng c a Moliere g n
li n v i hàng lo t nh ng v k ch có giá tr ngh thu t cao và c bi t giá tr v
m t xã h i như: Tartuffe, Lão hà ti n, Trư ng gi h c làm sang…nh ng nhân
v t hài k ch như H’Arpagon, Tartuffe, Don Juan ã l i trong lòng ngư i
c nhi u xúc c m nh t.
Balzac, ta l i th y ó là m t t m gương sáng v lao ng ngh thu t c n cù,
b n b và dũng c m. M t nhà văn hi n th c xu t s c c a Pháp th k XIX, m t
“ngư i thư kí” trung thành c a th i i. V n s ng và kh năng lao ng
không ng ng ã mang l i cho Balzac nh ng thành công r c r nh t. Ông ã
t ng nói: “tôi s ng m t cu c i lao ng say mê. Lao ng là t t c iv i
tôi”, kh năng lao ng phi thư ng trong nh ng năm tháng ng n ng i c a
cu c i ã t o nên d u n riêng khi nh c t i tài năng Balzac, “v n cu c
s ng ch ng ph i là th i gian dài hay ng n c a nó mà là tính ch t lư ng,
tính a d ng, s lư ng chính xác c a nó” ó chính là quan i m khi sáng tác
c a thiên tài Balzac.
Rõ ràng s nghi p sáng tác vĩ i c a Moliere và Balzac cũng như c
cu c i lao ng sáng t o b n b v i ni m am mê ngh thu t ã óng góp
tích c c và l n lao vào n n văn h c Pháp và văn h c th gi i.
Moliere trong nh ng giây phút cu i cùng c a cu c i là nh ng giây
phút c ng hi n cho ngh thu t sân kh u trong vai trò c a m t di n viên. Cu c
i ngh thu t g p r t nhi u tr c tr , nh ng ph n ng quy t li t c a nh ng
ngư i c a giai c p trên (quí t c, phong ki n, tư s n). Moliere ra i trong s
l nh lùng c a xã h i. V ông ã ph i ph c xu ng chân nhà vua, h t l i c u
kh n m i ư c phép chôn c t ông vào lúc êm khuya nghĩa a c a Nhà
th . Còn H.Balzac, cu c i cũng không b ng ph ng chút nào. Hơn 10 năm
th bút v n chưa thành công, chuy n qua kinh doanh và làm nh ng công vi c
không úng v i tài năng c a mình. Trong cu c s ng riêng tư cũng r t tr c tr ,
mơ ư c có m t a con yêu thương, nâng niu chăm sóc nhưng cũng không
n v i ông. Ông m t trong s cô ơn gi ng như khá nhi u nhân v t c a ông.
Balzac c ng hi n tr n i cho s nghi p sáng tác văn h c. Balzac ra i trong
nh ng ngày Paris mưa gió. ám tang không ông o, không b th không
tương x ng v i tài năng c a ông. V i T n trò i, Balzac ã kh ng nh ư c
vai trò và v trí c a mình trong văn h c hi n th c phương Tây th k XIX.
Tài năng và s nghi p sáng tác c a Moliere và H.Balzac mãi mãi ư c th
gi i ghi nh n và nh c n.
H’Arpagon (Lão hà ti n) c a Moliere và lão Grandet (Eugenie Grandet) c a
Balzac cũng như bi t bao nhân v t hà ti n khác (Sailock – Shakespeare,
Euclion – Plaute) ã t o nên m t s a d ng và phong phú c a nh ng nhân
v t hà ti n. Hành trình c a nh ng nhân v t hà ti n có th v n còn kéo dài n a,
b i l b t kì th i i nào thì nh ng thói hư t t x u c a con ngư i như hà ti n,
keo ki t d n n tham lam, c ác, tàn nh n v n c t n t i. Tuy nhiên, nó phát
tri n m nh hay y u còn ph thu c vào s ti n b c a xã h i và ý th c c a con
ngư i.
H’Arpagon và Grandet n i ti p nhau m t i m: u là nh ng ngư i giàu có
nhưng l i h t s c keo ki t và b nh hám vàng. H b t ch p m i l i n i,
không thèm m x a n nh ng tình c m i v i ngư i thân. H ch s ng cho
lý tư ng mà h tôn th và suy lên làm thánh ó là ti n. Ánh sáng c a kim ti n
ã làm m m t h và ánh m t h nh ng xúc c m c n thi t c a tình yêu
thương con ngư i. Tuy th khi xây d ng hai nhân v t H’Arpagon và Grandet,
thì m i nhà văn, u ng trên l p trư ng quan i m khác nhau. H’Arpagon là
s n ph m c a văn h c c i n và chính vì v y bên c nh s sáng t o c a
Moliere thì ít nhi u nó cũng ch u s nh hư ng và chi ph i b i ngh thu t xây
d ng tính cách nhân v t c a văn h c c i n Pháp, ch nghĩa duy lý c a
Descartes. L y c m h ng t trong văn h c dân gian (hài k ch dân gian Pháp),
t ch t li u trong hi n th c cu c s ng và c bi t là t Euclion (Plaute) c ng
v i nh ng sáng t o c a riêng mình, Moliere ã t o ra m t H’Arpagon hoàn
toàn m i, không gi ng b t kì m t nhân v t hà ti n nào trong văn h c trư c ó.
T t c nh ng nét tính cách ư c xây d ng như giàu có, hám vàng, vô lương
tâm, o c gi , tàn nh n, cho vay n ng lãi n c t c … u t p trung h i t
và làm n i b t tính cách duy nh t là hà ti n c a H’Arpagon. Bên c nh ó là
vi c s d ng bi n pháp cư ng i u kh c h a m nét hơn tính cách này.
Nh ng ngôn ng và hành ng c a H’Arpagon cũng là m t trong nh ng sáng
t o c a Moliere. Lão hà ti n là m t tác ph m hài k ch, H’Arpagon là nhân v t
tính cách, vai trò ch y u là di n và thư ng th c m t cách tr c ti p. Chính
vì v y, khi tìm hi u dư i góc là m t văn b n thì s c m nh n v tính cách
c a nhân v t m t cách toàn di n ã b h n ch i r t nhi u. Tuy nhiên
H’Arpagon cũng ã hi n lên trư c m t ngư i c v i s l lăng nh t, m t con
ngư i ch bi t dè x n và ch t bóp ti n b c th a mãn c m giác ư c nhìn
th y vàng và ư c n m l y nó mà thôi.
H’Arpagon và Grandet u tr thành n n nhân c a c a ng ti n, ng ti n ã
chi ph i và i u khi n m i ho t ng và suy nghĩ h .
Grandet ư c coi là có s k th a t H’Arpagon. Th nhưng không hoàn toàn
là m t s r p khuôn máy móc. Qua Grandet, Balzac cũng ã nói lên ư c
ti ng nói c a mình v i xã h i tư s n Pháp trong giai o n nh cao c a chúng.
M t xã h i mà ng ti n tư b n là trung tâm c a m i s quan tâm. Grandet
khác H’Arpagon, ngoài hà ti n, keo ki t thì Grandet còn là m t ngư i bi t tính
toán m t cách h t s c khôn ngoan và t nh táo. Grandet giàu có không ph i
trong m t vài ngày. i v i Grandet “ i là m t công vi c làm ăn”. T m t
ngư i th óng thùng v i s v n ch 200 ng nhưng dư i bàn tay c a
Grandet thì r t có ý nghĩa. Nó là i m kh i u cho s nghi p vĩ i v sau
c a Grandet. Cách m ng 1789 ã mang l i cơ h i cho nh ng ngư i bi t ch p
th i cơ như Grandet. M t s khôn ngoan trong vi c ch n v , vi c oán bi t
ư c trong công vi c mua bán rư u nho, óng thùng và ngay c t i vi c làm
ch nh ng n i n nho, nh ng trang tr i, ngôi nhà ông ang s ng. T t c u
là bi u hi n c a quá trình làm giàu c a giai c p tư s n Pháp th k XIX.
Balzac không d ng l i tính cách hà ti n ơn gi n mà b ng tài năng c ng v i
c i m c a th lo i mà ông l a ch n ó là ti u thuy t ã cho phép s sáng
t o c a Balzac thêm sinh ng hơn. Grandet ư c xây d ng thành m t nhân
v t i n hình trong hoàn c nh i n hình. Grandet tiêu bi u c a giai c p tư s n
Pháp th k XIX, th k mà ng ti n th ng tr m i lĩnh v c xã h i v i quy n
l c và s c m nh tha hóa c a nó. Balzac ã ph n ánh cu c u tranh s ng còn
gi a giai c p quý t c suy tàn và giai c p tư s n ang lên ô th và c nông
thôn, tuy “v m t chính tr , Balzac là ng viên chính th ng, tác ph m l n c a
ông v n là m t b n trư ng h n ca than th s tan rã không c u vãn ư c c a
xã h i thư ng lưu…” (Engels).
H’Arpagon và Grandet mang nh ng d u n riêng th i i mà h sinh ra v n
mãi t n t i cùng th i gian b i nh ng ý nghĩa xã h i mà nó t o ra. M t l n n a
nó góp ph n kh ng nh vai trò và v trí c a Moliere và H.Balzac trong n n
văn h c Pháp nói riêng và văn h c th gi i nói chung.
2 . K t qu t ưc
Qua vi c phân tích tư li u, t ng h p và phân lo i tư li u ã nh n ra
ư c nh ng c i m gi ng nhau và khác nhau c a hai nhân v t H’Arpagon
và Grandet. H u là nh ng nhân v t tiêu bi u cho th i kì xã h i mà h sinh
ra, có nh ng c i m chung u là hai con ngư i keo ki t, hà ti n m c dù r t
giàu có. th nhưng H’Arpagon và Grandet là s n ph m sáng t o c a hai nhà
văn, hai th k khác nhau, trong nh ng hoàn c nh xã h i không gi ng nhau,
b chi ph i b i nh ng tư tư ng c a th i i. Chính vì v y, H’Arpagon ư c
Moliere xây d ng dư i góc m t nhân v t hài k ch tính cách v i c i m
n i b t nh t là hà ti n. Còn Grandet xây d ng theo quan i m c a ch nghĩa
hi n th c phê phán “nhân v t i n hình trong hoàn c nh i n hình”. Bên
c nh tính hà ti n thì Grandet còn ư c xây d ng r t c th trong nh ng ho t
ng i thư ng t vi c buôn bán làm ăn, t i vi c xây d ng nh ng m i quan
h xã h i. Grandet ã ư c hi n th c hóa m t cách sinh ng. Grandet – i n
hình c a giai c p tư s n Pháp th k XIX.
T vi c so sánh ngh thu t xây d ng tính cách nhân v t hà ti n
H’Arpagon và Grandet , cho ta có cái nhìn c th hơn v n n văn h c Pháp
trong hai th k XVII và XIX. ó ít nhi u giúp cho ngư i c th y ư c c
i m khác nhau cơ b n trong ho t ng ngh thu t sáng t o c a m i nhà văn,
cũng như ngh thu t xây d ng c a Văn h c c i n và Văn h c hi n th c phê
phán Pháp th k XIX. ng trên l p trư ng khác nhau, m i nhà văn cũng ã
có nh ng cách nhìn khác nhau v xã h i mà h ang s ng. Moliere thông qua
nh ng nhân v t hài k ch c a mình phê phán gay g t không ph i m t ngư i
hà ti n chung chung, tr u tư ng ho c tính hà ti n c a m t con ngư i mà ông
phê phán m t con ngư i tư s n, làm giàu m t cách l c h u và tàn nh n trong
cách i x v i nh ng ngư i xung quanh. Phê phán m t s m t như vi c suy
iv o c, s c phá ho i c a ng ti n trong xã h i tư s n ban u.
Balzac xây d ng Grandet g n ch t v i “nh ng c nh i t nh l ” – nơi
ch nghĩa tư b n ang i thay n p s ng gia trư ng cũ kĩ và l i s ng i n viên
b t u ô th hóa. Grandet v a có nh ng nét tính cách c a m t gã tư s n m i
n i lên hung hăng, d m lên t t c . Lão có th “làm m t con tính trên t báo
ăng tin ngư i em trai m i ch t”, l i v a có cái khôn ngoan, th c t c a m t
bác phó thùng trư c ây, chưa xa l m v i cu c s ng ch t v t, v t v làm ăn.
Tác gi phê phán s làm giàu m t cách tàn nh n c a giai c p tư s n.
3 . H n ch c a l u n v ă n
N i dung chính c a lu n văn c p “ngh thu t xây d ng nhân v t hà
ti n c a hai tác ph m” nhưng do tài li u tham kh o ít c ng v i h n ch v ki n
th c và kh năng phân tích văn b n cũng như kinh nghi m c a m t sinh viên
năm IV nên không tránh kh i nh ng thi u sót v tri th c, nh ng y u kém v
năng l c.
Vì v y, chúng tôi r t mong nh n ư c ý ki n óng góp c a quí th y cô và các
b n ng môn lu n văn ngày càng ư c hoàn thi n hơn.
4. Hư ng phát tri n c a tài
Th i gian sau, khi ã hoàn thi n hơn v tri th c chuyên môn cũng như
kinh nghi m th c ti n, ng th i ư c t o i u ki n nghiên c u tôi s phát
tri n tài này thành: “So sánh ngh thu t xây d ng nhân v t trong văn
h c c i n, văn h c hi n th c phê phán phương Tây th k XIX và văn
h c hi n th c Mĩ th k XX”.
HT




Long xuyên 5/
2007
Sinh viên th c
hi n
Hà T Uyên
TÀI LI U THAM KH O
(x p theo tên tác gi ).
1. Lê Nguyên C n, H p tuy n văn h c Châu Âu, t p 2 (NXB HQG Hà N i,
2002)
2. Minh Chính, Văn h c phương Tây gi n y u (NXB HQG TP’ H Chí
Minh, 2002)
3. c D c, Ch nghĩa hi n th c phê phán trong văn h c phương Tây
(NXB KHXH Hà N i, 1981)
4. Lê Ti n Dũng, Giáo trình lí lu n văn h c (ph n Tác ph m văn h c) (NXB
HQG TP’ H Chí Minh, 2003)
5. c Hi u, Lão hà ti n (L’Aveare) (NXB H – TH chuyên nghi p Hà
N i, 1978)
6. Phùng Hoài Ng c, Giáo trình văn h c phương Tây 2 ( H An Giang, 2002)
7. Lê H ng Sâm & ng Th H nh, Văn h c lãng m n & hi n th c phương
Tây th k XIX (NXB H – TH chuyên nghi p Hà N i, 1981)
8. Huỳnh Lý, Ơgiêni Grăng ê (T sách văn h c Pháp) (NXB Văn ngh TP’
H Chí Minh, 2000)
9. Phê bình, bình lu n văn h c Balzac & V.Huygô (NXB t ng h p Khánh
Hòa, 1991)
10. T i n văn h c (B m i) NXB Th Gi i.
Đề thi vào lớp 10 môn Toán |  Đáp án đề thi tốt nghiệp |  Đề thi Đại học |  Đề thi thử đại học môn Hóa |  Mẫu đơn xin việc |  Bài tiểu luận mẫu |  Ôn thi cao học 2014 |  Nghiên cứu khoa học |  Lập kế hoạch kinh doanh |  Bảng cân đối kế toán |  Đề thi chứng chỉ Tin học |  Tư tưởng Hồ Chí Minh |  Đề thi chứng chỉ Tiếng anh
Theo dõi chúng tôi
Đồng bộ tài khoản