Lý thuyết hóa phân tích

Chia sẻ: nt_anh14

Tham khảo sách 'lý thuyết hóa phân tích', tài liệu phổ thông, hóa học phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu và làm việc hiệu quả

Bạn đang xem 20 trang mẫu tài liệu này, vui lòng download file gốc để xem toàn bộ.

Nội dung Text: Lý thuyết hóa phân tích

Bé gi¸o dôc v ® o t¹o
Tr−êng §¹i häc n«ng nghiÖp Hµ Néi
--------------------------




Pgs.ts. NGUY N TRƯ NG SƠN (Ch biên)
Nguy n Th H ng Linh, Bùi Th Vĩnh




Gi¸o tr×nh

HOÁ PHÂN TÍCH




Năm 2007




Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………1
L i nói ñ u

Giáo trình “ Hoá phân tích ” này ñư c biên so n trên cơ s ñ cương môn h c chính
th c dùng cho kh i ngành Nông- Lâm- Ngư nghi p ñã ñư c Trư ng ð i h c Nông
nghi p I duy t (Quy t ñ nh Qð 25/2004/Qð-ðH1 ngày 14. 1. 2004).

Giáo trình nh m cung c p cho sinh viên nh ng ki n th c cơ b n v Hoá phân tích
và dành cho sinh viên kh i Nông Lâm Ngư nghi p.

ð ti p thu ñư c nh ng n i dung trình bày trong giáo trình, yêu c u sinh viên ph i
có ki n th c v toán h c cao c p, toán xác su t th ng kê, v t lí h c, hoá h c ñ i cương,
hoá h c vô cơ và hoá h c h u cơ.

Dù ñã r t c g ng ñ cho giáo trình có nhi u thông tin, d ñ c và d ti p thu, song,
không th tránh kh i nh ng khi m khuy t, chúng tôi r t mong nh n ñư c nh ng í ki n
ñóng góp c a b n ñ c và ñ ng nghi p ñ khi tái b n giáo trình ñư c hoàn thi n hơn.

Hà N i, 2006

Các tác gi




Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………2
B ng kí hi u
Kí hi u Ti ng Vi t
A ñ h p th quang
C n ng ñ
D m t ñ quang
ñương lư ng gam
ð
E th ñi n c c, hi u ñi n th
E% ph n trăm chi t
e electron
e% sai s ph n trăm
I cư ng ñ ánh sáng
Ind ch th
K h ng s cân b ng
K’ h ng s cân b ng bi u ki n, h ng s cân b ng
th c nghi m
L ph i t , ligand
l chi u dài
l lít
bư c sóng ánh sáng
λ
M n ng ñ mol/lít (n ng ñ phân t gam)
M kim lo i M
M khèi l−îng mol ph©n tö (ph©n tö gam), khèi
l−îng mol ion (iongam),
N nång ®é ®−¬ng l−îng gam
p -lg
ppb mét phÇn tØ
ppm mét phÇn triÖu
Q hÖ sè ph©n bè
q tØ sè ph©n bè
T tÝch sè tan
T% ®é truyÒn quang
TKHH tinh khiÕt ho¸ häc
TKPT tinh khiÕt ph©n tÝch
TK tinh khiÕt
w khèi l−îng




Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………3
M cl c Trang
L i nói ñ u 1
B ng kí hi u 2
Chương I: Các khái ni m cơ b n c a Hoá phân tích 6
1. Hoá phân tích và vai trò c a nó 6
2. Phân lo i phương pháp phân tích 6
2.1. Phân lo i theo b n ch t c a phương pháp phân tích 6
2.2. Phân lo i theo kh i lư ng và lư ng ch a c a ch t phân tích trong m u 8
2.3. Ch n l a phương pháp phân tích 8
3. Các bư c cơ b n trong Hoá phân tích 8
4. L y m u và x lí m u phân tích 9
4.1. L y m u 9
4.2. L p h sơ m u 10
4.3. Khoáng hoá m u 10
5. Hoá phân tích ñ nh tính 11
5.1. Phân tích ñ nh tính các h p ch t vô cơ b ng phương pháp hoá h c 11
5.2. Phân tích ñ nh tính các h p ch t h u cơ b ng phương pháp hoá h c 16
5.3. Phân tích ñ nh tính các h p ch t b ng phương pháp công c 17
6. Hoá phân tích ñ nh lư ng 18
7. D ng c , thi t b ño và hoá ch t 18
7.1. D ng c thu tinh 18
7.2. Thi t b ño 19
7.3. Hoá ch t s ch, nư c c t 21
8. M t s lo i n ng ñ dung d ch thư ng dùng trong Hoá phân tích 21
Câu h i ôn t p, bài t p 23
Chương II: Phân tích kh i lư ng 24
1. Các khái ni m cơ b n trong phân tích kh i lư ng 24
1.1. Phương pháp tách 24
1.2. Phương pháp chưng c t ho c ñ t cháy 24
1.3. Phương pháp nhi t phân
1.4. Phương pháp k t t a (Phương pháp phân tích kh i lư ng k t t a) 25
2. Phương pháp phân tích kh i lư ng k t t a 26
2.1. Yêu c u c a d ng k t t a 26
2.2. Yêu c u c a d ng cân 30
2.3. S gây b n k t t a 31
2.3. M t s kĩ thu t trong phương pháp phân tích kh i lư ng k t t a 32
2.4. M t s ng d ng c th 35
2.5. Ưu như c ñi m c a phương pháp phân tích kh i lư ng k t t a 37
Câu h i ôn t p, bài t p 38
Chương III: Phân tích th tích 39
1. Nh ng khái ni m cơ b n v phân tích th tích 39
2. Yêu c u c a ph n ng chu n ñ 40
3. Phân lo i phương pháp chu n ñ 41
3.1. Phân lo i phương pháp chu n ñ theo lo i ph n ng 41



Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………4
Trang
3.2. Phân lo i phương pháp theo cách ti n hành chu n ñ 43
4. Cách pha dung d ch tiêu chu n 45
5. Cách tính k t qu phân tích 47
6. ðư ng chu n ñ 48
6.1. ð nh nghĩa 48
6.2. ðư ng chu n ñ trung hoà 48
6.3. ðư ng chu n ñ oxi hoá kh 63
6.4. ðư ng chu n ñ k t t a 67
6.5. ðư ng chu n ñ t o ph c 70
6.6. Nh n xét chung v ñư ng chu n ñ . ng d ng c a ñư ng chu n ñ 73
7. Ch th 74
7.1. Phân lo i ch th 75
7.2. Kho ng ñ i màu c a ch th 75
7.3. Nguyên t c ch n ch th 77
8. Các phép chu n ñ thư ng dùng 78
8.1. Chu n ñ trung hoà 78
8.2. Chu n ñ oxi hoá kh 79
8.3. Chu n ñ k t t a 83
8.4. Chu n ñ complexon 85
9. Ưu như c ñi m c a phương pháp phân tích th tích 88
Câu h i ôn t p, bài t p 89
Chương IV: Phân tích công c 91
1. Phân lo i phương pháp 91
1.1. Nhóm các phương pháp quang h c 91
1.2. Nhóm các phương pháp ñi n t 92
1.3. Nhóm các phương pháp tách 92
1.4. Nhóm các phương pháp nhi t 92
2. Phương pháp quang ph h p th phân t vùng t ngo i và ánh sáng nhìn th y 92
2.1. Cơ s lí thuy t c a phương pháp so màu 93
2.2. Yêu c u ñ i v i ph c ch t màu 95
2.3. Ph h p th và ch n bư c sóng ño 97
2.4. ðo so màu 99
3. Phương pháp ño ñi n th 101
3.1. ð t v n ñ 101
3.2. ði n c c 101
3.3. ðo ñi n th 103
3.4. ng d ng phương pháp ño ñi n th trong phân tích 104
4. Phương pháp chi t 105
4.1. Khái ni m 105
4.2. Chi t ch t r n b ng ch t l ng 105
4.3. Chi t ch t l ng b ng ch t l ng 105
Câu h i ôn t p, bài t p 106
Chương V: Sai s trong Hoá phân tích 108
1. Sai s 108
1.1. Phân lo i sai s 108



Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………5
1.2. Bi u di n k t qu phân tích và sai s 103
2. Lí thuy t v sai s 111
3. ð ñúng, ñ chính xác và ñ tin c y c a k t qu phân tích 112
3.1. ð ñúng 112
3.2. ð chính xác 112
3.3. ð tin c y 112
4. Tính toán sai s h th ng 113
4.1. Sai s h th ng do s cân b ng c a ph n ng hoá h c gây nên 113
4.2. Sai s h th ng do ch th gây nên 114
Câu h i ôn t p, bài t p 116
Tài li u tham kh o 117
Các b ng ph l c 118




Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………6
CHƯƠNG I

CÁC KHÁI NI M CƠ B N C A HOÁ PHÂN TÍCH
1. HOÁ PHÂN TÍCH VÀ VAI TRÒ C A NÓ
Hoá phân tích là môn khoa h c ng d ng s d ng các ki n th c c a Hoá vô cơ,
Hoá h u cơ, Hoá lí, Hoá sinh, V t lí... nh m tr l i câu h i v t ch t nghiên c u ñư c c u
t o t các thành ph n nào và hàm lư ng c a t ng thành ph n ñó là bao nhiêu.
Hoá phân tích ñã ñư c s d ng t r t lâu trong Hoá h c nói chung. Song, ph i t
th k 17, v i nh ng cơ s b t ñ u t các công trình c a R. Boyl và sau ñó là c a M. V.
Lomonosov, A. L. Lavoisier và R. Fresen, Hóa phân tích m i tr thành m t ngành khoa
h c riêng bi t. Trong nh ng th k ti p theo, các nhà khoa h c ñã không ng ng phát tri n
ngành h c này theo hư ng phân tích nhanh hơn, chính xác hơn, t ñ ng hoá hơn và giá
thành r hơn. Chính vì th , ngoài các phương pháp phân tích hoá h c thông thư ng, các
phương pháp phân tích b ng công c ñã phát tri n m nh m và tr thành b ph n không
th thi u c a phân tích hi n ñ i như các phương pháp: quang ph , s c kí, c c ph …
Trong th c t , Hoá phân tích thâm nh p vào nhi u lĩnh v c khoa h c và là công
c nghiên c u c a chúng; ngoài ra, nó cũng chi m m t v trí quan tr ng trong s n xu t.
Hoá phân tích thư ng ñư c chia thành hai ph n Hoá phân tích ñ nh tính và Hoá
phân tích ñ nh lư ng. Nhi m v c a Hoá phân tích ñ nh tính là xác ñ nh v t ch t nghiên
c u ñư c c u t o t các thành ph n nào, còn c a Hoá phân tích ñ nh lư ng là xác ñ nh
hàm lư ng c a các thành ph n c u t o nên v t ch t nghiên c u.

2. PHÂN LO I PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH

Có nhi u phương pháp phân tích, ñ ti n cho s ch n l a, trong Hoá phân tích,
thư ng chia các phương pháp phân tích theo hai cách: d a trên b n ch t c a phương pháp
phân tích và hàm lư ng ch t c n phân tích ch a trong m u.
2.1. Phân lo i theo b n ch t c a phương pháp phân tích
Khi phân tích, thư ng s d ng các tính ch t hoá h c, tính ch t v t lí và các công
c ño khác nhau ñ ti n hành phân tích. Do ñó, có các phương pháp: phân tích hoá h c,
phân tích hoá lí, phân tích v t lí, phân tích sinh hoá… Các phương pháp này ñư c chia
thành 3 nhóm chính:
- Phương pháp phân tích hoá h c.
- Phương pháp phân tích b ng công c .
- Phương pháp phân tích sinh hoá.
Trong ñó các phương pháp phân tích hoá h c và phân tích b ng công c là thông
d ng nh t.
a. Phương pháp phân tích hoá h c
Thư ng ñư c g i ng n g n là phân tích hoá h c, ñây, s d ng các ph n ng hoá
h c thích h p ñ phân tích ch t c n xác ñ nh. Ví d , khi xác ñ nh Cl- dùng ph n ng:
Cl- + AgNO3 = AgCl ↓ + NO3-, (trong môi trư ng axit HNO3)
tr ng



Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………7
S xu t hi n k t t a tr ng cho bi t trong m u có ion clorua, còn kh i lư ng k t
t a cho bi t hàm lư ng c a ion clorua trong m u. Ph n ng trên ñư c g i là ph n ng
phân tích, dung d ch AgNO3 ñư c g i là dung d ch thu c th .
Phương pháp phân tích hoá h c có ưu ñi m: có ñ chính xác cao, d ng c phân
tích ñơn gi n. Tuy nhiên, trong phân tích dùng m t ñ quan sát các hi n tư ng ñã x y ra,
nên phương pháp có ñ nh y không cao, ch có th phân tích ñư c các ch t khi hàm
lư ng c a nó trong m u l n hơn 10-2 % (b ng B. I.1), ngoài ra không th t ñ ng hoá
ñư c quá trình phân tích. Trong nhóm các phương pháp hoá h c có các phương pháp:
phương pháp phân tích kh i lư ng (chương II) và phương pháp phân tích th tích
(chương III).
b. Phương pháp phân tích b ng công c
Còn ñư c g i ng n g n là phân tích công c (chương IV). G m các phương pháp
phân tích hoá lí và phân tích v t lí.
*Phương pháp hoá lí
ñây, dùng các công c ñ ño các ñ i lư ng v t lí có liên quan ñ n ph n ng hoá
h c ñã x y ra. Ví d : dùng ñi n c c b c ñ ño ñi n th dung d ch c a ph n ng gi a ion
Cl- và AgNO3 nói trên, giúp theo dõi ñư c di n bi n c a ph n ng… Phương pháp hoá lí
có ñ nh y khá cao, cho phép xác ñ nh ñư c các m u v i hàm lư ng c a ch t phân tích
nh t i 10-6 % (b ng B.1.1). Ví d : phương pháp so màu, phương pháp c c ph …
* Phương pháp v t lí
ñây, s d ng các công c ñ ño các ñ i lư ng v t lí có liên quan ñ n thành ph n
c n phân tích. Phương pháp có ñ nh y r t cao, cho phép phân tích các thành ph n r t
nh trong m u, ch chi m kho ng 10-8 - 10-9% (b ng B.1.1).
B ng B. 1.1: Gi i h n xác ñ nh c a m t s phương pháp phân tích

Phương pháp Hàm lư ng ch t c n phân tích (%)
_____________________________________
102 100 10-3 10-6 10-9 10-
12

Kh i lư ng, chu n ñ ---------------
C c ph ------------------
Quang ph phát x ---------------------
Quang ph ng n l a -----------------------------
Quang ph h p ph ---------------------
Quang ph h p ph nguyên t -----------------------------
Quang ph huỳnh quang -----------------------------
Quang ph kh i -------------------------
Phân tích phóng x -------------------------------
-

V i phương pháp v t lí có th ñ ng th i xác ñ nh ñ nh tính và ñ nh lư ng nhi u
ch t (phương pháp c c ph , phương pháp quang ph rơn ghen, quang ph phát x ,
quang ph h p th nguyên t , các phương pháp s c kí….) và ñôi khi không c n ph i phá
hu m u (phương pháp quang ph rơn ghen, quang ph phát x …).
Phương pháp phân tích công c có ưu ñi m:


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………8
- Có ñ nh y cao nên có th dùng ñ phân tích m u v i kh i lư ng nh ho c m u
có ch a lư ng nh thành ph n c n phân tích.
- Có kh năng t ñ ng hóa cao.
Song, như c ñi m c a nhóm phương pháp này là máy ño r t ñ t ti n và chi phí v n
hành máy ño l n, ñã h n ch ph n nào s ph c p c a chúng.
2.2. Phân lo i theo kh i lư ng và lư ng ch a c a ch t phân tích trong
mu
D a vào kh i lư ng m u l y phân tích và lư ng ch a c a ch t phân tích trong
m u, ñã xây d ng các phương pháp ghi trong b ng B.2.1.

B ng B.2.1: Phân lo i các phương pháp phân tích theo lư ng m u phân tích

Tên phương pháp Lư ng ch a ch t phân tích
Lư ng (g)
mu
(g)
Thành ph n thô lu ng Thành ph n
Cũ vi lư ng
Mi Chính Ph
≤ 0,01%
(1-100%) (0,01-1%)
10-5
≥ 10-1 ≥ 10-3 ≥ 10-5
Gram Thư ng lư ng
10-2 - 10-1 -3 -1
10-5 - 10-3 ≤ 10-5
Xentigram Bán vi lu ng 10 - 10
10-4 - 10-2 10-6 - 10-2 10-8 - 10-4 ≤ 10-5
Miligram Vi lư ng
≤ 10-4 ≤ 10-4 ≤ 10-6 ≤ 10-5
Microgram Siêu vi lư ng

2.3. Ch n l a phương pháp phân tích
Khi phân tích, tuỳ theo yêu c u v ñ chính xác, ñi u ki n phòng phân tích cũng
như hàm lư ng thành ph n c n phân tích có trong m u v t, kh i lư ng m u v t cũng như
ngư ng xác ñ nh c a phương pháp mà ch n phương pháp thích h p. Nguyên t c chung:
lư ng m u nhi u, hàm lư ng l n dùng phương pháp kém nh y và ngư c l i lư ng m u ít,
hàm lư ng bé dùng phương pháp có ñ nh y cao. Ví d : phương pháp quang ph thích
h p cho xác ñ nh 10-6 - 10-8 gam ch t c n phân tích, song, phương pháp chu n ñ thích
h p cho vi c xác ñ nh các hàm lư ng c gam, xentigam ch t.
V i các m u ch a ch t c n phân tích v i lư ng quá nh ñôi khi v n ph i làm giàu
m u trư c khi phân tích.

3. CÁC BƯ C CƠ B N TRONG HOÁ PHÂN TÍCH
Quá trình phân tích bao g m 4 bư c:
1-L ym u
2 - ðưa ph n c n phân tích v d ng mà qua ñó có th ti n hành phân tích ñ nh
tính ho c phân tích ñ nh lư ng thông qua theo dõi m t s tính ch t v t lí, hoá h c thích
h p.
3 - ðo xác ñ nh
4 - Tính toán k t qu .




Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………9
Bư c 1: L y m u là vi c làm r t quan tr ng, làm sao l y ñư c m u ñ i di n cho
v t c n phân tích (m c 4 chương I, trang 10), ñ k t qu phân tích ph n ánh ñúng tính
ch t c a m u.
Bư c 2: Bao g m các công ño n nh như chuy n m u thành dung d ch (m c 4
chương I, trang 12), tách các thành ph n gây nhi u, chuy n thành ph n c n xác ñ nh sang
d ng mà có th phân tích ñ nh tính ho c xác ñ nh ñ nh lư ng nó. Ví d : xác ñ nh ion Cu2+
di ñ ng trong ñ t, chi t ion Cu2+ t ñ t b ng axit HNO3 1M r i tách ion Cu2+ dư i d ng
ph c ch t tan [Cu(NH3)4]2+, sau ñó chuy n ph c ch t amo ñ ng sang d ng ph c ch t Cu -
dithizon (màu ñ ) trong môi trư ng axit ñ ño xác ñ nh b ng phương pháp so màu.
Bư c 3: Chính là ño các ñ i lư ng v t lí như kh i lư ng, th tích, cư ng ñ màu,
ñ d n ñi n… (các chương II, III, IV) có liên quan ñ n tính ch t và hàm lư ng c a thành
ph n c n xác ñ nh. Ví d : ðo cư ng ñ màu ñ c a ph c màu Cu - dithizon nói trên.
Bư c 4: T các giá tr ño ñư c c a ñ i lư ng v t lí c n theo dõi suy ra k t qu v
ñ nh tính cũng như ñ nh lư ng c a thành ph n c n phân tích.

4. L Y M U VÀ X LÍ M U PHÂN TÍCH

M t nhi m v quan tr ng khi ti n hành phân tích là l y m u và x lí m u phân
tích, nh ng công vi c này thư ng gây ra sai s , ñôi khi sai s này còn l n hơn nhi u so
v i sai s do phương pháp phân tích gây nên. Do ñó, vi c l y m u và x lí m u c n tuân
th ñúng qui trình và ñúng yêu c u phân tích.
4.1. L y m u
Trong phân tích, r t ít khi có th phân tích toàn b v t th c n nghiên c u. Ví d :
khi nghiên c u tính ch t nông hoá c a m t th a ru ng, thành ph n dinh dư ng c a m t
kho th c ăn gia súc không th mang phân tích toàn b ñ t c a th a ru ng ho c c kho
th c ăn ñó… Do v y, ñ k t qu phân tích có í nghĩa th c ti n c n ti n hành trên m u ñ i
di n (m u trung bình). M u ñ i di n là m u ch a thành ph n và t l hàm lư ng gi ng
như v t th c n phân tích. Tuy nhiên, khó có th l y ñư c m u ñ i di n ñáp ng yêu
c u trên mà ch có th l y ñư c m u có tính ch t g n ñúng v i yêu c u ñó mà thôi.
M u phân tích r t ña d ng v nhi u m t như v tr ng thái t n t i, v ñ ñ ng nh t,
cũng như kh i lư ng c a m u. Vì th , ñ l y ñư c m u ñ i di n c n tuân th m t s
nguyên t c l y m u cho t ng lo i ñ i tư ng.
* V t th phân tích có kh i lư ng nh :
V i v t th có kh i lư ng nh , có th phân tích toàn b , thì m u l y là toàn b v t
th . Ví d : V t máu, m u b nh ph m như nư c dãi c a v t nuôi…
* V t th ñ ng tính:
Là các v t th mà m i ñi m thành ph n và hàm lư ng c a ch t c n phân tích là
như nhau. Ví d : v t th c n phân tích là hoá ch t s ch, m u v t là dung d ch… Trong
trư ng h p này, có th l y m u b t c ñi m nào c a v t th . Ví d : khi phân tích hàm
lư ng axit HCl trong dung d ch, có th dùng pipet hút dung d ch b t c v trí nào trong
bình ch a.
* V t th không ñ ng tính:
Khi v t th c n phân tích có kh i lư ng l n và không ñ ng tính, thì vi c l y m u
d a trên nguyên t c l y m u nhi u ñi m r i tr n l i v i nhau ñ ñư c m u ñ i di n.
Tuy nhiên, vi c l y nhi u hay ít ñi m ph thu c vào tr ng thái c a v t c n phân tích.




Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………10
ð i v i ch t khí, do tính linh ñ ng l n c a các phân t ch t khí, kh i khí d ñ ng
nh t hoá trên toàn b không gian, nên có th ch c n l y m u m t ñi m b t kì. Trong
trư ng h p riêng bi t, không ñ m b o tính ñ ng nh t c a kh i khí thì l y m u nhi u
ñi m r i tr n l i, ví d , khi l y m u nghiên c u nh hư ng c a ch t khí th i t ng khói
lò cao.
ð i v i ch t l ng, do tính linh ñ ng c a các phân t ch t l ng cũng khá l n, nên
khi l y m u ch c n l y m t s lư ng ñi m m u v a ph i theo t ng và theo khu v c r i
tr n l i ñ ñư c m u ñ i di n.
ð i v i ch t r n, v nguyên t c chung ph i l y m u nhi u ñi m r i tr n l i, sao
cho kh i lư ng m u ñ t yêu c u. M i ñi m l y m t lư ng ít nh t ph i b ng 3 l n kh i
lư ng c a h t to nh t và lư ng m u l y ch chi m kho ng 1% kh i lư ng c a toàn b các
ñi m tr n l i. N u kh i lư ng m u t các ñi m vư t quá kh i lư ng c n l y thì dùng kĩ
thu t chia tư ñ gi m b t. Kĩ thu t chia tư là: ñ p ho c thái m u thành các h t nh ,
m nh nh , r i vun ñ ng thành kh i hình tr . Chia kh i tr thành 4 ph n b ng nhau, b ñi
hai ph n ñ i di n và tr n ñ u 2 ph n còn l i v i nhau. N u ph n còn l i v n quá l n, ti p
t c s d ng kĩ thu t chia tư ñ gi m b t ti p lư ng m u ñ n khi ñư c kh i lư ng c n
thi t.
Khi l y m u c n s d ng ñúng các d ng c qui ñ nh cho t ng ñ i tư ng m u.
M u phân tích sau khi l y xong c n ñư c b o qu n c n th n trong các d ng c
ñ ng m u ñ tránh b ô nhi m b i môi trư ng xung quanh. ðôi khi ph i phơi, s y khô
trư c khi b o qu n (ví d : ñ i v i m u sinh v t tươi) ho c x lí sơ b b ng các hoá ch t
b o qu n thích h p ñ tránh s chuy n hoá c a thành ph n c n phân tích (ví d : khi phân
tích ion Fe2+ trong ñ t thì m u ph i b o qu n trong axit HCl loãng ñ ion Fe2+ không b
chuy n thành ion Fe3+ dư i s tác ñ ng c a oxi trong không khí).
4.2. L p h sơ m u
Sau khi l y xong, m u phân tích ñư c chia ít nh t thành hai ph n: m t ph n g i ñi
phân tích, các ph n còn l i ñư c lưu gi ñ phòng khi m u b h ng, b th t l c trên ñư ng
v n chuy n ho c khi c n phân tích thêm ch tiêu ho c khi c n phân tích ki m ch ng. Trên
c hai ph n c a m u c n làm h sơ ñ y ñ và như nhau. Trên h sơ ph i ghi rõ: tên m u,
ngày l y m u, ngư i l y m u, ñ a ñi m l y m u, cách l y m u, cách sơ ch m u (n u có)
và m c ñích c a vi c l y m u (ñ phân tích ch tiêu nào). Vi c l p h sơ c n chính xác ñ
không b nh m l n m u cũng như nh m l n k t qu phân tích. Công vi c này càng quan
tr ng ñ i v i các v t th c n phân tích theo th i gian. Ví d : khi ñánh giá ch t lư ng c a
m t ngu n nư c, ph i phân tích nư c theo ch ñ thu văn và theo dõi trong nhi u năm,
do ñó vi c c ñ nh th i ñi m, v trí và cách th c l y m u là r t quan tr ng trong vi c so
sánh k t qu sau này.
4.3. Khoáng hoá m u
Khi phân tích, nh t là v i các m u r n, thư ng chuy n m u phân tích thành dung
d ch. Công vi c này ñư c g i là khoáng hoá m u hay còn g i là công phá m u.
Trong khoáng hoá m u thư ng dùng các hoá ch t có tính ch t hoá h c ñ i kháng
v i tính ch t hoá h c c a m u c n khoáng hoá. M u ch a thành ph n ch y u là các ch t
có tính bazơ thì dùng các axit m nh ñ công phá, ví d , khoáng hoá m u ñ t dùng axit
H2SO4 ñ c ph i h p v i các axit HClO4 và HF; m u có tính kh như m u th c v t dùng
các ch t có tính oxi hoá hay h n h p các ch t oxi hoá như H2SO4 + K2Cr2O7, H2SO4 +
HNO3 hay NaOH + NaNO3…



Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………11
Trong khoáng hoá m u c n c g ng s d ng càng ít hoá ch t càng t t, hoá ch t
càng ñơn gi n càng t t ñ tránh làm b n m u do hoá ch t dùng công phá, gi m s t n h i
c a d ng c cũng như tránh ñ c h i cho ngư i phân tích và cho môi tru ng. Do ñó, khi
khoáng hoá thư ng ch n các hoá ch t theo tu n t : H2O (ngu i, nóng), axit loãng, bazơ
loãng, axit ñ c ho c ki m ñ c, h n h p axit ñ c v i ch t oxi hoá, h n h p ki m ñ c v i
ch t oxi hoá…
Khi khoáng hoá c n lưu í ñ n ch tiêu phân tích ñ s d ng hoá ch t khoáng hoá
và cách khoáng hoá thích h p nh m khoáng hoá m t ph n hay hoàn toàn ch t c n phân
tích. Trong phân tích các ñ i tư ng nông nghi p, m c ñ khoáng hoá ph thu c vào ch
tiêu c n phân tích như phân tích thành ph n d tiêu hay t ng s …Ví d : ñ xác ñ nh mu i
tan trong ñ t, dùng nư c c t ñ chi t mu i hoà tan; ñ phân tích kali d tiêu trong ñ t
dùng dung d ch amoni axetat 1M làm dung môi chi t, nhưng, ñ phân tích kali t ng s
ph i khoáng hoá m u ñ t b ng cách ñun nó v i h n h p 3 axit ñ c H2SO4, HClO4 và HF.
Thư ng dùng hai phương pháp khoáng hoá: khoáng hoá ư t và khoáng hoá khô.
Khoáng hoá ư t là cho dung d ch hoá ch t tác ñ ng lên m u nhi t ñ thư ng
ho c ñun nóng. Phương pháp này có ưu ñi m: ch dùng các d ng c ñơn gi n, t c ñ
ph n ng nhanh. Tuy v y, trong m t s trư ng h p, khoáng hoá ư t không thành công, ví
d , khoáng hoá m u th c v t ch a nhi u xenlulo.
Khoáng hoá khô là nung m u v i hoá ch t nhi t ñ xác ñ nh phù h p v i tính
ch t c a m u v t và hoá ch t khoáng hoá. Phương pháp ñư c s d ng khi phương pháp
khoáng hoá ư t không thành công, ví d , khoáng hoá m u th c v t ch a nhi u xenlulo
như nói trên. Phương pháp này có ưu ñi m: trong m t lúc công phá ñư c nhi u m u,
nhưng, t c ñ ph n ng ch m và ph i dùng các d ng c chuyên dùng ñ ñi u ch nh nhi t
ñ khoáng hoá.
ðôi khi ph i ph i h p c hai phương pháp khoáng hoá ñ chuy n toàn b m u
phân tích vào dung d ch.
Cũng như vi c l y m u, vi c khoáng hoá m u có vai trò quy t ñ nh ñ n ch t
lư ng phân tích sau này, nên khi khoáng hoá c n ph i ti n hành ñúng qui trình dùng cho
t ng ñ i tư ng, t ng ch tiêu phân tích c th .

5. HOÁ PHÂN TÍCH ð NH TÍNH

Nhi m v c a Hoá phân tích ñ nh tính là xác ñ nh các thành ph n ch t có trong
m u phân tích như: nguyên t , ion, nhóm nguyên t ho c h p ch t t o nên v t ch t ho c
m u v t nghiên c u. Hoá phân tích ñ nh tính còn ñư c g i là phân tích ñ nh tính.
Phân tích có th ñư c ti n hành b ng s d ng phương pháp hoá h c ho c b ng
phương pháp công c .
5.1. Phân tích ñ nh tính các h p ch t vô cơ b ng phương pháp hoá h c
Trong phân tích ñ nh tính các h p ch t vô cơ b ng phương pháp hoá h c, ñ n nay,
t n t i r t nhi u phương pháp, ñó là phân tích theo h th ng và phân tích riêng.
Phân tích theo h th ng là chia các ion c n phân tích thành các nhóm b ng các
thu c th c th ñư c g i là thu c th nhóm, r i dùng các hoá ch t ñ c thù ñư c g i là
thu c th ch n l c ñ tìm t ng ion trong m t nhóm ñã phân l p. Thu c th nhóm là hoá
ch t mà trong ñi u ki n xác ñ nh ch có m t nhóm các ion ph n ng. Thu c th ch n l c
là hoá ch t mà trong ñi u ki n c th ch có m t ion tham gia ph n ng. Ví d : tách các
ion t o k t t a clorua (g m các cation Ag+, Pb2+, Hg22+) ra kh i h n h p các ion b ng


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………12
thu c th nhóm HCl 2M. Li tâm l y k t t a, r i nh vào ñó thu c th ch n l c SnCl2 5%,
n u k t t a chuy n sang màu ñen ho c xám, ñi u ñó ch ng t có ion Hg22+ trong m u:
Ag+ + Cl- = AgCl ↓ ,
tr ng
Pb2+ + 2Cl- = PbCl2 ↓ ,
tr ng
2+ -
= Hg2Cl2 ↓ ,
Hg2 + 2Cl
tr n g
Hg2Cl2↓ + SnCl2 = 2Hg ↓ + SnCl4
ñen
Trong phân tích các cation, thư ng s d ng hai h th ng phân tích: h th ng
hidrosunphua (H2S), h th ng axit-bazơ. ði m chung c a các phương pháp phân tích
theo h th ng là phân tích ñư c tri n khai l n lư t t ng bư c ñ tách các ion theo t ng
nhóm b ng các thu c th nhóm, t nhóm ñ u tiên ñ n nhóm cu i cùng. Trong giáo trình
này, ch trình bày nguyên t c c a hai h th ng phân tích: h th ng hidrosunphua và h
th ng axit-bazơ.
* H th ng phân tích hidrosunphua
D a trên ñ tan c a các mu i sunphua, clorua, cacbonat và các hydroxit, thu c
th nhóm là khí H2S ho c dung d ch H2S bão hoà và các dung d ch HCl, (NH4)2S và
(NH4)2CO3. Các cation kim lo i ñư c chia thành 5 nhóm:
1- G m các cation t o k t t a sunphua trong môi trư ng axit v i thu c th nhóm
là dung d ch H2S bão hoà, song, các k t t a này không tan trong amoni polysunphua
(NH4)2Sx. Các cation này l i ñư c chia thành 2 nhóm nh :
1a- G m các cation: Ag(I), Pb(II), Hg2(II), Tl(I), t o k t t a clorua.
1b- G m các cation: Hg(II), Cu(II), Cd (II), Bi(III), không t o k t t a clorua.
2- Nhóm các cation t o k t t a sunphua trong môi trư ng axit v i thu c th nhóm
là dung d ch H2S bão hoà, song, các k t t a này tan trong (NH4)2Sx, t o thành các ph c
ch t tan, g m các cation: As(III, V), Sb(III, V), Sn (II, IV), Mo(VI), V(V), Se(VI).
3- G m các cation không t o k t t a sunphua trong môi trư ng axit v i thu c th
nhóm là dung d ch H2S bão hoà cũng như k t t a clorua, ch t o k t t a v i (NH4)2S ho c
v i H2S trong môi trư ng ki m. Các k t t a này g m hai lo i:
3a- K t t a sunphua c a các cation: Fe(II, III), Ni(II), Co(II), Zn(II), Mn(II).
3b- K t t a hidroxit c a các cation: Al(III), Cr(III), Be(II).
4- G m các cation t o k t t a cacbonat trong môi trư ng ch a NH4Cl, (NH4)2CO3
nhưng không t o k t t a v i các thu c th ñã nêu trên, ñó là các ion Ca(II), Ba(II), Sr(II).
5- G m các cation không t o k t t a v i t t c các thu c th ñã nêu trên, ñó là các
ion Mg(II), Na(I), K(I), Rb(I), Cs(I) và NH4+.
Phương pháp hidrosunphua có ưu ñi m là khá ñơn gi n, tách và ch ng minh ñư c
nhi u cation v i ñ chính xác cao, song, có như c ñi m là s d ng khí H2S có tính ñ c
ñ i v i ngư i phân tích và môi trư ng.
* H th ng phân tích axit-bazơ
D a trên ñ tan c a các mu i clorua, sunphat và c a các hidroxit trong môi
trư ng dư ch t ki m ho c dư NH3, thu c th nhóm là các dung d ch: HCl , H2SO4, NaOH
và NH4OH. Các cation kim lo i ñư c chia thành 6 nhóm:
1- G m các cation t o k t t a clorua v i thu c th nhóm là dung d ch HCl, ñó là
các ion: Ag(I), Pb(II), Hg2(II), Tl(I).


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………13
2- G m các cation t o k t t a sunphat v i thu c th nhóm là dung d ch H2SO4, ñó
là các ion: Ca(II), Ba(II), Sr(II).
3- G m các cation t o k t t a hidroxit tan trong NaOH ho c KOH dư, ñó là các
cation lư ng tính như Be(II), Zn(II), Al(III), Sn(II, IV), Cr(III).
4- G m các cation t o k t t a hidroxit không tan trong NaOH ho c KOH dư và
NH4OH dư, ñó là các ion Mg(II), Sc(III), Bi(III), Mn(II), Fe(II, III).
5- G m các cation t o k t t a hidroxit tan trong NH4OH dư, ñó là các ion Cu(II),
Cd (II), Hg(II), Co(II), Ni(II).
6- G m các cation không thu c các nhóm trên, ñó là các ion Li(I), Na(I), K(I),
Rb(I), Cs(I) và NH4+.
Phương pháp axit-bazơ có ưu ñi m là khá ñơn gi n và ít ñ c, nhưng, phương pháp
này kém nh y hơn phương pháp hidrosunphua.
Trong phân tích các anion cũng t n t i nhi u h th ng phân tích, như h th ng s
d ng mu i tan c a các ion Ba2+ và Ag+ làm thu c th nhóm. Theo h th ng này các anion
ñư c chia thành 3 nhóm:
1- Các ion t o k t t a v i ion Ba2+: SO42-, SO32-, SiO32-, PO43-, CO32- , F-, CrO42-,
3-
BO3 .
2- Các ion t o k t t a v i ion Ag+: Cl-, Br-. I-, CNS-, S2-, CN-, [Fe(CN)6]4-,
[Fe(CN)6]3-.
3- Các ion không ph n ng v i các ion Ba2+ và Ag+: NO2-, NO3-, ClO4-, ClO3-,
MnO4-.
Tuy v y, trong phân tích các ñ i tư ng nông nghi p thư ng ch g p các ion SO42-,
Cl-, NO3-, SiO32-, PO43-, CO32-, là các ion d dàng ñ ơc ch ng minh b ng phương pháp
phân tích riêng.
Ngày nay, các phương pháp phân tích cation và anion theo h th ng ch còn có í
nghĩa sư ph m, ít ñư c s d ng, mà thay vào ñó s d ng phương pháp phân tích ñ nh tính
riêng.
* Phương pháp phân tích ñ nh tính riêng
Phân tích các cation theo h th ng ñã nêu trên có ưu ñi m là các hoá ch t dùng
trong phân tích ñ u ñơn gi n, ph bi n. Song, vi c phân tích t n nhi u th i gian, lư ng
dung d ch thu c th dùng nhi u nên d gây s nhi m b n m u phân tích b ng t p ch t
trong hoá ch t dùng làm thu c th , d n ñ n ch t lư ng phân tích có th không ñ m b o.
Ngoài ra, phân tích theo h th ng ph i qua nhi u bư c nên dung d ch ñ tìm các cation
các nhóm cu i b pha loãng quá nhi u gây khó khăn cho phân tích nh t là khi s d ng các
ph n ng có ñ nh y không cao.
Ngày nay, v i s hi u bi t v tính ch t hoá h c c a các nguyên t , các h p ch t
vô cơ cùng v i s lư ng thu c th ngày càng nhi u và có ñ ch n l c cao và k t h p v i
th c th r ng khi phân tích m t s ion không nh t thi t ph i áp d ng hoàn toàn qui trình
tách theo h th ng, ñã xây d ng phương pháp phân tích t do hơn, ñó là s d ng t i thi u
các ph n ng tách r i dùng thu c th ch n l c ñ tìm th ng ion trong m u, thu c th
dùng có th tuỳ í ch n. Cách phân tích như v y g i là phân tích ñ nh tính riêng (g i ng n
g n: phân tích riêng), vì vi c phân tích t ng ion là ñ c l p v i nhau.
Phương pháp phân tích riêng cho t c ñ phân tích cao và k t qu chính xác, nh t
là khi phân tích các dung d ch loãng.
Dư i ñây trình bày phương pháp phân tích riêng thư ng dùng trong phân tích m t
s ion thư ng g p khi nghiên c u các ñ i tư ng nông nghi p.



Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………14
+ Tìm ion NH4+:
Cho vào dung d ch phân tích dung d ch NaOH dư, s x y ra ph n ng:
NH4+ + OH- = NH4OH
Khi ñun nóng dung d ch NH4OH b phân hu :
to
NH4OH = NH3 ↑ + H2O
Amoniac bay lên g p gi y quì ñ t m ư t s làm cho màu ñ c a gi y quì chuy n
thành màu xanh.
Có th tìm ion NH4+ b ng thu c th Nestler (K2HgI4). Hơi NH3 bay lên tác d ng
v i thu c th cho k t t a nâu:
NH3 + 2K2HgI4 + 3KOH = [Hg2ONH2]I ↓ + 7I- + 2H2O
nâu


+ Tìm ion K+:
Ch nh pH dung d ch phân tích v giá tr 5 – 7. Cho vào dung d ch thu c th natri
cobantinitrit Na3[Co(NO2)6], n u có ion K+ trong dung d ch xu t hi n k t t a màu vàng:
2K+ + Na3[Co(NO2)6] = NaK2[Co(NO2)6]↓ + 2Na+
vàng
+
Khi có m t ion NH4 trong dung d ch phân tích, ph i ñu i hoàn toàn nó ñi trư c
khi phân tích ion K+ b ng cách cho vào dung d ch phân tích NaOH dư và ñun nóng.
+ Tìm ion Na+:
Trung hoà dung d ch phân tích v môi trư ng trung tính r i cho vào dung d ch vài
gi t thu c th k m uranylaxetat (Zn(UO2)3(CH3COO)8), n u có ion Na+ s hình thành k t
t a màu vàng:
Na+ + Zn(UO2)3(CH3COO)8 + CH3COO- = Na Zn(UO2)3(CH3COO)9↓
vàng
Có th nh n bi t ion K+, Na+ b ng cách quan sát màu ng n l a c a chúng. Nhúng
m t dây Pt s ch vào dung d ch phân tích r i ñ t nó trên ng n l a không màu, n u có ion
K+ s th y ng n l a phát màu tím, còn n u có ion Na+ s th y ng n l a màu vàng. N u
cùng có c hai ion Na+ và K+, thì màu vàng s che l p màu tím và nên ñ nh n th y màu
tím c n nhìn nó qua kính màu chàm.
+ Tìm ion Mg2+:
Cho vào dung d ch phân tích các dung d ch (NH4)2CO3 và (NH4)2S ñ k t t a t t
c các ion kim lo i tr các ion kim lo i ki m, NH4+ và Mg2+. Tìm ion Mg2+ trong dung
d ch l c b ng thu c th Na2HPO4 trong môi trư ng có NH4Cl và NH4OH:
Mg2+ + Na2HPO4 + NH4OH = MgNH4PO4↓ + 2Na+ + H2O
tr ng
3-
N u m u ch a ion PO4 thì ph i tách b nó b ng cách cho vào dung d ch phân
tích mu i Al(NO3)3 trư c khi làm k t t a m u b ng (NH4)2CO3 và (NH4)2S.
+ Tìm ion Ca2+:
Cho vào dung d ch phân tích dung d ch K2SO4 6% ñ k t t a các ion Ba2+, Sr2+
(ion Ca2+ trong ñi u ki n này h u như chưa b k t t a). L c tách k t t a, ñi u ch nh pH
dung d ch v pH = 4 b ng dung d ch ñ m axetat và cho vào ñó m t th tích tương ñương
c a dinatri etylendiamintetraaxetat (Na2EDTA) 10% ñ che các ion gây nhi u. Sau ñó,



Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………15
cho vào dung d ch Al(CH3COO)3 dư ñ che Na2EDTA và tìm ion Ca2+ trong dung d ch
b ng (NH4)2C2O4:
Ca2+ + (NH4)2C2O4 = CaC2O4 ↓ + 2NH4+
tr ng
+ Tìm ion Ba2+:
Cho vào dung d ch trung tính c n phân tích tu n t các dung d ch Na2EDTA 10%
(l y dư, ñ che các ion kim lo i n ng) và Mg(CH3COO)2 (l y dư, ñ che Na2EDTA dư).
Sau ñó, cho vào dung d ch thu c th K2Cr2O7 và dung d ch CH3COONa, n u có ion Ba2+
s xu t hi n k t t a màu vàng BaCrO4:
K2Cr2O7 + 2OH- = 2CrO42- + 2K+ + H2O
Ba2+ + K2CrO4 = BaCrO4 ↓ + 2K+
vàng
+ Tìm ion Mn2+:
Cho vào dung d ch phân tích dung d ch K2S2O8, axit HNO3 và xúc tác AgNO3.
ðun nóng dung d ch, n u dung d ch chuy n sang màu tím, thì trong m u có ion Mn2+:
2Mn2+ + 5S2O82- + 8H2O = 2MnO4- + 10SO42- + 16H+
tím
S gây nhi u c a ion Cl- ñư c kh b ng cách cho thêm vào dung d ch phân tích
dung d ch AgNO3. S gây nhi u c a ion Fe3+ n ng ñ cao (màu vàng c a ion Fe3+)
ñư c kh b ng s t o ph c ch t không màu [Fe(PO4)2 ]3- v i vi c cho H3PO4 vào m u
phân tích.
+ Tìm ion Fe3+:
Cho vào dung d ch phân tích dung d ch NaOH và NH4OH dư. Tách k t t a hình
thành và hoà tan nó b ng dung d ch HCl, r i tìm ion Fe3+ b ng các ph n ng v i thu c
th KCNS hay K4[Fe(CN)6]:
Fe3+ + 6KCNS = [Fe(CNS)6]3- + 6K+
ñ máu
4Fe + 3K4[Fe(CN)6] = Fe4[Fe(CN)6]3 ↓ + 12K+
3+

xanh Berlin
2+
+ Tìm ion Cu :
Cho vào dung d ch phân tích NH4OH ñ c dư và ñun ñ n sôi. Dung d ch thu ñư c
ñư c trung hoà b ng axit CH3COOH ñ n khi m t màu h ng c a phenoltalein, r i cho vào
ñó thu c th K4[Fe(CN)6]. N u xu t hi n k t t a màu nâu ñ ch ng t dung d ch ch a
ion Cu2+ (v i hàm lư ng Cu2+ nh ch nh n th y dung d ch màu h ng):
2Cu2+ + K4[Fe(CN)6] = Cu2[Fe(CN)6] ↓ + 4K+
nâu ñ
+ Tìm ion Hg2+:
Cho vào dung d ch phân tích axit HCl ñ k t t a các ion Hg22+, Ag+ và Pb2+. Dùng
CH3COONa ch nh pH dung d ch v pH = 5 và cho vào ñó dung d ch SnCl2. N u có ion
Hg2+, s xu t hi n k t t a ñen:
Hg2+ + Sn2+ = Hg ↓ + Sn4+
ñen
+ Tìm ion SO42-:
Axit hoá dung d ch phân tích b ng HNO3 loãng (n u có k t t a thì l c b ), thêm
t t vào ñó vài gi t Ba(NO3)2. Dung d ch ch a ion SO42- s cho k t t a tr ng:
Ba2+ + SO42- = BaSO4 ↓


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………16
tr n g
-
+ Tìm ion Cl :
Axit hóa dung d ch phân tích b ng axit HNO3 (n u xu t hi n k t t a thì l c b ),
cho ti p vài gi t dung d ch AgNO3. N u có k t t a hình thành ch ng t m u có th ch a
các ion Cl-, Br-, I- (X-):
AgNO3 + X- = AgX ↓ + NO3-
Li tâm l y k t t a và cho vào ñó h n h p g m 4 ph n (NH4)2CO3 bão hoà + 1
ph n NH4OH (6M), thì AgCl s tan ra:
AgCl + 2NH4OH = [Ag(NH3)2]+ + 2H2O + Cl-
Tách dung d ch ra kh i k t t a và cho vào ñó HNO3, n u xu t hi n k t t a ch ng
t có ion Ag+ :
[Ag(NH3)2]Cl + 2HNO3 = AgCl ↓ + 2NH4NO3
tr n g
gián ti p ch ng minh s t n t i c a ion Cl-.
+ Tìm ion NO3-:
Cho vào dung d ch phân tích dung d ch FeSO4 dư r i thêm t t t ng gi t H2SO4
ñ c theo thành ng nghi m. N u có ion NO3- thì b m t ti p xúc gi a hai l p dung d ch
và H2SO4 ñ c s có m t vành màu nâu:
2HNO3 + 8FeSO4 + 3H2SO4 = 3Fe2(SO4)3 + 2FeNOSO4 + 4H2O
nâu
3-
+ Tìm ion PO4 :
Cho vào dung d ch phân tích axit HNO3 dư làm môi trư ng, r i thêm vào ñó
thu c th amoni molypdat, n u có ion PO43- s xu t hi n k t t a màu vàng (khi lư ng ion
PO43- ít, ch nh n ñư c dung d ch màu vàng):
PO43- + 3NH4+ + 12MoO42- + 24H+ = (NH4)3[P(Mo3O10)4] ↓ + 12H2O
vàng
2-
+ Tìm ion CO3 :
Cho vào dung d ch phân tích mu i Hg(II) và KMnO4 ñ lo i b các g c mu i c a
các axit d bay hơi khác. Sau ñó, axit hoá dung d ch b ng axit H2SO4 (1: 4) và d n khí
CO2 thoát ra vào dung d ch Ba(OH)2 , n u có CO2 s t o thành k t t a màu tr ng BaCO3 :
CO32- + H2SO4 = CO2↑ + H2O + SO42-
= BaCO3 ↓ + H2O
CO2 ↑ + Ba(OH)2
tr ng

5.2. Phân tích ñ nh tính các h p ch t h u cơ b ng phương pháp hoá h c
Nhi m v c a phân tích ñ nh tính các h p ch t h u cơ là xác ñ nh s t n t i c a
m t ch t c th do ñó c n phân tích ñ nh tính các nguyên t , các nhóm ch c c u t o nên
h p ch t h u cơ ho c phân tích xác ñ nh c công th c c u t o phân t c a h p ch t h u
cơ. Có 3 phương pháp trong phân tích ñ nh tính các h p ch t h u cơ: phân tích nguyên
t , phân tích c u t o và phân tích phân t .
a. Phân tích ñ nh tính các nguyên t trong h p ch t h u cơ
* Phân tích C và H
Nung h n h p ch t phân tích v i CuO trong ng nghi m thu tinh ch u nhi t.
Trong trư ng h p này, C b ñ t cháy thành khí CO2, d n khí này sang bình ñ ng
Ba(OH)2, n u có CO2 bình s b v n ñ c; H b ñ t cháy thành nư c, hơi nư c bay lên t o



Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………17
thành các gi t sương bám lên thành ng nghi m. ð kh ng ñ nh ch c ch n ñó là nư c, có
th r c lên các gi t sương b t CuSO4 khan, n u là nư c, màu tr ng c a CuSO4 khan
chuy n thành màu xanh c a CuSO4.5H2O.
* Phân tích N, S và halogen
Nung ch y ch t c n phân tích v i kim lo i Na ho c K, r i hoà tan vào nư c.
Trong trư ng h p này N chuy n thành ion CN-, S thành ion S2-, halogen thành các ion
halogenua.
- Ch ng minh ion CN-:
Cho vào dung d ch phân tích dung d ch FeSO4, sau ñó cho thêm vài gi t dung
d ch ion Fe3+. N u có ion CN-, trong dung d ch xu t hi n k t t a màu xanh:
6CN- + Fe2+ = [Fe(CN)6]4-
Fe3+ + 3 K4[Fe(CN)6] = KFe[Fe(CN)6]↓
xanh Berlin
- Ch ng minh ion S2-:
Cho vào dung d ch phân tích dung d ch Pb(NO3)2, n u có ion S2-, trong dung d ch
xu t hi n k t t a ñen ho c nâu ñen:
S2- + Pb(NO3)2 = PbS ↓ + 2NO3-
ñen
- Ch ng minh ion Cl-:
Ti n hành tìm ion Cl- như m c 5.1 chương I ñã trình bày trên.
* Phân tích P
M u phân tích ñư c khoáng hoá b ng h n h p axit H2SO4 ñ c và K2Cr2O7. Axit
H3PO4 hình thành ñư c ch ng minh như ñã trình bày m c 5.1 chương I.
b. Phân tích c u t o các h p ch t h u cơ
C u t o c a các h p ch t h u cơ quy t ñ nh tính ch t c a chúng, do ñó có th s
d ng các tính ch t này ñ xác ñ nh c u t o c a các h p ch t h u cơ. Thư ng s d ng tính
tan c a các h p ch t h u cơ trong các dung môi khác nhau, ph n ng c a các nhóm ch c
và ph n ng c a các m ch cacbon.
* S d ng tính tan:
C u t o khác nhau c a các ch t h u cơ d n ñ n s tan khác nhau c a chúng trong
các dung môi khác nhau. Các dung môi ñư c s d ng là: nư c, ete, dung d ch NaOH
loãng, dung d ch NaHCO3, dung d ch HCl loãng, H2SO4 ñ c ngu i. B ng vi c s d ng
tính tan này có th chia các h p ch t h u cơ thành 8 nhóm.
* S d ng ph n ng c a nhóm ch c:
ñây, cũng t n t i ph n ng nhóm v i thu c th nhóm và ph n ng ch n l c
(hay còn g i là ph n ng phân lo i) v i thu c th ch n l c (hay còn g i là thu c th phân
lo i).
Ví d :
Thu c th phenylhidrazin t o các h p ch t phenylhidrazon v i các h p ch t có
nhóm ch c cacbonyl >C=O, do ñó, phenylhidrazin là thu c th nhóm cho các h p ch t
ch a nhóm cacbonyl.
Các h p ch t rư u, phenol ñ u ph n ng v i kim lo i Na, nên có th nói Na là
thu c th nhóm c a các ch t này. Song, phenol có th tham gia các ph n ng th , ví d ,
v i axit nitơric t o thành các s n ph m nitro có màu vàng, do ñó, trong trư ng h p này có
th nói axit nitơric là thu c th ch n l c c a các h p ch t nhóm phenol.



Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………18
c. Phân tích phân t các h p ch t h u cơ
Phương pháp phân tích này d a trên tính ch t v t lí c a ch t c n phân tích. M i
m t ch t h u cơ ñ u ñư c ñ c trưng b i các h ng s v t lí như: ñi m tan, ñi m sôi, kh i
lư ng riêng, h s chi t quang, ñ quay quang… Theo dõi các ñ i lư ng này cho phép
kh ng ñ nh s t n t i c a m t cá th nào ñó ho c xác ñ nh ñ s ch c a chúng.
5.3. Phân tích ñ nh tính các h p ch t b ng phương pháp công c
B ng các công c ño, ñó là các máy ño hi n ñ i, có th cùng m t lúc phát hi n
nhi u ion, h p ch t d a trên vi c theo dõi các hi n tư ng v t lí g n v i ch t c n phân tích
như: s phát x , s h p th ánh sáng c a ion, h p ch t c n phân tích (quang ph phát x ,
quang ph h p th )…, s kh ho c oxi hoá c a ion c n tìm trên ñi n c c (phương pháp
c c ph , phương pháp von - ampe)…
Ví d :
- Tìm ion Na+, có th dùng phương pháp quang k ng n l a (thu c nhóm phương
pháp quang ph phát x ), ánh sáng màu vàng do nguyên t Na phát ra trong ng n l a có
bư c sóng 589nm (5890Ao), n u máy ño quang k ng n l a có tín hi u bư c sóng này
ch ng t có ion Na+.
- Tìm các h p ch t h u cơ có th s d ng quang ph h ng ngo i vùng t n s
700 – 1400cm-1, ñó, m i ch t h u cơ có ph ñ c trưng c a mình cho phép kh ng ñ nh
ñó là ch t nào.
Trong khuôn kh giáo trình này, không th trình bày nhi u v nhóm phương pháp
công c . ð c gi có quan tâm sâu hơn, xin ñ c các giáo trình ho c sách vi t riêng v lĩnh
v c này.

6. HOÁ PHÂN TÍCH ð NH LƯ NG

Nhi m v c a Hoá phân tích ñ nh lư ng là xác ñ nh hàm lư ng c a các thành
ph n t o nên m u phân tích. ðây là ph n chính c a giáo trình này và ñư c trình bày
trong các chương II, III và IV.

Vi c phân chia Hoá phân tích thành hai ph n Hoá phân tích ñ nh tính và Hoá phân
tích ñ nh lư ng ch mang tính ch t kinh ñi n và tính sư ph m, vì chúng có quan h m t
thi t v i nhau. ð làm t t phân tích ñ nh lư ng m u v t c n ph i bi t thành ph n ñ nh
tính c a nó thì m i ch n ñư c phương pháp phân tích t i ưu. Ví d : khi phân tích ñ nh
lư ng ion Cl- có th dùng phương pháp chu n ñ tr c ti p theo Mo, song, khi có m t c a
các ion CO32-, PO43- ph i dùng phương pháp chu n ñ gián ti p theo Fonha (m c 8.3
chương III). Còn k t qu c a phân tích ñ nh lư ng l i kh ng ñ nh k t qu c a phân tích
ñ nh tính ho c thành ph n ñ nh tính. Ví d : khi nói trong m u có ch a 16,2% Al2O3 t c
ñã bao hàm c y u t ñ nh tính ñó là m u ch a Al2O3.
Tuy v y, ngày nay, v i trang thi t b phân tích ngày càng hoàn thi n cho phép
phân tích ñ ng th i c ñ nh tính và ñ nh lư ng m t m u nghiên c u, cùng v i phương
pháp phân tích ngày càng hoàn ch nh, phân tích ñ nh tính trong nhi u trư ng h p ñã tr
nên không c n thi t.
Ví d : thí nghi m phân tích Na nêu trên (m c 5.3 chương I), khi s d ng
phương pháp quang ph phát x , bư c sóng ánh sáng phát x 589nm cho bi t ñó là
nguyên t Na (y u t ñ nh tính), còn cư ng ñ c a sóng này cho bi t hàm lư ng c a nó




Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………19
(y u t ñ nh lư ng); như v y khi phân tích ch c n ch nh bư c sóng c a máy ño v giá tr
589nm thì cư ng ñ ánh sáng ño ñư c s ph n ánh hàm lư ng Na trong m u.

7. D NG C , THI T B ðO VÀ HOÁ CH T

Trong phân tích thư ng s d ng khá nhi u các lo i d ng c , công c khác nhau
dùng ñ ch a dung d ch, ño th tích dung d ch, cân kh i lư ng hoá ch t, ño các ñ i lư ng
v t lí c a h phân tích… Dư i ñây là m t s d ng c , công c cơ b n thư ng ñư c dùng
trong Hoá phân tích.
7.1. D ng c thu tinh
Các d ng c thu tinh dùng trong phân tích ph i làm t thu tinh ch u nhi t và ch u
hoá ch t ho c t t nh t t thu tinh th ch anh (tuy nhiên thu tinh th ch anh r t ñ t ti n).
Ngày nay, m t s d ng c thu tinh có th ñư c thay b ng nh a t ng h p ch u nhi t và
không b hoá ch t ăn mòn như là nh a teflon. Ngoài d ng c làm t thu tinh còn có các
d ng c làm t kim lo i ch u ăn mòn như Pt, Ni ho c làm t g m. N u dùng d ng c
b ng g m c n làm m u tr ng ñ ki m tra kh năng s d ng c a nó.
Nh ng d ng c như bình ñ nh m c, buret, pipet dùng ñ ño chính xác th tích dung
d ch. Nh ng d ng c khác như ng ñong, c c chia ñ ch dùng ñ ño g n ñúng th tích.
* Bình ñ nh m c:
Bình ñ nh m c là bình có th tích xác ñ nh chính xác, ñư c dùng ñ pha dung
d ch tiêu chu n. Bình ñ nh m c có d ng hình c u, ñáy b ng, c nh , có nút mài, s ño th
tích ñư c ghi trên thân bình (hình H.1.1).
Khi s d ng c n ki m tra th tích c a bình, nhi t ñ xác ñ nh th tích và v ch xác
ñ nh th tích (trên c bình). Không ñư c ñun nóng bình ñ nh m c, n u c n hoà tan b ng
nư c nóng thì ph i ñun riêng và sau khi pha c n ch cho dung d ch ngu i ñ n nhi t ñ
phòng r i m i rót vào bình và ñ nh m c ñ n v ch.
* Buret
Buret là d ng c ño chính xác th tích dung d ch tiêu t n trong quá trình chu n
ñ . Buret có d ng ng hình tr có chia v ch xác ñ nh th tích, ph n cu i có van khoá
(hình H.2.1). Buret thông thư ng có các lo i v i th tích 10, 25, 50ml ñư c chia v ch ñ n
0,1ml, th tích c a m t gi t kho ng 0,02 - 0,03ml. Microburet có th tích t 1 - 5 ml,
ñư c chia v ch ñ n 0,02 ho c 0,01ml. Th tích c a m t gi t ph thu c vào ti t di n ñ u
mao qu n c a buret, ti t di n càng nh th tích gi t càng nh .
Buret ñư c dùng trong chu n ñ ho c ñư c dùng ñ l y chính xác m t th tích
dung d ch.
Khi ñ c k t qu trên buret ph i ñ t m m t ngang v i m t thoáng c a dung d ch,
tránh nhìn t trên xu ng dư i ho c t dư i lên. Thông thư ng, v i dung d ch không có
màu, ñ c v ch xác ñ nh th tích là v ch trùng v i ñáy m t thoáng c a dung d ch trong
buret; v i dung d ch màu, nên ñ c v ch xác ñ nh th tích là v ch trùng v i biên trên c a
m t thoáng dung d ch trong buret. Sau khi k t thúc chu n ñ , ch kho ng 30 giây m i
ñ c k t qu ñ tránh sai s do ph n dung d ch bám trên thành buret t o nên.
* Pipet
Pipet là d ng c l y th tích chính xác dung d ch. Pipet thông thư ng có 2 lo i:
- Lo i hình ng có chia v ch (hình H.3a.1), lo i này cho phép l y m t th tích
dung d ch tuỳ í.




Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………20
- Lo i hình b u (hình H.3b.1), lo i này ch cho l y chính xác th tích dung d ch
theo như dung tích ñã ghi trên pipet khi l y tr n c b u.
Trong phân tích th tích thư ng dùng pipet b u ñ l y tr n m t th tích dung d ch
ch không dùng pipet th ng vì pipet b u có ti t di n ph n v ch ñ c nh hơn nên sai s
ñ c nh hơn.
Pipet còn ñư c thành 3 lo i A, B, C theo ñ chính xác c a v ch chia ñ , trong ñó
kí hi u A có ñ chính xác cao nh t, kí hi u C có ñ chính xác th p nh t. Trong Hoá phân
tích, ch dùng pipet có kí hi u A.
Khi s d ng pipet c n lưu í:
- Vì sai s khi l y tr n th tích c a các lo i pipet là như nhau nên l y pipet tương
ng ñ hút lư ng dung d ch c n thi t. Ví d : c n l y 3 - 5ml dung d ch dùng pipet 5ml,
l y 6 - 10ml dung d ch dùng pipet 10ml. Tránh hút nhi u l n, ñ sai s l y dung d ch là
nh nh t.
- Bao gi cũng l y dung d ch t v ch xu t phát.
* ng ñong và c c chia ñ
Sai s c a các d ng c này là r t l n vư t quá sai s phân tích cho phép nên
không dùng chúng ñ l y th tích chính xác dung d ch, ch dùng ñ l y th tích g n ñúng.
7.2. Thi t b ño
a. Cân
Trong Hoá phân tích, s d ng các lo i cân có ñ chính xác khác nhau, ví d : cân kĩ thu t
v i sai s cân ± 0,01g, ± 0,001g, cân phân tích v i sai s cân ± 0,0001g (dùng cho phân
tích thông thư ng), ± 0,00001g (dùng cho phân tích bán vi lư ng), ± 0,000001g (dùng
cho phân tích vi lư ng) và v i các gi i h n kh i lư ng ñư c cân khác nhau. Tuỳ theo
m c ñích mà s d ng cân thích h p. Nguyên t c chung là:
- ð c kĩ hư ng d n s d ng cân và gi i h n t i ña c a kh i lư ng ñư c cân, ñ
ñ m b o sai s cân và an toàn c a cân.
- Khi cân c n xác ñ nh lư ng t i thi u c n cân ñ ñ m b o sai s cân không l n
hơn sai s phân tích cho phép.
Ví d : v i sai s phân tích ± 0,1%, c n ph i cân bao nhiêu mg m u trên cân phân
tích ± 0,0001g, ñ sai s cân không vư t quá sai s cho phép?
Gi i: Khi cân ph i cân hai l n: cân bì và cân bì c ng v i kh i lư ng ph i cân a,
nên m c hai l n sai s cân. Theo nguyên t c tính sai s (m c 2 chương V), sai s tương
ñ i e% = [(2. sai s cân)/a ].100, suy ra: a = 2.0,1. 100: 0,1 = 200mg. V y ph i cân ít
nh t 200mg m u.




Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………21
Hình H.1.1 Hình H.2.1 Hình H.3a.1 Hình H.3b.1 Hình H.4.1
Bình ñ nh m c Buret Pipet th ng Pipet b u ng ñong

- Khi c n cân chính xác nh ng hoá ch t như là ch t g c ñ pha dung d ch tiêu
chu n ho c hoá ch t là d ng cân trong phân tích kh i lư ng, dùng cân phân tích. Ví d :
khi cân H2C2O4.2H2O tinh khi t phân tích… là ch t g c ñ pha dung d ch tiêu chu n g c,
BaSO4 là d ng cân trong phân tích xác ñ nh ion SO42-…
- Khi không c n cân chính xác, như khi cân nh ng hoá ch t d bay hơi, d hút m,
d phân hu , dùng cân kĩ thu t. Ví d : khi cân NaOH…

b. Các máy ño
Như máy ño so màu, máy ño pH…, c n thao tác ñúng theo tài li u hư ng d n s
d ng máy.
7.3. Hoá ch t tinh khi t, nư c c t
a. Hoá ch t tinh khi t
Trong công nghi p hoá ch t, tuỳ theo m c ñích s d ng, hoá ch t s n xu t ra có các
m c ñ tinh khi t khác nhau. Có 4 m c ñ tinh khi t: tinh khi t hoá h c (TKHH) (ñ tinh
khi t ≥ 99,9%, tinh khi t phân tích (TKPT) (ñ tinh khi t = 99,9%), tinh khi t (TK) (ñ
tinh khi t = 95%) và kĩ thu t (KT) (ñ tinh khi t 80 – 85%). Trong phân tích thư ng
lư ng dùng hoá ch t có ñ tinh khi t TKPT, trong phân tích vi lư ng và siêu vi lư ng
dùng hoá ch t có ñ tinh khi t TKHH.
Nhi u khi ngư i phân tích ph i t tinh ch l y hoá ch t b ng cách k t tinh l i hoá
ch t ho c chưng c t l i hoá ch t t hoá ch t tinh khi t. M t nguyên t c c n lưu í là: n u
c n ñ tinh khi t TKPT ph i ñi t hoá ch t tinh khi t, dùng nư c c t và các hoá ch t ph
có ñ tinh khi t TKPT, n u c n ñ tinh khi t TKHH ph i ñi t hoá ch t có ñ tinh khi t
TKPT, nư c c t ph i là nư c c t hai l n, các hoá ch t ph ph i có ñ tinh khi t TKHH,
các d ng c ph i làm t thu tinh th ch anh ho c các kim lo i trơ như Pt, Au.
b. Nư c tinh khi t và c t nư c
* Nư c tinh khi t:




Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………22
G m hai lo i nư c s ch khoáng và nư c c t. Nư c s ch khoáng ñư c tinh ch t
nư c s ch dân d ng b ng phương pháp trao ñ i ion. Nư c c t là nư c tinh khi t ñư c
tinh ch b ng vi c c t nư c s ch dân d ng.
Nư c tinh khi t cũng có các m c ñ tinh khi t tương t như hoá ch t. Trong Hoá
phân tích ch dùng nư c có ñ tinh khi t TKPT ho c TKHH. Khi phân tích thư ng lư ng,
dùng nư c có ñ tinh khi t TKPT. Nư c này có th ñ t ñư c b ng cách c t 1 l n nư c
thư ng (nư c dân d ng) ho c dùng phương pháp trao ñ i ion ñ làm s ch nư c thư ng.
Khi phân tích vi lư ng, dùng nư c có ñ tinh khi t TKHH. Nư c này có th ñ t ñư c
b ng cách c t l i nư c c t 1 l n ho c nư c s ch khoáng, vì th nư c thu ñư c còn g i là
nư c c t 2 l n, nư c này có ñ tinh khi t TKHH.
* C t nư c:
- Nư c c t 1 l n:
Dùng b c t làm t thu tinh thư ng, trư c khi c t cho thêm 0,025g KMnO4 và 2
ml H2SO4 ñ c 95% cho 1 lít nư c. Khi c t b 20 ml nư c ban ñ u cho 1 lít nư c ñem c t.
- Nư c c t 2 l n:
Dùng b c t làm b ng thu tinh th ch anh, ho c b c t làm t b c, platin. Nư c
ñ c t là nư c c t 1 l n ho c nư c ñã qua trao ñ i ion. (Lưu í, nư c c t hai l n không
ph i là nư c thu ñư c khi c t hai l n trên b c t b ng thu tinh thư ng, vì trong thu
tinh thư ng có nhi u các h p ch t hoá h c khác nhau tan ñư c trong nư c nóng).

8. M T S LO I N NG ð DUNG D CH THƯ NG DÙNG TRONG HOÁ PHÂN
TÍCH

Trong Hoá phân tích thư ng dùng các n ng ñ mol/lít, n ng ñ ñương lư ng
gam, n ng ñ ph n trăm, n ng ñ ph n tri u, n ng ñ ph n t và các dung d ch v i các ñ
chu n khác nhau.


* N ng ñ mol/lít:
Là s mol ch t tan có trong m t lít dung d ch. N ng ñ này còn ñư c g i là n ng
ñ phân t gam và ñư c kí hi u là M. N ng ñ mol/lít ñư c tính theo bi u th c I-1:
M = w/(M.V) (I-1)
Trong ñó: w- kh i lư ng ch t tan (g), M- kh i lư ng mol phân t (phân t gam) ch t tan
(g/mol), V- th tích dung d ch (l).
N ng ñ mol/lít ñư c dùng ñ bi u di n k t qu phân tích. Ngoài ra, nó còn ñư c
s d ng trong tính toán các h ng s cân b ng ho c các ñ i lư ng có liên quan ñ n h ng
s cân b ng ph n ng. N ng ñ mol/lít cũng ñư c dùng ñ th hi n n ng ñ c a các dung
d ch làm môi trư ng trong các ph n ng hoá h c.
* N ng ñ ñương lư ng gam:
Là s ñương lư ng gam ch t tan có trong m t lít dung d ch và ñư c kí hi u là N.
N ng ñ ñương lư ng gam ñư c tính theo bi u th c I- 2:
N = w/(ð.V) (I- 2)
Trong ñó: w- kh i lư ng ch t tan (g), ð- ñương lư ng gam ch t tan (g/mol ), V- th tích
dung d ch (l).
N ng ñ ñương lư ng gam ñư c dùng ñ bi u di n k t qu phân tích trong phân
tích th tích.



Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………23
Trong m t ph n ng hoá h c c th , m i quan h gi a hai n ng ñ mol/lít và
n ng ñ ñương lư ng gam ñư c th hi n b ng bi u th c I- 3:
N = n.M (I- 3)
ñây, n là tr s (ch s ) ñương lư ng, nó cho bi t m t phân t ch t tham gia ph n ng
tương ñương v i bao nhiêu ñương lư ng ch t ñó. Ví d : v i ph n ng:
H2SO4 + 2NaOH = Na2SO4 + 2H2O ,
n c a H2SO4 b ng 2, còn c a NaOH b ng 1.
* N ng ñ ph n trăm:
Là s ph n kh i lư ng ch t tan có trong 100 ph n kh i lư ng dung d ch. N ng ñ
này ñư c kí hi u là % và ñư c tính theo bi u th c I- 4:
% = [wch t tan/( wch t tan + wdung môi)].100 (I-
4)
Trong ñó: wch t tan - kh i lư ng ch t tan (g), wdung môi - kh i lư ng c a dung môi (g).
N ng ñ ph n trăm ñư c dùng ñ bi u di n k t qu phân tích. Ngoài ra, nó còn
ñư c dùng ñ th hi n n ng ñ c a các dung d ch làm môi trư ng trong các ph n ng hoá
h c.
* N ng ñ ph n tri u (ppm – part per million) và n ng ñ ph n t (ppb – part
per bimillion):
Tương t như n ng ñ ph n trăm, n ng ñ ph n tri u là s ph n kh i lư ng ch t
tan có trong m t tri u ph n kh i lư ng dung d ch và n ng ñ ph n t là s ph n kh i
lư ng ch t tan trong m t t ph n kh i lư ng dung d ch. Các n ng ñ này ñư c tính như
sau:
ppm = [wch t tan/(wch t tan + wdung môi)].106
ppb = [wch t tan/(wch t tan + wdung môi)].109
Trong ñó: wch t tan - kh i lư ng ch t tan (g), wdung môi - kh i lư ng c a dung môi (g).
Song, do ph n ch t tan quá bé so v i ph n dung môi, nên có th tính g n ñúng:
ppm = [wch t tan/wdung môi].106 (I-
5)
ppb = [wch t tan/wdung môi].109 (I-
6)
Trong ñó: wch t tan - kh i lư ng ch t tan (g), wdung môi - kh i lư ng c a dung môi (g).
N ng ñ ppm và ppb thư ng ñư c dùng ñ bi u di n n ng ñ c a các dung d ch chu n
cũng như k t qu phân tích ñ i v i các lư ng ch a r t nh m c vi lư ng ho c siêu vi
lư ng.
* ð chu n:
Có nhi u lo i ñ chu n khác nhau như mg/ml, µg/ml…
ðó là các n ng ñ ñư c bi u di n b ng s mg ho c s µg ch t tan có trong m t
ml dung d ch.
Các lo i n ng ñ này ñư c dùng ñ bi u di n n ng ñ c a các dung d ch chu n
cũng như k t qu phân tích.

Câu h i ôn t p
1. Nhi m v c a Hoá phân tích? Hoá phân tích ñ nh tính và ñ nh lư ng là gì? Quan h
c a hai lĩnh v c này.


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………24
2. M u ñ i di n là gì? Nguyên t c l y m u ñ i di n?
3. N i dung và í nghĩa c a vi c l p h sơ m u?
4. Nguyên t c c a vi c khoáng hoá m u?
5. Các phương pháp khoáng hoá m u?
7. Phương pháp hidrosunphua và phương pháp axit bazơ trong phân tích ñ nh tính các
cation là gì?
8. Cách phân tích ñ nh tính các anion theo nhóm?
9. Phân tích ñ nh tính riêng là gì? So sánh phương pháp này v i các phương pháp phân
tích theo h th ng?
10. Phân tích ñ nh tính riêng c a m t s cation? anion?
11. Phân lo i hoá ch t, nư c theo ñ tinh khi t?
12. Cách s d ng các d ng c , thi t b thư ng g p trong Hoá phân tích!
13. Các lo i n ng ñ thư ng dùng trong Hoá phân tích và cách pha chúng?

Bài t p
1. L y chính xác 100ml dung d ch 0,2M H2SO4 cho vào bình ñ nh m c 250ml và ñi n
nư c c t t i v ch. Hãy tính n ng ñ ñương lư ng gam c a dung d ch m i nh n ñư c và
s gam H2SO4 có trong 100ml dung d ch này! (ðáp s : 0,16N; 0,7846g).
2. Dung d ch NH3 ñ m ñ c có n ng ñ 26% (d = 0,904). Dung d ch này có n ng ñ
mol/lít là bao nhiêu? N u l y 100 ml dung d ch này ñ pha thành dung d ch NH3 1N thì
th tích dung d ch sau khi pha loãng là bao nhiêu ml? (ðáp s :13,8M; 1380ml).
3. Tr n 500ml HCl 0,1N v i 250ml HCl 0,2N. Dung d ch thu ñư c có n ng ñ ñương
lư ng gam là bao nhiêu? (ðáp s : 0,133N).
4. Tr n 500ml HCl có pH = 1 v i 250ml HCl có pH = 2. Dung d ch thu ñư c có n ng ñ
mol/lít là bao nhiêu? (ðáp s : 0,07M).
5. C n cân bao nhiêu mg CuSO4.5H2O ñ pha 100 ml dung d ch 1000ppm Cu? (ðáp s :
390,6 mg).
6. Hòa tan 100mg CaCO3 b ng axit HCl thành 100ml dung d ch. N ng ñ ppm c a ion
Ca2+ là bao nhiêu? (ðáp s : 400ppm).
7. C n l y bao nhiêu ml dung d ch Cd2+ 5ppm ñ pha thành 100ml dung d ch Cd2+
500ppb? (ðáp s : 10ml).




Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………25
Chương II
PHÂN TÍCH KH I LƯ NG
1. CÁC KHÁI NI M CƠ B N TRONG PHÂN TÍCH KH I LƯ NG

ðây là phương pháp có l ch s lâu ñ i nh t trong các phương pháp phân tích ñ nh
lư ng. Phương pháp này d a trên kh i lư ng cân chính xác c a s n ph m s ch, có công
th c hoá h c xác ñ nh ch a nguyên t , ion, ho c thành ph n … c n phân tích ñã ñư c
tách ra sau khi chuy n hoá chúng b ng các ph n ng thích h p, ñ t ñó tính ra lư ng
ch t c n phân tích có trong m u.
Ví d : khi phân tích ion Fe3+ trong dung d ch, làm k t t a nó dư i d ng Fe(OH)3
b ng dung d ch NH4OH. L c l y k t t a và r a s ch. Nung k t t a nhi t ñ 1000oC ñ n
kh i lư ng không ñ i, nh m chuy n k t t a thành Fe2O3. ð ngu i m u nung ñ n nhi t
ñ phòng, r i cân kh i lư ng c a nó b ng cân phân tích. T kh i lư ng cân tính ra kh i
lư ng ion Fe3+.
D a trên cách ti n hành khác nhau, có th chia các phương pháp phân tích kh i
lư ng thành 4 nhóm phương pháp chính sau:
+ Phương pháp tách
+ Phương pháp chưng c t ho c ñ t cháy
+ Phương pháp nhi t phân
+ Phương pháp k t t a
1.1. Phương pháp tách
Trong phương pháp này, thành ph n c n xác ñ nh ñư c tách ra tr ng thái t do,
r a s ch, làm khô và cân b ng cân phân tích.
Ví d : ñ xác ñ nh Au trong các h p kim Au – Cu, hoà tan m t lư ng h p kim
trong nư c cư ng thu (HNO3 ñ c + HCl ñ c). Dung d ch thu ñư c cho tác d ng v i
hidropeoxit, ion Au3+ s b kh ñ n tr ng thái Au t do và tách ra kh i dung d ch, còn ion
Cu2+ không ph n ng:
2Au3+ + 3H2O2 = = 2Au ↓ + 6H+ + 3O2
Sau khi r a s ch, làm khô, lư ng Au ñư c cân b ng cân phân tích và t lư ng cân suy ra
hàm lư ng Au có trong h p kim.
Phương pháp tách thư ng ñư c dùng trong các ngành s n xu t công nghi p, trong
phân tích ñ i tư ng nông nghi p nó ít ñư c dùng.
1.2. Phương pháp chưng c t ho c ñ t cháy
Trong phương pháp này, thành ph n c n xác ñ nh ñư c tách ra th khí b ng
nh ng ph n ng hoá h c thích h p (ph n ng phân hu , ph n ng ñ t cháy…), sau ñó
các ch t khí thoát ra ñư c c t và ñư c h p ph vào bình h p ph . T s tăng kh i lư ng
c a bình h p ph suy ra hàm lư ng ch t c n phân tích.
Ví d 1: Xác ñ nh CO2 trong ñá vôi. D a vào ph n ng phân hu CaCO3 b ng
axit:
CaCO3 + 2H+ = Ca2+ + H2O + CO2 ↑
Khí CO2 thoát ra ñư c d n vào bình h p ph ch a h n h p NaOH + Ca(OH)2. ñây, x y
ra ph n ng:
2NaOH + CO2 = Na2CO3 + H2O


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………26
Na2CO3 + Ca(OH)2 = 2NaOH + CaCO3 ↓
do ñó, kh i lư ng bình h p ph tăng lên và t s tăng kh i lư ng này suy ra lư ng CO2
cũng như CaCO3 trong m u.
Ví d 2: Xác ñ nh hàm lư ng C và H trong ch t h u cơ. D a vào ph n ng cháy
c a ch t h u cơ trong oxi v i s có m t c a ch t xúc tác AgMnO4 ho c h n h p oxit
coban (II) và (III)… nhi t ñ 5500C ñ chuy n C thành CO2 và H thành H2O. D n các
khí CO2 và H2O l n lư t qua bình h p ph ch a ch t h p ph H2O như P2O5 , Mg(ClO4)2
khan… r i qua bình h p ph ch a ch t h p ph CO2 như KOH, ho c h n h p NaOH v i
Ca(OH)2 phân tán trên s i amiăng (azbest) và t s tăng kh i lư ng các bình h p ph suy
ra hàm lư ng C và H trong m u.
Phương pháp ñ t cháy thư ng ñư c dùng trong phân tích các ch t h u cơ.
Trong phân tích các h p ch t h u cơ, ngoài phân tích C và H, ñôi khi còn ph i
phân tích N. Nitơ trong các h p ch t h u cơ khi b ñ t cháy cho các s n ph m nitơ phân
t và các oxit c a nó, các oxit này ñư c kh thành nitơ phân t b ng b t ñ ng nhi t ñ
5500C. ðo th tích khí nitơ và t ñó tính toán hàm lư ng ch a nitơ trong m u.
Ngày nay, ñã s n xu t ra máy phân tích t ñ ng C, H, N trong các h p ch t h u
cơ. Th i gian phân tích cho m t m u m t kho ng 15 phút. Ch t h u cơ ñư c ñ t b ng oxi
s ch trong b u khí quy n heli v i s có m t c a ch t xúc tác.
1.3. Phương pháp nhi t phân
Trong phương pháp này, hàm lư ng ch t c n xác ñ nh ñư c suy ra t s gi m
kh i lư ng cân c a m u phân tích sau khi s y ho c nung m u.
Phương pháp nhi t phân thư ng ñư c dùng ñ xác ñ nh ñ m, thành ph n nư c
k t tinh hay các h p ch t d b phân hu khi nung nhi t ñ cao.
Ví d 1: Xác ñ nh nư c k t tinh c a mu i bari clorua. Cân trư c m t m u mu i,
r i mang s y nhi t ñ 1050C ñ n kh i lư ng không ñ i, ñ ngu i và cân ph n s n ph m
thu ñư c:
to
= BaCl2 + xH2O ↑
BaCl2.xH2O
Trư c khi nung Sau khi nung
D a vào s chênh l ch v lư ng cân trư c và sau khi nung suy ra hàm lư ng nư c
k t tinh trong m u.
Ví d 2: Xác ñ nh hàm lư ng NaHCO3 trong h n h p v i Na2CO3 b ng cách nung
m u. Khi nung, NaHCO3 b phân hu :
to
2NaHCO3 = Na2CO3 + H2O ↑ + CO2↑
Như v y, b ng s chênh l ch kh i lư ng cân trư c và sau khi nung s tính ñư c lư ng
NaHCO3 trong m u.
1.4. Phương pháp k t t a (Phương pháp phân tích kh i lư ng k t t a)
Trong phương pháp này, thành ph n c n xác ñ nh ñư c k t t a dư i d ng h p
ch t khó tan. K t t a ñư c l c, r a s ch, s y ho c nung ñ chuy n sang d ng có công
th c hoá h c xác ñ nh và ñem cân. D a vào lư ng cân tính ra hàm lư ng thành ph n c n
xác ñ nh.
Ví d : xác ñ nh ion Al3+ trong m u. K t t a ion Al3+ dư i d ng Al(OH)3 b ng
NH4OH:
Al3+ + 3NH4OH = Al(OH)3 ↓ + 3NH4+



Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………27
Sau khi l c, r a s ch, k t t a ñư c nung nhi t ñ 1000oC ñ chuy n sang d ng Al2O3:
1000oC
Al2O3 + 3H2O ↑
2Al(OH)3 =
có thành ph n hoá h c xác ñ nh và cân. T lư ng cân Al2O3 tính ra hàm lư ng ion Al3+
trong m u.
Trong 4 phương pháp k trên, phương pháp k t t a thư ng ñư c dùng nhi u ñ
ñ nh lư ng các ch t nh t là các h p ch t vô cơ, vì quá trình chuy n thành ph n c n xác
ñ nh vào m t h p ch t khó tan d dàng hơn nhi u so v i quá trình tách nó dư i d ng t
do, thêm n a, cũng vì các ph n ng t o k t t a có th s d ng trong phân tích có nhi u
hơn nhi u so v i các lo i ph n ng khác. Ngoài ra, phương pháp k t t a còn là m t trong
nh ng phương pháp tách ch t c n phân tích hay ch t gây nhi u r t hi u qu .
Phương pháp k t t a thư ng ñư c s d ng trong phân tích nông nghi p, do v y,
dư i ñây s t p trung trình bày v phương pháp này.

2. PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH KH I LƯ NG K T T A

Ti n trình c a phương pháp k t t a bao g m l n lư t các công ño n sau:
Cân m u → Dung d ch → K t t a → L c, r a → S y ho c nung → Cân → Tính toán.
T t c các công ño n ñ u có nh hư ng tr c ti p ñ n ñ chính xác c a k t qu
phân tích. Song, công ño n làm k t t a có nh hư ng l n nh t ñ n k t qu cũng như ñ n
t c ñ phân tích, vì ñ chính xác c a phép phân tích ph thu c r t nhi u vào vi c ch n
ch t k t t a, vào lư ng k t t a, vào ñi u ki n th c hi n k t t a… S d ng phương pháp
k t t a phù h p s tránh ñư c ho c làm gi m các nh hư ng x u như: s tan c a k t t a,
s b n k t t a…, cũng như giúp cho quá trình l c r a d dàng và vi c chuy n d ng k t
t a sang d ng cân ñư c thu n l i.
2.1. Yêu c u c a d ng k t t a
D ng k t t a là h p ch t ít tan thu ñư c khi cho thu c th thích h p tác d ng v i
thành ph n c n xác ñ nh trong dung d ch.
Ví d : ñ ñ nh lư ng ion SO42-, có th dùng thu c th Ba(NO3)2,và ph n ng x y
ra như sau:
Ba2+ + SO42- = BaSO4 ↓
S n ph m k t t a BaSO4 thu ñư c, ñư c g i là d ng k t t a.
Trong hoá h c, m t nguyên t ho c ion… có th ñư c chuy n vào nhi u d ng k t
t a khác nhau. Ví d : ion SO42- ñư c chuy n vào các d ng k t t a BaSO4, PbSO4, ho c
SrSO4…; ion Fe3+ có th chuy n sang các d ng k t t a Fe(OH)3, FePO4, Fe(cuferon)3,
FeS… Nhưng, ch có d ng k t t a ñáp ng các yêu c u dư i ñây m i ñư c dùng trong
phân tích k t t a:
a. D ng k t t a ph i ít tan
Khi ph n ng t o k t t a MaXb t các ion Mm+ và Xn- ñã hoàn thành, k t t a và
các ion t o ra nó n m trong tr ng thái cân b ng theo II- a:
aMm+ + bXn-
MaXb ↓ (II- a)
Do có tr ng thái cân b ng mà trong dung d ch v n t n t i m t lư ng ch t c n theo dõi
d ng hoà tan gây ra m t k t t a, hi n tư ng này ñư c g i là s không hoàn toàn c a ph n
ng. Lư ng k t t a b m t do ch t c n phân tích không ñi vào k t t a ñư c tính theo bi u
th c II- 1:
w = M.C.V (II- 1)


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………28
Trong ñó: w - kh i lư ng k t t a b m t (g), M - kh i lư ng c a m t mol phân t ch t k t
t a (phân t gam) (g/mol), C – n ng ñ mol/lít c a ion c n phân tích còn l i trong dung
d ch (mol/l), V - th tích dung d ch khi ng ng làm k t t a (l).
ðây chính là ngu n gây sai s phân tích.
N ng ñ c a ion c n phân tích (ví d ion Mm+) còn l i trong dung d ch, sau khi
ph n ng t o k t t a MaXb ñã x y ra ñư c tính như sau:
N u trong 1 lít dung d ch có s mol phân t k t t a MaXb tan ra theo II- a (s còn
ñư c g i là ñ tan c a k t t a), thì s có as mol ion Mm+ và bs mol ion Xn- hình thành:
aMm+ + bXn-
MaXb ↓
s as bs
Như v y, CMm+ = as.
T ñó cho th y, s không hoàn toàn c a ph n ng t o k t t a ph thu c vào s
tan c a k t t a t c ph thu c vào ñ tan c a k t t a.
Có r t nhi u y u t nh hư ng ñ n ñ tan c a k t t a, ñây, ch trình bày m t s
y u t chính, ñ t ñó tìm cách làm k t t a thích h p.
* nh hư ng c a tích s tan ñ n ñ tan c a k t t a
T cân b ng II- a, tích s tan c a k t t a MaXb là:
TMaXb = [ Mm+ ]a [ Xn- ]b (II-
2)
và như trên ñã trình bày, s có [ M m+]a = as và [ Xn- ]b = bs. Do ñó, TMaXb ñư c vi t là:
TMaXb = (as)a . (bs)b = aa.bb sa+b (II-
3)
Trong ñi u ki n v a xét, tr s c a s cũng có th coi là trùng v i ñ tan c a k t t a MaXb,
do ñó ñ tan s s là:
s = (TMaXb /aa.bb)1/(a+b) (II-
4)
Như v y, ñ tan t l thu n v i tích s tan c a k t t a, do ñó, mu n ph n ng
phân tích là càng hoàn toàn thì ph i ch n lo i ph n ng cho k t t a có tích s tan càng
bé càng t t. Trong trư ng h p phân tích w gam ion Mm+ có kh i lư ng m t mol ion kí
hi u là MMm+, v i sai s % (e %) cho trư c và th tích khi d ng k t t a là V lít, thì TMaXb
ph i ñ t giá tr :
TMaXb ≤ (10-2.e.w/V.MMm+)a+b.aa.bb (II-
5)
Thông thư ng, trong phân tích kh i lư ng k t t a, kh i lư ng ch t phân tích
kho ng 0,1g, th tích dung d ch là 0,1lít, kh i lư ng m t mol ion ch t c n phân tích là
kho ng 100g, sai s phân tích là 0,1%, thì v i m = n = 1, tích s tan c a k t t a MX c n
ñ t là: TMX ≤ 10-10, hay s ≤ 10-5M, khi lư ng thu c th là v a ñ .
* nh hư ng c a ion chung ñ n ñ tan c a k t t a
Ion chung là ion có trong thành ph n k t t a, như v y, vi c b sung ion chung vào
dung d ch bão hoà c a k t t a s làm cho ph n ng II- a chuy n d ch v phía t o k t t a
và làm gi m ñ tan c a k t t a (nguyên lí Le Chatelire)
Ví d : tính ñ tan c a PbSO4 trong nư c và trong dung d ch Na2SO4 10-2M, cho
TPbSO4 = 1,6 . 10-8
- Trong nư c:
K t t a PbSO4 phân li:
Pb2+ + SO42-
PbSO4 ↓


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………29
V y, ñ tan c a nó theo bi u th c II- 3 là:
T PbSO4 = s.s = s2 → s = (1,6.10-8)1/2 ≐ 1,3.10-4M.
- Trong dung d ch Na2SO4 10-2M:
Có:
[ Pb2+ ] = s, [ SO42- ] = s + 10-2, nên TPbSO4 = s(s + 10-2). Gi thi t s ≪10-2 thì TPbSO4 = 10-
2
.s, suy ra: s = 1,6.10-6M ≪ 10-2M.
Như v y, ñ tan c a PbSO4 trong dung d ch Na2SO4 10-2M nh hơn ñ tan c a
PbSO4 trong nư c kho ng 100 l n.
Qua ví d trên cho th y: mu n cho k t t a x y ra hoàn toàn và nh t là ñ i v i các
k t t a có tích s tan l n thì c n dùng dư thu c th , tuy nhiên, s dư c n v a ñ , n u
không s d n ñ n:
- T n kém,
- Tăng s h p ph thu c th c a k t t a gây khó khăn cho vi c r a k t t a,
- T o ph c ch t tan trong ñi u ki n thu c th dư, gây s tan k t t a, làm m t m u.
Ví d : khi làm k t t a ion Al3+ dư i d ng Al(OH)3 (TAl(OH)3 = 1.10-32), như v y, theo bi u
th c II- 5 k t t a s hoàn toàn v i n ng ñ c a [OH-] = 10-9M, t c pH = 5. N u làm k t
t a pH≥ 6 s làm cho m t ph n k t t a Al(OH)3 tan ra dư i d ng ph c ch t tan
[Al(OH)4] -, gây ra sai s phân tích.
* nh hư ng c a ph n ng ph
Thư ng hay g p ñó là các ph n ng thu phân và ph n ng t o ph c ch t.
+ nh hư ng c a ph n ng thu phân:
Trong môi trư ng nư c các cation Mm+ cũng như các anion Xn- có th b thu
phân mà s thu phân l i ph thu c vào pH môi trư ng. Khi pH tăng lên các cation b
thu phân m nh hơn và ngư c l i khi pH gi m ñi thì các anion b thu phân m nh hơn.
S thu phân s làm cho n ng ñ t do c a các ion t o k t t a gi m ñi d n ñ n k t t a s
tan ra, hay ñ tan c a k t t a tăng. Ví d : Khi làm k t t a ion Ca2+ dư i d ng k t t a
CaC2O4:
Ca2+ + C2O42- = CaC2O4 ↓
n u ti n hành ph n ng t i pH ≤ 5, s d n ñ n các ph n ng:
C2O42- + H+ = HC2O4-
HC2O4- + H+ = H2C2O4
làm gi m n ng ñ ion C2O42-, d n ñ n k t t a CaC2O4 s tan ra.
+ nh hư ng c a ph n ng t o ph c:
Trong s có m t c a ch t t o ph c, cation Mm+ còn có th t o ph c ch t tan v i
các ph i t Ln-:
Mm+ + xLn- = [MLx]m-xn
làm cho n ng ñ t do c a các ion t o k t t a gi m ñi d n ñ n k t t a s tan ra, hay ñ
tan c a k t t a tăng lên. Ví d : khi làm k t t a ion Fe3+ dư i d ng k t t a Fe(OH)3 t i pH
= 4 – 5, trong môi trư ng có ñ ion CN-, k t t a s không hình thành, vì ion Fe3+ t o ph c
ch t tan [Fe(CN)6]3- làm cho n ng ñ t do c a ion Fe3+ quá bé không ñ ñ k t t a
Fe(OH)3.
Các phương trình ph n ng trên cho th y s thu phân, s t o ph c ch t ñ u d n
ñ n s gi m n ng ñ các ion t o k t t a ([Mm+], [Xn-]), do ñó làm tăng s hoà tan c a k t
t a theo phương trình II- a (nguyên lí Le Chatelier).


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………30
* nh hư ng c a các y u t khác ñ n ñ tan k t t a
Các y u t khác có nh hư ng ñ n ñ tan c a k t t a ñó là: nhi t ñ , kích thư c
h t k t t a, s già hóa c a k t t a, tính ch t c a dung môi…
+ nh hư ng c a nhi t ñ ñ n ñ tan k t t a:
ð i b ph n các k t t a có ñ tan tăng khi tăng nhi t ñ c a môi tru ng t o k t
t a.
+ nh hư ng c a kích thư c h t ñ n ñ tan k t t a:
Năng lư ng b m t c a h t to nh hơn năng lư ng b m t c a h t nh , do ñó khi
tăng kích thư c h t thì ñ tan c a k t t a gi m.
+ nh hư ng c a s già k t t a ñ n ñ tan c a nó:
Khi ñ lâu k t t a trong môi tru ng k t t a (làm già k t t a, làm chín k t t a, làm
mu i k t t a) s d n ñ n các hi n tư ng:
- Các h t nh s tan ra và các h t l n s l n lên, d n ñ n ñ tan k t t a gi m.
- Các h t k t t a ch a nư c k t tinh có th s m t nư c và d n ñ n ñ tan gi m.
Ví d : k t t a CaC2O4.2H2O chuy n thành CaC2O4.H2O.
- S polime hoá các h t k t t a, nh t là ñ i v i các k t t a sunphua, hidroxit d n
ñ n ñ tan c a k t t a gi m. Ví d : các k t t a CuS, ZnS d t o thành m ch: -M-S-M-
gây ra s chuy n d ng tinh th và ñ tan gi m.
+ nh hư ng c a dung môi ñ n ñ tan k t t a:
ð i b ph n các k t t a trong môi trư ng nư c (dung môi có tính phân c c l n
nh t) ñ u có ñ tan l n hơn trong dung môi h u cơ. Do ñó, khi ti n hành k t t a trong
dung môi h u cơ thích h p s làm cho k t t a hoàn toàn hơn so v i khi làm k t t a trong
môi trư ng nư c. Ví d : k t t a AgCl, trong H2O, có ñ tan 0,00191g/lít, song, trong môi
trư ng etanol, có ñ tan 0,000015g/lít, ho c k t t a CaSO4 (TCaSO4 = 9,1.10-6) tan nhi u
trong nư c, song, trong môi trư ng có b sung etanol ho c axeton thì ñ tan gi m ñi
nhi u l n.
Nghiên c u v ñ tan c a k t t a cho th y có y u t làm gi m ñ tan nhưng l i có
y u t làm tăng ñ tan. Do ñó, khi s d ng lo i k t t a nào trong phân tích c n xác ñ nh
ñi u ki n làm k t t a thích h p, ñ quá trình phân tích ñơn gi n mà v n ñ m b o ñ chính
xác cũng như t o ñi u ki n thu n l i cho các công ño n phân tích ti p theo.
b. K t t a ph i ch n l c
Thông thư ng, ñi cùng v i ion c n xác ñ nh còn có các ion khác có th tham gia
ph n ng v i thu c th d n ñ n sai s phân tích, do ñó ch n ph n ng sao cho ch ion
c n phân tích tham gia là h t s c quan tr ng ñ ñ m b o k t t a thu ñư c s ch, nói cách
khác là tăng ñ ch n l c c a ph n ng phân tích. S k t t a ch n l c có th ñ t ñư c
b ng nhi u cách như:
* Ch n d ng k t t a thích h p:
Khi không có ion gây nhi u, ch n k t t a có ñ tan nh nh t ñ s k t t a là hoàn
toàn hơn. Trong trư ng h p có m t các ion gây nhi u, ch n k t t a có ñ ch n l c cao,
m c dù có ñ tan l n và làm gi m ñ tan c a k t t a b ng các bi n pháp thích h p như
dùng thu c th dư … Ví d : khi làm k t t a Pb2+ trong s có m t các ion Cu2+, Zn2+,
ch n k t t a PbSO4 (TPbSO4 =1,6.10-8) ch không ch n các k t t a PbCO3 (TPbCO3 =
7,49.10-14), PbCrO4 (TPbCrO4 = 1,8.10-14), PbS (TPbS = 2,5.10-27), b i vì các ion Cu2+, Zn2+
cũng t o k t t a v i các ion CO32-, CrO42- và S2-. Trong ñi u ki n này, s không hoàn
toàn c a k t t a PbSO4 ñư c kh c ph c b ng vi c s d ng dư ion SO42-.




Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………31
* Ch n ñi u ki n k t t a thích h p:
Ch n ñi u ki n sao cho ch có ion phân tích ph n ng, như thay ñ i pH môi
trư ng... Ví d : phân tích ion SO42- trong m u ch a các ion PO43-, CO32- dư i d ng k t
t a BaSO4, c n ti n hành làm k t t a môi trư ng HNO3 hay HCl pH = 4, ñ các ion
PO43-, CO32- không t o các k t t a Ba3(PO4)2, BaCO3 gây nh hư ng ñ n k t qu phân
tích.
* Che ion gây nhi u:
ðây là bi n pháp chuy n ion gây nhi u vào ph c ch t b n và không ph n ng v i
thu c th , như v y, ch có ion c n phân tích tham gia ph n ng v i thu c th . Ví d : khi
phân tích ion Mg2+ trong s có m t c a các ion Fe3+, Al3+ dư i d ng k t t a
MgNH4PO4.6H2O, cho vào môi trư ng k t t a ion xitrat, như v y các ion Fe3+, Al3+ s
t o ph c ch t b n v i xitrat và không tham gia ph n ng t o k t t a photphat.
N u các gi i pháp nêu trên không th ti n hành ñư c, thì ph i tách các ion gây
nhi u hay ion phân tích trư c khi làm k t t a.
c. D ng k t t a ph i d l c, d r a s ch
Mu n v y, nên ch n d ng k t t a tinh th , có b m t ti p xúc nh , ít h p ph ch t
b n và không b t kín l gi y l c, ñ d r a s ch và l c nhanh hơn. Các d ng k t t a vô
ñ nh hình và nh t là các lo i k t t a keo, như các k t t a hidroxit, ñ u có b m t ti p xúc
l n, d h p ph nhi u ch t b n, nên khó l c và khó r a s ch. Ví d : khi ch n l a 2 k t t a
có ñ tan tương ñương nhau k t t a vô ñ nh hình Al(OH)3 (TAl(OH)3 = 1.10-32) và k t t a
tinh th AlPO4 ( TAlPO4 = 5,7.10-19), n u có th , ưu tiên k t t a AlPO4.
d. D ng k t t a ph i d dàng chuy n hoàn toàn sang d ng cân
ðây là y u t cơ b n làm căn c cho s tính toán thành ph n c n xác ñ nh. Do ñó,
c n ch n d ng k t t a sao cho khi s y ho c nung s ch thu ñư c m t s n ph m duy nh t,
n ñ nh (d ng cân). Ví d : khi phân tích Pb2+ thư ng k t t a nó dư i d ng PbSO4 là d ng
d dàng chuy n sang d ng cân PbSO4 ch không dùng d ng PbS (m c dù có ñ tan nh
hơn), vì khi s y, nung, d ng PbS không n ñ nh d b oxi trong không khí oxi hóa:
to
2PbS + 3O2 = 2PbO + 2SO2
d n ñ n s n ph m thu ñư c sau khi s y, nung là h n h p PbO và PbS không có công th c
hoá h c xác ñ nh, không th làm d ng cân.
2.2. Yêu c u c a d ng cân
D ng cân là d ng k t t a sau khi ñã ñem s y ho c nung ñ n kh i lư ng không
ñ i.
Tuỳ theo b n ch t c a k t t a, d ng k t t a và d ng cân có th có cùng ho c
không cùng công th c hoá h c.
Ví d : k t t a BaSO4 cho d ng k t t a và d ng cân như nhau, ñ u là BaSO4. Vi c
s y ho c nung, trong trư ng h p này, ch làm m t ñi nư c h p ph . Nhưng, ñ i v i d ng
k t t a Fe(OH)3, khi nung s thu ñư c d ng cân là Fe2O3:
10000C
2Fe(OH)3 = Fe2O3 + 3H2O
ð có th t kh i lư ng d ng cân tính toán ñư c hàm lư ng c a thành ph n c n
phân tích, thì d ng cân c n ph i ñ m b o các yêu c u sau:
a. D ng cân ph i có công th c hoá h c xác ñ nh
ð có th tính ñư c k t qu phân tích b t bu c d ng cân ph i có công th c hoá
h c xác ñ nh, k c ph n nư c k t tinh.


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………32
Ví d : các k t t a hidroxit hay các k t t a mu i bazơ không th dùng làm d ng
cân ñư c vì thành ph n c a chúng không n ñ nh và ph thu c vào ñi u ki n k t t a. C n
ph i nung chuy n các k t t a này sang d ng n ñ nh v công th c hoá h c như các d ng
oxit, d ng mu i… Ví d : k t t a Fe(OH)3 chuy n thành Fe2O3 như ñã nêu trên.
b. D ng cân ph i b n v phương di n hoá h c
Như không ñư c h p th hơi nư c hay CO2, không tham gia ph n ng oxi hoá
kh v i oxi trong không khí. Ví d : khi phân tích ion Ca2+ dư i d ng k t t a
CaC2O4.H2O, có th có các d ng cân: CaC2O4.H2O, CaCO3, CaO, song, không nên dùng
d ng CaO vì nó hút m r t m nh, khi cân s m c sai s .
c. Hàm lư ng c a thành ph n c n tìm trong d ng cân càng bé càng t t
Khi cân s m c sai s cân, do ñó ñ h n ch ñư c nh hư ng c a sai s này thì
hàm lư ng c a thành ph n c n tìm trong d ng cân càng bé càng t t. Ví d : khi xác ñ nh
ion Al3+ dư i d ng oxit nhôm Al2O3 (M = 101,96) s g p sai s 2,4 l n l n hơn so v i khi
xác ñ nh dư i d ng AlPO4 (M = 121,95) n u cùng cân sai m t lư ng như nhau.
Nh ng yêu c u nêu trên ñ i v i d ng k t t a và d ng cân cho th y vi c ch n d ng
k t t a, d ng cân là r t quan tr ng trong phương pháp k t t a, vì nó quy t ñ nh ñ chính
xác cũng như t c ñ c a phép phân tích.
2.3. S gây b n k t t a
K t t a thu ñư c ñ trong môi trư ng k t t a s tương tác v i các ion có trong
môi trư ng và t o nên s b n k t t a. Có 2 nhóm nguyên nhân chính gây b n k t t a ñó
là s c ng k t và s k t t a theo.
a. S c ng k t
K t t a ñư c hình thành trong quá trình phân tích thư ng kéo vào c u trúc c a
mình các t p ch t (các ion l ). Khi các t p ch t cùng k t t a ñ ng th i v i k t t a chính
m c dù n ng ñ c a chúng chưa ñ t t i tr ng thái bão hoà, thì hi n tư ng này ñư c g i là
s c ng k t – m t y u t gây nên sai s phân tích.
Các nguyên nhân gây nên s c ng k t là: s h p ph b m t, s k t vón, s t o
tinh th h n h p.
*S c ng k t do h p ph :
X y ra khi k t t a chính d ng keo trong s dư th a thu c th . Các h t keo h p
ph ion ho t ñ ng c a thu c th s d n ñ n s h p ph các ion trái d u. Ví d : k t t a
BaSO4 trong ñi u ki n dư ion SO42- s h p ph các ion dương. Trong trư ng h p này,
th c t cho th y ion gây nhi u nào t o mu i v i thu c th có ñ tan nh hơn, s b h p
ph nhi u hơn; v i k t t a BaSO4 nói trên, thì s h p ph ñ i v i các cation như sau: Na+
< K+ < Ca2+ < Pb2+.
Nh m kh c ph c s h p ph , nên ti n hành k t t a v i dung d ch loãng thu c th
loãng, k t t a nóng và không nên ñ k t t a quá lâu trong dung d ch.
*S c ng k t do hi n tư ng k t vón:
Gây b n cơ h c k t t a, b i khi ti n hành k t t a m t ph n ch t gây nhi u ñã b
k t t a bao b c. Hi n tư ng này thư ng g p khi k t t a v i dung d ch ñ c, k t t a nhanh
và khu y không t t. ð lo i tr s c ng k t này, c n ti n hành k t t a v i dung d ch
loãng nóng, k t t a ch m và khu y t t ho c làm k t t a ñ ng tính. N u không thành công,
thì ph i s d ng bi n pháp k t t a l i.
*S c ng k t do hi n tư ng t o tinh th h n h p:
X y ra khi bán kính ion c a ion trong k t t a chính và ion gây nhi u không khác
nhau nhi u (ñ sai khác nh hơn 10 – 15%). Lúc này các ion gây nhi u có th thay th


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………33
cho ion t o k t t a chính trong m ng tinh th . Ví d : ion MnO4- có th thay th ion SO42-,
nên khi k t t a BaSO4 v i s có m t c a ion MnO4- s thu ñư c tinh th k t t a có ch a
ion MnO4-. S c ng k t này không th lo i b ñư c b ng cách r a ho c k t t a l i mà ch
có th lo i b ñư c b ng cách che, kh các ion gây nhi u ñi. Ch ng h n, ví d trên, có
th lo i nh hư ng c a ion MnO4- b ng cách kh nó v ion Mn2+ khi cho axit oxalic vào
dung d ch phân tích trư c khi làm k t t a.
Trong phân tích, s c ng k t không ph i lúc nào cũng gây h i mà ñôi khi l i có
l i. Khi phân tích hàm lư ng nh các ch t, thư ng s d ng s c ng k t ñ “gom” các
ch t c n phân tích. Ví d : khi xác ñ nh ion Pb2+ t dung d ch loãng, n ng ñ c a nó nh
ñ n m c mà k t t a PbS, là k t t a ít tan nh t c a ion Pb2+, cũng không hình thành. Cho
vào dung d ch phân tích ion Ca2+ và k t t a ion Ca2+ dư i d ng CaCO3, trong ñi u ki n
này ion Pb2+ b c ng k t theo. Sau ñó, hoà tan k t t a cacbonat vào axit axetic và phân
tích ion Pb2+ b ng các phương pháp thông thư ng. M t ví d khác, ñó là s gom lư ng
nh các ion kim lo i hoá tr 2 như Cu2+, Cd2+, Mn2+, Zn2+ trên k t t a Fe(OH)3 ho c
Al(OH)3.. B ng s c ng k t có th làm tăng n ng ñ các ch t c n phân tích lên hàng
ngàn, hàng v n l n.
b. S k t t a theo
Ngoài s c ng k t, trong th c t còn g p hi n tư ng k t t a theo làm cho k t t a
chính b b n. Hi n tư ng này x y ra khi k t t a chính ñã k t t a xong và không ñư c tách
k p th i ra kh i dung d ch, thì sau m t th i gian s hình thành trên k t t a chính k t t a
c a các ch t b n m c dù trong ñi u ki n bình thư ng nó không k t t a. Ví d : MgC2O4 là
ch t tan, không cùng k t t a v i CaC2O4, nhưng sau khi CaC2O4 ñã k t t a h t và ñ lâu
trong dung d ch (kho ng 2 gi ), thì MgC2O4 b k t t a theo. ð kh c ph c s k t t a theo
c n tách k p th i k t t a chính trư c khi k t t a theo xu t hi n.
2.4. M t s kĩ thu t trong phương pháp phân tích kh i lư ng k t t a
Sau khi ñã ch n ñư c ph n ng t o k t t a thích h p, các bư c ti p theo bao g m:
ch n d ng thu c th , làm k t t a, l c r a k t t a, s y và nung k t t a ñ chuy n sang
d ng cân, cân s n ph m và tính toán.
a. Ch n thu c th làm k t t a
Khi ñã có ph n ng phân tích, vi c ch n d ng k t t a r t quan tr ng ñ ñ m b o
vi c phân tích nhanh và chính xác. Ví d : khi phân tích ion Fe3+ dư i d ng k t t a
Fe(OH)3, ch n hoá ch t nào trong s hoá ch t: NaOH, NH4OH, Na2CO3, ure, làm thu c
th ? Vi c ch n l a d ng thu c th ph i theo các nguyên t c sau:
+ Ch n lo i thu c th không b n v i nhi t, như v y, khi s y nung k t t a nó d
dàng b phân hu và bay ñi không gây nên sai s phân tích. Ví d : trong trư ng h p phân
tích ion Fe3+ nói trên s dùng NH4OH ho c ure.
+ Ch n lo i thu c th có ñ tan l n, ñ khi r a k t t a thì ph n dư c a thu c th
b h p ph b i k t t a d b lo i ñi. Ví d : làm k t t a ion Ba2+ b ng axit H2SO4 ch
không dùng Na2SO4, vì H2SO4 có ñ tan l n hơn nên d b ñu i ra kh i k t t a hơn khi
r a.
+ Ch n lo i thu c th cho phép ti n hành k t t a ñ ng tính, ñó chính là gi i pháp
ñi u ch thu c th ngay trong dung d ch, như v y, thu c th s xu t hi n m i ch và
ph n ng t o k t t a s x y ra m i nơi cùng m t lúc. Ví d : trong trư ng h p phân tích
ion Fe3+ nói trên s dùng ure. Khi cho ure vào dung d ch, nó hoà tan nhanh và phân b
ñ u trong toàn b không gian. ðun nóng dung d ch, ure b thu phân nhanh t o ra
NH4OH:


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………34
to
CO(NH2) 2 + 3H2O = 2NH4OH + CO2
và ph n ng t o k t t a Fe(OH)3 x y ra t i m i ñi m cùng m t lúc. S k t t a này g i là
k t t a ñ ng tính.
+ Dùng m t lư ng thu c th dư so v i lí thuy t (thư ng dùng dư g p ñôi), vì ñ
tan c a k t t a s gi m ñi nhi u, khi trong dung d ch có ion chung.
Tuy nhiên, c n lưu í, m t s k t t a có th tan trong thu c th dư. Ví d : các k t
t a AgCl, HgI2… tan ñư c trong thu c th dư (Cl- , I-) do s t o thành các ph c ch t tan
[AgCl2]- , [HgI4]2-…, các trư ng h p này, ph i tính toán lư ng thu c th sao cho v a
ñ ñ k t t a hoàn toàn và tránh ñư c s hoà tan c a k t t a do s t o ph c ch t tan.
b. Làm k t t a
Làm k t t a trong c c ch u nhi t. Kh i lư ng k t t a c n n m trong kho ng
200mg, th tích khi k t thúc làm k t t a kho ng 100 - 200ml. Tuỳ theo b n ch t c a k t
t a (d ng tinh th , d ng keo hay d ng vô ñ nh hình) mà ch n cách làm k t t a thích h p.
* Làm k t t a tinh th
S t o thành k t t a bao g m hai qúa trình: s phát sinh các m m k t tinh là trung
tâm c a s k t t a và các m m tinh th l n d n lên.
+ S phát sinh các m m k t tinh là trung tâm c a s k t t a.
Các m m k t tinh có th t hình thành trong quá trình làm k t t a, cũng có
trư ng h p t o nên b ng các thao tác thích h p như dùng ñũa thu tinh c vào thành bình
ñ t o m m tinh th (trư ng h p k t t a MgNH4PO4…)
+ Các m m tinh th l n d n lên.
ð tăng cư ng quá trình này, thư ng ñ yên k t t a trong vài gi ho c lâu hơn
(làm mu i k t t a, k t t a). giai ño n này, các tinh th nh s tan ra, còn các tinh th
l n s l n lên, vì trong cùng ñi u ki n, dung d ch s bão hoà ñ i v i tinh th l n nhưng
có th chưa bão hoà ñ i v i tinh th nh .
Như v y, khi làm k t t a tinh th , ñ có k t t a tinh th h t l n, ph i h n ch quá
trình t o m m tinh th và ph i có th i gian làm mu i k t t a. ð h n ch s m m tinh th
c n làm k t t a ch m b ng cách k t t a v i dung d ch loãng, thu c th loãng ho c làm
tăng ñ tan c a k t t a nh k t t a v i dung d ch nóng, thu c th nóng ho c pH thích
h p… Sau ñó, s k t t a hoàn toàn ñư c ñ m b o b ng vi c dùng thu c th dư hay b ng
ñi u ch nh pH ho c thành ph n dung môi…
Ví d : k t t a ion Ca2+ dư i d ng CaC2O4. ð u tiên ñun nóng dung d ch phân tích
v i axit oxalic (ñ s m m tinh th ñư c t o thành ít do có ít ion C2O42-), sau ñó trung
hoà môi trư ng b ng NH4OH ñ n pH ≥ 5 (tăng lư ng ion C2O42-). ð yên k t t a kho ng
1 gi (làm mu i), r i l c l y k t t a.
* Làm k t t a vô ñ nh hình:
Ngư c l i v i vi c làm k t t a tinh th , khi làm k t t a vô ñ nh hình c n ph i ti n
hành nhanh trong dung d ch nóng v i thu c th dư và khu y t t, có thêm ch t ñi n li ñ
h th ng keo nhanh b ñông t và ch ng ñư c s pepti hoá. Như v y, k t t a s dày ñ c,
v ng ch c hơn, b m t ti p xúc s bé hơn. Sau khi làm k t t a xong ph i l c ngay, vì ñ
lâu k t t a quánh l i gây khó r a. N u có th ñư c, nên làm k t t a ñ ng tính.
T nh ng phân tích trên có th th y nh ng thao tác trong phân tích không th ti n
hành m t cách tuỳ í mà ph i theo m t qui ñ nh nghiêm ng t ñ ñ m b o cho vi c phân
tích ñ t k t q a chính xác. N ng ñ thu c th ñ c, loãng, cho dư nhi u hay ít ho c làm
k t t a nhanh hay ch m… là nh ng qui ñ nh mà m i ngư i làm phân tích ph i tuân theo.


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………35
c. L c k t t a
ð l c k t t a thư ng dùng 3 lo i d ng c l c: ph u l c, c c l c b ng g m và c c
l c b ng thu tinh.
* Ph u thu tinh:
ðư c th i t thu tinh ch u hoá ch t v i các tiêu chu n: góc t o b i hai ñư ng
sinh b ng 90o và chi u cao c a ph u t 9 – 12cm. ði v i ph u l c ph i dùng gi y l c
không tàn, t c lo i gi y khi ñ t cháy hoàn toàn cho lư ng tro không ñáng k (< 0,0001g,
sai s c a cân phân tích). Gi y l c ñư c chia làm 3 lo i tùy theo kích thư c l c a gi y:
- Lo i l nh (gi y l c băng xanh) dùng ñ l c gi các k t t a c h t nh .
- Lo i l trung bình (gi y l c băng vàng, băng tr ng) dùng ñ l c gi c h t v a.
- Lo i l to (gi y l c băng ñ ) dùng ñ l c gi các lo i h t thô.
Vi c ch n gi y l c cho phù h p v i c h t là r t quan tr ng nh m lo i tr vi c k t t a
chui qua gi y và t o cho vi c l c, r a ñư c nhanh.
B l c này có ưu ñi m là r t ph bi n trong phòng thí nghi m. Tuy nhiên, khi
chuy n sang d ng cân nh t thi t ph i nung k t t a vì ph i ñ t cháy gi y l c. Ngoài ra,
không th s d ng kĩ thu t hút chân không v i b l c này, vì vi c hút chân không s làm
th ng gi y l c, gây m t m u.
* C c l c b ng g m :
Là lo i c c làm b ng g m có ñáy là màng g m x p v i các kích c c a các l
h ng khác nhau. Kí hi u cho t ng lo i c c c a các nư c có khác nhau, ví d : A1, A2, A3
(ð c), trong ñó A1 có kích thư c l to nh t, A3 có kích thư c l bé nh t. Ưu ñi m c a
lo i c c l c này là cho phép dùng kĩ thu t l c chân không và có th s y ho c nung ñ
chuy n d ng k t t a sang d ng cân.
* C c l c b ng thu tinh:
Là lo i c c làm b ng thu tinh có ñáy là màng thu tinh x p v i các kích c c a
các l h ng khác nhau. Kí hi u cho t ng lo i c c c a các nư c có khác nhau, ví d : S1,
S2, S3, S4, (Séc), G1, G2, G3, G4 (ð c), trong ñó S4, G4 có l h ng l n nh t và S1, G1
có l h ng bé nh t, thư ng dùng lo i S2, S3 hay G2, G3. Ưu ñi m c a lo i c c l c này là
cho phép dùng kĩ thu t l c chân không, song, ch có th s y ñ chuy n d ng k t t a sang
d ng cân.
Khi l c thư ng k t h p g n r a và l c ñ mau ñ t ñư c k t t a s ch. Trư c tiên,
ch t ph n nư c trong lên h th ng l c, cho ti p dung môi vào k t t a và khu y ñ u r i ñ
sa l ng. Ch t ti p ph n nư c trong lên h th ng l c. Quá trình này ñư c l p l i kho ng 3
l n, sau ñó m i chuy n toàn b k t t a lên h th ng l c và ti n hành r a k t t a.
d. R a k t t a
M c ñích c a s r a k t t a là lo i các t p ch t h p ph trên k t t a. Trong khi
r a, các k t t a thư ng tan ra cho nên c n ch n dung d ch r a, dung môi r a và cách r a
thích h p.
Thư ng ch n dung d ch r a như sau:
- Dung d ch r a có ch a thu c th , n u thu c th là ch t d bay hơi ho c d b
phân hu khi s y và nung k t t a. R a b ng cách này s h n ch ñư c s tan c a k t t a.
Ví d : r a k t t a AgCl b ng dung d ch ch a HCl loãng.
- Dung d ch r a có ch a ch t ñi n gi i d b bay hơi khi nung. R a b ng dung
d ch này s h n ch ñư c hi n tư ng keo tán (pepti hoá) c a các k t t a keo. Ví d : r a
k t t a Fe(OH)3, Al(OH)3 b ng dung d ch NH4Cl, NH4NO3.




Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………36
- Dung d ch r a có ch t ngăn c n s thu phân c a k t t a. Ví d : r a k t t a
MgNH4PO4 b ng dung d ch ch a NH4OH ñ h n ch s thu phân c a MgNH4PO4 .
- N u k t t a là ch t ít tan, không b thu phân, không b pepti hoá thì ch c n
dung d ch r a là nư c c t.
Khi r a c n lưu í r ng: v i cùng m t lư ng dung d ch r a, n u chia ra r a làm
nhi u l n và trong m i l n r a c n ñ ch y h t nư c r a m i ñ nư c r a m i, thì k t t a
mau s ch hơn và ít b tan hơn. ði u này d dàng nh n th y qua bi u th c II- 6:
Cn = Co [R/(V + R)]n (II- 6)
n –s l nr a
trong ñó:
V – th tích dung d ch r a
R – th tích dung môi b k t t a h p ph
C0 – n ng ñ ch t b h p ph khi b t ñ u r a
Cn – n ng ñ ch t b h p ph sau l n r a th n.
Quá trình r a k t thúc khi không phát hi n ph n ng c a thu c th ho c ion ch
th trong nư c l c. Ví d : khi r a k t t a CaC2O4 hình thành t ph n ng gi a ion Ca2+ và
thu c th (NH4)2C2O4. Vì k t t a hình thành h p ph ion C2O42- nên khi r a ion này s
ñư c gi i phóng vào d ch l c. Thu l y d ch l c và nh vào ñó dung d ch ion Ca2+, n u
d ch l c không có ph n ng t o k t t a CaC2O4, ch ng t vi c r a ñã hoàn t t.
e. S y và nung k t t a
S y và nung nh m ñ chuy n k t t a sang d ng cân. ð i v i k t t a có công th c
hoá h c gi ng v i d ng cân thì ch c n s y lo i b nư c nhi t ñ 950 –1050C. Còn ñ i
v i k t t a có công th c không trùng v i công th c d ng cân ho c khi c n ph i ñ t cháy
gi y l c, thì sau khi s y khô, k t t a ñư c nung m t nhi t ñ xác ñ nh. Sau th i gian
s y, nung kho ng 2 – 3 gi , m u l y ra ñư c ñ trong bình hút m ñ n khi ngu i v nhi t
ñ c a phòng cân thì mang cân trên cân phân tích. Sau ñó, mang s y ho c nung m u thêm
30 phút, r i ñ ngu i và cân. N u kh i lư ng cân ñư c không sai khác so v i kh i lư ng
cân l n trư c (v i sai s cân cho phép), thì vi c s y nung ñã k t thúc. N u kh i lư ng
gi m ñi, thì c n nh c l i quá trình s y, nung ñ n khi kh i lư ng không ñ i.
Nhi t ñ nung ph i chính xác, ñ chuy n hoàn toàn d ng k t t a sang d ng cân,
nhưng không làm d ng cân ti p t c bi n ñ i. Ví d : ñ chuy n Fe(OH)3 sang Fe2O3 ph i
nung nhi t ñ 1000 oC, n u nung nhi t ñ 1200 oC, s t ba oxit s b phân hu thành
s t hai oxit, k t qu s thu ñư c h n h p 2 oxit v i công th c hoá h c không xác ñ nh:
1000oC
2Fe(OH)3 = Fe2O3 + 3H2O
1200 oC
2Fe2O3 = 4 FeO + O2,
f. Cách tính toán k t qu
Hàm lư ng c a thành ph n c n xác ñ nh trong m u ñư c tính toán t kh i lư ng
c a d ng cân thông qua h s chuy n F.
Ví d : ñ xác ñ nh Al3+ trong m u phân tích ñã cân a(g) m u và hoà tan vào dung
d ch. K t t a nhôm dư i d ng Al(OH)3 b ng NH4OH. Sau khi nung chuy n Al(OH)3
thành Al2O3 thì cân ñư c b(g). Hãy tính thành ph n ph n trăm nhôm trong m u?
Cách gi i:
Các ph n ng phân tích ñã x y ra:
Al3+ + 3NH4OH = Al(OH)3 + 3NH4+
2Al(OH)3 = Al2O3 + 3H2O


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………37
C 101,96 g Al2O3 có 53,96g Al, v y trong b(g) Al2O3 có x g Al
x = (53,96/101,96). b (g)
Thành ph n ph n trăm y% c a Al trong m u là:
y% = 100.(53,96/ 101,96). b/a
Trong công th c trên, t s 53,96/101,96 ñư c xác ñ nh b ng ñ nh lu t thành ph n
không ñ i c a các ch t tham gia ph n ng, là m t h ng s và ñư c g i là h s chuy n F.
V y h s chuy n F là t s gi a kh i lư ng c a thành ph n c n xác ñ nh có trong
m t mol phân t c a d ng cân v i kh i lư ng c a m t mol phân t c a d ng cân.
Do ñó, công th c t ng quát ñ tính thành ph n ph n trăm các thành ph n c n xác
ñ nh là:
y% = 100F. b/a (II- 7)
F - h s chuy n.
b - kh i lư ng c a d ng cân (g).
a - kh i lư ng c a m u l y vào c n phân tích (g).
Các phép phân tích khác nhau có h s chuy n khác nhau. Ví d : xác ñ nh Ba2+
qua k t t a BaSO4 có F =137,34/233,40, còn xác ñ nh Fe qua Fe2O3 có F =
111,69/159,69…
2.5. M t s ng d ng c th
ng d ng c a phương pháp k t t a r t ña d ng và cho phép phân tích hàng lo t
các ion, các h p ch t (b ng B.1.2).
Dư i ñây, ch trình bày nguyên t c các phương pháp thư ng dùng trong phân tích
m t s ion thư ng g p nông nghi p:
* Xác ñ nh ion SO42-:
D ng k t t a và d ng cân ñ u là BaSO4.
M u phân tích ñư c axit hoá ñ n pH = 4 b ng axit HNO3 và làm k t t a ion SO42-
b ng dung d ch thu c th Ba(NO3)2 l y dư. Trong ñi u ki n này, các ion CO32-, PO43-
không gây nh hư ng ñ n k t q a phân tích. K t t a BaSO4 sau khi ñư c r a s ch b ng
nư c c t, thì ñem nung nhi t ñ 700oC ñ n kh i lư ng không ñ i và cân. H s chuy n
FSO42- = 0,4116.
B ng B.1.2: M t s phương pháp phân tích kh i lư ng k t t a

Nguyên t D ng k t t a Tích s Nhi t ñ D ng cân Hs
ñư c xác tan (T) s y, nung chuy n
(oC)
ñ nh (F)
1,78.10-10
Ag AgCl 130 AgCl 0,7526
5,3.10-13
AgBr 130 AgBr 0,5744
8,3.10-17
AgI 130 AgI 0,4594
1.10-32
Al Al(OH)3 1000 Al2O3 0,5292
5,75.10-19
AlPO4 1000 AlPO4 0,2212
5,1.10-9
Ba BaCO3 600 BaCO3 0,6959
1,2.10-10
BaCrO4 550 BaCrO4 0,5421
1,1.10-10
BaSO4 700 BaSO4 0,5884
2,3.10-9
Ca CaC2O4.H2O 900 CaO 0,7147
CaC2O4.H2O 500 CaCO3 0,4004
CaC2O4.H2O 105 CaC2O4.H2O 0,2743
9,1.10-6
CaSO4.H2O 600 CaSO4 0,2944


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………38
1,78.10-10
Cl AgCl 900 AgCl 0,8141
Co CoNH4PO4.H2O 1100 Co2P2O7 0,4039
1,2.10-10
Cr BaCrO4 500 BaCrO4 0,2052
6,3.10-31
Cr(OH)3 1000 Cr2O3 0,6842
4,8.10-15
Cu CuCNS 110 CuCNS 0,5225
4,0.10-11
F CaF2 500 CaF2 0,4866
-38
Fe Fe(OH)3 3,2.10 1000 Fe2O3 0,6994
8,3.10-17
I AgI 130 AgI 0,5405
2,5.10-13
Mg MgNH4PO4.6H2O 1100 Mg2P2O7 0,2184
1.10-12
Mn MgNH4PO4.H2O 1100 Mn2P2O7 0,3871
Ni NiNH4PO4.6H2O 1100 Ni2P2O7 0,4030
-13
P MgNH4PO4.6H2O 2,5.10 1100 Mg2P2O7 0,2790
1,8.10-14
Pb PbCrO4 140 PbCrO4 0,6411
1,6.10-8
PbSO4 550 PbSO4 0,6832
1,1.10-10
S BaSO4 700 BaSO4 0,1374
Si SiO2.xH2O 1000 SiO2 0,4674
Zn ZnNH4PO4.6H2O 1100 Zn2P2O7 0,4291
-
* Xác ñ nh ion Cl :
D ng k t t a và d ng cân ñ u là AgCl.
M u phân tích ñư c axit hoá b ng axit HNO3 ñ n pH ≈ 1 và làm k t t a ion Cl-
b ng dung d ch thu c th AgNO3. K t t a AgCl sau khi ñư c r a s ch thì s y nhi t ñ
130oC và cân. H s chuy n FCl- = 0,2474. Trong phương pháp này, các ion CO32-, PO43-
không gây nh hư ng ñ n k t qu phân tích.
* Xác ñ nh ion PO43-:
D ng k t t a MgNH4PO4.6H20, d ng cân Mg2P2O7.
Cho vào dung d ch phân tích ñã ñư c axit hoá b ng axit HCl thu c th MgCl2 +
NH4Cl và sau ñó dùng NH4OH ch nh pH môi trư ng ñ n khi k t t a hoàn toàn ion PO43-
dư i d ng MgNH4PO4.6H2O. ð k t t a hoàn toàn c n dùng dư NH4OH (kho ng 1/5 th
tích dung d ch NH4OH 20%). K t t a ñư c r a b ng dung d ch NH4OH 5% và sau khi
s y khô thì ñư c nung nhi t ñ 1100oC ñ chuy n hoàn toàn sang d ng cân Mg2P2O7.
H s chuy n FPO43- = 0,8535. Trong trư ng h p có các ion Al3+, Fe3+ trong m u, c n làm
k t t a MgNH4PO4 trong môi trư ng ch a ion xitrat ñ ngăn ng a s t o k t t a FePO4
hay AlPO4.
* Xác ñ nh ion SiO32-:
D ng k t t a H4SiO4 (hay SiO2. 2H2O), d ng cân SiO2.
Ion SiO32- ñư c k t t a trong môi trư ng ch a 20% axit HCl và 5% gelatin hay
agar. Mang nung k t t a thu ñư c nhi t ñ 1000oC ñư c kh i lư ng a (g). Thư ng
trong k t t a có l n m t s t p ch t, nên sau khi nung cho ti p vào ph n ch t r n còn l i
axit HF và axit H2SO4 ñ c và nung ti p ñ ñu i toàn b SiF4. Kh i lư ng ch t r n còn l i
là b (g). T lư ng hao h t (a – b) cho bi t lư ng SiO2 ch a trong m u. H s chuy n FSiO2
= 1,000, FSiO32- = 1,5333.
* Xác ñ nh ion Fe3+:
D ng k t t a Fe(OH)3, d ng cân Fe2O3.
Cho vào m u phân tích mu i NH4Cl hay NH4NO3 (ñ làm ch t ñi n gi i) và k t
t a ion Fe3+ t dung d ch nóng b ng lư ng dư dung d ch thu c th NH3 loãng (1:3). K t
t a Fe(OH)3 ñư c l c và r a b ng dung d ch nóng NH4NO3 hay NH4Cl 1% và sau ñó


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………39
mang nung nhi t ñ 1000oC ñ chuy n toàn b Fe(OH)3 sang d ng cân Fe2O3. H s
chuy n FFe = 0,6994.
* Xác ñ nh ion Al3+:
D ng k t t a Al(OH)3, d ng cân Al2O3.
Cho vào m u phân tích mu i NH4Cl hay NH4NO3 (ñ làm ch t ñi n gi i) r i k t
t a ion Al3+ t dung d ch nóng b ng dung d ch thu c th NH3 loãng (1:3). pH khi d ng
k t t a: 5 – 6. K t t a Al(OH)3 ñư c l c và r a b ng dung d ch nóng NH4Cl hay NH4NO3
1% và sau ñó mang nung nhi t ñ 1000oC ñ chuy n hoàn toàn Al(OH)3 sang d ng cân
Al2O3. H s chuy n FAl = 0,5293.
2.6. Ưu như c ñi m c a phương pháp phân tích kh i lư ng k t t a
Phương pháp phân tích kh i lư ng k t t a có nh ng ưu như c ñi m chính sau:
* Ưu ñi m:
- Trang thi t b dùng trong phân tích ñơn gi n và không ñ t ti n nên có kh năng
ph c p cao.
- ð chính xác r t cao, vì khi phân tích ñã tách ñư c ph n c n xác ñ nh ra kh i
h n h p, nên ñư c dùng làm phương pháp chu n ñ ki m tra các phương pháp khác và
ñ ki m tra các dung d ch m (là dung d ch có n ng ñ ≥ 10-2M, khi s d ng thì pha
loãng thành các dung d ch v i n ng ñ nh hơn).
- Có th dùng ñ phân tích h u h t các ion vô cơ.
- Phương pháp k t t a còn ñư c s d ng ñ tách các ion ra kh i nhau.
* Như c ñi m:
- T c ñ phân tích ch m.
- ð nh y th p nên không th dùng ñ phân tích lư ng nh ch t c n phân tích n u
không làm giàu m u trư c khi phân tích.
- Không th t ñ ng hoá ñư c quá trình phân tích. Do ñó, ngày nay, trong phân
tích ng d ng ít s d ng phương pháp này.



Câu h i ôn t p
1. Trong các công ño n c a phương pháp phân tích kh i lư ng k t t a, công ño n nào là
quan tr ng nh t? T i sao?
2. D ng k t t a c n ph i tho mãn nh ng ñi u ki n gì? T i sao?
3. D ng cân c n ph i tho mãn nh ng ñi u ki n gì? T i sao?
4. Các y u t nh hư ng ñ n ñ tan c a k t t a?
5. S c ng k t là gì? Cách kh c ph c? và s d ng hi n tư ng này?
6. Nguyên t c chon thu c th trong phương pháp phân tích kh i lư ng k t t a
7. Hãy nêu cách làm k t t a.
8. Hãy nêu cách l c và r a k t t a.
9. Cách tính toán k t qu phân tích.
10. ng d ng phương pháp phân tích kh i lư ng k t t a trong phân tích m t s ñ i tư ng
nông nghi p.




Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………40
Bài t p
1. Cân 0,400g m u ch a SO42- r i hoà tan thành 200 ml dung d ch. L y 100ml dung d ch
này và làm k t t a b ng Ba(NO3)2 l y dư trong môi trư ng axit HNO3. L c l y k t t a,
r a s ch và s y khô ñư c 0,1165g. Hãy tính thành ph n % SO42- trong m u. (ðáp s :
24%).
2. Cân 0,500g m u ch a Cu2+, Pb2+ và t p ch t không tham gia ph n ng r i hoà tan
thành 250ml dung d ch. L y 100ml dung d ch này cho tác d ng v i axit H2SO4 0,5M l y
dư thì thu ñư c 0,151g k t t a. M t khác, khi l y 100ml dung d ch trên cho tác d ng v i
H2S dư thì thu ñư c 0,1675g k t t a. Hãy tính thành ph n % Cu2+ và Pb2+ trong m u.
(ðáp s : 16,0%Cu2+, 51,6Pb2+).
3. Cân 0,500g m u ch a CO32- và SO42- r i hoà tan thành 200ml dung d ch. L y100ml
dung d ch này ñ làm k t t a v i Ba(NO3)2 l y dư trong môi trư ng ki m y u thì thu
ñư c 0,414g k t t a. M t khác, khi làm k t t a dung d ch trên pH = 4 v i Ba(NO3)2 l y
dư thì thu ñư c 0,233g k t t a. Hãy tính thành ph n % c a hai ion trên trong m u. (ðáp
s : 38,6%CO32-, 38,4%SO42-).
4. ð lư ng k t t a MXn m t do ph n ng không hoàn toàn không l n hơn 0,1mg (sai s
cân), thì TMXn là bao nhiêu, n u th tích khi ng ng làm k t t a là V lít? (ðáp s : TMXn =
[10-4/(MMXn.V)]n+1.nn]).
5. Tính kho ng pH ñ k t t a hoàn toàn ion Fe3+ (khi [Fe3+] 6,3 s không th b qua [OH-] do nư c phân li và n ng ñ [H+] ph i
tính theo bi u th c III- 9.
* pH dung d ch bazơ m nh:
Gi thi t có bazơ m nh BOH, theo Arrhenius, trong dung d ch nư c c a nó có hai
cân b ng:
BOH = OH- + B+
H2O ⇆ H+ + OH-
T m i quan h cân b ng v t ch t có:
CBOH = [BOH] + [B+] = [BOH] + [OH-] - [H+] = [BOH] + [OH-] - KH2O/[OH-] (III-
11)
Suy ra:
[OH-]2 + [OH-]([BOH] - CBOH) - KH2O = 0 (III-
12)
N u coi s phân li c a bazơ m nh BOH là hoàn toàn thì [BOH] = 0 và KH2O ≪
CBOH, s có [OH-] = CBOH ≡ NBOH và
pOH = - lg[OH-] = -lgCBOH,
T ñó:
pH = 14 - pOH = 14 + lg[OH-] = 14 + lgCBOH (III-
13)
Cũng như trên ñã trình bày, do các máy ño pH thư ng dùng có ñ chính xác ±
0,02pH, vì th vi c tính pH theo bi u th c III- 13 ch có nghĩa khi pH > 7,7, n u pH < 7,7
s không th b qua [H+] do nư c phân li và n ng ñ [OH-] ph i tính theo bi u th c III-
12.
* pH dung d ch axit trung bình và y u:
Gi thi t có axit HA, theo Arrhenius, trong dung d ch nư c c a nó có hai cân
b ng:
HA = H+ + A-
H2O ⇆ H+ + OH-
S phân li c a axit ñư c bi u th b ng h ng s phân li Ka:
Ka = ([H+][A-])/[HA] (III- 14)
T m i quan h cân b ng v t ch t có:


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………53
CHA = [HA] + [A-] = [HA] + [H+] - [OH-] = [HA] + [H+] - KH2O/[H+]
(III- 8)
Thay các m i quan h c a III- 8 vào III- 14 s có:
[H+] = Ka{CHA - [H+] + KH2O/[H+]}/{[H+] - KH2O/[H+]} (III- 15)
ð tính ñư c chính xác n ng ñ c a ion H+ c n gi i phương trình b c 3, là ñi u
không d th c hi n. Vi c gi i có th ñơn gi n hoá như sau:
N u coi [OH-] ≪ [H+], thì CHA = [HA] + [H+] và thay nó vào bi u th c III- 15
s có:
[H+]2 + Ka[H+] - KaCHA = 0 (III- 16)
Khi s phân li c a HA là không ñáng k (ñ i v i axit y u và r t y u) và CHA ñ
l n, có th coi [H+] ≪ CHA hay [HA] ≈ CHA, thì bi u th c III- 16 ñư c ñơn gi n hoá
thành bi u th c III- 17 và pH dung d ch ñư c xác ñ nh b ng bi u th c III- 18:
[H+] = (Ka . CHA )1/2 (III- 17)
pH = (1/2)pKa - (1/2)lgCHA (III- 18)
Khi ño pH, thư ng m c sai s 5%, nên vi c tính pH theo bi u th c III- 18 ñư c
coi là ñúng, n u pH tính ñư c tho mãn ñi u ki n:
pH > pCHA + 1,3,
( ñây, pCHA = - lgCHA), n u không, ph i tính [H+] theo bi u th c III- 16 ho c bi u th c
III- 15.
* pH dung d ch bazơ trung bình và y u:
Gi thi t có bazơ BOH, theo Arrhenius, trong dung d ch nư c c a nó có hai cân
b ng:
BOH ⇆ OH- + B+
H2O ⇆ H+ + OH-
S phân li c a bazơ ñư c bi u th b ng h ng s phân li Kb:
Kb = ([OH-][B+])/[BOH] (III- 19)
T m i quan h cân b ng v t ch t có:
= [BOH] + [B+] = [BOH] + [OH-] - [H+] = [BOH] + [OH-] - KH2O/[OH-] (III-
CBOH
11)
Thay các m i quan h c a III- 11 vào III- 19 s có:
[OH-] = Kb{CBOH - [OH-] + KH2O/[OH-]}/{[OH-] - KH2O/[OH-]} (III- 20)
-
ð tính ñư c chính xác n ng ñ c a ion OH cũng c n gi i phương trình b c 3, là
ñi u không d th c hi n. Vi c gi i có th ñơn gi n hoá như sau:
N u coi [H+] ≪ [OH-], thì CBOH = [BOH] + [OH-] và thay nó vào bi u th c
III- 20 s có:
[OH-]2 + Kb[OH-] - KbCBOH = 0 (III- 21)
N u s phân li c a BOH là không ñáng k (ñ i v i bazơ y u và r t y u) và CBOH
ñ l n, có th coi [OH-] ≪ CBOH hay [BOH] ≈ CBOH, thì bi u th c III- 21 ñư c ñơn gi n
hoá thành bi u th c III- 22 và pH dung d ch ñư c xác ñ nh b ng bi u th c III- 24:
[OH-] = ( Kb . CBOH )1/2
(III - 22)
pOH = (1/2)pKb - (1/2)lgCBOH (III - 23)
pH = 14 - pOH = 14 - (1/2)pKb + (1/2)lgCBOH (III-
24)



Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………54
Như ñã nói trên, khi ño pH, thư ng m c sai s 5%, nên vi c tính pOH theo bi u
th c III- 24 ñư c coi là ñúng, n u pOH tính ñư c tho mãn ñi u ki n:
pOH > pCBOH + 1,3,
( ñây, pCBOH = - lgCBOH)), n u không, ph i tính [OH-] theo bi u th c III- 21 ho c III- 20.
* pH dung d ch ch a c p axit bazơ liên h p c a axit ho c bazơ trung bình và
y u:
Trong dung d ch nư c, theo Bronsted, c p axit bazơ liên h p c a axit ho c bazơ
trung bình và y u v i n ng ñ c a axit là CHA và c a bazơ là CA- s t o ra h ñ m pH. S
tưong tác gi a chúng v i nhau th hi n qua các phương trình:
HA ⇆ H+ + A- (III- e1)
A- + H+ ⇆ HA (III- e2)
Các m i quan h này ñư c thi t l p b i h ng s cân b ng Ka (III- 14).
T m i quan h cân b ng v t ch t có:
CHA = [HA] + [A-] = [HA] + [H+] - [OH-] → [HA] = CHA - [H+] + [OH-] (III-
25)
CA- = [A-] + [HA] = [A-] + [OH-] - [H+] → [A-] = CA- - [OH-] + [H+] (III-
26)
Do ñó, phương trình III- 14 ñư c vi t thành:
[H+] = Ka{CHA - [H+] + [OH-]}/{CA- - [OH-] + [H+]} (III-
27)
N u [OH-] < 5% [H+], [H+] < 5% CHA và [H+] < 5% CA- (5% là sai s c a máy ño
pH), các bi u th c III- 25 và III- 26 ñư c ñơn gi n hoá thành: [HA] = CHA và [A-] = CA-.
Thay các giá tr này vào bi u th c III- 27 s có:
{[H+]
Ka = CA-}/CHA
(III- 28)
Log hoá bi u th c III- 28 và chuy n v s có:
pH = pKa - lg(CHA /CA- ) (III- 29)
* pH dung d ch mu i thu phân:
- Khi trong dung d ch nư c có mu i BA t o b i axit y u HA và bazơ m nh BOH.
Mu i BA b thu phân:
BA + H2O = HA + B+ + OH- (III- f)
Theo Bronsted, có th coi BA như là m t bazơ y u. Do ñó, có th s d ng bi u
th c III- 24 v i vi c thay CBOH b ng CBA và pKb = 14 - pKa ñ tính pH dung d ch mu i
BA (III- 27).
pH = 7 + (1/2)pKa + (1/2)lgCBA (III- 30)
- Khi trong dung d ch nư c có mu i BA t o b i bazơ y u BOH và axit m nh HA.
Mu i BA b thu phân:
BA + H2O = BOH + H+ + A- (III-
g)
Theo Bronsted, có th coi BA như là m t axit y u. Do ñó, có th s d ng bi u
th c III- 18 v i vi c thay CHA b ng CBA và pKa = 14 - pKb ñ tính pH dung d ch mu i
BA:
pH = 7 - (1/2)pKb - (1/2)lgCBA
(III- 31)
* pH dung d ch mu i lư ng tính:


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………55
ðó là mu i có th ñóng vai trò như m t axit và như m t bazơ. Các mu i này hình
thành do trung hoà chưa hoàn toàn các axit ho c các bazơ ña ch c, ví d như các mu i
NaH2PO4, NaHCO3…
Vi c tính pH dung d ch c a các mu i này có th ñư c minh ho cho trư ng h p
mu i BHA hình thành t axit H2A (có hai h ng s phân li Ka1 và Ka2) và bazơ m nh
BOH. Trong dung d ch, mu i BHA phân li thành ion HA-, ion này tham gia các ph n ng
như m t axit:
HA- ⇆ H+ + A2- v i Ka2 = [H+].[A2-]/[HA-] (III-
32)
và như m t bazơ:
HA- + H+ ⇆ H2A v i K = [H2A]/[H+].[HA-] = 1/Ka1 (III-
33)
Trong dung d ch, n ng ñ [H+] s b ng t ng lư ng [H+] do HA- phân li ra (t c b ng [A2-]
và nư c phân li ra (t c b ng [OH-] tr ñi lư ng [H+] ñã tham gia ph n ng v i HA- t o
H2A (t c b ng [H2A]):
[H+] = [A2-] - [H2A] + [OH-] = [A2-] - [H2A] + KH2O/[H+] (III-
34)
Thay [A2-] và [H2A] t III- 30 vào III- 28 và III- 29 s có:
[H+] = {Ka1(Ka2[HA-] + KH2O)/(Ka1 + [HA-])}1/2 (III-
35)
Thông thư ng [HA-] ≫ KH2O, [HA-] ≫ Ka1, nên bi u th c III- 35 có th rút g n
thành: [H+] = (Ka1Ka2)1/2 . Như v y:
pH = (pKa1 + pKa2)/2 (III- 36)
V i trư ng h p t ng quát c a ion HmAn-:
HmAn- ⇆ Hm-1A(n+1)- + H+ và HmAn- + H+ ⇆ Hm+1A(n-1)-, có th vi t:
pH = (pKan + pKan+1)/2 (III-
37)
Trong ñó: Kan là h ng s axit phân li ra g c mu i HmAn-, Kan+1 là h ng s axit mà g c
mu i HmAn- s phân li ñ có g c Hm-1A(n+1)-.
b. ðư ng chu n ñ axit m nh b ng bazơ m nh
Khi chu n ñ axit m nh HA có th tích dung d ch VHA và n ng ñ NHA (≡CHA)
b ng dung d ch bazơ m nh BOH có n ng ñ NBOH (≡CBOH), ví d , chu n ñ 100 ml HCl
0,1N b ng dung d ch NaOH 0,1N, ñư ng chu n ñ ñư c xác ñ nh như sau:
* pH khi chưa chu n ñ :
Dung d ch ch ch a axit m nh HA phân li hoàn toàn:
HA = H+ + A-,
nên s d ng bi u th c III- 10 ñ tính pH dung d ch.
Thay s , theo ví d nêu trên, có:
pH = - lg [H+] = -lg CHA = -lg0,1 = 1
* pH trư c ñi m tương ñương:
Vi c ñưa BOH vào dung d ch HA ñã d n ñ n ph n ng:
HA + BOH = BA + H2O
làm gi m n ng ñ axit HA, nhưng, axit v n còn dư và nó quy t ñ nh pH dung d ch. N ng
ñ axit HA dư s b ng:



Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………56
[HA] = (VHA . NHA - VBOH . NBOH)/(VHA + VBOH)
Tương t như trên: [H+] = [HA]dư, do ñó, pH dung d ch là:
pH = - lg[(VHA . NHA - VBOH . NBOH)/(VHA + VBOH)] (III-
38)
Thay s , theo ví d nêu trên v i 50% chu n ñ , t c ñã s d ng 50 ml NaOH 0,1N,
s có:
pH = - lg[(100. 0,1 - 50. 0,1)/(100 + 50)] = 1,48
* pH t i ñi m tương ñương:
Toàn b axit HA ñã ñư c trung hoà b ng lư ng v a ñ bazơ m nh BOH, nên,
trong dung d ch ch có mu i trung tính BA và H2O. Do ñó, pH dung d ch là pH c a nư c
và b ng 7.
* pH sau ñi m tương ñương:
Lư ng BOH ñưa vào sau ñi m tương ñương tr thành lư ng bazơ dư. BOH là
bazơ m nh phân li hoàn toàn:
BOH = B+ + OH-
nên, pH dung d ch ph thu c vào n ng ñ BOH dư. pH ñư c tính theo bi u th c III- 13.
N ng ñ BOH dư là:
[BOH] = (VBOH . NBOH - VHA . NHA)/(VHA + VBOH)
Do ñó, pH dung d ch ñư c xác ñ nh b ng bi u th c III- 39:
pH = 14 - pOH = 14 - lg[BOH]
= 14 – lg[(VBOH . NBOH - VHA . NHA)/(VBOH + VHA)] (III-
39)
Thay s , theo ví d nêu trên v i 150% chu n ñ , t c ñã s d ng 150 ml NaOH
0,1N, s có:
pH = 14 – lg[(150. 0,1 - 100. 0,1)/(100 + 150)] = 12,30
ng d ng các bi u th c III- 10, III- 38 và III- 39 ñ tính toán pH trong m t s
chu n ñ cho các s li u ghi trong b ng B.1.3.
Bi u di n các s li u c a b ng B.1.3 trên ñ th , ñư c hình H.1.3.
B ng B.1.3: S bi n thiên pH dung d ch trong chu n ñ 100ml HCl v i các
n ng ñ khác nhau b ng NaOH 0,1N

Tr ng thái % chu n ñ V n d ng pH
chu n ñ bi u th c HCl 0,1N HCl 0,01N HCl 0,001N
Chưa chu n
0 III- 10 1,00 2,00 3,00
ñ
50 1,48 2,30 3,30
III- 38
90 2,30 3,04 4,00
Trư c ñi m
99 3,30 4,04 5,00
tương
ñương 99,9 4,30 5,04 6,00
T i ñi m
100 7,00 7,00 7,00
tương
ñương
100,1 9,70 8,96 8,00
III- 39
101 10,70 9,96 9,00
Sau ñi m
110 11,70 10,96 10,00
tương
ñương 150 12,30 11,70 10,69


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………57
T hình H.1.3 có nh n xét:
1- ðư ng chu n ñ là ñư ng cong ñ i x ng qua ñi m 100% chu n ñ và pH = 7.
2- G n ñi m tương ñương, pH dung d ch thay ñ i m nh khi ñưa m t lư ng nh
dung d ch tiêu chu n vào. Kho ng thay ñ i ñó c a pH ñư c g i là bư c nh y c a ñư ng
cong chu n ñ . ng v i m t sai s cho trư c (± 0,1%, ± 1%…) s có m t bư c nh y
tương ng trên ñư ng cong và rõ ràng sai s càng l n thì bư c nh y càng dài. Ví d : V i
NHA = 0,1N, NBOH = 0,1N, v i sai s ± 1% có bư c nh y t pH = 3,3 ñ n pH = 10,7; còn
v i sai s ± 0,1% bư c nh y ch còn là t pH = 4,3 ñ n pH = 9,7.




Hình H.1..3: ðư ng chu n ñ axit m nh b ng bazơ m nh:
1. HCl 0,001N; 2. HCl 0,01N; 3. HCl 0,1N
3- Bư c nh y ñư ng cong chu n ñ ph thu c vào n ng ñ các ch t tham gia
ph n ng, n ng ñ càng l n thì bư c nh y càng dài.
Ví d : Cùng sai s ± 0,1% và cùng chu n ñ b ng NaOH 0,1N, v i n ng ñ ban
ñ u c a HCl là 0,1N có bư c nh y: pH = 4,3 – 10,7, nhưng v i n ng ñ HCl 0,01N thì
bư c nh y ch là: pH = 5,04 – 8,96.
Do ñó, không nên pha loãng dung d ch khi chu n ñ . N u có th , nên dùng dung
d ch tiêu chu n v i n ng ñ cao ñ th i gian chu n ñ không kéo dài. Tuy nhiên, khi
dùng dung d ch tiêu chu n v i n ng ñ cao c n lưu í ñ n sai s g ot dư (m c 6. 6 chương
III).




Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………58
c. ðư ng chu n ñ bazơ m nh b ng axit m nh
Khi chu n ñ bazơ m nh BOH có th tích dung d ch VBOH và n ng ñ NBOH
(≡CBOH) b ng dung d ch axit m nh HA có n ng ñ NHA (≡CHA) , ví d , chu n ñ 100 ml
NaOH 0,1N b ng dung d ch HCl 0,1N, ñư ng chu n ñ ñư c xác ñ nh như sau:
* pH khi chưa chu n ñ :
Dung d ch ch ch a bazơ m nh BOH phân li hoàn toàn:
BOH = OH- + B+
Do ñó có: [OH-] = CBOH ≡ NBOH, vì th pH ñư c tính theo III- 13. Thay s , theo
ví d nêu trên, s có:
pOH = - lg [OH-] = -lg CBOH = -lg0,1 = 1, do ñó pH = 14 - 1 = 13.
* pH trư c ñi m tương ñương:
Vi c ñưa HA vào dung d ch BOH ñã d n ñ n ph n ng:
BOH + HA = BA + H2O
làm gi m n ng ñ bazơ BOH, nhưng, bazơ v n còn dư v i n ng ñ bazơ BOH dư s
b ng:
[BOH] = (VBOH . NBOH - VHA . NHA)/(VHA + VBOH)
Do ñó pH dung d ch ñư c xác ñ nh b ng bi u th c III- 39.
Thay s , theo ví d nêu trên v i 50% chu n ñ , t c ñã s d ng 50 ml HCl 0,1N,
s có:
pH = 14 – lg[(100. 0,1 - 50. 0,1)/(100 + 50) = 12,52
pH t i ñi m tương ñương:
Toàn b lư ng bazơ BOH ñã ñư c trung hoà b ng lư ng v a ñ axit m nh HA
nên trong dung d ch ch có mu i trung tính BA và H2O. Do ñó, pH dung d ch là pH c a
nư c và b ng 7.
* pH sau ñi m tương ñương:
Lư ng HA ñưa vào sau ñi m tương ñương tr thành lư ng axit dư. Vì HA là axit
m nh phân li hoàn toàn, nên, n ng ñ c a nó ñư c tính theo bi u th c:
[HA] = (VHA . NHA - VBOH . NBOH)/(VHA + VBOH)
Do ñó pH dung d ch ñư c tính theo III- 38. Thay s , theo ví d nêu trên v i 150% chu n
ñ , t c ñã s d ng 150 ml HCl 0,1N, s có:
pH = - lg[(150. 0,1 - 100. 0,1)/(100 + 150)] = 1,70
ng d ng các bi u th c III- 13, III- 39 và III- 38 ñ tính toán pH trong m t s
chu n ñ thu ñư c các s li u ghi trong b ng B.2.3.
B ng B.2.3: S bi n thiên pH dung d ch trong chu n ñ 100ml NaOH v i các
n ng ñ khác nhau b ng HCl 0,1N

Tr ng thái % V n d ng pH
chu n ñ chu n bi u th c NaOH 0,1N NaOH 0,01N NaOH 0,001N
ñ
Chưa chu n
0 III- 13 13,00 12,00 11,00
ñ
50 12,52 11,70 10,69
III- 39
90 11,70 10,96 10,00
Trư c ñi m
99 10,70 9,96 9,00
tương ñương
99,9 9,70 8,96 8,00



Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………59
T i ñi m
100 7,00 7,00 7,00
tương ñương
100,1 4,30 5,04 6,00
III- 38
101 3,30 4,04 5,00
Sau ñi m
110 2,30 3,04 4,00
tương ñương
150 1,48 2,30 3,30

Bi u di n các s li u c a b ng B.2.3 trên ñ th , ñư c hình H.2.3.
T hình H.2.3, tương t như trong chu n ñ axit m nh b ng bazơ m nh, có nh n
xét sau:
1. ðư ng chu n ñ là ñư ng cong ñ i x ng qua ñi m 100% chu n ñ và pH = 7.
ðư ng chu n ñ bazơ m nh b ng axit m nh có d ng ngư c l i (ñ i x ng gương qua tr c
ñi qua ñi m 100% chu n ñ ) v i ñư ng chu n ñ axit m nh b ng bazơ m nh (hình
H.1.3).
2. G n ñi m tương ñương, pH dung d ch thay ñ i m nh khi ñưa m t lư ng nh
dung d ch tiêu chu n vào. Kho ng thay ñ i m nh ñó c a pH ñư c g i là bư c nh y c a
ñư ng cong chu n ñ . ng v i m t sai s cho trư c (± 0,1%, ± 1%…) s có m t bư c
nh y tương ng trên ñư ng cong và rõ ràng sai s càng l n thì bư c nh y càng dài. Ví
d : v i NBOH = 0,1N, NHA = 0,1N, v i sai s ± 1% có bư c nh y t pH = 10,7 ñ n pH =
3,3; còn v i sai s ± 0,1% bư c nh y ch còn là t pH = 9,7 ñ n pH = 4,3.
3. Bư c nh y ñư ng cong chu n ñ ph thu c vào n ng ñ các ch t tham gia
ph n ng, n ng ñ càng l n thì bư c nh y càng dài.
Ví d : cùng sai s ± 0,1% và cùng chu n ñ b ng HCl 0,1N, v i n ng ñ ban ñ u
c a NaOH là 0,1N có bư c nh y: pH = 10,7 - 4,3, nhưng v i n ng ñ NaOH 0,01N thì
bư c nh y ch là: pH = 8,96 - 5,04.
Do ñó, cũng như khi chu n ñ axit m nh b ng bazơ m nh không nên pha loãng
dung d ch khi chu n ñ . N u có th , nên dùng dung d ch tiêu chu n v i n ng ñ cao ñ
th i gian chu n ñ không kéo dài. Tuy nhiên, khi dùng dung d ch tiêu chu n v i n ng ñ
cao c n lưu í ñ n sai s gi t dư (m c 6. 6 chương III).




Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………60
Hình H.2..3: ðư ng chu n ñ bazơ m nh b ng axit m nh:
1. NaOH 0,001N; 2. NaOH 0,01N; 3. NaOH 0,1N.

d. ðư ng chu n ñ axit y u b ng bazơ m nh
Khi chu n ñ axit y u HA v i th tích VHA và n ng ñ NHA (≡CHA) b ng bazơ
m nh BOH có n ng ñ NBOH (≡CBOH) theo phương trình:
HA + BOH = BA + H2O
ðư ng chu n ñ ñư c xây d ng như sau:
* pH khi chưa chu n ñ :
Trong dung d ch ch có axit y u HA phân li m t ph n:
HA ⇆ H+ + A-,
nên pH dung d ch ñư c tính theo III- 18 ho c t III- 16, III- 15.
* pH trư c ñi m tương ñương:
Trong dung d ch có mu i BA và axit y u HA dư t o nên c p axit bazơ liên h p.
N u [HA] còn l i l n hơn 0,1% so v i CHA, tính pH dung d ch như ñ i v i h n h p ñ m
pH (bi u th c III- 29) và trong trư ng h p này c th là III- 40:
pH = pKa - lg([HA]/[BA]) = pKa – lg[(VHA . NHA - VBOH . NBOH)/(VBOH . NBOH)] (III-
40)
N u [HA] còn l i nh hơn 0,1% so v i CHA, tính pH dung d ch v i vi c s d ng bi u
th c III- 27.
* pH t i ñi m tương ñương:
Trong dung d ch t n t i mu i BA và H2O. Vì mu i BA là mu i c a axit y u v i
m t bazơ m nh, nên, nó b thu phân:
BA + H2O ⇆ HA + BOH
cho môi trư ng ki m. Do ñó, pH dung d ch mu i BA ñư c xác ñ nh b ng bi u th c III-
30 và trong trư ng h p này c th là III- 41:
pHtñ = 7 + (1/2)pKa + (1/2)lg[(VHA . NHA)/(VHA + VBOH)]
(III- 41)
* pH sau ñi m tương ñương:
Trong dung d ch dư BOH, là bazơ m nh. N u s dư c a BOH l n hơn 0,1% c a
CBOH, có th b qua s thu phân c a mu i BA và pH dung d ch s ñư c tính g n ñúng
theo bi u th c III- 39. N u s dư c a BOH nh hơn 0,1% c a CBOH, không th b qua s
thu phân c a mu i BA và pH dung d ch s ñư c tính theo bi u th c III- 27.
K t qu tính pH c a chu n ñ m t s axit y u b ng bazơ m nh ñư c minh ho
trong b ng B.3.3 và d ng ñư ng chu n ñ c a chúng ñư c minh h a b ng các hình H.3.3
và H.4.3.




Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………61
B ng B.3.3: S bi n thiên pH dung d ch trong chu n ñ 100ml axit y u
CH3COOH (pKa = 4,76) n ng ñ 0,1N b ng NaOH 0,1N

Tr ng thái chu n ñ % chu n ñ V n d ng bi u pH
th c
0 III- 18 2,88
Chưa chu n ñ
50 4,76
Trư c ñi m tương
III- 40
90 5,72
ñương
99 6,76
99,9 III- 27 7,80
100 III- 41 8,73
T i ñi m tương ñương
100,1 III- 27 9,70
Sau ñi m tương ñương
101 10,70
III- 39
110 11,70
150 12,52




Hình H.3..3: ðư ng chu n ñ axit y u CH3COOH (pKa= 4,76) 0,1N b ng bazơ
m nh NaOH 0,1N.




Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………62
Hình H.4..3: ðư ng chu n ñ axit y u khác nhau b ng bazơ m nh:
1. ClCH2COOH (pKa= 2,85); 2. CH3COOH (pKa= 4,76); 3. H3BO3 (pKa= 9,23).
T các hình H.3.3 và H.4.3 có nh n xét như sau:
1. ðư ng chu n ñ là d ng ñư ng cong b t ñ i x ng, l ch v phía môi trư ng
ki m, ñi m tương ñương có pH l n hơn 7. ði u này r t rõ khi xem xét trong kho ng sai
s 0,1%.
2. Axit càng m nh thì bư c nh y c a ñư ng cong chu n ñ càng dài và ñ i v i
axit y u có pKa > 10 ñư ng cong không có bư c nh y.
3. Các nh n xét khác cũng gi ng như các nh n xét 2, 3 c a ñư ng cong chu n ñ
axit m nh b ng bazơ m nh.
e. ðư ng chu n ñ bazơ y u b ng axit m nh
Khi chu n ñ bazơ y u BOH v i th tích VBOH và n ng ñ NBOH (≡CBOH) b ng
axit m nh HA có n ng ñ NHA (≡ CHA) theo phương trình:
BOH + HA = BA + H2O
ðư ng chu n ñ ñư c xây d ng như sau:
* pH khi chưa chu n ñ :
Trong dung d ch ch có bazơ y u BOH phân li m t ph n:
BOH ⇆ OH- + B+,
nên pH dung d ch ñư c tính t III- 24 ho c t III- 21, III- 20.
* pH trư c ñi m tương ñương:
Trong dung d ch có mu i BA và bazơ y u BOH dư t o nên c p axit bazơ liên
h p. N u [BOH] còn l i l n hơn 0,1% so v i CBOH, tính pH dung d ch như ñ i v i h n
h p ñ m pH (bi u th c III- 29) và trong trư ng h p này c th là III- 42:
pH = pKa - lg([BA]/[BOH]) = 14 - pKb – lg[(VHA . NHA)/(VBOH . NBOH - VHA . NHA)] (III-
42)
N u [BOH] còn l i nh hơn 0,1% so v i CBOH tính pH dung d ch theo bi u th c III- 27.
* pH t i ñi m tương ñương:




Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………63
Trong dung d ch t n t i mu i BA và H2O. Vì mu i BA là mu i c a bazơ y u v i
m t axit m nh nên nó b thu phân:
BA + H2O ⇆ HA + BOH
cho môi trư ng axit. Do ñó pH dung d ch mu i BA ñư c xác ñ nh b ng bi u th c III- 31
và trong trư ng h p này c th là III- 43:
pHtñ = 7 - (1/2)pKb - (1/2)lg[(VBOH . NBOH)/(VBOH + VHA)] (III-
43)
* pH sau ñi m tương ñương:
Trong dung d ch dư HA, là axit m nh. N u s dư c a HA l n hơn 0,1% c a CBOH,
có th b qua s thu phân c a mu i BA và pH dung d ch s ñư c tính g n ñúng theo
bi u th c III- 38. N u s dư c a BOH nh hơn 0,1% c a CBOH, không th b qua s thu
phân c a mu i BA và pH dung d ch s ñư c tính theo bi u th c III- 27.
K t qu tính pH c a chu n ñ m t s axit y u b ng bazơ m nh ñư c minh ho
trong b ng B.4.3 và d ng ñư ng chu n ñ c a chúng ñư c minh h a b ng các hình H.5.3
và H.6.3.
T các hình H.5.3 và H.6.3 có nh n xét như sau:
1. ðư ng chu n ñ là d ng ñư ng cong b t ñ i x ng, l ch v phía môi trư ng
axit, ñi m tương ñương có pH nh hơn 7. ði u này r t rõ khi xem xét trong kho ng sai s
0,1%.
2. Bazơ càng m nh thì bư c nh y c a ñư ng cong chu n ñ càng dài và ñ i v i
bazơ y u có pKb > 10 ñư ng cong không có bư c nh y.
3. Các nh n xét khác cũng gi ng như các nh n xét 2, 3 c a ñư ng cong chu n ñ
bazơ m nh b ng axit m nh.

B ng B.4.3: S bi n thiên pH dung d ch trong chu n ñ 100ml bazơ y u
NH4OH (pKb = 4,74) n ng ñ 0,1N b ng HCl 0,1N

Tr ng thái chu n ñ % chu n ñ V n d ng bi u pH
th c
0 III- 24 11,13
Chưa chu n ñ
50 9,26
Trư c ñi m tương
III- 42
90 8,31
ñương
99 7,26
99,9 III- 27 6,22
100 III- 43 5,28
T i ñi m tương ñương
100,1 III- 27 4,31
Sau ñi m tương ñương
101 3,32
III- 38
110 2,38
150 1,70




Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………64
Hình H.5..3: ðư ng chu n ñ bazơ y u NH4OH (pKb = 4,74) 0,1N b ng axit
m nh HCl 0,1N:




Hình H. 6..3: ðư ng chu n ñ bazơ y u b ng axit m nh:
1. Dietylamin (pKb= 3,02); 2. Amoniac (pKb= 4,74); 3. Anilin (pKb=9,38)



Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………65
T các hình v H.3.3 - H.6.3 có nh n xét: Khi chu n ñ axit y u b ng bazơ
m nh cũng như khi chu n ñ bazơ y u b ng axit m nh, trư c ñi m tương ñương, trong
dung d ch ñ u t n t i h ñ m pH nên pH thay ñ i ch m. Do ñó, d dàng nh n th y r ng
vi c chu n ñ axit y u b ng bazơ y u ho c ngư c l i s d n ñ n ñư ng cong chu n ñ
không có bư c nh y (vì trư c và sau ñi m tương ñương trong dung d ch luôn t n t i h
ñ m pH làm pH thay ñ i ch m). Chính vì ñi u này, nên trong th c t khi chu n ñ theo
phương pháp trung hoà ch dùng dung d ch tiêu chu n là các axit, bazơ m nh ñ ñư ng
chu n ñ có bư c nh y ñ l n.
e. ðư ng chu n ñ h n h p nhi u axit ñơn ch c ho c axit ña ch c b ng bazơ m nh
ho c chu n ñ h n h p nhi u bazơ ñơn ch c ho c bazơ ña ch c b ng axit m nh
ðư ng chu n ñ h n h p nhi u axit ñơn ch c cho bư c nh y riêng r g n ñi m
tương ñương ng v i vi c chu n ñ c a t ng axit ch khi các axit này có h ng s axit
khác nhau rõ r t (v i sai s % = 0,1% thì Ka1/Ka2 ≥ 104), (ví d : h n h p axit HCl (phân
li hoàn toàn) và CH3COOH (Ka = 1,74.10-5)), n u các h ng s axit Ka1 khác nhau không
nhi u (ví d : các axit h u cơ dãy axit focmic như HCOOH v i Ka = 1,8.10-4 và
CH3COOH v i Ka = 1,74.10-5) ), thì ñư ng chu n ñ có chung m t bư c nh y. ði u này
cũng ñúng cho chu n ñ axit ña ch c, b i vì axit ña ch c phân li theo t ng n c và m i
n c phân li khác nhau có th ñư c coi là s phân li c a m t axit khác. Ví d :
Axit HnA phân li như sau:
⇆ Hn-1A- + H+
HnA (n c 1),
- 2- +
Hn-1A ⇆ Hn-2A +H (n c 2),

HA(n-1)- ⇆ An- + H+ (n c n)
pH c a dung d ch axit HnA ñư c tính theo các bi u th c III- 10 (cho axit m nh) ho c các
bi u th c III- 16 và III- 18 (cho axit y u). Các ion g c mu i Hn-1A-, Hn-2A2-,….HA(n-1)-
ñư c g i là các g c mu i lư ng tính và pH c a các dung d ch ch a các ion này ñư c tính
g n ñúng theo bi u th c III- 37.
V i bazơ ña ch c B cũng có th vi t tương t :
B + H+ ⇆ BH+ (n c 1)
+ + 2+
BH +H ⇆ BH2 (n c 2)
…..
BHn-1(n-1)+ + H+ ⇆ BHnn+ (n c n)
pH c a dung d ch bazơ B ñư c tính theo các bi u th c III- 13 (cho bazơ m nh) ho c các
bi u th c III- 21 và III- 24 (cho axit y u). Các ion g c mu i Hn-1A-, Hn-2A2-,….HA(n-1)-
ñư c g i là các g c mu i lư ng tính và pH c a các dung d ch ch a các ion này ñư c tính
g n ñúng theo bi u th c III- 37.
Vi c xây d ng ñư ng chu n ñ cho c hai trư ng h p cũng tương t như khi xây
d ng ñư ng chu n ñ axit b ng bazơ m nh ho c chu n ñ bazơ b ng axit m nh, ch có
khác m t ñi u là ñ i v i axit ña ch c có th coi ñây là h n h p c a nhi u axit ñơn ch c
có cùng n ng ñ mol/lít và tương t ñ i v i bazơ ña ch c có th coi như chu n ñ h n
h p nhi u bazơ ñơn ch c có cùng n ng ñ mol/lít.




Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………66
Vi c xây d ng ñư ng chu n ñ có th ñư c minh ho qua ví d chu n ñ 20ml
dung d ch axit H3PO4 0,1M (H3A) (v i các h ng s axit: Ka1 = 7,6.10-3 (pKa1 = 2,12); Ka2
= 6,2.10-8 (pKa2 = 7,21); Ka3 = 4,2.10-13 (pKa3 = 12,38)) b ng NaOH 0,1N.
* pH khi chưa chu n ñ :
Vì n c 1 c a axit H3PO4 phân li trung bình nên [H+] c a dung d ch ñư c xác ñ nh
b ng bi u th c III- 16 v i CH3A = 0,1N:
[H+]2 + Ka1[H+] - Ka1CH3A = 0, thay s s ñư c:
[H+]2 + 7,6.10-3 [H+] - 7,6.10-3. 0,1 = 0, gi i ra s có:
[H+] = 3,12.10-2, pH = 1,50.
N u s d ng bi u th c III- 18, s tính ñư c pH = 1,58, nh hơn pCa + 1,3 = 2,3,
không tho mãn ñi u ki n.
* pH trư c ñi m tương ñương 1:
Trong dung d ch t n t i h n h p H3PO4 và NaH2PO4 t o thành h ñ m pH, nên
pH ñư c tính b ng bi u th c III- 40 v i pKa là pKa1. Ví d , khi chu n ñ 50% c a n c 1,
s có:
pH = 2,12 – lg[(20. 0,1 - 10. 0,1)/(10. 0,1)] = 2,12
* pH t i ñi m tương ñương 1:
Dung d ch ch ch a NaH2PO4 là mu i lư ng tính, nên pH ñư c xác ñ nh b ng
bi u th c III- 37 v i vi c s d ng pKa1 và pKa2 c a axit H3PO4. Thay s s có:
pH = (2,12 + 7,21)/2 = 4,66
* pH sau ñi m tương ñương 1 và ñi m tương ñương 2:
Trong dung d ch t n t i ñ ng th i NaH2PO4 và Na2HPO4 t o thành h ñ m pH,
nên, pH ñư c tính theo bi u th c III- 40 v i pKa = pKa2 v i
[NaH2PO4] = (2VH3PO4 . MH3PO4 – VNaOH . NNaOH)/(VH3PO4 + VNaOH) (III-
44)
[Na2HPO4] = (VNaOH . NNaOH – VH3PO4 . MH3PO4)/(VH3PO4 + VNaOH) (III-
45)
Ví d , khi chu n ñ 50% c a n c 2, s có:
pH = 7,21 – lg[(2. 20. 0,1 – 30. 0,1)/(10. 0,1)] = 7,21
* pH t i ñi m tương ñương 2:
Dung d ch ch ch a Na2HPO4 là m t ch t lư ng tính nên pH dung d ch ñư c xác
ñ nh b ng bi u th c III- 37 v i vi c s d ng pKa2 và pKa3 c a axit H3PO4. Thay s s thu
ñư c:
pH = (7,21 + 12,38)/2 = 9,80
* pH sau ñi m tương ñương 2 và trư c ñi m tương ñương 3:
Trong dung d ch t n t i ñ ng th i Na2HPO4 và Na3PO4 t o thành h ñ m pH, nên,
pH ñư c tính theo bi u th c III- 40 v i pKa = pKa3 v i
[Na2HPO4] = (3VH3PO4 . MH3PO4 – VNaOH . NNaOH)/(VH3PO4 + VNaOH) (III-
46)
[Na3PO4] =(VNaOH . NNaOH – 2VH3PO4 . MH3PO4)/(VH3PO4 + VNaOH) (III-
47)
Ví d , khi chu n ñ 50% c a n c 3, s có:
pH = 12,38 – lg[(3. 20. 0,1 – 50. 0,1)/(10. 0,1)] = 12,38
Vi c tính toán ti p theo không có nghĩa, vì axit HPO42- (pKa3 = 12,38) quá y u,
không th chu n ñ ñư c.




Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………67
ðư ng chu n ñ axit H3PO4 b ng NaOH ñư c bi u di n b ng hình v H.5.3.
ðư ng này có 3 ñi m tương ñương nhưng ch có hai bư c nh y ng v i vi c chu n ñ
n c 1 và n c 2, còn chu n ñ n c 3 s không có bư c nh y vì axit th 3 quá y u. Tương
t có th xây d ng ñư ng chu n ñ bazơ ña ch c b ng axit m nh v i vi c s d ng bi u
th c III- 48:
pKa + pKb = 14, (III- 48)
trong ñó Ka và Kb là các h ng s axit và bazơ c a m t c p axit bazơ liên h p.




Hình H.7..3: ðư ng chu n ñ axit H3PO4 b ng NaOH
6.3. ðư ng chu n ñ oxi hoá kh
Là ñư ng bi u di n s ph thu c th ñi n c c dung d ch E lên th tích dung d ch
tiêu chu n ñưa vào trong quá trình chu n ñ (E = f(Vtc)) hay là lên % chu n ñ (E = f(%
chu n ñ )).
Có r t nhi u ph n ng oxi hoá kh ñư c dùng trong chu n ñ , song, có th phân
chúng thành 2 nhóm như sau:
- Ph n ng oxi hoá kh , trong ñó các c p oxi hoá kh trao ñ i s electron như
nhau.
C th , v i các ph n ng riêng ph n III – c1 và III – c2 có m = n, v i a = a’, b = b’,
ví d :
Fe2+ + Ce4+ = Ce3+ + Fe3+
Fe3+ + e = Fe2+
Ce4+ + e = Ce3+


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………68
ho c v i a ≠ a’, b ≠ b’, ví d :
2Na2S2O3 + I2 = 2NaI + Na2S4O6
S4O62- + 2e = 2S2O32-
I2 + 2e = 2I¯
- Ph n ng oxi hoá kh , trong ñó các c p oxi hoá kh trao ñ i s electron không
như nhau.
C th , ñ i v i ph n ng riêng ph n III- c1 và III- c2 v i m n, v i a = a’, b = b’,
ví d :
5Fe2+ + KMnO4 + 8H+ = 5Fe3+ + K+ + Mn2+ + 4H2O
Fe3+ + e = Fe2+
MnO4- + 8H+ + 5e = Mn2+ + 4H2O
ho c v i a ≠ a’, b ≠ b’, ví d :
6Fe2+ + K2Cr2O7 + 14H+ = 6Fe3+ + 2K+ + 2Cr3+ + 7H2O
Fe3+ + e = Fe2+
Cr2O72- + 6e + 14H+ = 2Cr3+ + 7H2O
ðư ng chu n ñ c a m i nhóm có nh ng ñ c ñi m khác nhau.
Kh năng tham gia ph n ng oxi hoá kh c a các ch t ph thu c r t nhi u vào
ñi u ki n môi trư ng, do ñó, ñ ñơn gi n cho vi c xây d ng ñư ng chu n ñ , thư ng gi i
h n ñi u ki n ph n ng chu n ñ luôn c ñ nh. Ví d : n u trong ph n ng có s tham gia
c a ion H+, thư ng qui ư c [H+] = 1 iong/l.
a. ðư ng chu n ñ oxi hoá kh c a trư ng h p m = n, a = a’, b = b’
Như v y, ñ i v i h này t n t i: a = a’ = b = b’ = 1. Chu n ñ xác ñ nh ch t kh 1
có th tích Vkh1, n ng ñ Nkh1 b ng dung d ch ch t oxi hoá 2 có n ng ñ Nox2 s theo
phương trình:
kh1 + ox2 = ox1 + kh2 ( III- d )
Th E c a dung d ch có th ñư c xác ñ nh theo bi u th c:
E = E0ox1/kh1 + (0,059/m)lg([ox1]/[kh1]) ( III- 49 )
ho c
E = E0ox2/kh2 + (0,059/n)lg([ox2]/[kh2]) (III- 50)
Tuy nhiên, c n ch n l a bi u th c thích h p, ñ có th d dàng tính ñư c n ng ñ
c a các ch t trong bi u th c t nh ng d li u chu n ñ . Thông thư ng, d a vào s dư
th a c a các ch t tham gia ph n ng ñ ch n. Ví d : v i chu n ñ xác ñ nh ch t kh 1
b ng ch t oxi hoá 2, khi trong dung d ch còn dư ch t kh 1, ch n bi u th c III- 49, khi
trong dung d ch có dư ch t oxi hoá 2, ch n bi u th c III- 50.
ðư ng chu n ñ ñư c xây d ng như sau:
* E khi chưa chu n ñ :
Trong dung d ch ch có ch t kh 1, nên, E dung d ch ñư c tính d a vào n ng ñ
các ch t oxi hoá kh c a c p 1 (bi u th c III- 49). Thay s có:
E = E0ox1/kh1 + (0,059/m)lg[0/(Nkh1/m)] (III- 51)
Vì chưa chu n ñ , nên [ox1] = 0 và E = - ∞. Nhưng, trong th c t , E có m t
giá tr xác ñ nh, vì môi trư ng nư c b n thân ion H+ ñóng vai trò ch t oxi hoá, nó s
oxi hoá ch t kh 1 t o ra ch t oxi hoá 1, như v y, [ox1] > 0.
* E trư c ñi m tương ñương:
Lúc này, trong dung d ch dư ch t kh 1, nên tính E theo c p ox1/kh1 (bi u th c
III- 49).


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………69
Thay d li u s có bi u th c III- 52:
0
E = E ox1/kh1 + (0,059/m)lg([ox1]/[kh1]) =
= E0ox1/kh1 + (0,059/m)lg{[(Vox2 . Nox2)/m]/[(Vkh1 . Nkh1 – Vox2 . Nox2)/m]} (III-
52)
* E t i ñi m tương ñương (Etñ):
Trong dung d ch n ng ñ c a các ch t oxi hoá cũng như ch t kh c a c hai c p
oxi hoá kh n m tr ng thái cân b ng và r t nh , nên E ñư c tính d a vào c hai phương
trình tính th oxi hoá kh III- 49 và III- 50:
Etñ = E0ox1/kh1 + (0,059/m)lg([ox1]/[kh1])
Etñ = E0ox2/kh2 + (0,059/m)lg([ox2]/[kh2])
(vì m = n). Nhân c 2 v c a 2 phương trình này v i m, r i c ng chúng
v i nhau, s có:
2mEtñ = mE0ox1/kh1 + mE0ox2/kh2 + 0,059 lg([ox1] [ox2]/[kh1] [kh2])
Theo phương trình III- d, t i ñi m tương ñương ph i tho mãn: [kh1] = [ox2] và
[ox1] = [kh2]. Thay [ox2] và [kh2] b ng [kh1] và [ox1] vào phương trình trên, thu ñư c:
2mEtñ = mE0ox1/kh1 + mE0ox2/kh2 + 0,059 lg([ox1] [kh1]/[kh1] [ox1])
Etñ = ( E0ox1/kh1 + E0ox2/kh2 )/2
hay: (III- 53)
* E sau ñi m tương ñương:
Trong dung d ch dư ch t oxi hoá 2, vì v y, th ñi n c c dung d ch ñư c tính ñơn
gi n d a vào th c a c p oxi hoá kh th 2 (bi u th c III- 50). Thay d li u s có:
E = E0ox2/kh2 + (0,059/m)lg([ox2]/[kh2])
= E0ox2/kh2 + (0,059/m)lg{[(Vox2 . Nox2 – Vkh1 . Nkh1)/m]/[(Vkh1 . Nkh1)/m]}
(III- 54)
Có th minh ho vi c xây d ng ñư ng chu n ñ oxi hoá kh c a trư ng h p m =
n, a = a’, b= b’ thông qua trư ng h p chu n ñ 20 ml FeSO4 0,1N b ng dung d ch
Ce(SO4)2 0,1N. Chu n ñ x y ra theo phương trình:
Fe2+ + Ce4+ = Ce3+ + Fe3+
Như v y, m = n = 1. G i c p Fe3+/Fe2+ là c p ox1/kh1, c p Ce4+/Ce3+ là c p
ox2/kh2; các s li u tính toán ñư c ghi trong b ng B.5.3.
ðư ng chu n ñ có d ng như hình H.8.3.
b. ðư ng chu n ñ oxi hoá kh v i trư ng h p m ≠ n, a, = a’, b = b’
Như v y, ñ i v i h này t n t i: a ≠ b. Chu n ñ xác ñ nh ch t kh 1 có th tích
Vkh1, n ng ñ Nkh1 b ng dung d ch ch t oxi hoá 2 có n ng ñ Nox2 s theo phương trình:
akh1 + box2 = aox1 + bkh2 ( III- e )
Th E c a dung d ch có th ñư c xác ñ nh theo các bi u th c III- 49, III- 50. Vi c
ch n l a bi u th c thích h p như ñã nêu trư ng h p trên.


B ng B.5.3: Th ñi n c c dung d ch khi chu n ñ 20 ml FeSO4 0,1N b ng
dung d ch Ce(SO4)2 0,1N ( E0Fe3+/Fe2+ = 0,77V, E0Ce4+/Ce3+ = 1,44V)

Tr ng thái chu n ñ % chu n ñ V n d ng bi u E (V)
th c
0 III- 51 -
Chưa chu n ñ
1 0,53



Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………70
10 III- 52 0,71
Trư c ñi m tương
50 0,77
ñương
90 0,83
99 0,89
99,9 0,95
100 III- 53 1,10
T i ñi m tương ñương
100,1 1,26
III- 54
101 1,32
Sau ñi m tương ñương
110 1,38
200 1,44

* E khi chưa chu n ñ :
Gi ng trư ng h p trên, th ñi n c c E ñư c xác ñ nh b ng bi u th c III- 49.
* E trư c ñi m tương ñương:
Tương t như trên E ñư c xác ñ nh b ng bi u th c III- 50.
* E t i ñi m tương ñương (Etñ):
Tương t như ph n trên, có th vi t:
Etñ = E0ox1/kh1 + (0,059/m)lg([ox1]/[kh1])
Etñ = E0ox2/kh2 + (0,059/n)lg([ox2]/[kh2])

[kh1] = (a/b)[ox2]
[ox1] = (a/b)[kh2]
Ti p t c bi n ñ i s có:
(m + n) Etñ = mE0ox1/kh1 + nE0ox2/kh2
hay
Etñ = (mE0ox1/kh1 + nE0ox2/kh2)/(m + n) (III- 55)
* E sau ñi m tương ñương:
Tương t như ph n 6.3.a trên, E ñư c tính theo bi u th c III- 50. Thay d
li u s có:
E = E0ox2/kh2 + (0,059/n)lg{[(Vox2 . Nox2 – Vkh1 . Nkh1)/n]/[(Vkh1 . Nkh1)/n]} (III-
56)
Có th minh ho vi c xây d ng ñư ng chu n ñ oxi hoá kh c a trư ng h p m ≠
n, a, = a, b, = b thông qua trư ng h p chu n ñ 20 ml FeSO4 0,1N b ng dung d ch
KMnO4 0,1N trong môi trư ng có [H+] = 1iongam/l.
Chu n ñ x y ra theo phương trình;
5Fe2+ + KMnO4 + 8H+ = 5Fe3+ + K+ + Mn2+ + 4H2O
Như v y, c p Fe3+/Fe2+ là c p ox1/kh1, trao ñ i 1e, t c m = 1, c p MnO4-/Mn2+
c p ox2/kh2, trao ñ i 5e, t c n = 5. Các s li u tính toán ñư c ghi trong b ng B.6.3.
ðư ng chu n ñ có d ng như hình H.8.3.




Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………71
B ng B.6.3: Th ñi n c c dung d ch khi chu n ñ 20 ml FeSO4 0,1N b ng
dung d ch KMnO4 0,1M ( E0Fe3+/Fe2+ = 0,77V, E0’MnO4-/Mn2+ = 1,51V)

Tr ng thái chu n ñ % chu n ñ V n d ng bi u E (V)
th c
0 III- 51 -
Chưa chu n ñ
1 0,53
10 0,71
Trư c ñi m tương
III- 52
50 0,77
ñương
90 0,83
99 0,89
99,9 0,95
100 III- 55 1,39
T i ñi m tương ñương
100,1 1,48
III- 56
101 1,49
ñi m tương
Sau
110 1,50
ñương
200 1,51


T hình H.8.3 có nh n xét:
1. ðư ng chu n ñ là ñư ng cong ñ i x ng qua ñi m 100% chu n ñ và Etñ khi
hai c p oxi hoá kh trao ñ i s e như nhau (n = m) và b t ñ i x ng khi hai c p oxi hoá
kh trao ñ i s e khác nhau (n ≠ m).
2. G n ñi m tương ñương, E dung d ch thay ñ i m nh khi ñưa m t lư ng nh
dung d ch tiêu chu n vào. Kho ng thay ñ i m nh ñó c a E ñư c g i là bư c nh y c a
ñư ng cong chu n ñ . Bư c nh y ph thu c vào:
- Sai s phân tích: Sai s càng l n thì bư c nh y càng dài,
- ð chênh th oxi hoá kh tiêu chu n c a hai c p oxi hoá kh : S chênh này
càng l n thì bư c nh y càng dài.*
- N ng ñ dung d ch không có nh hư ng ñ n bư c nh y.
6.4. ðư ng chu n ñ k t t a
Trong th c t s d ng r t ít các ph n ng k t t a ñ ti n hành chu n ñ . Ph bi n
nh t là s d ng các ph n ng t o các k t t a AgCl, AgBr, AgI, AgCNS và ñôi khi
BaSO4, PbCrO4 trong vi c xác ñ nh các ion t o nh ng mu i trên. Như v y, phương trình
ph n ng có th vi t dư i d ng t ng quát:
Mn+ + Xn - = MX ↓ (III- e)
v i tích s tan:
TMX = [Mn+] [Xn-]
ðư ng chu n ñ k t t a là ñư ng bi u di n s ph thu c pX = f(Vtc), ho c pM =
f(Vtc) hay pX = f(% chu n ñ ) hay pM = f(% chu n ñ ).
Khi chu n ñ xác ñ nh ion Xn- có n ng ñ Nx, th tích Vx b ng dung d ch ion Mn+
có n ng ñ NM, ñư ng chu n ñ ñư c xây d ng như sau:
------------------------------------------------------------------------------------------------------------
* ð chênh th ti u chu n c a hai c p oxi hoá kh càng l n thì h ng s cân b ng K c a




Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………72
ph n ng càng l n. V i ph n ng III- c, lgK = am.(Eoox1/kh1 - Eoox2/kh2)/0,059 ; am là t ng
s electron trao ñ i trong ph n ng.




Hình H. 6.3: ðư ng chu n ñ oxi hoá kh :
a- Chu n ñ ion Fe2+ b ng ion Ce4+ (m = n = 1); b- Chu n ñ ion Fe2+ b ng
ion MnO4- (m = 1, n = 5)

* pX khi chưa chu n ñ :
Trong dung d ch ch có ion Xn - nên pX ñư c xác ñ nh b ng bi u th c III- 57:
pX = - lg CX = - lg(NX/n) (III- 57)
(n - ch s ñương lư ng, trong chu n ñ AgNO3 xác ñ nh các ion Cl-, Br-, I-, CNS-, n =
1).
* pX trư c ñi m tương ñương:
Khi ñưa dung d ch tiêu chu n Mn+ vào dung d ch Xn- thì n ng ñ Xn- gi m. pX
ñư c xác ñ nh b ng bi u th c III- 58:
pX = -lg[Xn-] = -lg{[(VXn-NXn- - VMm+NMm+)/(VXn- + VMm+)]/n} (III-
58)
* pX t i ñi m tương ñương:
N ng ñ ion Xn- và ion Mn+ là tương ñương nhau và ñư c coi là ñ tan c a k t t a
MX (MX↓ ⇆ Mn+ + Xn- ).
Vì tích s tan TMX = [Xn-] [Mn+] = [Xn-]2 → [Xn-] = (TMX)1/2
do ñó:


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………73
pX = –(lgTMX)/2 (III- 59)
*pX sau ñi m tương ñương:
Vi c ñưa dư dung d ch tiêu chu n Mn+ vào dung d ch chu n ñ làm cho cân b ng
III- e chuy n d ch sang bên ph i, do ñó n ng ñ ion Xn- ti p t c gi m. N ng ñ ion Xn-
lúc này là:
[Xn-] = TMX/ [Mn+] = TMX/ [(VMm+ . NMm+ - VXn- . NXn-)/ n (VMm+ + VXn-)
tc
pX = - lg[TMX (VMm+ + VXn-).n/(VMm+ . NMm+ - VXn- . NXn-)] (III-
60)
Có th minh ho vi c xây d ng ñư ng chu n ñ k t t a thông qua trư ng h p
chu n ñ 20 ml Cl- 0,1N b ng dung d ch AgNO3 0,1N (TAgCl = 1,78.10-10). Chu n ñ x y
ra theo phương trình:
Cl- + AgNO3 = AgCl ↓ + NO3-
Các s li u tính toán ñư c ghi trong b ng B.7.3.

B ng B.7.3: pCl dung d ch khi chu n ñ 20 ml Cl- 0,1N b ng dung d ch AgNO3
0,1N (TAgCl = 1,78.10-10)

Tr ng thái chu n ñ % chu n ñ V n d ng bi u th c pCl

0 III- 57 1,00
Chưa chu n ñ
10 1,04
50 1,48
Trư c ñi m tương
III- 58
90 2,28
ñương
99 3,30
99,9 4,30
100 III- 59 4,87
T i ñi m tương ñương
100,1 5,45
III- 60
101 6,45
Sau ñi m tương
110 7,43
ñương
150 8,95


ðư ng chu n ñ k t t a có d ng như hình v H.9.3.

T hình v H.9.3 có nh n xét:
1. ðư ng chu n ñ là ñư ng cong ñ i x ng qua ñi m pX = (-lgTMX )/2 và 100%
chu n ñ .
2. Tương t như phương pháp trung hoà, g n ñi m tương ñương pX thay ñ i
m nh t o ra bư c nh y c a ñư ng cong. Bư c nh y ph thu c vào:
- Sai s phân tích: Sai s càng l n thì bư c nh y càng l n,
- H ng s TMX: TMX càng nh , bư c nh y càng l n.
- N ng ñ các ch t tham gia ph n ng: N ng ñ các ch t tham gia ph n ng
càng l n, bư c nh y càng l n.




Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………74
Hình H.9.3: ðư ng chu n ñ các halogenua b ng AgNO3:
1. Cl - 0,1N; 2. Br- 0,1N; 3. I- 0,1N; 4. Cl- 0,01N

6.5. ðư ng chu n ñ t o ph c
Trong chu n ñ xác ñ nh các ñ i tư ng nông nghi p, thư ng dùng ph n ng
chu n ñ c a complexon III (Na2H2Y) ñ xác ñ nh các ion kim lo i Mm+:
Mm+ + Na2H2Y = MYm-4 + 2Na+ + 2H+, (III- f)
v i kí hi u Na2H2Y là L, pH môi trư ng là c ñ nh và b qua ñi n tích, có th vi t ng n
g n phương trình III- f như sau:
M + L = ML, (III- f’)
v i h ng s cân b ng K:
K = [ML]/[M] [L] (III- 61)
và n ng ñ các ch t trong dung d ch:
CM = [M] + [ML] (III- 62)
CL = [L] + [ML] (III- 63)


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………75
Vi c xây d ng ñư ng chu n ñ cho trư ng h p xác ñ nh ion Mm+ có n ng ñ NM
và th tích VM b ng dung d ch tiêu chu n complexon III có n ng ñ NL như sau:
* pM khi chưa chu n ñ :
Khi chưa chu n ñ , dung d ch ch có ion Mm+. Ch s ñương lư ng n c a ion Mm+
là 2, nên n ng ñ mol/l c a ion Mm+ là:
[M] = CM = NM/2
do ñó:
pM = - lg(NM/2) (III- 64)
* pM trư c ñi m tương ñương:
Khi cho dung d ch tiêu chu n L vào dung d ch chu n ñ , thì n ng ñ ion Mm+ s
gi m. B ng vi c gi i h 3 phương trình III- 61, III- 62, III- 63 có th xác ñ nh ñư c n ng
ñ ion Mm+. Song, vi c gi i chính xác h 3 phương trình này khá ph c t p. Cách gi i ñơn
gi n g n ñúng như sau:
N u coi ph n ng III- f’ là hoàn toàn thì s mol c a ph i t L b ng s mol c a
ph c ch t ML, nên có th vi t:
[ML] = VL. NL/2(VM + VL)
Do ñó, t bi u th c III- 62 s có:
[M] = [(VM.NM - VL.NL): (VM + VL)]/2
pM = - lg{[(VM .NM - VL.NL): (VM + VL)]/2} (III- 65)
* pM t i ñi m tương ñương:
Theo phương trình III – f’ có:
[L] = [M]
và theo bi u th c III- 62 có:
[ML] = CM – [M] = [VM . NM/2(VM + VL)] – [M]
Thay [L] và [ML] vào bi u th c III- 61 s ñư c:
K = {[VM . NM/2(VM + VL)] – [M]}/[M]. [M] (III- 66)
hay:
K [M]2 + [M] – VM . NM/2(VM + VL) = 0 (III- 67)
m+
Gi i phương trình III- 67 s có n ng ñ c a ion M và t ñó suy ra pM.
Trong trư ng h p ph c ch t b n có th coi [ML] ≈ CM thì:
[ML] = CM - [M] ≈ VM . NM/2(VM + VL)
và khi ñó bi u th c III- 66 ñư c vi t thành:
K [M]2 = VM . NM/2(VM + VL)
t ñó:
[VM . NM/2K (VM + VL)VL)]1/2
[M] =

hay:
pM = (1/2)lgK – (1/2)lg[VM . NM/2(VM + VL)] (III- 68)
m+
Vi c tính pM theo bi u th c III- 68 ñư c ch p nh n khi lư ng ion M dư nh
hơn sai s cho phép (thông thư ng v i sai s 1%).
* pM sau ñi m tương ñương:
Trong dung d ch dư L nên có th coi n ng ñ t do c a ion Mm+ là không ñáng k
so v i n ng ñ [ML], t c:
[ML] = VM . NM/2(VM + VL)
[L] = (VL. NL – VM . NM)/2(VM + VL)
thay các giá tr này vào bi u th c III- 61 và bi n ñ i ti p s có:


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………76
[M] = [(VM . NM)/2]/[K(VL. NL – VM . NM)/2]
hay:
pM = lgK – lg[VM . NM/(VL . NL – VM . NM)] (III-
69)
Có th minh ho vi c xây d ng ñư ng chu n ñ t o ph c thông qua trư ng h p
chu n ñ 20 ml Mm+ 0,01N b ng dung d ch Na2H2Y 0,01N v i các h ng s K khác nhau
c a ph c ch t MY.
Chu n ñ x y ra theo phương trình III- f.
Các s li u tính toán ñư c ghi trong b ng B.8.3.
ðư ng chu n ñ t o ph c ML có d ng như hình v H.10.3.
B ng B.8.3: pM dung d ch khi chu n ñ 20 ml Mm+ 0,02N b ng dung d ch complexon
III (Na2H2Y) 0,02N

Tr ng thái % V n d ng pM ng v i các h ng s K khác nhau
chu n ñ chu n bi u th c
108 1010 1012 1016 1020
ñ
C h ưa
0 III- 64 2,00 2,00 2,00 2,00 2,00
chu n ñ

50 2,48 2,48 2,48 2,48 2,48
Trư c
III- 65
90 3,28 3,28 3,28 3,28 3,28
ñi m tương
99 4,30 4,30 4,30 4,30 4,30
ñương
99,9 - 5,30 5,30 5,30 5,30
T i ñi m
100 III- 68 5,15 6,15 7,15 9,15 11,15
tương
ñương
100,1 - 7,00 9,00 13,00 17,00
Sau ñi m
III- 69
101 6,00 8,00 10,00 14,00 18,00
tương
110 7,00 9,00 11,00 15,00 19,00
ñương
150 7,70 9,70 11,70 15,70 19,70




Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………77
Hình H.10.3: ðư ng chu n ñ complexon III
Qua ñó có nh n xét:
1. ðư ng chu n ñ là ñư ng cong ñ i x ng qua ñi m 100% chu n ñ và
pM = {lgK – lg[VM . NM/2 (VM + VX)]}/2
2. Tương t như các phương pháp chu n ñ khác, xung quanh ñi m tương ñương
pM thay ñ i nhanh và t o ra bư c nh y. Bư c nh y ph thu c vào:
- Sai s phân tích: Sai s càng l n thì bư c nh y càng l n,
- H ng s cân b ng K: K càng l n, bư c nh y càng l n.
- N ng ñ các ch t tham gia ph n ng: N ng ñ các ch t tham gia ph n ng càng
l n, bư c nh y càng l n.
6.6. Nh n xét chung v ñư ng chu n ñ . ng d ng c a ñư ng chu n ñ
a. Nh n xét chung v ñư ng chu n ñ
T các d ng ñư ng chu n ñ trung hoà, oxi hoá kh , k t t a và t o ph c có nh n
xét chung như sau:
1. ðư ng chu n ñ có 2 d ng: d ng ñ i x ng và d ng b t ñ i x ng qua ñi m ch
s chu n ñ pT (pHtñ , Etñ, pXtñ, pMtñ, pXtñ) và 100% chu n ñ .
D ng ñ i x ng nh n ñư c:
- Trong chu n ñ trung hoà: khi chu n ñ axit m nh b ng bazơ m nh và ngư c
l i.
- Trong chu n ñ oxi hoá kh : khi các c p oxi hoá kh riêng ph n trao ñ i cùng
s electron.
- Trong chu n ñ k t t a và chu n ñ t o ph c: khi các ch t tham gia ph n ng
v i h s phân t như nhau.
D ng b t ñ i x ng nh n ñư c:
- Trong chu n ñ trung hoà: khi chu n ñ axit y u b ng bazơ m nh ho c chu n
ñ bazơ y u b ng axit m nh.
- Trong chu n ñ oxi hoá kh : khi các c p oxi hoá kh riêng ph n trao ñ i không
cùng s electron.
- Trong chu n ñ k t t a và chu n ñ t o ph c: khi các ch t tham gia ph n ng
v i h s phân t khác nhau.
2. Xung quanh ñi m tương ñương (pT và 100% chu n ñ ), các ñ i lư ng pH, E,
pX, pM… có s thay ñ i m nh tr s ño và t o nên bư c nh y c a ñư ng chu n ñ ∆pH,
∆E, ∆pX ho c ∆pM. ng v i m i sai s cho trư c có m t bư c nh y riêng, bư c nh y
này càng l n khi sai s càng l n, ví d : trong chu n ñ trung hoà ∆pH1% > ∆pH0,1%.
3. Bư c nh y ñư ng chu n ñ ph thu c vào h ng s cân b ng c a ph n ng
chu n ñ . H ng s cân b ng càng l n, bư c nh y càng dài. Ví d : Chu n ñ axit m nh


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………78
b ng bazơ m nh có bư c nh y dài hơn chu n ñ axit y u b ng bazơ m nh, chu n ñ k t
t a v i TMX càng nh thì bư c nh y càng dài…
4. Bư c nh y ñư ng chu n ñ ph thu c vào n ng ñ dung d ch các ch t tham gia
ph n ng, n ng ñ càng l n bư c nh y càng dài. Riêng trong chu n ñ oxi hóa kh thì
bư c nh y ít ph thu c vào n ng ñ .
5. Khi chu n ñ h n h p nhi u ch t thì thu ñư c ñư ng chu n ñ v i nhi u bư c
nh y tương ng v i t ng ch t, bư c nh y trư c là c a ch t ho t ñ ng m nh hơn. Tuy
v y, các bư c nh y ch rõ ràng tách ra kh i nhau khi h ng s cân b ng c a các ph n ng
mà chúng tham gia khác nhau rõ r t. Ví d : V i sai s 0,1%, các h ng s cân b ng c a
các ph n ng ph i hơn kém nhau 104 l n.

b. ng d ng c a ñư ng chu n ñ
ðư ng chu n ñ có nhi u ng d ng trong th c t như:
1. Xác ñ nh sai s chu n ñ .
Ví d : khi chu n ñ trung hoà ñã d ng chu n ñ t i m t giá tr pHkt nào ñó thì sai
s chu n ñ là bao nhiêu? ð xác ñ nh sai s ch c n dùng ñư ng cong chu n ñ tương
ng. T tr c tung (pH) xác ñ nh pHkt và trên tr c hoành tìm tr s ph n trăm chu n ñ
tương ng v i pHkt, cu i cùng là tính sai s %: sai s % = % chu n ñ - 100.
2. Ch n ch t ch th thích h p ñ ñ m b o chu n ñ v i ñ chính xác cho trư c.
Ch t ch th màu ñư c dùng ph i có kho ng ñ i màu n m trong bư c nh y c a ñư ng
chu n ñ (m c 7.1 chương III) và c g ng sao cho ch s chu n ñ pT n m gi a kho ng
ñ i màu.
3. Ch n cách thao tác chu n ñ thích h p.
ð i v i ñư ng cong chu n ñ ñ i x ng có th chu n ñ theo c 2 chi u mà v n
ñ t ñư c ñ chính xác như nhau n u cùng d ng m t tr s chu n ñ . Ví d : chu n ñ
axit m nh b ng bazơ m nh ho c ngư c l i, n u d ng chu n ñ pH = 5 thì vi c chu n
ñ theo chi u tăng pH (ñưa bazơ vào axit) hay chi u gi m pH (ñưa axit vào bazơ) ñ u
cho k t qu như nhau.
ð i v i ñư ng cong b t ñ i x ng thì ch có m t cách chu n ñ sao cho tr s ñ i
lư ng ño thay ñ i t ph n bi n ñ i ch m sang ph n bi n ñ i nhanh, vì nh hư ng c a
gi t dư là khác nhau m i ph n ñư ng cong. C th : khi chu n ñ axit y u b ng bazơ
m nh thì ph i ñưa bazơ m nh vào axit, chu n ñ bazơ y u b ng axit m nh thì ph i ñưa
axit m nh vào bazơ, hay, trong chu n ñ oxi hoá kh b trí dung d ch c a c p trao ñ i
electron ít hơn trên buret, ví d , chu n ñ xác ñ nh ion Fe2+ b ng K2Cr2O7 thì ñưa ion
Fe2+ vào dung d ch K2Cr2O7…).
4. Ch n n ng ñ thích h p c a các dung d ch tham gia ph n ng.
Bư c nh y ñư ng cong chu n ñ càng dài khi n ng ñ càng l n, nên tránh s pha
loãng dung d ch chu n ñ m t cách không c n thi t và nên s d ng dung d ch tiêu chu n
có n ng ñ cao. Song, không nên dùng n ng ñ qúa cao c a dung d ch tiêu chu n ñ
tránh sai s gi t dư (gi t dư là gi t dung d ch ch t tham gia ph n ng gây ra s ñ i màu
c a ch th , vì không ph i toàn b gi t này tham gia ph n ng).
Ví d : chu n ñ xác ñ nh NaOH b ng HCl, n u dùng HCl 0,1N h t 20 ml, còn
n u dùng HCl 1N h t 2 ml, thì sai s do gi t dư (1 gi t tương ñương v i 0,03 ml) gây nên
s là:
- Trong trư ng h p dùng HCl 0,1N: e% = (0,03 . 100)/20 = 0,15 %
- Trong trư ng h p dùng HCl 1N: e% = (0,03 . 100)/2 = 1,5 %



Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………79
7. CH TH

Có r t ít các ph n ng chu n ñ , mà ñó, b n thân các ch t tham gia ph n ng có
màu và t nó ch th ñi m tương ñương nh s xu t hi n ho c s bi n m t c a ch t màu
này. Ví d : chu n ñ các ch t kh b ng dung d ch tiêu chu n KMnO4, thì l i d ng màu
tím c a KMnO4 làm ch th ñi m tương ñương, khi màu tím h ng xu t hi n s d ng
chu n ñ . Các ph n ng chu n ñ này ñư c g i là các ph n ng t ch th . Các chu n ñ
lo i này có ñ chính xác r t cao, vì sai s ñây ch là sai s gi t dư.
Trong ñ i b ph n các trư ng h p chu n ñ , nh m xác ñ nh ñi m tương ñương
ph i dùng ch th . Ch th là m t h p ch t hay m t d ng c ño ñư c ñưa vào dung d ch
chu n ñ . T i ñi m tương ñương hay xung quanh ñi m tương ñương, ch th b ng s thay
ñ i tính ch t c a mình báo hi u ñi m k t thúc chu n ñ . Trong phân tích th tích hay
dùng ch th là nh ng ch t màu hay ch t t o màu (g i chung là ch th màu).
7.1. Phân lo i ch th
D a vào s t n t i c a d ng màu, các ch th ñư c chia thành ch th m t màu và
ch th hai màu:
Ch th m t màu là lo i ch th mà trong m t pha ch có m t d ng c a ch th có
màu. Ví d :
- Ch th phenolphtalein, trong dung d ch màu d ng axit c a nó không màu còn
màu d ng bazơ c a nó màu h ng.
- Ch th K2CrO4 dùng trong phương pháp Mo, vì hai d ng K2CrO4 (dung d ch
màu vàng) và Ag2CrO4 (k t t a nâu ñ ) n m hai pha khác nhau.
Ch th hai màu là lo i ch th mà trong m t pha có ñ hai d ng màu c a ch th .
Ví d : ch th metyl ñ , trong dung d ch màu d ng axit c a nó có màu ñ còn màu d ng
bazơ c a nó màu vàng.
D a theo ph n ng c a ch th , các ch th màu ñư c chia thành 4 nhóm:
1. Ch th axit bazơ, là các h u cơ có màu, có tính axit, bazơ y u và màu c a các
d ng axit, d ng bazơ là khác nhau, s chuy n màu là chuy n t màu d ng axit sang màu
d ng bazơ và ngư c l i ph thu c vào pH môi trư ng chu n ñ . Ví d : ch th metyl ñ
nói trên, có màu d ng axit là màu ñ , màu c a d ng bazơ là màu vàng, như v y màu
chuy n t vàng sang ñ khi gi m pH dung d ch và ngư c l i t ñ sang vàng khi tăng pH
dung d ch.
2. Ch th oxi hoá kh , là các ch t màu có tính oxi hoá kh và màu c a các d ng
oxi hoá, d ng kh là khác nhau, s chuy n màu là chuy n t màu d ng oxi hoá sang màu
d ng kh và ngư c l i ph thu c vào ñi n th E c a dung d ch. Ví d : ch th
diphenylamin, trong môi trư ng axit, nó có màu d ng oxi hoá là màu tím than, màu c a
d ng kh là không màu, như v y màu chuy n t tím than sang không màu khi gi m E
dung d ch và ngư c l i t không màu sang tím than khi tăng E dung d ch.
3. Ch th k t t a, là các ch t có th t o các k t t a có màu v i các ch t tham gia
ph n ng chu n ñ . Ví d : chu n ñ xác ñ nh ion Cl- b ng AgNO3 theo phương pháp Mo
dùng ion CrO42- làm ch th , vì nó t o k t t a màu nâu ñ Ag2CrO4 v i ion Ag+.
4. Ch th t o ph c, là các hoá ch t có th t o ph c màu v i các ch t tham gia
ph n ng chu n ñ , t c màu ch th t do khác v i màu c a ph c ch t gi a ch th v i
ch t tham gia ph n ng chu n ñ . S chuy n màu là chuy n t màu d ng ch th t do
sang màu d ng ph c ch t c a ch th và ngư c l i ph thu c n ng ñ c a các ch t tham


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………80
gia ph n ng chu n ñ . Ví d : ch th eriocrom T ñen, t i pH = 10, có màu xanh da tr i,
song, ph c ch t c a nó v i ion Mg2+ có màu ñ nho, như v y màu chuy n t xanh da tr i
sang màu ñ nho khi tăng n ng ñ ion Mg2+ và ngư c l i t ñ nho sang xanh da tr i khi
tăng n ng ñ complexon III, hay ch th h tinh b t trong chu n ñ i t d a trên s t o
ph c ch t xanh tím than c a nó v i i t, ch th Fe(NO3)3 trong chu n ñ Fonha d a trên
s t o ph c ch t màu ñ máu c a ion Fe3+ v i ion CNS-.
Như v y, s ñ i màu c a m i ch th ñ u g n li n v i n ng ñ c a các ch t tham
gia ph n ng chu n ñ , hay nói m t cách khác ph thu c vào tr s c a các ñ i lư ng ño
c a dung d ch, ví d , pH, E, pX, pM… Khi các tr s này thay ñ i d n ñ n màu c a dung
d ch thay ñ i.
7.2. Kho ng ñ i màu c a ch th
Khi chu n ñ , tr s chu n ñ liên t c thay ñ i làm cho các thành ph n c a ch th
thay ñ i d n ñ n màu s c thay ñ i. Tuy v y, trong chu n ñ thư ng dùng m t ñ nh n
bi t s thay ñ i màu mà kh năng c a m t ch có h n, nó ch có th nh n ñư c màu s c
trong nh ng gi i h n nh t ñ nh c a n ng ñ ch t màu. Kho ng n ng ñ gi i h n ñó l i
ph thu c vào tr s chu n ñ . Kho ng tr s chu n ñ mà ñó màu c a ch th thay ñ i
m t con ngư i nh n bi t ñư c, ñư c g i là kho ng ñ i màu c a ch th .
Kho ng ñ i màu c a ch th ph thu c vào ch th m t màu hay hai màu.
a. ð i v i nhóm ch th m t màu
V i lo i ch th này, không có s pha tr n màu gi a các d ng c a ch th , nên s
nh n ñư c màu c a m t ph thu c vào n ng ñ c a d ng mang màu. Thư ng m t nh n
ñư c màu khi trong dung d ch có n ng ñ c a d ng mang màu kho ng 10-5 – 10- 6 mol/lít.
Ví d : v i ch th phenolphtalein ch nh n th y màu h ng khi n ng ñ d ng bazơ c a ch
th này trong dung d ch là > 10- 6M.
b. ð i v i nhóm ch th hai màu
ñây, có s pha tr n màu, nên, vi c nh n th y thay ñ i màu c a m t ph thu c
vào t l n ng ñ các d ng mang màu c a ch th .
Thư ng m t ch nh n th y màu c a m t d ng nào ñó khi nó chi m kho ng 1/10
t ng lư ng ch t màu. Ví d : v i ch th axit bazơ:
HInd ⇆ H+ + Ind–
CInd = [HInd] + [Ind–]
m t nh n th y màu chuy n sang màu c a d ng [Ind-] khi: ([Ind-]/CInd ) ≈ 1/10 và không
th y s chuy n n a khi ([Ind-]/CInd ) ≈ 9/10 và t s này thay ñ i ph thu c vào pH dung
d ch.
* V i ch th axit bazơ:
N u kí hi u ch th axit bazơ có d ng axit là HInd và d ng bazơ là Ind-, có:
HInd ⇆ H+ + Ind-
v i h ng s phân li:
KaHInd = [H+] [Ind-]/ [HInd] (III- 70)
Bi n ñ i bi u th c III- 70 s có:
pH = pKaHInd - lg{[HInd]/[Ind-]} (III- 71)
Như trên ñã nói, s ñ i màu mà m t nh n ñư c x y ra khi lư ng c a m t d ng
nào ñó chi m 1/10 t ng lư ng màu, hay t l [Ind-]/[HInd] bi n ñ i t 1/9 ñ n 9/1. T ñó,
bi u th c III- 71 ñư c vi t thành bi u th c III- 72:
pH = pKaHInd ± 1 (III- 72)


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………81
và ñư c g i là kho ng ñ i màu c a ch th HInd; h ng s pKaHInd ñư c g i là ch s ch
th c a ch th axit bazơ.
Ví d : ch th metyl ñ có pKa = 5, thì s ñ i màu c a nó x y ra trong kho ng pH:
4 - 6.
* V i ch th oxi hóa kh :
Thư ng g p các ch th oxi hóa kh là nh ng ch t h u cơ có tính oxi hoá kh :
Indox + ne = Indkh
ñư c ñ c trưng b i th ñi n c c EInd (III- 73):
EInd = E0 Indox / Indkh + (0,059/n)lg{[Indox]/[Indkh]} (III-
73)
V i lí lu n tương t như ph n ch th axit bazơ, s có kho ng ñ i màu c a ch
th oxi hoá kh là:
E = E0 Indox / Indkh ± 0,059/n (III- 74)
và E oIndox / Indkh ñư c g i là ch s ch th c a ch th oxi hoá kh .
Ví d : ch th diphenylamin (ox + 2e = kh) có Eo = 0,76V, thì s ñ i màu c a nó
x y ra trong kho ng E: 0,73 – 0,79V.
* V i ch th t o ph c:
S t o ph c màu c a ch th v i ion kim lo i M:
M + aInd = M(Ind)a
( ñây, b qua ñi n tích c a các h t),
ñư c ñ c trưng b i h ng s b n bi u ki n K’b (vì ch th Ind có th ph n ng v i H+):
K’b = [M(Ind)a]/[M][Ind]a (III- 75)
S ñ i màu x y ra khi có t l ([Ind]/[M(Ind)a] b ng 1/9 hay 9/1, như v y b ng
vi c bi n ñ i bi u th c III- 75 có:
pM1/9 = lgK’b - 1 và pM9/1 = lgK’b + a (III- 76)
như v y, kho ng ñ i màu c a ch th là t pM1/9 ñ n pM9/1 hay có tr s t lgK’b - 1 ñ n
lgK’b + a. Giá tr lgK’b cũng ñư c g i là ch s ch th c a ch th t o ph c.
* V i ch th k t t a:
Vì dung d ch ch th và s n ph m k t t a gi a ch th v i ch t xác ñ nh thu c hai
pha khác nhau, nên có th coi ch th như là ch th m t màu, do ñó lư ng k t t a cũng
ph i ñ t ñ n m t lư ng nh t ñ nh m t m i nh n ñư c. Vì th , n u chu n ñ v i dung d ch
loãng s r t khó nh n màu.

Kho ng ñ i màu c a ch th tính theo các bi u th c III- 72, III- 74 và III- 76 hoàn
toàn mang tính ch t lí thuy t. Trong th c t , kho ng ñ i màu c a các ch th không như
nhau do s nh y c m c a m t v i t ng lo i màu s c có khác nhau. Ví d : M t nh y c m
v i t t c các lo i màu xanh nhưng r t kém nh y v i màu vàng. Cho nên, ñ i v i m t ch
th , thao tác chu n ñ khác nhau có th cho sai s khác nhau. Ví d : Khi dùng ch th
metyl da cam, n u chu n ñ theo chi u gi m pH, m t có th nh n th y s ñ i màu khi ch
có 5% d ng màu ñ , nhưng chu n ñ theo chi u tăng pH thì ch nh n ñư c màu vàng khi
trong dung d ch có t i 20 – 30% d ng màu vàng, do ñó, sai s chu n ñ s l n hơn sai s
trư ng h p trên.
7.3. Nguyên t c ch n ch th
ð chu n ñ ñ t ñ chính xác cho trư c, c n ch n ch th ñáp ng các yêu c u
sau:




Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………82
- Ưu tiên ch n các ph n ng t ch th ñ tránh sai s ch th . Ví d : trong chu n
ñ pemanganat dùng luôn màu tím c a ion MnO4- làm màu ch th .
- Kho ng ñ i màu c a ch th n m tr n trong ho c ít nh t có m t ph n n m trong
bư c nh y c a ñư ng chu n ñ . Ví d : chu n ñ axit m nh b ng bazơ m nh ho c ngư c
l i v i sai s ± 0,1% (bư c nh y pH t 4,3 ñ n 9,7) có th dùng các ch th metyl da cam
(pKa = 3,46), metyl ñ (pKa = 5), quỳ (pKa = 7), phenolphtalein (pKa = 9)… N u không
có ñư ng chu n ñ thì tính sai s ch th (xem chương V) ñ ch n ch th phù h p.
- Ch th ph i có các màu tương ph n nhau rõ r t (∆λmax ≈ 70nm) như v y m t
m i d dàng nh n th y s chuy n màu. Nh ng c p tương ph n màu m t r t d nh n bi t
ñó là: không màu → có màu, màu xám → có màu ho c xanh ⇆ ñ . ng d ng hi u bi t
này ñ b trí chu n ñ sao cho quan sát màu d nh t, ví d : khi chu n ñ trung hoà axit
m nh b ng bazơ m nh v i ch th phenolphtalein nên ñ bazơ trên, ñ màu ch th
chuy n t không màu sang màu ñ .
- N ng ñ ch th ph i v a ñ ñ m t nh n th y s thay ñ i màu, nhưng, không
quá l n d n ñ n sai s chu n ñ , vì th c ch t ph n ng ch th là ph n ng c nh tranh v i
ph n ng gi a ch t c n xác ñ nh và ch t tiêu chu n.



8. CÁC PHÉP CHU N ð THƯ NG DÙNG

8.1. Chu n ñ trung hoà
ñây, có 2 phép chu n ñ : chu n ñ axit và chu n ñ ki m.
a. Chu n ñ axit
Là phép chu n ñ v i dung d ch tiêu chu n là các dung d ch axit m nh, dùng ñ
xác ñ nh các ch t có tính bazơ (các bazơ, các mu i bazơ).
Dung d ch tiêu chu n thư ng ñư c dùng là các dung d ch axit m nh HCl, HNO3
và H2SO4. Các dung d ch này thư ng ñư c pha t các axit HCl, HNO3, H2SO4 ñ c
(TKPT). B i vì, các axit ñ c này không ph i là ch t g c, do chúng d bay hơi (HCl,
HNO3 ñ c) hay d hút m (H2SO4 ñ c), nên dung d ch sau khi pha xong c n ñư c chu n
ñ l i b ng dung d ch các ch t g c như KHCO3 (ðKHCO3 = MKHCO3), Na2CO3 khan
(ðNa2CO3 = MNa2CO3/2), Na2B4O7.10H2O (ðNa2B4O7.10H2O = MNa2B4O7.10H20/2) v i ch th
metyl da cam. M t cách pha khác là dùng các ng fixanan, ví d : ng fixanan HCl,
HNO3, H2SO4.
b. Chu n ñ ki m
Là phép chu n ñ v i dung d ch tiêu chu n là các dung d ch ki m m nh, dùng ñ
xác ñ nh các ch t có tính axit (các axit, các mu i axit).
Dung d ch tiêu chu n thư ng là các dung d ch ki m m nh: NaOH, KOH,
Ba(OH)2. Các dung d ch này thư ng ñư c pha t NaOH, KOH, Ba(OH)2 r n, là nh ng
ch t không ph i là ch t g c do chúng d hút m và h p th CO2. Do ñó, dung d ch thu
ñư c sau khi pha c n l c và chu n ñ l i ñ xác ñ nh n ng ñ b ng dung d ch tiêu chu n
g c như dung d ch H2C2O4 (ðH2C2O4 = MH2C2O4/2) v i ch th phenolphtalein và ñư c b o
qu n kín trong các bình b ng polyetylen. Trong nh ng chu n ñ mà lư ng mu i cacbonat
không nh hư ng ñ n k t qu phân tích thì không c n tách cacbonat (ví d : v i chu n ñ
k t thúc t i pH 4), còn các chu n ñ mà lư ng mu i cacbonat có nh hư ng thì c n lo i



Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………83
chúng ñi b ng cách cho vào dung d ch NaOH, KOH m t ít mu i BaCl2 và l c l y dung
d ch, sau ñó m i xác ñ nh n ng ñ c a các dung d ch này.
c. Các ch t ch th thư ng dùng trong chu n ñ trung hoà
Thư ng dùng ch th là ch t h u cơ có tính axit y u, bazơ y u và có màu d ng axit
khác màu d ng bazơ (b ng B.9.3).
B ng B.9.3: Các ch t ch th thư ng dùng trong chu n ñ trung hoà

Tên ch th Cách pha cho pKaHInd Kho ng Màu c a các d ng
100ml dung d ch ñ i màu axit bazơ
(pH)
Bromthymol 0,1g trong c n 20% 7,30 6,2 – 7,6 vàng xanh
xanh
Metyl da cam 0,1g trong nư c 3,46 3,1 – 4,5 vàng
ñ
Metyl ñ 0,1g trong c n 60% 5,00 4,2 – 6,2 chanh
ñ
Phenol ñ 0,1g trong c n 20% 8,00 6,8 – 8,4 vàng vàng
Phenolphtalein 0,1g trong c n 50% 9,00 8,0 – 10,0 không ñ
màu ñ

d. ng d ng chu n ñ trung hoà
Chu n ñ trung hoà thư ng ñư c ñùng ñ xác ñ nh các ch t có tính ch t axit,
bazơ. Chu n ñ có th ti n hành chu n ñ tr c ti p ho c chu n ñ ngư c. Trong ñ i b
ph n các trư ng h p, thư ng dùng chu n ñ tr c ti p. Trong trư ng h p xác ñ nh các
ch t ít tan (các mu i không tan), các ch t r n, các ch t khí ho c các ch t ph n ng ch m
v i thu c th (ví d : xác ñ nh este), thư ng ti n hành chu n ñ ngư c.
Ví d : xác ñ nh CaCO3, MgCO3, cho chúng tác d ng v i dung d ch tiêu chu n
HCl l y dư, xác ñ nh k t t a (NH4)3P(Mo3O10)4 (amoni molybdatophotphat), cho ch t này
tác d ng v i dung d ch tiêu chu n NaOH l y dư ho c khi xác ñ nh este thì ñun nóng h n
h p este v i NaOH l y dư; sau ñó lư ng dư c a axit ho c bazơ ñư c xác ñ nh b ng dung
d ch tiêu chu n NaOH ho c HCl.
B ng chu n ñ trung hoà có th xác ñ nh h n h p các bazơ ho c h n h p các axit
v i vi c ch n ch th thích h p d a trên s khác nhau v ñ bazơ, ñ axit c a chúng.
Ví du: chu n ñ xác ñ nh h n h p NaOH và Na2CO3 b ng HCl: v i ch th
phenolphtalein, chu n ñ xác ñ nh NaOH và n c 1 c a Na2CO3, còn v i ch th metyl da
cam s chu n ñ ñ ng th i NaOH và c 2 n c c a Na2CO3. T lư ng tiêu t n HCl c a 2
l n chu n ñ suy ra hàm lư ng NaOH và Na2CO3 trong m u.
8.2. Chu n ñ oxi hoá kh
ñây, cũng có 2 phép chu n ñ : chu n ñ oxi hóa và chu n ñ kh .
a. Chu n ñ oxi hoá
Là phép chu n ñ v i dung d ch tiêu chu n là dung d ch các ch t oxi hóa, dùng ñ
xác ñ nh các ch t kh .
Dung d ch tiêu chu n thư ng dùng là KMnO4, K2Cr2O7, I2, Ce(SO4)2, … t ñó
hình thành các phương pháp chu n ñ pemanganat, chu n ñ bicromat, chu n ñ i t…
Các ch t g c thư ng dùng H2C2O4, K2Cr2O7, Ce(SO4)2.
b. Chu n ñ kh
Là phép chu n ñ v i dung d ch tiêu chu n là dung d ch các ch t kh , dùng ñ
xác ñ nh các ch t oxi hoá.


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………84
Dung d ch tiêu chu n thư ng dùng là FeSO4, Ti2(SO4)3, Na2S2O3… t ñó hình
thành các phương pháp chu n ñ s t (II), chu n ñ titan, chu n ñ thiosunphat…
Các ch t g c thư ng dùng K2Cr2O7, KIO3, Ce(SO4)2.
c. Ch th thư ng dùng trong chu n ñ oxi hoá kh
Trong chu n ñ oxi hoá kh thư ng s d ng 3 lo i ch th : t ch th , ch th
không liên quan ñ n ñi n th dung d ch và ch th có liên quan ñ n ñi n th dung d ch.
* T ch th :
ðó là chu n ñ v i dung d ch tiêu chu n KMnO4 trong môi trư ng axit. M t gi t
dư KMnO4 làm dung d ch chuy n t không màu sang màu h ng, báo s k t thúc c a
chu n ñ .
* Ch th không liên quan ñ n ñi n th :
Ch t ch th t o ph c màu v i m t d ng oxi hóa kh c a ch t c n xác ñ nh ho c
thu c th . Khi dư m t gi t dung d ch tiêu chu n s x y ra s chuy n màu. Ví d : chu n
ñ i t v i ch th h tinh b t thì s chuy n màu là do vi c t o ra hay m t ñi màu xanh tím
than c a ph c ch t i t – h tinh b t…
* Ch th liên quan ñ n ñi n th :
ðó là các ch th có tính oxi hoá kh . S chuy n màu c a nó liên quan ch t ñ n
th ñi n c c c a dung d ch. Tuỳ theo t ng ph n ng chu n ñ mà ch n ch th thích h p.
M t s ch th thư ng dùng ñư c nêu b ng B.10.3.




B ng B.10.3: Các ch t ch th thư ng dùng trong chu n ñ oxi hóa kh

EoInd
Tên ch th Cách pha cho 100ml Se Màu c a các d ng
dung d ch trao oxi hoá kh
ñi
Fe(II)(o–phenan- 1,485g o–phenanthrolin + 1,11 1 xanh ñ
throlin)3 (ferroin) 0,695gFeSO4.7H2O
Benzidin 1g trong H2SO4 ñ c 0,92 1 tím không
màu
Diphenylamin 1g trong H2SO4 ñ c 0,76 2 tím không
màu
Axit N– phenyl- 0,2g trong nư c 1,08 2 tím ñ không
anthranylic màu

d. M t s chu n ñ oxi hóa kh thư ng dùng trong phân tích ñ i tư ng nông
nghi p
* Chu n ñ pemanganat (permanganatomet):
ðây là phương pháp chu n ñ v i dung d ch tiêu chu n KMnO4 và thư ng ti n
hành trong môi trư ng axit (pH ≈ 0) theo phương trình ph n ng:
KMnO4 + 5e + 8H+ = K+ + Mn2+ + 4H2O
(tím h ng) (không màu)
E ’MnO4-/ Mn2+ = 1,51V, ([H+] = 1M)
o

ðKMnO4 = MKMnO4/5


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………85
ð làm môi trư ng cho chu n ñ này, dùng axit H2SO4 mà không dùng axit HCl.
Tương t , chu n ñ không ñư c ti n hành n u m u ch a ion Cl-, b i vì, th ñi n c c c a
clo EOCl2 / 2Cl- = 1,36V, nh hơn th ñi n c c c a c p MnO4-/Mn2+, nên ion MnO4- oxi hoá
ñư c ion Cl-:
2MnO4- + 10Cl- + 16H+ = 5Cl2 + 2Mn2+ + 8H2O
Trong trư ng h p không th lo i tr ñư c ion Cl-, thì cho vào dung d ch chu n ñ
MnSO4, ñ h n ch nh hư ng c a ion Cl-.
V i chu n ñ pemanganat không c n dùng ch t ch th , vì b n thân ion MnO4- có
màu tím h ng, s xu t hi n ho c m t màu tím h ng báo hi u ñi m k t thúc chu n ñ . Do
ñó trong chu n ñ tr c ti p luôn b trí KMnO4 trên buret.
Pemanganat là m t ch t oxi hóa m nh nên dùng chu n ñ pemanganat có th xác
ñ nh ñư c nhi u ch t b ng nh ng cách chu n ñ khác nhau:
+ Chu n ñ tr c ti p: Xác ñ nh ñư c nh ng ch t tham gia ph n ng tr c ti p v i
ion MnO4- như: Sn2+, Fe2+, AsO33-, Sb3+, Ti2+, Ti3+, [Fe(CN)6]4-, NO2-, H2O2, H2C2O4,
ancol…
+ Chu n ñ ngư c: Dùng ñ xác ñ nh các ch t kh kém b n trong môi trư ng
axit, do t o ch t bay hơi, d phân hu , như S2-, SO32-, I-…. Trong trư ng h p này, cho
KMnO4 dư vào dung d ch chu n ñ và lư ng dư c a KMnO4 ñư c xác ñ nh l i b ng
dung d ch tiêu chu n FeSO4.
Chu n ñ ngư c cũng còn dùng ñ xác ñ nh các ch t oxi hóa như MnO2, PbO2,
K2Cr2O7, H2O2… Trư c tiên, cho các ch t này ph n ng v i dung d ch tiêu chu n
H2C2O4 hay FeSO4 l y dư, sau ñó lư ng dư c a H2C2O4 hay FeSO4 ñư c xác ñ nh b ng
chu n ñ pemanganat.
+ Chu n ñ th : Các ion kim lo i Ca2+, Sr2+, Ni2+, Co2+, Mn2+, Cd2+, Cu2+…
không ph n ng v i ion MnO4-, nhưng l i t o k t t a hoàn toàn v i ion C2O42-, thu l y
k t t a r i hoà tan trong axit H2SO4 và chu n ñ lư ng axit H2C2O4 gi i phóng ra b ng
KMnO4.
+ Cách pha dung d ch tiêu chu n KMnO4: Vì KMnO4 r n d b phân hu b i ánh
sáng và nhi t ñ cao nên nó không ph i là ch t g c. Sau khi hoà tan lư ng cân ñã tính
vào nư c c t, ñ yên trong bóng t i và nơi mát 72 gi r i ch t l y ph n dung d ch trong
ho c l c dung d ch b ng ph u l c s ho c thu tinh (không l c qua gi y l c). Dung d ch
thu ñư c mang chu n ñ l i b ng dung d ch tiêu chu n g c H2C2O4 nhi t ñ 60 – 80oC
(vì nhi t ñ th p, ph n ng x y ra ch m):
60oC – 80oC
+
10CO2 + 2K+ + 2Mn2+ + 8H2O
2KMnO4 + 5H2C2O4 + 6H =
và b o qu n trong các bình màu nâu nơi t i và nhi t ñ th p.
* Chu n ñ bicromat (bicromatomet):
Là phép chu n ñ v i dung d ch tiêu chu n K2Cr2O7 và ti n hành trong môi
trư ng axit (pH ≈ 0) theo phương trình ph n ng:
K2Cr2O7 + 6e + 14H+ = 2K+ + 2Cr3+ + 7H2O
Eo’Cr2O72-/ 2Cr3+ = 1,36V, ([H+] = 1M)
ðK2Cr2O7 = MK2Cr2O7/ 6
Môi trư ng axit ñư c duy trì b ng axit H2SO4 ho c axit HCl. Khác v i phương
pháp chu n ñ pemanganat, trong chu n ñ này ion Cl- không gây nh hư ng ñ n k t qu
nhi t ñ cao, thì ion Cl- s gây nh hư ng, vì
phân tích. Nhưng khi ti n hành chu n ñ
-
lúc này bicromat oxi hóa ñư c ion Cl , gi i phóng Cl2.


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………86
ð xác ñ nh ñi m tương ñương ph i dùng ch th màu như: diphenylamin,
diphenylbenzidin, natri diphenylaminsulfonat, axit N - phenylantranylic, vì màu da cam
c a ion Cr2O72- có cư ng ñ màu th p và trong chu n ñ , ion màu xanh Cr3+ ñư c t o
thành cũng có cư ng ñ màu th p.
Chu n ñ bicromat ñư c dùng ñ xác ñ nh các ion có tính kh như Fe2+, Sn2+…
(chu n ñ tr c ti p) ho c các h p ch t h u cơ (glyxerin, etanol, mùn…) (chu n ñ
ngư c).
Pha dung d ch tiêu chu n K2Cr2O7: B i vì K2Cr2O7 là ch t g c, nên vi c pha
dung d ch tiêu chu n r t ñơn gi n, ch c n cân chính xác lư ng ñã tính r i hoà tan nó
trong bình ñ nh m c có th tích b ng th tích c n pha.
* Chu n ñ i t - thiosunphat:
Là phương pháp chu n ñ v i dung d ch tiêu chu n là dung d ch i t theo phương
trình ph n ng:
I2 + 2e = 2I- (pH = 0 – 8)
o
E I2/2I- = 0,54V ,
ðI2 = MI2/2
và dung d ch Na2S2O3 tiêu chu n theo phương trình ph n ng:
S4O62- + 2e = 2S2O32-
EoS4O62-/S2O32- = 0,09V
Ph n ng gi a I2 và Na2S2O3 x y ra theo phương tình sau:
I2 + 2Na2S2O3 + 2NaI + Na2S4O6 ,
do ñó ðNa2S2O3 = MNa2S2O3
Phương pháp chu n ñ i t – thiosunphat ñư c s d ng ñ xác ñ nh hàng lo t các
ch t kh và các ch t oxi hóa có tính oxi hoá kh trung bình b ng nhi u cách chu n ñ .
+ Chu n ñ tr c ti p:
Thư ng dùng ñ xác ñ nh các ch t kh (có th oxi hóa kh nh hơn th oxi hóa
kh c a I2) như các ion: S2O32-, CN-, AsO33-, Sb(III). Các chu n ñ ti n hành trong môi
trư ng axit v i ch th là h tinh b t; khi dư I2, h tinh b t s chuy n t không màu sang
màu xanh tím than.
+ Chu n ñ ngư c:
Dùng ñ chu n ñ nh ng ch t kh d b oxi hoá b i oxi c a không khí (SO32-, S2-
…) ho c nh ng ch t h u cơ (như các d u béo…) có n i ñôi ph n ng ch m v i I2. Sau
khi cho các ch t c n xác ñ nh ph n ng hoàn toàn v i dung d ch tiêu chu n I2 l y dư, thì
lư ng I2 dư ñư c chu n ñ b ng dung d ch tiêu chu n Na2S2O3 v i ch th là h tinh b t
(dung d ch chuy n màu t màu xanh tím than sang không màu).
+ Chu n ñ th :
Dùng ñ xác ñ nh các ch t oxi hóa như: ClO3-, BrO3-, IO3-, AsO43-, Cr2O72-,
CrO4 , MnO4-, [Fe(CN)6]3-, Fe3+, Cu2+, Cl2, H2O2, MnO2, PbO2… D a trên nguyên t c:
2-

các ch t này oxi hóa ion i tua trong môi trư ng axit ñ gi i phóng ra I2, sau ñó lư ng I2
ñư c xác ñ nh b ng dung d ch tiêu chu n Na2S2O3 v i ch th h tinh b t. B ng cách này
cũng có th chu n ñ các ch t t o k t t a v i ion CrO42- như Ba2+, Pb2+…
+ Cách pha dung d ch tiêu chu n I2 và Na2S2O3:
Dung d ch tiêu chu n I2 dùng cho chu n ñ tr c ti p và chu n ñ ngư c ñư c pha
t lư ng i t thăng hoa ñã tính trư c trong dung d ch KI 1% (ñ tăng ñ tan và ñ b n c a
dung d ch, vì ñây x y ra ph n ng I2 + KI ⇆ KI3). Sau ñó, n ng ñ chính xác c a dung



Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………87
d ch ñ ơc xác ñ nh b ng dung d ch tiêu chu n Na2S2O3. Dung d ch ñư c b o qu n trong
bình màu và ñ nơi t i, mát.
Trong trư ng h p chu n ñ ngư c có th dùng bi n pháp ñi u ch tr c ti p I2
trong dung d ch b ng ph n ng:
KIO3 + 5KI + 6H+ = 3I2 + 6K+ + 3H2O
ðKIO3 = MKIO3/6
ñây, ch c n l y chính xác m t lư ng KIO3 (KIO3 là ch t g c) tương ñương v i lư ng
I2 c n có và cho tác d ng v i dung d ch KI dư trong môi trư ng axit H2SO4 ho c axit
HCl.
Dung d ch tiêu chu n Na2S2O3 ñư c pha t Na2S2O3.5H2O. Vì Na2S2O3.5H2O
không ph i là ch t g c nên dung d ch sau khi pha c n ñư c xác ñ nh l i n ng ñ b ng
dung d ch tiêu chu n g c K2Cr2O7, KBrO3 hay KIO3 b ng cách cho các dung d ch tiêu
chu n g c K2Cr2O7, KBrO3, KIO3 ph n ng v i KI dư trong môi trư ng axit:
K2Cr2O7 + 6KI + 14H+ = 3I2 + 8K+ + 2Cr3+ + 7H2O
ðK2Cr2O7 = MK2Cr2O7/6
KBrO3 + 6KI + 6H+ = 7K+ + 3I2 + Br- + 3H2O
ðKBrO3 = MKBrO3/6
r i chu n ñ lư ng I2 gi i phóng ra b ng dung d ch Na2S2O3 v i ch th h tinh b t.
Dung d ch Na2S2O3 sau khi pha xong ñư c b sung vài gi t CHCl3 ñ ch ng vi khu n ăn
lưu huỳnh.
Khi s d ng phương pháp i t - thiosunphat c n lưu í:
- Chu n ñ ch ti n hành pH = 0 – 8, b i vì pH th p hơn 0, axit HI có th t
phân h y t o thành I2 (2HI ⇆ H2+I2), còn pH > 8 s x y ra ph n ng:
- - -
I2 + 2OH ⇆ IO + I + H2O
gây m t i t ho c cho ph n ng ph b i kh năng oxi hóa m nh c a IO-.
- Do ph n ng c a I2 v i ch t kh ho c c a I- v i ch t oxi hóa thư ng x y ra
ch m, nên c n có th i gian cho ph n ng x y ra hoàn toàn.
- I t d bay hơi, nên không chu n ñ v i dung d ch nóng và khi chu n ñ gián
ti p, ph i ñ y kín bình ph n ng trong khi I2 ph n ng v i ch t kh hay khi ñi u ch I2.
- B m t m t s ch t k t t a, ch t keo có kh năng h p th I2,, nên khi chu n ñ
c n l c kĩ, nh t là g n ñi m tương ñương.
- Ph c ch t i t – h tinh b t ch thu n ngh ch khi n ng ñ i t th p, nên khi chu n
ñ gián ti p ph i chu n ñ không có ch th ñ n khi n ng ñ i t còn r t th p (màu vàng
nh t) m i cho ch th vào và chu n ñ ti p.
- Dung d ch KI d b oxi không khí oxi hóa:
4I- + O2 + 2H2O ⇆ I2 + 4OH-
nên trong chu n ñ th c n làm m u tr ng. Cũng do ph n ng này, mà trong chu n ñ
gián ti p s m t màu c a ch th ch c n b n trong 30 giây, vì sau ñó, màu có th s tái
xu t hi n.
- Dung d ch Na2S2O3 không b n trong môi trư ng axit m nh:
Na2S2O3 + 2H+ = 2Na+ + S ↓ + SO2↑
nên nó ñư c b trí buret và nh t t vào bình ph n ng.
- N ng ñ c a các dung d ch tiêu chu n I2 và Na2S2O3 c n ñư c ki m tra thư ng
xuyên.
* ng d ng chu n ñ oxi hóa kh :



Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………88
Dư i ñây trình bày nguyên t c xác ñ nh m t s ion hay h p ch t thư ng g p trong
nông nghi p b ng chu n ñ oxi hóa kh .
+ Xác ñ nh ion Fe3+:
Ion Fe3+ ñư c kh v ion Fe2+ b ng SnCl2 (lư ng SnCl2 dư ñư c oxi hóa b ng
HgCl2), sau ñó chu n ñ lư ng Fe2+ t o thành b ng dung d ch tiêu chu n KMnO4 hay
K2Cr2O7 trong môi trư ng axit.
Ion Fe3+ cũng ñư c xác ñ nh b ng chu n ñ i t – thiosunphat. Trư c h t cho ion
3+
Fe ph n ng v i KI l y dư, r i chu n ñ lư ng I2 gi i phóng ra b ng Na2S2O3 v i ch
th h tinh b t.
+ Xác ñ nh ion Cu2+:
Ion Cu2+ ñư c xác ñ nh b ng chu n ñ i t – thiosunphat. Trư c tiên cho Cu2+ tác
d ng v i KI l y dư trong môi trư ng pH 3 – 4 và v i s có m t c a KCNS, sau ñó chu n
ñ lư ng I2 gi i phóng ra b ng Na2S2O3 v i ch th h tinh b t.
+ Xác ñ nh ion Ca2+:
Ion Ca2+ ñư c xác ñ nh gián ti p b ng chu n ñ pemanganat d a trên vi c th ion
Ca2+ b ng lư ng tương ñương CaC2O4. Sau ñó hoà tan CaC4O4 trong môi trư ng axit
H2SO4 và chu n ñ lư ng axit H2C2O4 gi i phóng ra b ng KMnO4.
+ Xác ñ nh mùn trong ñ t:
Cho ñ t tác d ng v i dung d ch tiêu chu n K2Cr2O7 l y dư trong môi trư ng axit
H2SO4 50% nhi t ñ 200oC. Lư ng dư c a K2Cr2O7 ñư c chu n ñ l i b ng dung d ch
tiêu chu n FeSO4.
+ Xác ñ nh ch s i t c a d u béo:
Hoà tan d u béo trong clorophoc, cho vào ñó dung d ch I2 l y dư. Sau 15 phút
chu n ñ lư ng i t dư b ng Na2S2O3 v i ch th h tinh b t.
8.3. Chu n ñ k t t a
S lư ng ph n ng t o k t t a nhi u nhưng ch có r t ít các ph n ng tho mãn
các ñi u ki n c a phương pháp phân tích th tích. Trong phân tích các ñ i tư ng nông
nghi p, thư ng ch s d ng ph n ng c a dung d ch tiêu chu n AgNO3 ñ chu n ñ xác
ñ nh các ion nhóm halogenua Cl-, Br-, I- và CNS- (X-):
Ag+ + X- = AgX↓
Phương pháp chu n ñ này g i là chu n ñ b c (argentomet).
Chu n ñ b c thư ng ñư c ti n hành theo hai cách: chu n ñ tr c ti p (phương
pháp Mo, phương pháp Fajans) và chu n ñ ngư c (phương pháp Fonha).
a. Phương pháp Mo (Mohr)
Dùng ñ xác ñ nh các ion Cl-, Br- (X-) v i ch th K2CrO4. Do các k t t a AgCl,
AgBr có ñ tan nh hơn ñ tan c a k t t a Ag2CrO4 (TAgCl = 1,78 . 10-10, TAgBr = 1,5 . 10-
12
, TAg2CrO4 = 1,1 . 10-12), nên các k t t a AgCl, AgBr hình thành trư c và ch khi ñ n
ñi m tương ñương k t t a Ag2CrO4 m i hình thành:
AgNO3 + X- = AgX↓ + NO3-
tr n g
2Ag+ + CrO42- = Ag2CrO4↓
nâu ñ
Trong chu n ñ , b trí AgNO3 trên buret, nên s chuy n màu là t k t t a màu
tr ng sang k t t a màu nâu.
Trong phương pháp Mo c n lưu í:



Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………89
- Chu n ñ ch ti n hành môi trư ng có pH 6,5 – 10, b i vì môi trư ng ki m
pH > 10 s x y ra ph n ng:
2Ag+ + 2OH- = Ag2O↓ + H2O
làm tiêu t n thu c th gây nên sai s , còn trong môi trư ng axit k t t a Ag2CrO4 không
hình thành, nên không có ph n ng ch th .
- Do chu n ñ trong môi trư ng trung tính, nên các ion gây nhi u như CO32-,
PO43-… c n ph i ñư c tách trư c khi chu n ñ .
- ði m k t thúc chu n ñ ph thu c vào n ng ñ ch th , nên c n tính n ng ñ
K2CrO4 c n thi t cho t ng chu n ñ . Ví d : Chu n ñ xác ñ nh ion Cl-, t i ñi m tương
ñương có:
pCl = - lg(TAgCl)1/2 = 4,88 = pAg+, t c n ng ñ [Ag+] = 1,3 . 10-5 M.
Như v y, ñ Ag2CrO4 k t t a, n ng ñ CrO42- t i ñi m tương ñương là:
[CrO42-] = TAg2CrO4/[Ag+]2 = 1,1.10-12/(1,3.10-5)2 = 6,5.10-3 M.
- Không dùng phương pháp này ñ chu n ñ xác ñ nh các ion I-, CNS- vì các k t
t a AgI, AgCNS h p ph m nh ion CrO42- nên s chuy n màu c a ch th không rõ ràng.
b. Phương pháp Fonha (Volhard)
Phương pháp d a vào s chu n ñ xác ñ nh ion Ag+ b ng dung d ch tiêu chu n
KCNS hay NH4CNS v i ch th là Fe(NO3)3. T i ñi m tương ñương, trong dung d ch xu t
hi n màu h ng c a ph c ch t [FeCNS]2+:
Ag+ + KCNS = AgCNS ↓ + K+
tr n g
KCNS + Fe(NO3)3 = [FeCNS]2+ + K+ + 3NO3- (t i pH ≈ 1 -
2)
h ng
Phương pháp Fonha dùng ñ chu n ñ tr c ti p CNS-, nhưng cũng ñư c dùng ñ
xác ñ nh các ion Cl-, Br-, I- (song, ch y u là chu n ñ ion Cl-) b ng chu n ñ ngư c.
Khi xác ñ nh ion Cl-, cho vào dung d ch phân tích có pH ≈ 1- 2 dung d ch tiêu
chu n AgNO3 l y dư. Lư ng dư c a ion Ag+ ñư c xác ñ nh b ng chu n ñ v i dung d ch
tiêu chu n KCNS hay NH4CNS v i ch th là ion Fe3+ như ñã trình bày trên.
So v i phương pháp Mo trong xác ñ nh ion Cl-, phương pháp Fonha ti n hành
chu n ñ gián ti p nên sai s l n hơn, nhưng có ưu ñi m là chu n ñ ti n hành trong môi
trư ng axit nên nh hư ng c a các ion CO32-, PO43-… không t n t i, do các k t t a
Ag2CO3, Ag3PO4 không hình thành trong môi trư ng axit (pH = 1 - 2).
Phương pháp Fonha cũng ñư c dùng ñ xác ñ nh các ion PO43-, CrO42-…, song,
trư c khi chu n ñ lư ng ion Ag+ dư c n l c b k t t a.
Dung d ch tiêu chu n AgNO3, KCNS, NH4CNS ñư c pha t các hóa ch t tương
ng. Nhưng vì các hóa ch t này không ph i là ch t g c, do b nhi t ñ và ánh sáng phân
hu (AgNO3) ho c b oxi không khí oxi hoá (KCNS, NH4CNS), nên dung d ch pha xong
c n chu n ñ l i b ng dung d ch tiêu chu n g c NaCl theo phương pháp Mo ho c Fonha.
8.4. Chu n ñ complexon
Vi c s d ng r ng rãi thu c th h u cơ vào Hóa phân tích ñã m r ng ph m vi
ng d ng c a chu n ñ t o ph c.
Kho ng 30 năm g n ñây, ñã xu t hi n nhi u công trình nghiên c u v s t o ph c
c a các h p ch t ch a nhóm aminopolycacboxylic, các h p ch t này ñư c g i chung là
các complexon. Thư ng s d ng 3 h p ch t sau:
CH2 – COOH


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………90
N — CH2 – COOH
CH2 – COOH
axit nitriltriaxetic (complexon I)
HOOC – CH2 CH2 – COOH
N  CH2  CH2  N
HOOC – CH2 CH2 – COOH
axit etylendiamintetraaxetic (complexon II , EDTA)

HOOC – CH2 CH2 – COONa
N  CH2  CH2  N
NaOOC – CH2 CH2 – COOH
dinatri etylendiamintetraaxetat (complexon III, Na2EDTA, Na2H2Y, Trilon B…)

Các h p ch t complexon ñ u t o ph c ch t b n v i hàng lo t các ion kim lo i v i
thành ph n phân t 1:1, nên chúng ñ u có th s d ng làm thu c th trong chu n ñ xác
ñ nh các ion kim lo i. Song, h p ch t complexon III ñư c s d ng nhi u nh t, vì ph c
c a nó v i ion kim lo i r t b n (b ng B.11.3), nó d tan trong nư c hơn complexon II và
tinh th Na2EDTA. 2H2O có th ñư c coi là ch t g c. S t o ph c c a complexon III v i
các ion kim lo i ñư c th hi n qua phương trình:
Na2H2Y + Mm+ = MY m-4 + 2H+ + 2Na+
ñây, quy ñ nh: ðNa2EDTA = MNa2EDTA/2, nên ðMm+ = MMm+/2.
EDTA là m t axit h u cơ 4 l n axit v i pKa1 = 2,0, pKa2 = 2,76, pKa3 = 6,16 và
pKa4 = 10,26, nên s t o ph c MYm-4 s ph thu c vào pH môi trư ng. Ph c ch t càng
b n thì càng có kh năng hình thành pH th p hơn. D a trên kh năng này có th chia
các ph c ch t thành 3 nhóm:
- Nhóm ph c ch t hình thành môi trư ng axit m nh (pH 1 – 2): g m ph c ch t
c a ñ i b ph n các ion kim lo i n ng hóa tr +3, +4 như Fe3+, Cr3+, Th4+…
- Nhóm ph c ch t hình thành môi trư ng pH > 4: g m ph c ch t c a ñ i b
ph n các ion kim lo i n ng hóa tr +2 như: Zn2+, Pb2+, Cu2+, Co2+, Ni2+, Fe2+…và ion
Al3+.
- Nhóm các ph c ch t hình thành môi trư ng pH ≥ 10: g m ph c ch t c a các
ion Ca , Mg2+, Ba2+, Sr2+.
2+

ðây là cơ s c a vi c chu n ñ phân ño n các ion kim lo i.
B ng B.11.3. H ng s b n ph c ch t c a m t s ion kim lo i v i
axit etylendiamintetraaxetic

Cation Ph c ch t lg KMYm-4 Cation Ph c ch t lg KMYm-4
Ag+ AgY 3- Mn2+ MnY 2-
7,2 14,04
Pb2+ PbY 2- Al3+ AlY -
18,04 16,13
Hg2+ HgY 2- Zn2+ ZnY 2-
21,8 16,5
Cu2+ CuY 2- Ca2+ CaY 2-
18,8 10,96
Cd2+ CdY 2- Sr2+ SrY 2-
16,46 8,63
Ni2+ NiY 2- Ba2+ BaY 2-
18,62 7,76
Co2+ CoY 2- Mg2+ MgY 2-
16,31 8,69
Fe2+ FeY 2- Cr3+ CrY -
14,33 24,0
Fe3+ FeY - Th4+
25,1 ThY 23,2


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………91
a. Ch th trong phương pháp chu n ñ t o ph c
Các ch t ch th là các h p ch t t o ph c ch t màu v i ion kim lo i:
M + aInd ⇆ M(Ind)a, ( ñây b qua ñi n tích)
nên thư ng g i các ch th màu lo i này là ch th màu kim lo i. T i ñi m tương ñương,
dung d ch tiêu chu n (ví d : dung d ch complexon III) ph n ng v i ph c ch t M(Ind)a:
Na2H2Y + M(Ind)a = MYm-4 + aInd + 2Na+ + 2H+
làm màu c a dung d ch chuy n t màu c a ph c ch t M(Ind)a sang màu c a ch th t do
Ind. ð s chuy n màu x y ra, b t bu c ph c ch t MYm-4 ph i b n hơn ph c ch t
M(Ind)a.
Do ph n ng t o các ph c ch t MYm-4 và M(Ind)a ph thu c vào pH môi trư ng,
nên mu n cho ph n ng ch th nh y c n duy trì pH giá tr thích h p b ng dung d ch
ñ m pH.
Trong chu n ñ complexon, thư ng dùng các ch t ch th màu là các h p ch t h u
cơ có tính axit, bazơ và t o ph c ch t màu v i ion kim lo i, như v y ñ i v i m t ch th
có th có nhi u màu ng v i t ng d ng c a ch th : màu d ng axit, màu d ng bazơ, màu
d ng ph c ch t. Cho nên ñ m t ch th tho mãn ñư c ñi u ki n c a ch t ch th (m c
7.2 chương III) c n duy trì pH dung d ch giá tr xác ñ nh. Ví d : V i ch th ericrom T
ñen (H2Ind-):
pH = 6,3 pH = 11,5
H2 Ind- HInd2- Ind3-
⇆ ⇆
xanh vàng da cam
ñ
pH ≈
và màu c a ph c ch t v i ion kim lo i là màu ñ nho, nên c n ti n hành chu n ñ
10 v i dung d ch ñ m amoni, ñ s chuy n màu c a ch th là rõ r t nh t: xanh ⇆ ñ .
M t s ch th thư ng dùng cũng như ph m vi ng d ng c a chúng ñư c trình bày
b ng B.12.3.
b. ng d ng chu n ñ complexon III
Chu n ñ complexon III có th ti n hành theo 3 cách: chu n ñ tr c ti p, chu n
ñ ngư c, chu n ñ th .
* Chu n ñ tr c ti p:
ðư c dùng khi ph n ng t o ph c x y ra nhanh, thu n ngh ch và có ch th thích
h p. b ng B.12.3 trình bày các ion kim lo i ñư c xác ñ nh tr c ti p b ng nh ng ch th
khác nhau.
B ng B.12.3. M t s ch th thư ng dùng trong chu n ñ complexon III

Tên ch th Cách pha ch ch Ion kim lo i ñư c pH môi trư ng
th xác ñ nh tr c ti p
Ca2+
Murexit 1% trong NaCl pH 12
Cu2+, Ni2+, Co2+ ≈10, ñ m amoni
Mg2+, Mn2+, Zn2+,
Eriocrom T ñen 1% trong NaCl 10, ñ m amoni
Cd2+, Pb2+
Bi3+, Th4+
Xylenol da cam 0,5% trong etanol 1–3
Hg2+, Cd2+, Zn2+… 5–6
Ca2+
Fluorexon 2% trong nư c 12
Fe3+
Axit sunphosalixylic 5% trong nư c 2


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………92
* Chu n ñ ngư c:
Dùng ñ xác ñ nh các ion kim lo i t o ph c ch m v i complexon III như Al3+,
Cr3+… ho c xác ñ nh các ion d b thu phân, ho c không có ch th thích h p. Trong
trư ng h p này, thư ng cho các ion c n xác ñ nh ph n ng v i lư ng dung d ch tiêu
chu n l y dư, sau ñó lư ng dung d ch tiêu chu n dư ñư c chu n ñ b ng MgSO4 v i ch
th eriocrom T ñen ho c b ng các dung d ch tiêu chu n khác như ZnSO4, Pb(NO3)2… n u
ph c ch t c a các ion này kém b n hơn ph c ch t c a các ch t c n xác ñ nh.
* Chu n ñ th :
Dùng ñ xác ñ nh m t s ion kim lo i t o ph c ch t MYm-4 b n hơn ph c ch t c a
ion Mg2+ (MgY2-). ñây, cho ion c n xác ñ nh ph n ng v i ph c ch t MgY2-:
Mm+ + MgY2- = MYm-4 + Mg2+
2+
sau ñó lư ng ion Mg gi i phóng ra ñư c chu n ñ b ng complexon III v i ch th
eriocrom T ñen.
Chu n ñ complexon III cho phép xác ñ nh nhi u ion trong h n h p d a trên s
chu n ñ phân ño n và s che các ion gây nhi u.
Chu n ñ phân ño n d a trên s khác nhau v ñ b n c a các ph c ch t pH
khác nhau. Gi thi t trong h n h p có nhi u ion thì ti n hành chu n ñ xác ñ nh các ion
M4+ t i pH < 1 (Ti4+, Zr4+…), chu n ñ các ion M3+ t i pH 2 – 3 (Fe3+, Bi3+…), sau ñó
chu n các ion M2+, Al3+ t i pH 3 – 5, còn các ion Ca2+, Mg2+, Sr2+ ñư c chu n ñ cu i
cùng t i pH ≥ 10. Ví d : chu n ñ xác ñ nh h n h p Fe3+, Mg2+, ñ u tiên chu n ñ xác
ñ nh ion Fe3+ pH = 2 v i ch th axit sunphosalyxilic, sau ñó chu n ñ ti p ion Mg2+ t i
pH = 10 v i ch th eriocrom T ñen.
Chu n ñ v i s che các ion gây nhi u là d a trên s t o ph c ch t b n c a các
ion gây nhi u v i các ph i t khác nhau; các ph c ch t này b n hơn ph c ch t MYm-4 nên
các ion kim lo i gây nhi u s không tham gia ph n ng v i complexon III. Ví d :
Dùng KCN có th che: Fe3+, Cd2+, Hg2+, Cu2+, Zn2+, Ag+, Ni2+, Co2+.
Dùng trietanolanmin ñ che Fe3+, Al3+.
Dùng F- che Al3+ , Ti4+, Fe3+, Zr4+…
Tóm l i, chu n ñ complexon III v i các cách thao tác khác nhau cho phép xác
ñ nh hàng lo t các ion và phương pháp này càng ngày càng ñư c ng d ng nhi u trong
phân tích ñ nh lư ng. Dư i ñây là nguyên t c chu n ñ m t s ion thư ng g p trong nông
nghi p.


+ Xác ñ nh ion Fe3+:
Dung d ch ch a ion Fe3+ ñư c trung hòa v pH = 2 và ñun ñ n nhi t ñ 60oC. Sau
khi cho vào dung d ch vài tinh th axit sunphosalixylic, thì chu n ñ ion s t (III) b ng
complexon III ñ n khi màu dung d ch chuy n t màu h ng sang không màu ho c màu
vàng nh t (màu c a ph c ch t FeY-). ð nh hư ng c a màu vàng c a ph c ch t FeY- là
không ñáng k , c n chu n ñ v i dung d ch loãng (≈ 0,001M).
+ Xác ñ nh ñ c ng c a nư c (Xác ñ nh ion canxi và ion magie):
Dung d ch ch a các ion Ca2+ và Mg2+ thì ñư c ñi u ch nh v pH ≈ 10 b ng dung
d ch ñ m amoni và ñư c chu n ñ b ng complexon III v i ch th eriocrom T ñen (t ñ
sang xanh).




Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………93
Còn n u xác ñ nh riêng ion Ca2+, thì dung d ch ñư c ñi u ch nh v pH = 12 (ion
2+
Mg s b k t t a dư i d ng Mg(OH)2 và không tham gia ph n ng) và chu n ñ xác
ñ nh ion Ca2+ b ng complexon III v i ch th murexit (t màu ñ sang màu tím).
+ Xác ñ nh ion Al3+:
Cho vào dung d ch (pH = 4) ch a ion Al3+ lư ng complexon III l y dư. Sau khi
pha loãng dung d ch và cho thêm pyridin, lư ng complexon III dư ñư c chu n ñ b ng
dung d ch ZnSO4 tiêu chu n v i ch th eriocrom T ñen (t màu xanh sang màu ñ ).
+ Xác ñ nh ion PO43-:
Ion PO43- ñư c k t t a dư i d ng MgNH4PO4. 6H2O và ñư c hòa tan l i b ng axit
HCl. Sau khi cho vào dung d ch lư ng complexon III l y dư và ch nh pH v pH = 10
b ng dung d ch ñ m anioni, thì lư ng dư c a complexon III ñư c chu n ñ b ng dung
d ch tiêu chu n MgSO4 v i ch th eriocrom T ñen ñ n khi dung d ch chuy n t màu xanh
sang màu ñ .
+ Xác ñ nh ion SO42-:
Cho vào dung d ch lư ng BaCl2 l y dư, l c b k t t a BaSO4. Cho vào dung d ch
l c lư ng complexon III l y dư và ñi u ch nh pH v pH = 10 (ñ m amoni),
r i chu n ñ lư ng complexon III dư b ng dung d ch tiêu chu n MgSO4 v i ch th
eriocrom T ñen ñ n khi dung d ch chuy n t màu xanh sang màu ñ .

9. ƯU NHƯ C ðI M C A PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH TH TÍCH

Phương pháp phân tích th tích có nh ng ưu như c ñi m chính sau:
- Ưu ñi m:
- Trang thi t b dùng trong phân tích ñơn gi n và không ñ t ti n nên, có kh năng
ph c p cao.
- ð chính xác cao, nên cũng ñư c dùng làm phương pháp chu n ñ ki m tra các
phương pháp khác và ñ ki m tra các dung d ch m .
- Có th dùng ñ phân tích nhi u ion vô cơ.
- T c ñ phân tích cao, cao hơn phương pháp phân tích kh i lư ng k t t a nhi u
l n.
- Có kh năng t ñ ng hoá, n u s d ng ch th là các công c ño.
- Như c ñi m:
- ð chính xác không b ng phương pháp phân tích kh i lư ng k t t a.
- Ph ng d ng không l n như phương pháp phân tích kh i lư ng k t t a. Nhi u
ph n ng t o k t t a không ñư c s d ng trong chu n ñ .

Câu h i ôn t p
1. Nh ng yêu c u c a ph n ng chu n ñ ?
2. Phân lo i các phương pháp chu n ñ ? Cách tính ñương lư ng gam c a các ch t tham
gia ph n ng chu n ñ ?
3. Cách pha ch dung d ch tiêu chu n?
4. Các lo i n ng ñ thư ng dùng trong phân tích th tích? Cách tính k t qu phân tích?
5. ðư ng chu n ñ là gì? Cách xây d ng ñư ng chu n ñ c a t ng ph n ng chu n ñ ?
6. S ñ i màu c a ch th dùng trong chu n ñ ? Cách ch n ch th ?
7. ng d ng ñư ng chu n ñ trong vi c ch n ch th và trong xác ñ nh sai s ch th ?


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………94
8. Các phép chu n ñ thư ng dùng (chu n ñ trung hoà, chu n ñ oxi hóa kh , chu n ñ
k t t a, chu n ñ t o ph c), nguyên t c và ph m vi ng d ng c a chúng?

Bài t p
1. C n cân chính xác bao nhiêu gam H2C2O4.2H2O (TKPT) ñ pha ñư c 2 lít dung d ch
tiêu chu n 0,1N dùng trong chu n ñ xác ñ nh KMnO4 trong môi trư ng axit. (ðáp s :
12,6000gam).
2. Tính s gam Na2CO3 (TKPT) ñ pha 250 ml dung d ch, bi t r ng chu n ñ 20 ml dung
d ch này thì h t 30 ml dung d ch HCl 0,05N n u k t thúc chu n ñ t i pH = 8,3. Cho: các
h ng s axit c a H2CO3 là Ka1 = 4,5.10-7; Ka2 = 4,8.10-11. (ðáp s : 1,9875gam).
3. Chu n ñ 20 ml dung d ch h n h p hai axit H2SO4 và H3PO4. N u k t thúc chu n ñ
t i pH = 4,66 thì h t 15 ml dung d ch NaOH 0,1N. N u k t thúc chu n ñ t i pH = 9,8 thì
h t 25 ml dung d ch NaOH 0,1N. Tính n ng ñ mol/l c a m i axit trong h n h p ñ u.
Cho: các pKa c a H3PO4 là pKa1 = 2,12; pKa2 = 7,21; pKa3 = 12,38; axit H2SO4 ñi n li
hoàn toàn. (ðáp s : H2SO4 0,0125M, H3PO4 0,05M).
4. Chu n ñ 20 ml dung d ch CH3COOH 0,1N b ng dung d ch NaOH 0,1N. N u phép
chu n ñ m c sai s : ± 1%, thì khi k t thúc chu n ñ pH c a dung d ch b ng bao nhiêu?
Bi t pKa c a CH3COOH = 4,76. (ðáp s : pH –0,1% = 6,76, pH +0,1% = 10,7).
5. Cho 50ml dung d ch NaOH 0,1N vào 90 ml dung d ch CH3COOH 0,07N, tính pH
dung d ch sau ph n ng! C n thêm vào bao nhiêu ml dung d ch NaOH 0,1N n a thì t i
ñi m tương ñương? Bi t pKa c a CH3COOH = 4,76. (ðáp s : pH = 5,34, 13ml NaOH
0,1N).
6. Cân 6 gam m u g m NaOH, Na2CO3 và H2O pha thành 1 lít dung d ch. Bi t r ng,
chu n ñ 25ml dung d ch này thì h t 16,5 ml dung d ch HCl 0,1N n u k t thúc chu n ñ
t i pH 8,3 v i ch th phenolphtalein); còn khi cũng chu n ñ lư ng trên, nhưng k t thúc
chu n ñ t i pH = 4 (ch th metyl da cam) thì h t 20,5 ml dung d ch HCl 0,1N. Tính %
kh i lư ng các ch t trong m u phân tích? Bi t: H2CO3 có pKa1 = 6,35; pKa2 = 10,32.
(ðáp s : 33,33% NaOH, 28,26% Na2CO3, 38,41% H2O).
7. T dung d ch HCl 0,3 N và dung d ch NH4OH 0,2N, tính th tích m i dung d ch c n
l y ñ pha ñư c 250 ml dung d ch ñ m có pH = 8,46. Bi t: pKb c a NH4OH = 4,74. (ðáp
s : 89,3ml HCl, 160,7ml NH4OH).
8. T dung d ch CH3COOH 1M và dung d ch CH3COONa 1M, hãy tính th tích c n l y
các dung d ch ñ pha 250 ml dung d ch ñ m CH3COOH/CH3COONa 1M có pH = 5,08.
Bi t: pKa c a CH3COOH = 4,76. (ðáp s : 83,3ml CH3COOH, 166,7ml CH3COONa).
9. Cân 1,2 gam m u ch a Na2CO3, NaHCO3 và t p ch t trơ hoà thành 250 ml dung d ch.
Chu n ñ 50 ml dung d ch này, n u k t thúc chu n ñ t i pH = 8,3 thì h t 5,7 ml dung
d ch HCl 0,2N, n u k t thúc chu n ñ t i pH = 4 thì h t 15,2 ml dung d ch HCl 0,2 N.
Tính % kh i lư ng c a m i mu i trong m u phân tích. Bi t: H2CO3 có pKa1 = 6,35; pKa2
= 10,32. (ðáp s : 50,35% Na2CO3, 26,6% NaHCO3).
10. Cân 0,588gam K2Cr2O7, hoà thành 300 ml dung d ch. C n bao nhiêu ml dung d ch
này, ñ khi thêm KI dư và H2SO4 loãng r i chu n ñ lư ng I2 gi i phóng ra h t 25,16 ml
dung d ch Na2S2O3 0,1N. (ðáp s : 62,9ml).
11. Hoà tan 4,895 g m u ch ch a KCl và NaCl thành 500 ml dung d ch. Chu n ñ 25 ml
dung d ch này h t 20 ml dung d ch AgNO3 0,1N. Tính % kh i lư ng c a CaCl2 trong
m u. (ðáp s : 76% KCl).



Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………95
11. Hoà tan 2,062g m u ch ch a CaCl2 và MgCl2 thành 500 ml dung d ch. Chu n ñ 25
ml dung d ch này h t 35 ml dung d ch AgNO3 0,1N. Tính % kh i lư ng c a KCl trong
m u. (ðáp s : 53,83% KCl).
12. Thêm 40 ml dung d ch (NH4)2C2O4 0,1N vào 25 ml dung d ch ch a ion Ca2+. L c b
k t t a, l y ph n dung d ch. Ti n hành chu n ñ dung d ch này trong môi trư ng H2SO4
loãng h t 15 ml KMnO4 0,15N. Tính s gam ion Ca2+ có trong 1 lít dung d ch. (ðáp s :
1,4g ion Ca2+).
13. Hoà tan 5 gam m u ch a ion Pb2+ thành dung d ch r i k t t a toàn b lư ng ion Pb2+
dư i d ng PbCrO4. Hoà tan k t t a b ng H2SO4 loãng và thêm KI dư. Chu n ñ lư ng I2
gi i phóng ra h t 25 ml dung d ch Na2S2O3 0,2N. Tính % kh i lư ng Pb trong m u. (ðáp
s : 6,9% Pb).
14. Hòa tan hoàn toàn 0,2425 gam m u ch ch a mu i c a các ion Ca2+ và Mg2+ thành
500 ml dung d ch. L y 20 ml dung d ch này và ñi u ch nh pH ñ n 10 r i chu n ñ h t
11,75ml dung d ch complexon III 0,016N v i ch th eriocrom T ñen. N u chu n ñ 10
ml dung d ch này pH = 12 v i ch th murexit h t 4,85 ml dung d ch Trilon B nói trên.
Tính % kh i lư ng c a Ca và Mg trong ñá vôi. (ðáp s : 32% Ca, 4,06% Mg).
15. Tính s ml dung d ch ch th K2CrO4 0,5M cho vào 20 ml dung d ch NaCl 0,1N, ñ
khi chu n ñ xác ñ nh ion Cl- b ng dung d ch AgNO3 0,05N thì m c sai s + 0,1%. Bi t:
TAgCl = 1,78.10-10; T Ag2CrO4 = 1,1.10-12. (ðáp s : ≈ 0,12ml).
16. Hoà tan 0,0202 gam ñá vôi r i k t t a hoàn toàn ion Ca2+ dư i d ng CaC2O4. Hoà tan
k t t a b ng dung d ch H2SO4 loãng dư r i thêm vào ñó 35 ml dung d ch KMnO4
0,0366N. Lư ng KMnO4 dư ñư c chu n b ng 9,57 ml dung d ch FeSO4 0,1N. Tính %
kh i lư ng c a Ca trong m u phân tích. (ðáp s :31,9%).
17. M t m u nư c khoáng ch ch a mu i hydrocacbonat và sunphat c a các ion Ca2+ và
Mg2+. Chu n ñ 100ml nư c này v i ch th metyl da cam (pHkt = 4) h t 20,5 ml dung
d ch HCl 0,04N. M t khác, sau khi ñun nóng r i chu n ñ 50 ml nư c khoáng này pH =
10 v i ch th eriocrom T ñen thì h t 20 ml dung d ch Trilon B 0,025N. Tính ñ c ng
toàn ph n và ñ c ng vĩnh c u c a nư c khoáng. (ðáp s : ð c ng t m th i K = 8,2, ñ
c ng vĩnh c u K = 10).
18. Hoà tan 5 gam m u có ch a ñ ng thành 250ml dung d ch ion Cu2+. L y 25 ml dung
dich này cho tác d ng v i dung d ch KCNS và KI l y dư. Chu n ñ lư ng I2 gi i phóng
ra h t 15 ml dung d ch Na2S2O3 0,1N. Tính % kh i lư ng Cu trong m u. (ðáp s :19,2%
Cu).




Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………96
Chương IV

PHÂN TÍCH CÔNG C
1. PHÂN LO I PHƯƠNG PHÁP

Phân tích công c là cách thư ng g i c a phân tích b ng công c g m các phương
pháp phân tích mà ñó dùng các máy ño ñ ñánh giá và theo dõi các ñ i lư ng v t lí, hoá
h c liên quan ñ n h phân tích. Phân tích công c là lĩnh v c r t r ng bao g m nhi u
phương pháp khác nhau, d a vào tương tác c a ch t c n phân tích v i các tác nhân phân
tích và tính ch t ñ c trưng c a ñ i lư ng ño có th chia thành các nhóm cơ b n sau: các
phương pháp quang h c, các phương pháp ño ñi n t , các phương pháp tách, các phương
pháp nhi t.
1.1. Nhóm phương pháp quang h c
D a trên s tương tác c a ch t c n phân tích v i các b c x ñi n t ho c s phát
ra các b c x ñi n t c a ch t c n phân tích.
V t th ñư c c u t o b i các nguyên t và các phân t . S tương tác c a chúng
v i các b c x ñi n t r t khác nhau và cho các hi u ng quang h c khác nhau. Vi c ño
các hi u ng quang h c này s giúp phân tích ñư c các ch t. D a trên hi u ng quang
h c khi v t ch t tương tác v i b c x ñi n t có th chia các phương pháp quang h c
thành hai nhóm chính:
- Các phương pháp quang ph , là các phương pháp d trên s trao ñ i năng
lư ng gi a v t ch t và b c x ñi n t .
- Các phương pháp không quang ph , là các phương pháp d a trên s thay ñ i
m t s tính ch t quang h c c a b c x ñi n t dư i tác ñ ng c a v t ch t c n nghiên c u,
song, năng lư ng c a b c x ñi n t không b thay ñ i.
a. Các phương pháp quang ph
B c x ñi n t (ánh sáng) là khái ni m r t r ng g m t p h p c a các h t photon
(h t ánh sáng, tia ánh sáng) có năng lư ng khác nhau. X p theo năng lư ng c a tia b c
x ñi n t t cao xu ng th p cao s có các lo i tia chính sau: tia vũ tr , tia dz , tia rơnghen,
tia t ngo i, ánh sáng nhìn th y, tia h ng ngo i, b c x nhi t, sóng vô tuy n, sóng
rañio…
V t ch t nghiên c u luôn ch a các h t electron, proton, neutron. tr ng thái bình thư ng,
các h t này luôn n m trên các quĩ ñ o xác ñ nh ph thu c vào năng lư ng c a nó, nhưng
khi nó nh n thêm năng lư ng (b c x ñi n t , nhi t, công…) nó có th thay ñ i quĩ ñ o
và h u qu là d n ñ n các hi u ng quang h c ti p theo, ñó là v t ch t h p th b c x
ñi n t ho c phát ra b c x ñi n t . Khi v t ch t h p th b c x ñi n t s t o ra quang
ph h p th , còn khi v t ch t phát ra b c x ñi n t s t o ra quang ph phát x . Tuỳ
theo b c x ñi n t mà v t ch t h p th ho c phát ra có th ño ñư c, ñã xây d ng các
phương pháp ño như: quang ph h p th rơnghen, quang ph phát x rơnghen, quang ph
h p th nguyên t , quang ph phát x nguyên t , quang ph h p th phân t vùng t
ngo i và kh ki n, quang ph huỳnh quang, quang ph h p th h ng ngo i, phương pháp
c ng hư ng t h t nhân.



Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………97
b. Các phương pháp không quang ph
Ngoài năng lư ng c a mình b c x ñi n t còn các tính ch t khác như hư ng
truy n, m t ph ng truy n c a nó. Khi b c x chuy n t môi trư ng này sang môi trư ng
khác các tính ch t này cũng thay ñ i theo, t o ra các hi u ng quang h c như s chi t
quang, s phân c c quang. Vi c ño các hi u ng này cho các phương pháp: phương pháp
ño chi t quang và phương pháp ño phân c c.
1.2. Nhóm các phương pháp ñi n t
D a trên vi c theo dõi các tính ch t ñi n, t c a h c n phân tích ho c tương tác
c a các ch t c n phân tích v i các ñ i lư ng ñi n t , t ñó cho các phương pháp ño ñi n
và các phương pháp ño t .
Phương pháp ño ñi n d a trên các quá trình v t lí, hóa h c x y ra trên ñi n c c và
trong dung d ch gi a hai ñi n c c. Các quá trình này g n li n v i s bi n ñ i các ñ i
lư ng v t lí như: ñi n th (E), dòng ñi n (I, i), ñi n tr (R), ñi n dung (C), tr kháng (L),
ñ d n ñi n (S)… Nh ng ñ i lư ng v t lí k trên ñ u liên quan ñ n n ng ñ và b n ch t
c a ch t phân tích. Thông qua vi c ño các ñ i lư ng v t lí này có th xác ñ nh ñư c
thành ph n ñ nh tính, thành ph n ñ nh lư ng các ch t c n phân tích trong h . D a vào
m i quan h c a ñ i lư ng v t lí ño ñư c v i ch t c n phân tích ñã xây d ng nhi u
phương pháp ño ñi n khác nhau: phương pháp ño ñi n th , phương pháp c c ph ,
phương pháp von – ampe, phương pháp ñi n kh i lư ng, phương pháp ño ñ d n ñi n,
phương pháp ñi n di…
1.3. Nhóm các phương pháp tách
ð i b ph n các phương pháp phân tích hoá h c và nhi u phương pháp phân tích
công c c n có s tách các ph n gây nhi u trư c khi ti n hành các phép ño. Có th tách
ch t gây nhi u ho c thành ph n c n phân tích ra kh i h n h p. Phương pháp tách không
ch lo i b thành ph n gây nhi u mà còn có th làm giàu m u.
Các phương pháp tách thông d ng là phương pháp k t t a, phương pháp ñi n
phân, phương pháp chưng c t, phương pháp chi t, phương pháp s c kí.
1.4. Nhóm các phương pháp nhi t
D a trên s phân hu ho c chuy n c u trúc c a ch t c n phân tích dư i s tác
ñ ng c a nhi t. Nhi t ñ mà ñó di n ra ph n ng hoá h c g i là nhi t ñ phân hu ,
nhi t ñ chuy n hoá, nó bi u th y u t ñ nh tính c a ch t c n phân tích. Kh i lư ng v t
ch t b m t ñi do s phân hu b i nhi t cho bi t y u t ñ nh lư ng c a v t c n phân tích.

Trong khuôn kh cho phép c a giáo trình, dư i ñây ch trình bày v nguyên t c
c a các phương pháp h p th vùng t ngo i và ánh sáng nhìn th y, phương pháp ño ñi n
th và phương pháp chi t.

2. PHƯƠNG PHÁP QUANG PH H P TH PHÂN T VÙNG T NGO I VÀ ÁNH
SÁNG NHÌN TH Y

Trong t nhiên, các phân t luôn luôn có các d ng chuy n ñ ng: chuy n ñ ng
quay c a các phân t , dao ñ ng c a các electron liên k t, s chuy n orbitan c a electron
trong phân t . ng v i các d ng chuy n ñ ng s có các d ng năng lư ng tương ng ñ c
trưng cho phân t . Gi a các d ng chuy n ñ ng, n u so sánh ñ l n năng lư ng thì có:
Năng lư ng chuy n ñ ng quay (Er) nh hơn năng lư ng dao ñ ng (Eo) và năng
lư ng chuy n d ch orbitan (Ee): Er Etñ, như v y, dư ion Ce4+ (m c sai s +).
Bư c 4: Tính sai s :
+ T i Ekt1 = 1,05V: S d ng bi u th c III- 52, thay s có:
Ekt1 = EoFe3+/Fe2+ + 0,059lg[VCe4+ . NCe4+/( VFe2+ . NFe2+ - VCe4+ . NCe4+)]
→1,05 = 0,77 + 0,059lg[VCe4+/ ( 20 - VCe4+)] → VCe4+ ≈ 20ml. Như v y, e% ≈ 0%.


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………122
+ T i Ekt2 = 1,17V: S d ng bi u th c III- 54, thay s có:
Ekt2 = EoCe4+/Ce3+ + 0,059lg[(VCe4+ . NCe4+ - VFe2+ . NFe2+)/ (VFe2+ . NFe2+)]
→ 1,17 = 1,44 + 0,059lg[(VCe4+ - 20)/20] → VCe4+ ≈ 20ml. Như v y e% ≈ 0%.
Ví d 3: L y 50 ml dung d ch ch a Cl-, cho vào ñây 0,55 ml K2CrO4 0,1M và
chu n ñ xác ñ nh Cl- b ng 5 ml AgNO3 0,01N. Hãy tính sai s chu n ñ này! Cho TAgCl
= 1,78.10-10, TAg2CrO4 = 1,1.10-12.
Gi i:
Bư c 1: Tính pClkt:
[CrO42-] =(0,55 . 10-1)/( 50 + 0,55 + 5) ≈ 10-3 M, suy ra: [Ag+] c n ñ k t t a Ag2CrO4 là:
[Ag+] = {TAg2CrO4/[CrO42-]}1/2 ≈ 10-4,5 M → pAg = 4,5 → pClkt ≈ 5,5.
Bư c 2: Tính pCltñ:
[Cl-]tñ = (TAgCl)1/2 = 1,33.10-5 → pCl = 4,88 = pAg
Bư c3: So sánh pClkt và pCltñ cho th y pClkt > pCltñ, t c ñi m k t thúc x y ra sau
ñi m tương ñương.
Bư c 4: Tính sai s :
pAg = - lg[(VAg+ . NAg+ - VCl- . NCl-)/(VAg+ + VCl-)]. Thay s có:
pAg = 4,5 = - lg[(5 . 0,01 - 50 . NCl-)/55] → NCl- = 9,65 . 10-4 N.
Sai s e% là:
e% = 100.(VAg+ . NAg+ - VCl- . NCl-)/(VCl- . NCl-) = 100.(5 . 0,01 - 50 . 9,65 . 10-4)/(50 .
9,65 . 10-4) = 3,62%

Câu h i ôn t p
1. Sai s phân tích là gì? S phân lo i sai s và các cách bi u di n sai s ?
2. Lí thuy t v sai s ? ng d ng lí thuy t này?
3. ð ñúng, ñ chính xác, ñ tin c y c a k t qu phân tích? ng d ng các tiêu chu n này
trong vi c xác ñ nh cách ti n hành phân tích?
4. Cách tính sai s h th ng?

Bài t p
1. Sau khi làm k t t a 80mg ion Ca2+ b ng (NH4)2C2O4 t i pH = 10, k t t a ñư c r a 5
l n m i l n 10ml nư c. Hãy tính sai s phân tích ion Ca2+ do s hoà tan c a k t t a khi
r a! Cho TCaC2O4 = 2,3.10-9. (ðáp s : -0,12%).
2. Tính sai s khi chu n ñ 20 ml dung d ch CH3COOH 0,1N b ng dung d ch NaOH
0,1N v i vi c s d ng phenolphtalein (pKa = 9) làm ch th ñi m k t thúc chu n ñ . Cho
pKa c a CH3COOH = 4,76. (ðáp s : t i pH 8: -4%, t i pH 10: +0,2%).
3. Tính sai s khi chu n ñ 20 ml dung d ch HCl 0,1N b ng dung d ch NaOH 0,1N khi
k t thúc chu n ñ : a) pH = 4; b) pH = 10. (ðáp s : -0,2%, +0,2%)
4. Chu n ñ 20 ml dung d ch Fe2+ 0,1N b ng dung d ch tiêu chu n Ce4+ 0,1N v i ch th
benzidin (ox + e = kh) s m c sai s là bao nhiêu? Bi t: EoFe3+/Fe2+ = 0,77V, EoCe4+/Ce3+`=
1,44V, EoIndox/Indkh = 0,92. (ðáp s : 1. 0,3%, 2. ≈ 0%)




Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………123
5. Chu n ñ 20 ml dung d ch NaCl 0,1N b ng dung d ch tiêu chu n AgNO3 0,1N v i ch
th K2CrO4 có n ng ñ trong dung d ch trư c khi chu n ñ là 0,1 M thì s m c sai s là
bao nhiêu? Bi t: TAgCl = 1,78. 10-10 ; T Ag2CrO4 = 1,1.10-12. (ðáp s : 0,02%)
6. N u chi t 100mmol ch t X t 200 ml dung d ch nư c b ng 50ml dung môi h u cơ thì
sai s thu h i ch t X là bao nhiêu? Bi t h ng s phân b th c nghi m K’ = 10. (ðáp s :
28,6%).
7. ð ki m tra phương pháp Kejdal xác ñ nh N ñã cân 5 m u m i m u là 0,1320g
(NH4)2SO4 tinh khi t và ñem phân tích. K t qu thu ñư c như sau: 0,0275g, 0,0279g,
0,0281g, 0,0277g, 0,0275g. Hãy tính sai s tuy t ñ i, sai s tương ñ i c a phương pháp!
(ðáp s : d = 0,0026g, sai s % 0,93%).




Tài li u tham kh o
1. Alecxep V. N. (1971): Phân tích ñ nh lư ng, t p I, II, III. NXB Giáo d c, Hà N i.
2. Nguy n Th c Cát, T V ng Nghi, ðào H u Vinh (1980): Cơ s lý thuy t Hoá h c
phân tích. NXB ð i h c và trung h c chuyên nghi p, Hà N i.
3. Eckschlager K. (1971): Chyby chemických rozboru (ti ng Ti p) (Sai s phân tích hoá
h c). NXB Tài li u k thu t, Praha.
4. Tr n T Hi u (1973): Giáo trình Hoá phân tích, t p I, II. Trư ng ð i h c T ng h p
Hà N i.
5. Holzbecher Z. và các tác gi (1968): Analytická chemie (ti ng Ti p ) (Hoá phân tích).
NXB Tài li u k thu t, Praha.
6. Lialikov Iu. X. (1974): Nh ng phương pháp phân tích hoá lý (ti ng Nga). NXB Hoá
h c, Maxcơva.
7. Lurie Ju. (1975): Handbook of Analytical Chemistry. Mir Publishers, Moscow.
8. Murasova V. I., Tananaeva A. N., Khobiakova R. Ph. (1976): Phân tích ñ nh tính
riêng (ti ng Nga). NXB Hoá h c, Maxcơva.
9. H Vi t Quí (2001): Phân tích lí hoá. NXB Giáo d c, Hà N i.
10. Nguy n Trư ng Sơn, Hoàng Xuân L c (1991): Giáo trình Hoá vô cơ - phân tích.
NXB ð i h c và giáo d c chuyên nghi p, Hà N i.
11. Nguy n Văn T u, Vũ Văn Soan (1990): Giáo trình Cơ s lý thuy t Hoá h c. NXB
ð i h c và giáo d c chuyên nghi p, Hà N i.
12. Ph m Ng c Thu , Ph m H ng Anh (1996): Giáo trình Hoá phân tích. Trư ng ð i
h c Nông nghi p I.



Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………124
Các b ng ph l c

Ph l c 1: Tích s tan c a m t s k t t a
Tên h p ch t Tích s tan -lgT Tên h p ch t Tích s tan -lgT
(T) (T)
5,3.10-13 2,5.10-10
AgBr 12,28 CuCO3 9,60
8,2.10-12 3,0.10-8
Ag2CO3 11,09 CuC2O4 7,50
3,5.10-11 2,2.10-20
Ag2C2O4 10,46 Cu(OH)2 19,66
1,78.10-10 6,3.10-36
AgCl 9,75 CuS 35,20
1,1.10-12 3,47.10-11
Ag2CrO4 11,95 FeCO3 10,46
8,3.10-17 2,0.10-7
AgI 16,08 FeC2O4 6,70
1,3.10-20 5,0.10-18
Ag3PO4 19,89 FeS 17,3
1,6.10-5 3,2.10-38
Ag2SO4 4,80 Fe(OH)3 37,50
1,0.10-32 1,3.10-22
Al(OH)3 32,00 FePO4 21,89
5,8.10-19 1,3.10-18
AlPO4 18,24 Hg2Cl2 17,88
5,1.10-9 3,0.10-26
BaCO3 8,29 HgO 25,52
1,1.10-7 1,6.10-52
BaC2O4 6,96 HgS (ñen) 51,80
1,2.10-10 4,0.10-53
BaCrO4 9,93 HgS (ñ ) 52,40
1,1.10-6 2,1.10-5
BaF2 5,98 MgCO3 4,67
6,0.10-39 8,6.10-5
Ba3(PO4)2 38,22 MgC2O4 4,10



Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………125
1,1.10-10 6,5.10-9
BaSO4 9,97 MgF2 8,19
4,8.10-9 2,5.10-13
CaCO3 8,32 MgNH4PO4 12,60
2,3.10-9 6,0.10-10
CaC2O4 8,64 Mg(OH)2 9,22
7,1.10-4 1,0.10-13
CaCrO4 3,15 Mg3(PO4)2 13,00
4,0.10-11 1,8.10-11
CaF2 10,40 MnCO3 10,74
5,5.10-6 5,0.10-6
Ca(OH)2 5,26 MnC2O4 5,30
2,0.10-29 1,0.10-12
Ca3(PO4)2 28,70 MnNH4PO4 12,00
9,1.10-6 1,9.10-13
CaSO4 5,04 Mn(OH)2 12,72
5,2.10-12 2,5.10-10
CdCO3 11,30 MnS 9,60
1,5.10-8 1,3.10-7
CdC2O4 7,80 NiCO3 6,87
5,9.10-15 4,0.10-10
Cd(OH)2 14,23 NiC2O4 9,40
7,9.10-27 2,0.10-15
CdS 26,10 Ni(OH)2 14,70
1,4.10-13 3,2.10-19
CoCO3 12,84 NiS α 18,50
6,3.10-8 1,1.10-24
CoC2O4 7,20 NiS β 24,00
2,0.10-15 7,4.10-14
Co(OH)2 14,80 PbCO3 13,13
4,0.10-21 4,8.10-10
CoS α 20,4 PbC2O4 9,32
2,0.10-25 1,6.10-5
CoS β 24,70 PbCl2 4,79
6,3.10-31 1,8.10-14
Cr(OH)3 30,20 PbCrO4 13,75
1,0.10-17 1,1.10-20
CrPO4 (tím) 17,00 Pb(OH)2 19,96
2,4.10-23 2,5.10-27
CrPO4 (l c) 22,62 PbS 26,60
Ph l c 1: Tích s tan c a m t s k t t a (ti p)
Tên h p ch t Tích s tan -lgT Tên h p ch t Tích s tan -lgT
(T) (T)
1,6.10-8 7,1.10-18
PbSO4 7,80 Zn(OH)2 17,15
2,8.10-9 9,1.10-33
PbClF 8,55 Zn3(PO4)2 32,04
1,4.10-11 2,5.10-22
ZnCO3 10,84 ZnS α 21,60
1,5.10-9
ZnC2O4 8,80 ZnS β 1,6.10-24 23,80




Ph l c 2: H ng s axit, h ng s bazơ c a m t s axit, bazơ
Tên axit Ka pKa
1,74.10-5
Axetic CH3COOH 4,76
6,2.10-5
Benzoic C6H5COOH 4,21
Ka1 5,8.10-10
Boric H3BO3 9,24
Ka1 4,5.10-7
Cacbonic H2CO3 6,35
Ka2 4,8.10-11 10,32
1,4.10-3
Cloaxetic Cl CH2COOH 2,86
Ka1 1,0.10-2
Etylendiamintetraaxetic 1,99
Ka2 2,1.10-3
(HOOCCH2)2 N-CH2-CH2- 2,67
Ka3 5,4.10-7
N(CH2COOH)2 6,27


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………126
Ka4 1,1.10-11 10,95
1,8.10-4
Focmic H COOH 3,75
Ka1 5,6.10-2
Oxalic H2C2O4 1,25
Ka2 5,4.10-5 4,27
1,0.10-15
Phenol C6H5OH 15,0
Ka1 7,6.10-3
Photphoric H3PO4 2,12
Ka2 6,2.10-8 7,21
Ka3 4,2.10-13 12,38

Ka1 1,1.10-3
o- Phtalic C6H4(COOH)2 2,95
Ka2 4,0.10-6 5,40

1,1.10-3
Salixylic C6H4(OH)COOH 2,95
Ka2 1,2.10-2
Sunphuric H2SO4 1,94
Ka1 9,1.10-4
Tartric 3,04
Ka2 4,3.10-5
HOOCCH(OH)CH(OH)COOH 4,37

Ka1 7,4.10-4
Xitric 3,13
Ka2 1,8.10-5
HOOCCH2C(OH)(COOH)CH2COOH 4,76
Ka3 4,0.10-7 6,40

Ph l c 2: H ng s axit, h ng s bazơ c a m t s axit, bazơ (ti p)
Tªn baz¬ Kb pKb
1,76.10-5
Amoni hidroxit NH4OH 4,76
4,2.10-10
Anilin C6H5NH2 9,38
1,1.10-3
Dimetylamin (C2H5)2NH 2,97
9,8.10-7
Hidrazin N2H4 6,01
9,6.10-6
Hidroxylamin NH2OH 8,02
1,1.10-9
8-Hidroxychinolin C9H7ON 8,99
1,5.10-9
Piridin C5H5N 8,82




25oC
Ph l c 3: Th oxi hoá tiêu chu n c a m t s ch t
Eo, V
Nguyên t D ng oxi hoá +ne D ng kh
+
Ag +e Ag +0,7994
Ag + Br-
Ag AgBr +e +0,071
Ag(CN)2- Ag + 2CN-
+e -0,29
Ag + Cl-
AgCl +e +0,224
AgI +e Ag + I- -0,152
Al3+
Al +3e Al -1,66


Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………127
AlF63- Al + 6F-
+3e -2,07
Ba2+
Ba +2e Ba -2,90
2Br-
Br Br2 +2e +1,087
Ca2+
Ca +2e Ca -2,87
Cd2+ +2e Cd -0,402
Cd (CN)42- Cd + 4CN-
Cd +2e --1,09
Cd(NH3)42+ +2e Cd + 4NH3 -0,61
Ce(SO4)32- Ce3+ + 3SO42-
Ce +1e +1,44
2Cl-
Cl Cl2 +2e +1,359
Co2+
Co +2e Co -0,28
Co(NH3)62+ +2e Co + 6NH3 -0,42
Cr3+
Cr +3e Cr -0,41
Cr2O72- + 14H+ 2Cr3+ + 7H2O
+6e +1,33
Cu2+ +2e Cu +0,337
Cu2+ Cu+
+e +0,153
Cu+
Cu +e Cu +0,521
Cu (CN)42- Cu + 4CN-
+2e -0,43
Cu(NH3)42+ +2e Cu + 4NH3 -0,07
2F-
F F2 +2e +0,287
25oC
Ph l c 3: Th oxi hoá tiêu chu n c a m t s ch t
(ti p)
Eo, V
Nguyªn tè D¹ng oxi ho¸ +ne D¹ng khö
Fe3+ Fe2+
+e +0,771
Fe3+
Fe +3e Fe -0,036
Fe2+ +2e Fe -0,440
[Fe(CN)6 ]3- [Fe(CN)6 ]4-
+e +0,356
2H+
H +2e H2 0,0000
2Hg2+ Hg22+
+2e +0,907
Hg2+ +2e Hg +0,850
Hg22+
Hg +2e 2Hg +0,792
2Hg + 2Cl-
Hg2Cl2 +2e +0,2680
Hg(CN)42- Hg + 4CN-
+2e -0,37
2I-
I I2 +2e +0,536
I3- 3I-
+2e +0,545
K+
K +e K -2,925
Mg2+
Mg +2e Mg -2,37
Mn2+
Mn +2e Mn -1,19
MnO4- + 8H+ Mn2+ + 4H2O
+5e +1,51
NO3 - + 2H+ +e NO2 + H2O +0,80
NO3 - + 4H+
N +3e NO + 2H2O +0,96
NO3 - + 10H+ NH4+ + 3H2O
+8e +0,87
Na+
Na +e Na -2,713
Ni2+
Ni +2e Ni -0,23
Ni(NH3)62+ +2e Ni + 6NH3 -0,49



Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………128
O2 + 4H+
O +4e 2H2O +1,229
O2 +2H+ +2e H2O2 +0,682
4OH-
O2 + 2H2O +2e +0,401
H2O2 + 2H+ +2e 2H2O +1,77
O2 + 2OH-
O3 + H2O +2e +1,24
Pb2+ +2e Pb -0,126
Pb + 2Br-
Pb PbBr2 +2e -0,274
Pb + 2Cl-
PbCl2 +2e -0,266
Pb + 2I-
PbI2 +2e -0,0,346
S2-
S +2e -0,48
S + 2H+ +2e H2S +0,14
S4O62- 2S2O32-
+2e +0,09
S SO42- + 8H+ +6e S + 4H2O +0,36
SO42- + 4H2O S + 8OH-
+6e -0,75
SO42- + 10H+ +8e H2S + 4H2O +0,31
Sn2+
Sn +2e Sn -0,14
Sn4+ Sn2+
+e +0,15


25oC (ti p)
Ph l c 3: Th oxi hoá tiêu chu n c a m t s ch t
Eo, V
Nguyªn tè D¹ng oxi ho¸ +ne D¹ng khö
2+
Zn +2e Zn -0,763
Zn (CN)42- Zn + 4CN-
Zn +2e --1,26
Zn(NH3)42+ +2e Zn + 4NH3 -1,04




Ph l c 4: Bư c sóng ánh sáng và màu c a chúng
Bư c sóng ánh sáng (nm) Màu s c ánh sáng b h p ánh sáng b sung
th
400 – 450 Tím Vàng l c
450 – 480 Xanh Vàng
480 – 490 Xanh l c Da cam
490 – 500 L c xanh ð
500 – 560 Lc ð g ch
560 – 575 Vàng l c Tím
575 - 590 Vàng Xanh
590 - 625 Da cam Xanh l c
625 - 750 L c xanh
ð

Chú thích: ánh sáng b h p th + ánh sáng b sung = ánh sáng tr ng




Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………129
B GIÁO D C VÀ ðÀO T O
TRƯ NG ð I H C NÔNG NGHI P I HÀ N I

NGUY N TRƯ NG SƠN (Ch biên)
NGUY N TH H NG LINH, BÙI TH VĨNH




GIÁO TRÌNH

HOÁ PHÂN TÍCH



Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………130
NHÀ XU T B N NÔNG NGHI P

B GIÁO D C VÀ ðÀO T O
TRƯ NG ð I H C NÔNG NGHI P I HÀ N I

NGUY N TRƯ NG SƠN (Ch biên)
NGUY N TH H NG LINH, BÙI TH VĨNH




GIÁO TRÌNH

HOÁ PHÂN TÍCH



Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………131
NHÀ XU T B N NÔNG NGHI P
HÀ N I - 2007




Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Hoá Phân tích…………………………………………132
Đề thi vào lớp 10 môn Toán |  Đáp án đề thi tốt nghiệp |  Đề thi Đại học |  Đề thi thử đại học môn Hóa |  Mẫu đơn xin việc |  Bài tiểu luận mẫu |  Ôn thi cao học 2014 |  Nghiên cứu khoa học |  Lập kế hoạch kinh doanh |  Bảng cân đối kế toán |  Đề thi chứng chỉ Tin học |  Tư tưởng Hồ Chí Minh |  Đề thi chứng chỉ Tiếng anh
Theo dõi chúng tôi
Đồng bộ tài khoản