MENELAUS OF ALEXANDRIA

Chia sẻ: Tran Vu | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:3

0
38
lượt xem
4
download

MENELAUS OF ALEXANDRIA

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

sơ lượt MENELAUS OF ALEXANDRIA sưu tầm từ internet

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: MENELAUS OF ALEXANDRIA

  1. MENELAUS OF ALEXANDRIA (Dịch bởi Lâm Hữu Phước) Menelaus sống trong thời đại đế chế Alexandria. Tương truyền rằng ông được sinh ra vào khoảng  năm 70 thời đại Alexandria, ở Ai Cập và mất vào khoảng năm 130. Mặc dù chúng ta biết rất ít về cuộc đời của Menelaus, nhưng qua Ptolemy, chúng ta cũng biết  những quan sát thiên văn của Menelaus ở Roma vào ngày 14 tháng 1 năm 98. Những quan sát  này bao gồm cả hiện tượng mặt trăng che khuất ngôi sao Beta Scorpii. Ông ta cũng nói về  Plutarch, người mô tả cuộc nói chuyện giữa Menelaus và Luccius, trong đó Lucius đã xin lỗi  Menelaus vì đã nghi ngờ sự kiện ánh sáng khi phản xạ, tuân theo luật góc tới bằng góc phản xạ.  Lucius nói: "Thưa ngài Menelaus, tôi lấy làm xấu hổ khi đã nghi ngờ một mệnh đề toán học, cơ sở  về phản xạ học. Chưa bao giờ có một mệnh đề như vậy." Cuộc đàm thoại được cho là đã diễn ra ở Roma vào một thời gian sau năm 75 sau công nguyên,  và như thế, nếu phỏng đoán Menelaus được sinh vào năm 70 sau công nguyên là gần đúng thì  nó diễn ra vào nhiều năm sau năm 75. Ngoài ra, những gì biết về cuộc đời của Menelaus là rất ít, ngoại trừ ông được Pappus và Proclus  gọi là Menelaus của thời Alexandria. Tất cả những gì chúng tôi viết ở đây đều là những phỏng  đoán dựa vào khoảng thời gian ông ta sống ở cả Roma và Alexandria, nhưng điều suy đoán hợp  lý nhất là ông ta sinh ra ở Alexandria và sống ở đó thời trẻ, sau đó, chuyển đến Roma. Một quyển toán Ả rập được viết vào khoảng thế kỷ X đã ghi lại về Menelaus như sau: Ông ta sinh  ra trước Ptolemy. Ông ấy đã viết "Sách về các mệnh đề khối cầu", "Kiến thức về các lực và sự  phân phối của các vật thể", 3 quyển sách về "Hình học cơ bản" được Thabit Ibn Qurra chỉnh sửa,  và "Sách về tam giác". Một trong số đó đã được dịch sang tiếng Ả rập. Các quyển sách của Menelaus chỉ còn lại quyển Sphaerica. Nó liên quan tới tam giác cầu và ứng  dụng tam giác cầu trong thiên văn. Đầu tiên, ông ta định nghĩa tam giác cầu và để định nghĩa ở  quyển 1: "Một tam giác cầu là phần không gian bị giới hạn bởi các cung của một đường tròn lớn  trên mặt cầu, các cung này luôn nhỏ hơn một nửa đường tròn." Trong quyển 1 của Sphaerica, ông cũng thiết lập các tương quan cơ bản cho tam giác cầu giống  như Euclide đã thiết lập cho tam giác phẳng. Ông đã dùng các cung của đường tròn lớn thay vì  dùng các cung của các đường tròn song song trên mặt cầu. Đây là một bước ngoặc trong sự phát  triển môn lượng giác cầu. Tuy nhiên, Menelaus có vẻ không vừa ý với phương pháp chứng minh  quy nạp thông thường mà Euclide hay dùng. Menelaus không dùng cách này để chứng minh định  lý, thế là ông ta đã chứng minh một số định lý trong hình học của Euclide tương ứng cho trường  hợp tam giác cầu một cách dễ dàng và bằng các phương pháp khác.
  2. Trong một số trường hợp, tương quan của Menelaus hoàn thiện hơn các tương quan tương tự  trong hình học Euclide. Quyển 2 áp dụng hình học cầu vào nghiên cứu thiên văn. Những kết quả áp dụng rộng rãi nhất là  các mệnh đề của Theodosius trong tác phẩm Sphaerica, nhưng Menelaus đưa ra các phương  pháp chứng minh tốt hơn. Quyển 3 liên quan tới lượng giác cầu và bao gồm các định lý của Menelaus. Các định lý này  không được biết đến đối với tam giác phẳng. "Nếu một đường thẳng cắt 3 cạnh bên của một tam giác (một trong những cạnh bên được kéo dài  từ một cạnh của tam giác), thế thì tích 3 đoạn thẳng được tạo thành bằng tích 3 cạnh của tam  giác" Menelaus giải thích định lý về tam giác cầu trên (ngày nay gọi là định lý Menelaus) và đưa vào  quyển 3 như một mệnh đề đầu tiên. Các đường thẳng có thể hiểu là giao của những đường tròn  lớn trên mặt cầu. Những lời chú giải, bình luận trong tác phẩm Sphaerica đã được dịch sang tiếng Ả rập. Một số tác  phẩm vẫn còn nhưng việc xây dựng lại tác phẩm như bản gốc là rất khó khăn. Mặt khác, chúng ta  phải biết rằng còn có những việc tìm các kiến thức trước tác phẩm để giải thích, cho nên dễ thấy  rằng chúng ta không thể hiểu rõ bản gốc được. Những bản dịch tiếng Ả rập [6], [9] và [10] đã  được đem ra thảo luận. Có nhiều công trình khác của Menelaus được các tác giả Ả rập đề cập nhưng đã bị mất cả bản  tiếng Hy Lạp lẫn bản tiếng Ả rập. Chúng tôi đưa ra các trích dẫn trên từ một quyển sách Ả rập  vào thế kỷ X, nó đã ghi lại những quyển sách được gọi là "Hình học cơ bản", gồm 3 quyển được  Thabit Ibn Qurra dịch sang tiếng Ả rập. Nó cũng ghi lại một công trình khác của Menelaus có tên  là "Sách viết về các tam giác" và mặc dù công trình này bị mất nhiều mảnh nhưng một bản dịch  tiếng Ả rập đã được tìm thấy. Proclus đã nói đến hình học Menelaus, không có trong những công trình còn sót lại. Người ta  nghĩ rằng loại hình học này đã được đề cập trong các nguyên bản. Sau đây là một chứng minh  của một định lý trong tác phẩm "cơ bản" của Euclide do Menelaus chứng minh lại, không dùng  phương pháp quy nạp thông thường, chứng minh này nằm trong những công trình còn sót lại, đối  với ông ta, định lý hiển nhiên. Chứng minh mới mà Proclus cho rằng của Menelaus đã chứng  minh một bản dịch trong bản dịch tác phẩm của Euclide. "Nếu 2 tam giác có 2 cặp cạnh tương ứng bằng nhau nhưng một trong 2 tam giác có đáy lớn hơn  đáy tam giác kia, thì góc xen giữa 2 cạnh của tam giác này sẽ lớn hơn góc xen giữa 2 cạnh của  tam giác kia." Bản chỉ mục tiếng Ả rập khác đã gợi ra rằng tác phẩm "Hình học cơ bản" chứa bài giải của 
  3. Archytas về bài toán "phân đôi khối lập phương". Paul Tarinery trong đã phát biểu kết quả tương  tự cho một đường cong bất kỳ, vấn đề này đã được Pappus đưa ra và Menelaus đã xét đến đường  cong Viviani. Bulmer­Thomas trong [1] đã giải thích: đó là một phỏng đoán hấp dẫn nhưng hiện  nay chưa thể chứng minh được. Một số tác giả Ả rập trong những tác phẩm về cơ học, rất tin những giả thuyết của Menelaus. Nó  dùng để nghiên cứu sự cân bằng Archimedes và chính Menelaus đã nghĩ ra. Đặc biệt, Menelaus  còn rất thích nghiên cứu về trọng lực và phân tích hợp kim. (thuantd ­ diendantoanhoc)
Đồng bộ tài khoản