Môi trường và tài nguyên

Chia sẻ: Luongtrungkien Kien | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:45

0
225
lượt xem
97
download

Môi trường và tài nguyên

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Môi trường là tập hợp các vật thể, hoàn cảnh, và ảnh hưởng bao quanh một đối tượng nào đó

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Môi trường và tài nguyên

  1. Chng 2 MÔI TR NG VÀ TÀI NGUYÊN KHOA MÔI TRƯ NG T NG QUAN V MÔI TRƯ NG Khái ni m ð nh nghĩa: “Môi trư ng là t p h p (aggregate) các v t th (things), hoàn c nh (conditions) và nh hư ng (influences) bao quanh m t ñ i tư ng nào ñó” (The Random House College Dictionary-USA). Môi trư ng bao g m các y u t t nhiên và v t ch t nhân t o bao quanh con ngư i, có nh hư ng ñ n ñ i s ng, s n xu t, s t n t i, phát tri n c a con ngư i và sinh v t. (ði u 3, Lu t BVMT c a Vi t Nam, 2005). 1
  2. Ch c năng ch y u c a môi trư ng Không gian s ng Nơi ch a ñ ng các c a con ngư i và ngu n tài nguyên các loài sinh v t MÔI TRƯ NG Nơi lưu tr và cung Nơi ch a ñ ng các ph th i do con c p các ngu n ngư i t o ra trong thông tin cu c s ng Thành ph n môi trư ng Môi trư ng t nhiên: g m các y u t t nhiên như v t lý, hóa h c, sinh h c t n t i khách quan, ngoài ý mu n con ngư i ho c ít ch u tác ñ ng chi ph i c a con ngư i. Môi trư ng nhân t o: g m các y u t v t lý, sinh h c, xã h i .v.v… do con ngư i t o nên và ch u s chi ph i c a con ngư i. Môi trư ng xã h i: g m m i quan h gi a con ngư i v i con ngư i (con ngư i v i tư cách là cá th , cá nhân và nhân cách nghĩa là quan h gi a con ngư i v i con ngư i, con ngư i v i c ng ñ ng, c ng ñ ng v i c ng ñ ng). 2
  3. Các quy n trên trái ñ t Khí quy n (Atmosphere) Sinh quy n (Biosphere) Th ch quy n (Lithosphere) Th y quy n (Hydrosphere) Khí quy n (Atmosphere) T ng ngoài (Exosphere): > 500 km, phân t không khí loãng phân h y thành các ion d n ñi n, các ñi n t t do, nhi t ñ cao và thay ñ i theo th i gian trong ngày. T ng nhi t (Thermosphere): 90 – 500 km, nhi t ñ tăng d n theo ñ cao, t -92oC ñ n +1200oC Nhi t ñ thay ñ i theo th i gian, ban ngày thư ng r t cao và ban ñêm th p T ng trung quy n (Mesosphere): 50-90 km. ð c ñi m c a t ng này là nhi t ñ gi m d n t ñ nh c a t ng bình lưu (50 km) ñ n ñ nh t ng trung lưu (90 km), nhi t ñ gi m nhanh hơn t ng ñ i lưu và có th ñ t ñ n –100oC., T ng bình lưu (Stratosphere): 10-50 km. ñ cao 25km t n t i l p kk giàu ozôn-t ng ozôn T ng ñ i lưu (Troposphere): cao ñ n 10 km tính t m t ñ t. Nhi t ñ và áp su t gi m theo chi u cao. nhi t ñ trung bình trên m t ñ t là 15oC 3
  4. Thành ph n không khí c a khí quy n Ph n l n kh i lư ng 5.105 t n c a toàn b khí quy n t p trung các t ng th p: t ng ñ i lưu và t ng bình lưu. Thành ph n không khí c a khí quy n thay ñ i theo th i gian ñ a ch t, cho ñ n nay khá n ñ nh bao g m ch y u là nitơ, oxi và m t s lo i khí trơ. M t ñ c a không khí thay ñ i m nh theo chi u cao, trong khi t l các thành ph n chính c a không khí không thay ñ i B ng: Hàm lư ng trung bình c a không khí Ch t khí %th tích %kh i lư ng Kh i lư ng (n.1010 t n) N2 78,08 75,51 386.480 O2 20,91 23,15 118.410 Ar 0,93 1,28 6.550 CO2 0,035 0,005 233 Ne 0,0018 0,00012 6,36 He 0,0005 0,000007 0,37 CH4 0,00017 0,000009 0,43 Kr 0,00014 0,000029 1,46 N2O 0,00005 0,000008 0,4 H2 0,00005 0,0000035 0,02 O3 0,00006 0,000008 0,35 Xe 0,000009 0,00000036 0,18 4
  5. Vai trò c a khí quy n Khí quy n là ngu n cung c p oxy (c n thi t cho s s ng trên trái ñ t), Cung c p CO2 (c n thi t cho quá trình quang h p c a th c v t), Cung c p nitơ cho vi khu n c ñ nh nitơ và các nhà máy s n xu t amôniac ñ t o các h p ch t ch a nitơ c n cho s s ng. Khí quy n là phương ti n v n chuy n nư c h t s c quan tr ng t các ñ i dương t i ñ t li n như m t ph n c a chu trình tu n hoàn nư c. Vai trò Khí quy n có nhi m v duy trì và b o v s s ng trên trái ñ t. Nh có khí quy n h p th mà h u h t các tia vũ tr và ph n l n b c x ñi n t c a m t tr i không t i ñư c m t ñ t. Khí quy n ch truy n các b c x c n c c tím, c n h ng ngo i (3000-2500 nm) và các sóng rañi (0,1- 40 micron), ñ ng th i ngăn c n b c x c c tím có tính ch t h y ho i mô (các b c x dư i 300 nm). 5
  6. Ozone khí quy n và ch t CFC T ng ozôn có ch c năng như m t ph n lá ch n c a khí quy n, b o v trái ñ t kh i nh ng nh hư ng ñ c h i c a tia t ngo i t MT chi u xu ng. T i sao như v y??? Các tia t ngo i có bư c sóng dư i 28µm r t nguy hi m ñ i v i ñ ng và th c v t, b l p ozôn t ng bình lưu h p ph . Cơ ch h p ph tia t ngo i c a t ng ozôn có th trình bày theo các PTPƯ sau: (các ph n ng liên t c x y ra) O2 + B c x tia t ngo i O+O O + O2 O3 O3 + B c x t ngo i O2 + O Ch t CFC CFC (clorofluorocacbon) Cơ ch tác ñ ng c a CFC: Tia t ngo i CFC + O3 O2 + ClO ClO + O3 2 O2 + Cl Cl + O3 ClO + O2 6
  7. Th y quy n (Hydrosphere) Kho ng 71% v i 361 tri u km2 b m t Tð ñư c bao ph b i m t nư c. Th y quy n: nư c ñ i dương, bi n, các sông, h , băng tuy t, nư c dư i ñ t, hơi nư c. Trong ñó: - 97% là nư c m n, có hàm lư ng mu i cao, không thích h p cho s s ng c a con ngư i; - 2% dư i d ng băng ñá hai ñ u c c; - 1% ñư c con ngư i s d ng (30% tư i tiêu; 50% dùng ñ s n xu t năng lư ng; 12% cho s n xu t công nghi p và 7% cho sinh ho t). Th y quy n Hi n nay nư c m t và nư c ng m ñang b nhi m b n b i các lo i thu c tr sâu, phân bón có trong nư c th i vùng s n xu t nông nghi p, các lo i ch t th i sinh ho t và công nghi p. Các b nh t t ñư c mang theo nư c th i sinh ho t ñã t ng gây t vong hàng tri u ngư i. 7
  8. Th ch quy n (Lithosphere) C u trúc c a trái ñ t Tð bao g m nhi u l p khác nhau tùy thu c vào ñ sâu và ñ c ñi m ñ a ch t, có các l p sau: - Nhân (core): ñư ng kính kho ng 7000 km và tâm trái ñ t. - Manti (mantle): bao ph xung quanh nhân và có chi u dày kho ng 2900 km. - V trái ñ t: có c u t o thành ph n ph c t p, có thành ph n không ñ ng nh t C u trúc trái ñ t 8
  9. C u trúc trái ñ t V Tð chia làm 2 ki u: v l c ñ a và v ñ i dương C u trúc trái ñ t V l c ñ a có c 3 l p: tr m tích, granit và bazan V l c ñ a phân b l c ñ a và m t s ñ o ven rìa ñ i dương V ñ i dương phân b trong ph m vi c a các ñáy ñ i dương và ñư c c u t o b i hai l p tr m tích và bazan. L p tr m tích phân b h u như kh p nơi trong ñáy ñ i dương. Chi u dày l p tr m tích m ng, thay ñ i t vài ch c m ñ n kho ng ngàn m, không có các dãy núi ng m dư i ñ i dương. V chuy n ti p: là v trái ñ t th m l c ñ a, tương t như v l c ñ a. 9
  10. Th ch quy n Th ch quy n, còn g i là môi trư ng ñ t, bao g m l p v trái ñ t có ñ dày kho ng 60-70 km trên m t ñ t và 2-8 km dư i ñáy bi n. ð t là m t h n h p ph c t p c a các h p ch t vô cơ, h u cơ, không khí, nư c, và là m t b ph n quan tr ng nh t c a th ch quy n. Thành ph n v t lý và tính ch t hóa h c c a th ch quy n nhìn chung là tương ñ i n ñ nh và có nh hư ng l n ñ n s s ng trên m t ñ a c u. ð t tr ng tr t, r ng, khoáng s n là nh ng tài nguyên ñang ñư c con ngư i khai thác tri t ñ , d n ñ n nh ng nguy cơ c n ki t. Sinh quy n (biosphere) Sinh quy n là nơi có s s ng t n t i, bao g m các ph n c a th ch quy n có ñ dày 2- 3 km k t m t ñ t, toàn b th y quy n và khí quy n t i ñ cao 10 km (ñ n t ng ozone). Chi u dày kho ng 16 km. Các thành ph n trong sinh quy n luôn tác ñ ng tương h (ví d : khí O2 và CO2 ph thu c vào m c ñ sinh t n c a th c v t và kh năng hòa tan c a chúng trong môi trư ng nư c). 10
  11. Sinh quy n Sinh quy n có các c ng ñ ng sinh v t khác nhau t ñơn gi n ñ n ph c t p, t dư i nư c ñ n trên c n, t vùng xích ñ o ñ n các vùng c c tr nh ng mi n kh c nghi t. Sinh quy n không có gi i h n rõ r t vì n m c trong các quy n v t lý và không hoàn toàn liên t c vì ch t n t i và phát tri n trong nh ng ñi u ki n môi trư ng nh t ñ nh. Ngoài v t ch t, năng lư ng còn có thông tin v i tác d ng duy trì c u trúc và cơ ch t n t i, phát tri n c a các v t s ng. D ng thông tin ph c t p và cao nh t là trí tu con ngư i, có tác ñ ng ngày càng m nh m ñ n s t n t i và phát tri n trên trái ñ t. 2.2 CÁC KHÁI NI M LIÊN QUAN Ô nhi m môi trư ng Theo Lu t B o v Môi trư ng c a Vi t Nam: “Ô nhi m môi trư ng là s bi n ñ i c a các thành ph n môi trư ng không phù h p v i tiêu chu n môi trư ng, gây nh hư ng x u ñ n con ngư i, sinh v t.” - Ch t gây ô nhi m: là nh ng nhân t làm cho môi trư ng tr thành ñ c h i. - Tiêu chu n môi trư ng: Tiêu chu n môi trư ng là gi i h n cho phép c a các thông s v ch t lư ng môi trư ng xung quanh, v hàm lư ng c a ch t gây ô nhi m trong ch t th i ñư c cơ quan nhà nư c có th m quy n quy ñ nh làm căn c ñ qu n lý và b o v môi trư ng. 11
  12. Ô nhi m môi trư ng Ô nhi m môi trư ng ñư c hi u là vi c chuy n các ch t th i ho c năng lư ng vào môi trư ng ñ n m c có kh năng gây h i ñ n s c kho con ngư i, ñ n s phát tri n sinh v t ho c làm suy gi m ch t lư ng môi trư ng. Ô nhi m môi trư ng Tác nhân ô nhi m bao g m: các ch t th i d ng khí (khí th i), l ng (nư c th i), r n (ch t th i r n) ch a hoá ch t ho c tác nhân v t lý, sinh h c và các d ng năng lư ng như nhi t ñ , b c x . 12
  13. S c môi trư ng Theo Lu t B o v Môi trư ng c a Vi t Nam: "S c môi trư ng là tai bi n ho c r i ro x y ra trong quá trình ho t ñ ng c a con ngư i ho c bi n ñ i th t thư ng c a t nhiên, gây ô nhi m, suy thoái ho c bi n ñ i môi trư ng nghiêm tr ng". S c môi trư ng có th x y ra do: Bão, lũ l t, h n hán, n t ñ t, ñ ng ñ t, trư t ñ t, s t l ñ t, núi l a phun, mưa axit, mưa ñá, bi n ñ ng khí h u và thiên tai khác; Ho ho n, cháy r ng, s c k thu t gây nguy h i v môi trư ng c a cơ s s n xu t, kinh doanh, công trình kinh t , khoa h c, k thu t, văn hoá, xã h i, an ninh, qu c phòng; S c trong tìm ki m, thăm ñò, khai thác và v n chuy n khoáng s n, d u khí, s p h m lò, ph t d u, tràn d u, v ñư ng ng d n d u, d n khí, ñ m tàu, s c t i cơ s l c hoá d u và các cơ s công nghi p khác; S c trong lò ph n ng h t nhân, nhà máy ñi n nguyên t , nhà máy s n xu t, tái ch nhiên li u h t nhân, kho ch a ch t phóng x . 13
  14. Kh năng ch u ñ ng c a môi trư ng Kh năng ch u ñ ng c a môi trư ng hay s c ch u t i c a môi trư ng là gi i h n cho phép mà môi trư ng có th ti p nh n và h p th các ch t gây ô nhi m. Kh năng ch u ñ ng c a môi trư ng S c ch a c a môi trư ng g m s c ch a sinh h c và s c ch a văn hóa: - S c ch a sinh h c là kh năng mà hành tinh có th ch a ñ ng s ngư i n u các ngu n tài nguyên ñ u ñư c dành cho cu c s ng c a con ngư i; - S c ch a văn hóa là s ngư i mà hành tinh có th ch a ñ ng theo các tiêu chu n c a cu c s ng. S c ch a văn hóa s thay ñ i theo t ng vùng ph thu c vào tiêu chu n cu c s ng. 14
  15. Suy thoái môi trư ng ð nh nghĩa: "Suy thoái môi trư ng là s suy gi m v ch t lư ng và s lư ng c a thành ph n môi trư ng, gây nh hư ng x u ñ i v i con ngư i và sinh v t. " Thành ph n môi trư ng ñư c hi u là các y u t t o thành môi trư ng: không khí, nư c, ñ t, âm thanh, ánh sáng, lòng ñ t, núi, r ng, sông, h bi n, sinh v t, các h sinh thái, các khu dân cư, khu s n xu t, khu b o t n thiên nhiên, c nh quan thiên nhiên, danh lam th ng c nh, di tích l ch s và các hình thái v t ch t khác. Kh ng ho ng môi trư ng ð nh nghĩa: "Kh ng ho ng môi trư ng là các suy thoái v ch t lư ng môi trư ng s ng trên quy mô toàn c u, ñe d a cu c s ng c a loài ngư i trên trái ñ t". 15
  16. Hi n nay, th gi i ñang ñ ng trư c các cu c kh ng ho ng l n là gì??? Kh ng ho ng môi trư ng Bi u hi n c a kh ng ho ng môi trư ng: Ô nhi m không khí (b i, SO2, CO2 v.v...) vư t tiêu chu n cho phép t i các ñô th , khu công nghi p. Hi u ng nhà kính ñang gia tăng làm bi n ñ i khí h u toàn c u. T ng ozon b phá hu . Sa m c hoá ñ t ñai do nhi u nguyên nhân như b c màu, m n hoá, phèn hoá, khô h n. 16
  17. Kh ng ho ng môi trư ng Sa m c hoá ñ t ñai do nhi u nguyên nhân như b c màu, m n hoá, phèn hoá, khô h n. Ngu n nư c b ô nhi m. Ô nhi m bi n x y ra v i m c ñ ngày càng tăng. R ng ñang suy gi m v s lư ng và suy thoái v ch t lư ng S ch ng loài ñ ng th c v t b tiêu di t ñang gia tăng. Rác th i, ch t th i ñang gia tăng v s lư ng và m c ñ ñ c h i. Bài t p Hãy s p x p các v n ñ môi trư ng ñã nêu vào các c t sau ñây S c môi Ô nhi m môi Kh ng ho ng môi Suy thoái môi trư ng trư ng trư ng trư ng = 10 phút 17
  18. ð o ñ c môi trư ng Khái ni m ñ o ñ c môi trư ng ra ñ i là s th a nh n r ng không ch có m i con ngư i trên trái ñ t mà con ngư i còn ph i chia s trái ñ t v i các hình th c khác c a cu c s ng. ð o ñ c môi trư ng Các nguyên t c ñ o ñ c môi trư ng 1. S d ng ki n th c và k năng ñ nâng cao ch t lư ng và b o v môi trư ng 2. Xem s c kh e, s an toàn và môi trư ng s ch là quan tr ng nh t. 3. Th c hi n các d ch v khi có ý ki n c a gi i chuyên môn. 4. Thành th t và vô tư 5. ðưa ra các báo cáo m t cách khách quan và trung th c. 18
  19. 2.3 KHÁI NI M V SINH THÁI Khái ni m Qu n th là m t nhóm cá th c a m t loài, s ng trong m t kho ng không gian xác ñ nh, có nhi u ñ c ñi m ñ c trưng cho c nhóm, ch không ph i cho t ng cá th c a nhóm (E.P. Odum, 1971). Ho c qu n th là m t nhóm cá th c a cùng m t loài s ng trong cùng m t khu v c (Alexi Sharov, 1996). Qu n xã (community) bao g m c qu n xã c a nhi u loài khác nhau, loài có vai trò quy t ñ nh s ti n hóa c a qu n xã là loài ưu th sinh thái. Qu n xã sinh v t là t p h p các sinh v t thu c các loài khác nhau cùng sinh s ng trên m t khu v c nh t ñ nh. Khu v c sinh s ng c a qu n xã ñư c g i là sinh c nh. Như v y, sinh c nh là môi trư ng vô sinh. H sinh thái T p h p các sinh v t, cùng v i các m i quan h khác nhau gi a các sinh v t ñó và các m i tác ñ ng tương h gi a chúng v i môi trư ng, v i các y u t vô sinh, t o thành m t h th ng sinh thái-ecosystem, g i t t là h sinh thái. H sinh thái là h ch c năng g m có qu n xã, các cơ th s ng và môi trư ng c a nó dư i tác ñ ng c a năng lư ng m t tr i. Qu n xã Môi trư ng Năng lư ng H sinh thái sinh v t xung quanh m t tr i 19
  20. Thành ph n c a h sinh thái H sinh thái hoàn ch nh bao g m các thành ph n ch y u sau: Các y u t v t lý (ñ t o ngu n năng lư ng): ánh sáng, nhi t ñ , ñ m, áp su t, dòng ch y … Các y u t vô cơ: g m nh ng nguyên t và h p ch t hóa h c c n thi t cho t ng h p ch t s ng. Các ch t vô cơ có th d ng khí (O2, CO2, N2), th l ng (nư c), d ng ch t khoáng (Ca, PO43-, Fe …) tham gia vào chu trình tu n hoàn v t ch t. Các ch t h u cơ (các ch t mùn, acid amin, protein, lipid, glucid): ñây là các ch t có ñóng vai trò làm c u n i gi a thành ph n vô sinh và h u sinh, chúng là s n ph m c a quá trình trao ñ i v t ch t gi a 2 thành ph n vô sinh và h u sinh c a môi trư ng. Chu i th c ăn và lư i th c ăn Chu i th c ăn (foodchain): Chu i th c ăn ñư c xem là m t dãy bao g m nhi u lo i sinh v t, m i loài là m t “m t xích” th c ăn; m t xích th c ăn phía trên tiêu th m t xích th c ăn phía trư c và nó l i b m t xích th c ăn phía sau tiêu th . 20

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản