Nghệ thuật Múa rối nước

Chia sẻ: Nguyenhoang Phuonguyen | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:6

0
151
lượt xem
42
download

Nghệ thuật Múa rối nước

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Một con rồng lướt trên mặt nước. Hai con lân tranh một quả cầu lụa theo nhịp trống do một con rối đánh. Con hạc xòe hai cánh, mổ lên cổ một con rùa đang rẽ nước mặt hồ, vừa bơi vừa lắc lư đầu. Cảnh tượng quanh ao làng thật là náo nhiệt. Nông dân, thợ thủ công, tiểu thương, đàn ông, đàn bà, các cụ già và trẻ em như đã hẹn hò đến đây. Nơi thường ngày rất yên tỉnh này bỗng rộn rã tiếng trống, tiếng chiêng và âm điệu những nhạc cụ dân gian khác: đàn...

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Nghệ thuật Múa rối nước

  1. Ngh thu t Múa r i nư c M t con r ng lư t trên m t nư c. Hai con lân tranh m t qu c u l a theo nh p tr ng do m t con r i ánh. Con h c xòe hai cánh, m lên c m t con rùa ang r nư c m t h , v a bơi v a l c lư u. Múa r i nư c C nh tư ng quanh ao làng th t là náo nhi t. Nông dân, th th công, ti u thương, àn ông, àn bà, các c già và tr em như ã h n hò n ây. Nơi thư ng ngày r t yên t nh này b ng r n rã ti ng tr ng, ti ng chiêng và âm i u nh ng nh c c dân gian khác: àn nh , sáo trúc... b ao n i lên m t công trình b ng g ch l p ngói có hình dáng như m t ngôi n. ây là ngôi Th y ình. Khán gi ng vây quanh b ao. Ti ng tr ng n i lên m i lúc m t r n ràng.
  2. R t m mành trúc, xu t hi n m t con r i b ng g l n b ng m t chú bé b n tu i, ôi m t y v tinh ngh ch, nét m t tươi cư i, m c chi c áo n p không tay, không khuy cài h cái b ng qu dưa r i c t ti ng hát... Hát xong, chú ti n l i bánh pháo treo trên m t cây sào c m gi a ao và châm l a. Pháo n ran m t nư c và ban ng ca c t ti ng hát báo hi u s p kéo c . Nh ng lá c n i lên t m t nư c và i t i c t c "ph n ph t" trư c gió. Ti ng tr ng càng thêm r n rã. M t con r ng lư t trên m t nư c. Hai con lân tranh m t qu c u l a theo nh p tr ng do m t con r i ánh. Con h c xòe hai cánh, m lên c m t con rùa ang r nư c m t h , v a bơi v a l c lư u. Sau trò t linh c a R ng, Lân, Rùa, H c, m t ngư ông i n. Ông th câu và m t lúc sau, m t chú cá c n câu gi y gi a. ó là c nh tư ng m t bu i bi u di n múa r i nư c, nh cao và tiêu bi u nh t c a ngh thu t múa r i Vi t Nam. Vì sao bi u di n múa r i trên nư c? Vì sao múa r i nư c là ngh thu t sân kh u c áo c a Vi t Nam? Hãy th phân lo i Theo P.L Mi-nhon (Mignon) trong cu n Bách khoa - Ph thông, t Ma-ri-on-nét (Marionnette - múa r i) là m t t gi m nh c a (Mariole) th i Trung c dùng ch nh ng b c tư ng cM ng trinh nh . Ngư i ta không th y t này trong các ngôn ng khác, t pup-pê trong ti ng c và puppet (búp bê) trong ti ng Anh ư c dùng g i con r i, vì v ngo i hình con r i trông gi ng con búp bê.
  3. Trên th gi i có nhi u lo i múa r i ư c x p lo i theo phương th c ho t ng. R i tay: g m m t cái u b ng g g t và m t túi v i r ng làm thân mình, con r i ho t ng ư c là nh các ngón tay và bàn tay c a ngư i i u khi n. R i que: g m m t que i u khi n u và mình và các que ph i u khi n hai tay. i n hình là r i que Ja-va và múa r i c n c a Vi t Nam. R i dây: con r i dây có y các b ph n ch y u: u, c , mình, chân tay... ghép vào nhau b i các kh p có th c ng ư c. B máy i u khi n g m m t bàn máy có các dây dài n i xu ng các b ph n c n ph i c ng c a con r i. R i Nh t B n: có kích thư c r t l n (0,8 mét n 1,3 mét) g m y các b ph n c a cơ th ngư i. Có ba ngư i i u khi n ng ng sau con r i. Ngư i i u khi n chính làm c ng u và tay ph i con r i. Ngư i i u khi n th hai làm c ng tay trái con r i và ngư i th ba i u khi n các chân con r i. Múa r i nư c Vi t Nam không n m trong các th lo i nói trên.
  4. Nh ng ngư i i u khi n múa r i nư c ng i âu? C nh b ao n i lên m t ngôi nhà làm b ng tre hay g ch g i là ngôi Th y ình, m t t m màn tre sơn nhi u màu s c khác nhau treo t mái nhà xu ng m t nư c. ng sau t m màn này, nh ng ngư i i u khi n ng ngâm mình trong nư c. Qua các khe h , h có th th y c nh di n các con r i và khán gi . Nh ng ngư i hát ng i bên c nh ngư i i u khi n con r i. ôi khi hát và nói thay cho các nhân v t r i. Nh c m Các nh c công ng i bên c nh nhà Th y ình và tr ng cái óng m t vai trò quan tr ng: nó ch ng nh ng báo hi u cho dân làng bi t bu i bi u di n b t u mà còn nh n m nh nh ng o n ngâm ng i ho c ca hát, nó m cho nh ng c nh hùng tráng như cu c di u hành c a quân lính hay trò múa lân. Các nh c khí gõ khác là mõ và thanh la. T i oàn múa r i
  5. trung ương, dàn nh c tương t như dàn nh c c a m t oàn chèo: ngoài tr ng, mõ, thanh la, sáo trúc, àn nh , còn có tiêu, àn tam th p l c. Tìm l i c i ngu n Trong cu n sách v múa r i nư c c a Tô Sanh ã c g ng khai thác ký c c a nh ng ngư i gi bí truy n trong múa r i. Ông ã n hơn m t trăm a phương còn gi các di tích c a múa r i nư c. Ông cũng ã tra c u các tác li u c , các b n chép tay và gia ph c a các c ngh nhân gi nh ng bí truy n múa r i. Cùng c ng tác v i các nhà s h c và kh o c h c xác nh niên i c a các "Th y ình", ông ã tìm c các bài văn bia. Trên bia Sùng Thi n Diên Linh (Hà Nam Ninh) d ng năm 1121 ca ng i công tr ng c a vua Lý Nhân Tông, Nguy n Công B t có nói n "trò máy" như sau: "Gi a dòng nư c lung linh, m t con rùa vàng l n n i lên i ba hòn núi, trên m t nư c ch y l , l mai, há mi ng phun nư c... M t nhà sư tí hon ánh chuông và bi t quay ngư i l i phía phát ra ti ng sáo hay ph ph c cúi chào khi ti n n g n nhà vua". Công trình nghiên c u c a Tô Sanh ã cho phép chúng ta kh ng nh r ng múa r i nư c ã t t i trình ngh thu t cao t i nhà Lý (1010 - 1225) và ư c truy n t th h này sang th h khác liên t c cho t i ngày nay. Múa r i ch còn t n t i Vi t Nam T i n và các nư c ông Nam Aá, ch có r i tay, r i que và r i dây. Còn múa r i nư c ngư i ta ch g p Vi t Nam và Trung Qu c. Theo giáo sư J. Pim-pa-ne-au, múa r i nư c ã bi n m t Trung Qu c và ngày nay "ch còn t n t i Vi t Nam".
  6. Khuôn m t và y ph c c a con r i mang nh ng nét tiêu bi u c a Vi t Nam và ch các ti t m c u l y t l ch s Vi t Nam (Hai Bà Trưng, tr n B ch ng, chi n th ng quân Nguyên) ho c l y t i s ng nông thôn Vi t Nam như trò ch i trâu và ánh u. L i giáo u và nh c m không h mang nh hư ng c a Trung Qu c. Ngôn ng s d ng là ngôn ng bình dân, trái ngư c h n v i văn phong Hán - Vi t c a hát tu ng hay hát b i thư ng ch gi i nho sĩ và chuyên môn m i hi u ư c. Nó cũng không h ch u nh hư ng c a s thi Ra-ma-y-a-na như các lo i hình múa r i  n và các nư c ông Nam Aá, Thái Lan, Campuchia, Lào, Mi n i n, Malaysia và Indonesia. Xưa kia, các gia ình nông dân u gi bí truy n v vi c i u khi n con r i trong nh ng tình hu ng c bi t. Ngày nay, h b t u d y l i cho các nhà nghiên c u tr . oàn múa r i trung ương không nh ng ch gi i thi u các chương trình múa r i tay, múa r i que và múa r i nư c mà còn ng viên vi c sáng tác các ti t m c m i cũng như vi c nghiên c u v l ch s múa r i. V i nh ng c g ng c a ngành múa r i nư c Vi t Nam, ngh thu t này ang ư c b o v và phát tri n x ng áng v i t m vóc c a nó trong di s n văn hóa dân t c.
Đồng bộ tài khoản