Nghệ thuật sống "Ăn cục vàng, trả quả khế"

Chia sẻ: Nguyễn Nhi | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:4

0
138
lượt xem
44
download

Nghệ thuật sống "Ăn cục vàng, trả quả khế"

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Đó là một phần đáng suy nghĩ về đầu tư giáo dục hiện nay. Nói là vàng, bởi lẽ đầu tư cho giáo dục, từ góc nhìn toàn xã hội hay gia đình đều là vàng thật, tiền thật, đại diện cho sức mua. Nói cách khác, một xã hội ảnh hưởng Nho giáo lâu đời như Việt Nam, thì giáo dục và phẩm hàm luôn bắt tất cả gia đình và xã hội thúc đẩy các khoản đầu tư từ nho nhỏ (quy mô gia đình) tới khổng lồ (quy mô toàn xã hội). Phần nhiều trong kết cục...

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Nghệ thuật sống "Ăn cục vàng, trả quả khế"

  1. Ăn cục vàng, trả quả khế Đó là một phần đáng suy nghĩ về đầu tư giáo dục hiện nay. Nói là vàng, bởi lẽ đầu tư cho giáo dục, từ góc nhìn toàn xã hội hay gia đình đều là vàng thật, tiền thật, đại diện cho sức mua. Nói cách khác, một xã hội ảnh hưởng Nho giáo lâu đời như Việt Nam, thì giáo dục và phẩm hàm luôn bắt tất cả gia đình và xã hội thúc đẩy các khoản đầu tư từ nho nhỏ (quy mô gia đình) tới khổng lồ (quy mô toàn xã hội). Phần nhiều trong kết cục giáo dục hiện tại là để thỏa mãn mệnh đề của Khổng Phu Tử: Thể diện quan trọng hơn cả trong số phận kẻ sĩ. Mất thể diện đáng sợ hơn mất một phần thân thể, ví dụ cái tai.[1] Chúng ta cũng không nên nghĩ rằng đầu tư cho giáo dục chỉ là đầu tư cho học sinh, sinh viên, nghiên cứu sinh, mà còn là phần đầu tư cho cái hạ tầng sản xuất ra sản phẩm là học sinh, sinh viên, nghiên cứu sinh đã và sẽ tốt nghiệp. Mà, như ta đều biết, hạ tầng mới là chỗ ngốn nguồn lực khủng khiếp, tiền bạc, thời gian, công sức và trí não. Xét như thế mới thấy hiện là ăn cục vàng và trả quả khế. Bỏ qua sinh viên, mà nói tới hạ tầng là hệ thống người đang nắm giữ các nguồn lực có thể bẻ ghi định hướng giáo dục. Cả một trường đại học lớn đào tạo ra hàng ngàn sinh viên mỗi năm có thể rung động chuyển hướng chỉ vì một Hiệu trưởng mới và hệ thống Hiệu phó, lãnh đạo ban, khoa, phòng, viện, trung tâm, bộ môn, tổ nghiệp vụ, v.v..
  2. Liệu bộ máy hàng trăm người ở một trường như thế có sản sinh ra cục vàng to hơn cái nó đang phải "ngốn" hay không, không ai dám chắc. Hay ăn vàng trả khế. Một lần, được một người quan tâm tới định giá cổ phiếu hỏi một câu rất hay: "Nếu bây giờ được cổ-phần-hóa trường đại học, ta phải tính giá trị cổ phần theo cách nào." Đầu bài hay quá. Nhưng lời giải thì không hay. Ta cần tính doanh thu, lỗ lãi, chiết khấu lằng-văn-nhằng để tính. Các bạn biết đấy, tính được, nhưng tính trên căn cứ hợp lý mức độ nào. Ta cứ nhìn vào cái gốc của vấn đề: Doanh thu và đầu tư. Nếu xét doanh thu là số bằng cấp nhân với số tiền phải trả của người học, đó là doanh thu thực. Nhưng theo tôi, đó là quả khế! Doanh thu này chẳng liên quan gì tới sức sáng tạo và năng lực cải tạo trí não xã hội là cái một quốc gia mong muốn ở trường đại học. Giả thử như học sinh thi lại nhiều, tiền nộp thi sẽ tăng lên, nhưng sản phẩm đầu ra ta đã biết... chắc chắn là kém hơn. (Trong một lúc ở Mỹ, tôi có nói chuyện với một anh kiều, học ngành công nghệ máy tính sau chuyển ngành khác, chỉ vì có 2 môn trong số nhiều môn không sao vượt qua được. Thi lại 70$/lần, mà thi rất nhiều lần không qua, thế thì "doanh thu" cho việc thi lại của nguyên anh bạn này đáng kể, phải không ạ?!) Quả khế còn có thể xem như việc doanh nghiệp cần đào tạo lại. Giờ mà nói chuyện đào tạo ra rồi thẳng tiến vào môi trường chuyên nghiệp thì nghe như giấc mộng thiên thu vậy. Lại thêm vàng nữa đổ vào. Rồi học ngành này làm ngành khác (quy luật tất yếu khi mà đào tạo kỹ năng ở trạng thái cực thấp), lại vàng đổi khế. Đáng lẽ 4 năm hay 6 năm là để sẵn sàng ở mức độ chuyên nghiệp cao nhất thì đổi lấy vài tháng tập sự sang một ngành khác ở mức độ chuyên nghiệp rất thấp, đó là lấy sở đoản làm sở trường vậy, chí ít thì là trước mắt. Tiếp diễn là trạng thái của những câu hỏi: Không rõ đường này đi đúng hay chưa. Các bạn biết đấy, hỏi nhiều quá tới 50-60 tuổi mà mới giật mình thấy chưa đúng thì muộn rồi. Số người giật mình ở giai đoạn đó xin cam đoan là không ít.[3]
  3. Thiên hạ còn thấy nhiều khế trong những cơ quan quyền lực. Well-trained starfruits. Họ chỉ làm cho việc cãi lý với những khế nhiều quyền lực trở nên khổ sở hơn ở các đơn vị hành chính mà thôi. Khế cùn. Cách đây mười năm, tôi mong cho con cái tôi được hưởng một hệ thống giáo dục nhiều bứt phá mạnh mẽ, chất lượng tăng lên rùng rùng. Bây giờ tôi mong tôi có khả năng tự thay đổi điều kiện giáo dục, và hiểu rằng "đừng chờ phúc lợi xã hội". Phúc lợi là tự thân. Vòng quay và món nợ đồng lần về thi cử-việc làm cứ nặng trĩu mãi trên vai những người dân nghèo lương thiện đang ngày đêm đóng góp mồ hôi nước mắt cho những tòa nhà chọc trời mọc lên hàng ngày với những cái móng bị thách đố về chất lượng... Khó hiểu mà rất dễ giải thích. Vấn đề là vẫn có những khối vàng lấp lánh, nhưng nó không sinh ra từ khối vàng đầu tư cho giáo dục. Những khối vàng đó là sự phấn đấu tự thân, là mồ hôi nước mắt của các gia đình. May thay, những cơ hội giáo dục hiện đại đâu đó vẫn trục vớt những tài sản quý ấy và tìm cách gọt giũa nâng niu. Sau này chúng ta gọi đó là tài năng Việt. Thế còn có phải thuộc sở hữu của Việt Nam không thì cứ từ từ hẵng xét. Truyện kể về Einstein có đoạn rất hay. Người Mỹ vì muốn ông sang Mỹ cống hiến, nên o bế ông rất kỹ, khi đó là nhà khoa học nghèo khổ sống ở Thụy Sĩ một cuộc đời khiêm tốn. Bà vợ ông được mời đi tham quan trung tâm khoa học lớn ở Mỹ để gây ấn tượng. Khi bà thấy những khối máy đồ sộ, tối tân thì bà hỏi nó dùng để làm gì. Các nhà khoa học Mỹ hẳn là rất tự hào rằng đó là những thiết bị đắt nhất có thể đầu tư, và để tìm cách chứng minh một số luận điểm về thuyết tương đối của Einstein. Bà ngạc nhiên lắm: Tôi không hiểu rõ lắm, nhưng ông nhà tôi đã chứng minh nó bằng bút chì trên các mẩu giấy trắng một mặt do tôi gom góp thời hàng hóa khan hiếm rồi cơ mà. Thế đấy, ông ấy ăn quả khế và trả cục vàng lớn chưa từng có cho
  4. kho tàng tri thức nhân loại, giúp con người sáng rõ những thứ tưởng như vĩnh viễn là bí ẩn... Hãy thử xem như Giáo sư Hoàng Tụy cái cách này có giống không? Tôi thì tự thấy là rất giống, có vẻ chỉ khác không-thời gian mà thôi. Tôi nghĩ, có thể sai lắm, rằng phương trình giáo dục phải là ngược lại, phải đúng là ăn quả khế trả cục vàng. Nói như vậy, việc chỉ chăm chăm những dự án hoành tráng ghê gớm không góp phần làm nên cái phương trình này. Thôi thì về đại cục chúng ta chấp nhận ăn khế. Chua nhưng không thể đổi cái ngọt hơn.[4] Kể từ thời xa xưa mà cụ Murray Rothbard viết về tiền tệ, thì chưa bao giờ thấy liệt kê khế vào danh mục hàng hóa làm vật ngang giá chung, có vẻ tính thanh khoản và khả năng chấp nhận thanh toán thấp. Trên đây chỉ là vài suy nghĩ cá nhân, các bạn thấy ngang tai thì bỏ qua nhé. Có ý kiến đóng góp thì rất mừng. Cảm ơn đã đọc. Chú thích: [1] Đảo vế truyện cổ tích dân gian Việt Nam (cụ Nguyễn Đổng Chi) [2] Thực ra đối với cá nhân tôi thì cái tai lại quan trọng vì là biểu hiện thật của vật chất. [3] Giật mình là tỉnh giấc mộng. Thuở sinh viên, chúng tôi hay ngắm những người giật mình kiểu khác trên thư viện. Trầm ngâm nhổ râu, suy tư ghê lắm. Vỗ vai một cái là giật mình ngã lăn ra đất. Hỏi kỹ té ra là trạng thái tựa-ngủ-gật. [4] Thế hệ hỏng men răng do tetracilin chúng tôi thường sợ đồ chua vì ghê răng cả tuần mỗi lần ăn.
Đồng bộ tài khoản