Nhập môn tổ chức vận tải ô tô

Chia sẻ: liemthanh

Vận tải là một hoạt động kinh tế có mục đích của con người nhằm đáp ứng nhu cầu di chuyển tương đối vận chuyển, đối tượng vận chuyển gồm con người và vật phẩm. Đào tạo nghiệp vụ chuyên môn phục vụ cho công tác: + Đào tạo đại học đối với cán bộ công chức có trình độ Trung học phổ thông, Trung cấp, Cao đẳng và đào tạo Trung học phổ thông.

Bạn đang xem 20 trang mẫu tài liệu này, vui lòng download file gốc để xem toàn bộ.

Nội dung Text: Nhập môn tổ chức vận tải ô tô

ThS. TrÇn ThÞ Lan H−¬ng (Chñ biªn)
ThS. NguyÔn ThÞ Hång Mai – Ks L©m Quèc §¹t





NhËp m«n tæ chøc vËn t¶i « t«




Nhµ xuÊt b¶n giao th«ng vËn t¶i
Hµ Néi - 2008



TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
L I NÓI ð U
Trong ho t ñ ng c a n n kinh t qu c dân, Giao thông v n t i ñóng vai trò r t
quan tr ng trong vi c v n chuy n hàng hóa và hành khách, ñáp ng nhu c u v n t i c a
toàn xã h i. V n t i bao g m nhi u phương th c v n t i khác nhau như: v n t i ñư ng
s t, v n t i ñư ng th y (bao g m v n t i ñư ng sông và ñư ng bi n), v n t i ô tô, v n
t i hàng không, v n t i ñư ng ng, các phương th c v n t i h p thành h th ng v n t i
th ng nh t và có liên quan m t thi t v i nhau.
V n t i ô tô là phương th c v n t i ph bi n hi n nay, có m t m i nơi, t thành
th ñ n nông thôn. Do tính cơ ñ ng cao cho nên v n t i ô tô ñã phát huy vai trò quan
tr ng trong h th ng v n t i, ñáp ng nhu c u v n t i ña d ng và ngày càng tăng lên c a
xã h i.
V i m c tiêu ñào t o ki n th c cơ s chuyên ngành r ng, sau ñó ñi vào nghiên
c u chuyên sâu ñ i v i kh i lư ng ki n th c chuyên ngành. Môn h c Nh p môn t
ch c v n t i ô tô gi i thi u t ng quát v v n t i ô tô trong h th ng v n t i, ph c v cho
sinh viên c a các chuyên ngành V n t i; V n t i - Kinh t ; Quy ho ch giao thông v n
t i; Khai thác và qu n lý v n t i.
ð ñáp ng nhu c u h c t p, nghiên c u tìm hi u c a sinh viên, chúng tôi biên
so n cu n giáo trình Nh p môn v n t i ô tô v i khuôn kh th i gian là 45 ti t (3 ñơn v
h c trình). N i dung ch y u c a giáo trình t p trung nghiên c u các v n ñ v quá trình
v n t i, phương ti n v n t i ô tô, ñi u ki n khai thác, các v n ñ v kinh t , t ch c v n
t i hàng hoá và t ch c v n t i hành khách b ng ô tô.
Tham gia biên so n g m có:
Th c sĩ Tr n Th Lan Hương - Ch biên và vi t các chương 2, 3;
Th c sĩ Nguy n Th H ng Mai - Thành viên tham gia và vi t chương 4;
Th c sĩ Lâm Qu c ð t - Thành viên tham gia và vi t chương 1.
M c dù các tác gi ñã có nhi u c g ng, song do trình ñ và th i gian có h n ch c
ch n không tránh kh i nh ng khi m khuy t, các tác gi mong ñư c b n ñ c g n xa
ñóng góp ý ki n ñ chúng tôi b sung hoàn thi n trong l n tái b n sau.
Nhân d p này, t p th tác gi xin chân thành cám ơn B môn V n t i ñư ng b &
thành ph ; Khoa V n t i - Kinh t ; Trư ng ñ i h c Giao thông v n t i; các Nhà khoa
h c trong và ngoài trư ng ñã giúp ñ chúng tôi hoàn thành cu n giáo trình này.

Hà N i, Tháng 03 - 2008
CÁC TÁC GI




NMTCVTOT • 3


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
CHƯƠNG 1
T NG QUAN V V N T I Ô TÔ

1.1 V N T I Ô TÔ TRONG H TH NG V N T I
1.1.1 H TH NG V N T I
1. Khái ni m
a. V n t i
V n t i là m t ho t ñ ng kinh t có m c ñích c a con ngư i nh m ñáp ng nhu
c u di chuy n v trí c a ñ i tư ng v n chuy n, ñ i tư ng v n chuy n g m con ngư i
(hành khách)và v t ph m (hàng hoá). S di chuy n v trí c a con ngư i và v t ph m
trong không gian r t ña d ng, phong phú và không ph i m i di chuy n ñ u là v n t i.
V n t i ch bao g m nh ng di chuy n do con ngư i t o ra nh m m c ñích kinh t (l i
nhu n) ñ ñáp ng yêu c u v s di chuy n ñó mà thôi.
T t c c a c i v t ch t ch y u c n thi t cho s t n t i và phát tri n xã h i loài
ngư i, c a c i v t ch t c a xã h i ñư c t o ra 4 ngành s n xu t v t ch t cơ b n: công
nghi p khai khoáng; công nghi p ch bi n; nông nghi p và v n t i. ð i v i m t ngành
s n xu t v t ch t như công nghi p, nông nghi p... trong quá trình s n xu t ñ u có s k t
h p c a 3 y u t , ñó là công c lao ñ ng, ñ i tư ng lao ñ ng và s c lao ñ ng. V n t i
cũng là m t ngành s n xu t v t ch t vì trong quá trình s n xu t c a ngành v n t i cũng
có s k t h p c a 3 y u t trên.
Ngoài ra, trong quá trình s n xu t c a ngành v n t i cũng ñã tiêu th m t lư ng
v t ch t nh t ñ nh như: v t li u, nhiên li u, hao mòn phương ti n v n t i... Hơn n a, ñ i
tư ng lao ñ ng (hàng hoá, hành khách v n chuy n) trong quá trình s n xu t v n t i cũng
tr i qua s thay ñ i nh t ñ nh.
Có th khái ni m v v n t i như sau: v n t i là quá trình thay ñ i (di chuy n) v
trí c a hàng hoá, hành khách trong không gian và th i gian ñ nh m tho mãn nhu c u
nào ñó c a con ngư i.
b. Chu kỳ v n t i (chuy n xe)
T t c các công vi c c a quá trình v n t i ñư c th c hi n các ñ a ñi m khác
nhau vào th i gian khác nhau nên hi u qu c a quá trình v n t i, tính liên t c c a nó
ph thu c vào vi c xác ñ nh th i gian th c hi n m i công vi c. Khi th c hi n quá trình
v n t i, các công vi c trên ñư c l p ñi l p l i mang tính chu kỳ ñó là chu kỳ c a quá
trình v n t i. Chu kỳ v n t i là m t chuy n xe bao g m các công vi c ñư c th c hi n
n i ti p nhau, k t thúc m t chuy n xe là k t thúc m t quá trình s n xu t v n t i, m t s
lư ng s n ph m v n t i ñã ñư c s n xu t và tiêu th xong.
Cũng gi ng như các ngành s n xu t v t ch t khác, quá trình v n t i (tr v n t i
ñư ng ng) ñ u có Chu kỳ s n xu t và sau m i chu kỳ s n xu t ñ u t o ra m t s lư ng
s n ph m nh t ñ nh, m t chu kỳ s n xu t v n t i là m t chuy n xe.
Chuy n xe là t p h p ñ y ñ t t c các y u t c a quá trình v n t i, k t khi
phương ti n ñ n ñ a ñi m x p hàng t i khi phương ti n ñ n ñ a ñi m x p hàng ti p theo
sau khi ñã hoàn thành các y u t c a quá trình v n t i.


NMTCVTOT • 4


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
c. S n ph m v n t i
S n ph m v n t i là “hàng hoá ñ c bi t”, s n ph m v n t i cũng có giá tr và giá
tr s d ng, giá tr c a hàng hoá là lư ng lao ñ ng xã h i c n thi t k t tinh trong hàng
hoá ñó. Giá tr s d ng c a s n ph m v n t i là kh năng ñáp ng nhu c u di chuy n.
Tuy nhiên, so v i các ngành s n xu t v t ch t khác, ngành v n t i có nh ng ñ c ñi m
khác bi t v quá trình s n xu t, v s n ph m và quá trình tiêu th s n ph m.
Quá trình v n chuy n hàng hóa và hành khách trong không gian và theo th i gian
t o nên s n ph m v n t i. S n ph m v n t i ñư c ñánh giá thông qua 2 ch tiêu:
– Kh i lư ng v n chuy n (Q): v i v n chuy n hàng hóa ñó là kh i lư ng v n
chuy n hàng hóa (ñơn v là t n); v i v n chuy n hành khách là kh i lư ng v n chuy n
hành khách (ñơn v là hành khách);
– Lư ng luân chuy n (P): v i v n chuy n hàng hóa ñó là lư ng luân chuy n hàng
hóa (ñơn v là TKm); v i v n chuy n hành khách là lư ng luân chuy n hành khách (ñơn
v là HK.Km).
Ngoài ra, ñ i v i v n t i container: kh i lư ng v n chuy n ñư c tính b ng TEU
(Twenty feet Equivalent Unit) và lư ng luân chuy n ñư c tính là TEU.Km; trong v n
t i hành khách b ng xe con, taxi... thì ñơn v ño s n ph m v n t i là Km doanh nghi p,
Km ñư c tr ti n...
Ví d : + M t xe ô tô t i có tr ng t i 10 t n ch 8 t n lương th c t Hà N i ñi H i
Phòng trên c ly 105 Km, s n ph m v n t i ñư c tính trên tuy n như sau:
– Kh i lư ng v n chuy n hàng hóa trên tuy n là Q = 8 t n.
– Lư ng luân chuy n hàng hóa trên tuy n là P = 8*105 = 840 TKm
+ M t xe ô tô khách tr ng t i 45 ch ch 35 hành khách t Hà N i ñi H i Phòng
trên c ly 105 Km (gi s t t c 35 hành khách ñi th ng t Hà N i ñi H i Phòng, không
có hành khách nào lên và xu ng d c ñư ng), s n ph m v n t i ñư c tính trên tuy n như
sau:
– Kh i lư ng v n chuy n hành khách trên tuy n là Q = 35 hành khách.
– Lư ng luân chuy n hành khách trên tuy n là P = 35*105 = 3.675 HKKm
2. Phân lo i v n t i: Có nhi u cách phân lo i v n t i,có th phân lo i theo các tiêu
th c sau ñây:
a. Căn c vào phương th c th c hi n quá trình v n t i
– V nt i ñư ng bi n;
– V nt i thu n i ñ a;
– V nt i hàng không;
– V nt i ñư ng b ;
– V nt i ñư ng s t;
– V nt i ñư ng ng;
– V nt i trong thành ph (Metro, Trolaybus, Buýt...);


NMTCVTOT • 5


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
– V n t i ñ c bi t.
b. Căn c vào ñ i tư ng v n chuy n
– V n t i hành khách;
– V n t i hàng hoá.
c. Căn c vào cách t ch c quá trình v n t i
– V n t i ñơn phương th c: hàng hoá hay hành khách ñư c v n chuy n t nơi ñi
ñ n nơi ñ n b ng m t phương th c v n t i duy nh t;
– V n t i ña phương th c: vi c v n chuy n ñư c th c hi n b ng ít nh t là 2
phương th c v n t i, nhưng ch s d ng m t ch ng t duy nh t và ch m t ngư i ch u
trách nhi m trong quá trình v n chuy n ñó;
– V n t i ñ t ño n: là vi c v n chuy n ñư c th c hi n b ng 2 hay nhi u phương
th c v n t i, nhưng ph i s d ng 2 hay nhi u ch ng t v n t i và 2 hay nhi u ngư i
ch u trách nhi m trong quá trình v n chuy n ñó.
d. Căn c vào tính ch t c a v n t i
– V n t i công ngh (v n t i n i b ): là vi c v n chuy n trong n i b xí nghi p,
nhà máy, công ty... nh m di chuy n nguyên, v t li u, thành ph m, bán thành ph m, con
ngư i ph c v cho quá trình s n xu t c a công ty, xí nghi p b ng phương ti n c a công
ty, xí nghi p ñó mà không tr c ti p thu ti n cư c v n t i. V n t i n i b là th c hi n
m t khâu c a quá trình công ngh ñ s n xu t s n ph m v t ch t nào ñó. Kh i lư ng
hàng hoá c a v n t i n i b không t p h p vào kh i lư ng chung c a ngành v n t i;
– V n t i công c ng: là vi c kinh doanh v n t i hàng hoá hay hành khách cho m i
ñ i tư ng trong xã h i ñ thu ti n cư c v n t i.
e. Phân lo i theo các tiêu th c khác như: phân lo i v n t i theo
– C ly v n chuy n;
– Theo kh i lư ng v n t i;
– Theo ph m vi v n t i...
3. Vai trò, tác d ng c a v n t i trong n n kinh t qu c dân
V n t i gi vai trò quan tr ng và có tác d ng l n ñ i v i n n kinh t qu c dân c a
m i nư c. H th ng v n t i ñư c ví như m ch máu trong cơ th con ngư i, nó ph n ánh
trình ñ phát tri n c a m t nư c. V n t i ph c v t t c các lĩnh v c c a ñ i s ng xã
h i: s n xu t, lưu thông, tiêu dùng, qu c phòng. Trong s n xu t v n chuy n nguyên,
nhiên, v t li u, bán thành ph m, thành ph m, lao ñ ng ñ ph c v cho quá trình s n
xu t, v n t i là y u t quan tr ng c a quá trình lưu thông.
V n t i có m t ch c năng ñ c bi t trong xã h i là v n chuy n hàng hoá và hành
khách t ñ a ñi m này ñ n ñ a ñi m khác. Không có v n t i thì b t c m t quá trình s n
xu t nào c a xã h i cũng không th th c hi n ñư c. V n t i r t c n thi t ñ i v i t t c
các giai ño n c a quá trình s n xu t, t v n chuy n nguyên li u, nhiên li u, v t li u cho
quá trình s n xu t ñ n v n chuy n s n ph m do quá trình s n xu t t o ra… V n t i cũng
ñáp ng ñư c nhu c u ñi l i c a nhân dân.

NMTCVTOT • 6


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
V n t i là m ch máu c a n n kinh t qu c dân, n i li n các ngành, các ñơn v s n
xu t v i nhau n i li n khu v c s n xu t v i khu v c tiêu dùng, n i li n thành th v i
nông thôn, mi n ngư c v i mi n xuôi làm cho n n kinh t thành m t kh i th ng nh t.
L c lư ng s n xu t và trình ñ chuyên môn hoá ngày càng phát tri n ñ i s ng nhân dân
không ng ng nâng cao ñòi h i v n t i ph i phát tri n nhanh chóng m i ñáp ng ñư c
nhu c u v n t i tăng lên không ng ng c a n n kinh t qu c dân.
V n t i là y u t quan tr ng nh t c a h th ng logistics c a t ng nhà máy, xí
nghi p, công ty, trong t ng xí nghi p hay công ty... ñ u có h th ng cung ng và phân
ph i v t ch t, h th ng này bao g m nhi u khâu, nhi u giai ño n khác nhau k t khi
mua s m nguyên, v t li u cho s n xu t (cung ng) cho ñ n khi phân ph i s n ph m ñ n
tay ngư i tiêu dùng. Ngh thu t qu n lý s v n ñ ng c a nguyên li u và thành ph m t
khi b t ñ u s n xu t ñ n nơi tiêu th cu i cùng như trên g i là logistics. Logistics bao
g m 4 y u t : v n t i, marketing, phân ph i và qu n lý, trong ñó v n t i là y u t quan
tr ng nh t và chi m nhi u chi phí nh t.
Tác d ng c a v n t i ñ i v i n n kinh t qu c dân th hi n nh ng m t sau ñây:
a. Vai trò c a giao thông v n t i ñ i v i s n xu t
V n t i là ngành kinh t nh hư ng ñ n hàng lo t các ngành kinh t . Nh ng
phương di n quan tr ng này ñư c tính ñ n ñó là:
– T o nên khuynh hư ng ñ nh v công nghi p và xây d ng.
– T o nên chi phí s n xu t c a c i v t ch t.
– T o nên các ñi u ki n ho t ñ ng cho các doanh nghi p s n xu t.
– T o nên ch ng lo i và quy mô s n xu t.
– T o nên ch t lư ng s n xu t hàng hoá.
S phát tri n c a v n t i ñư c th hi n vi c tăng lên c a m t ñ m ng lư i
ñư ng, nâng cao tính ñ u ñ n c a nh ng thao tác v n t i và gi m chi phí. Ta có th th y
ñư c vai trò c a v n t i trong các ngành kinh t sau ñây:
* ð i v i s n xu t công nghi p
M i liên h gi a công nghi p và các ngành kinh t qu c dân do v n t i ñ m nh n.
Vi c cung c p nguyên, nhiên li u cho s n xu t và thành ph m cho khu v c tiêu dùng là
m t khâu quan tr ng trong quá trình s n xu t công nghi p. Vi c ho t ñ ng bình thư ng
c a các doanh nghi p công nghi p ph thu c r t nhi u vào v n t i.
V n t i là ñi u ki n quan tr ng ñ phát tri n công nghi p, v n t i có nh hư ng r t
l n ñ n s lư ng và ch t lư ng công tác xây d ng cơ b n, ñ n vi c s d ng v n c a các
doanh nghi p và giá thành s n ph m công nghi p.
* ð i v i s n xu t nông nghi p
V n t i phát tri n ñã ñáp ng ho t ñ ng k p th i nhu c u v n chuy n c a nông
nghi p và có tác d ng to l n ñ n s n xu t nông nghi p. V n t i cung c p tư li u s n
xu t ñúng th i v cho s n xu t nông nghi p, ñ m b o hàng hoá tiêu dùng cho nông dân.
ð ng th i v n chuy n s n ph m c a nông nghi p ñ n nơi tiêu dùng m t cách nhanh



NMTCVTOT • 7


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
chóng và ñ m b o ch t lư ng. Giá thành v n chuy n h ñã t o ñi u ki n cho nông
nghi p phát tri n và c i thi n ñ i s ng c a nông dân.
Trong th i gian hi n nay khi quy mô s n xu t nông nghi p ngày càng ñư c m
r ng, s phân vùng s n xu t nông nghi p ñư c th c hi n và ngày càng hoàn ch nh, trình
ñ cơ gi i hoá trong nông nghi p ngày càng cao, cơ c u kinh t và t ch c s n xu t trên
các ñ a bàn ñư c hình thành và t ng bư c hoàn ch nh thì v n t i càng có tác d ng to l n
ñ n s phát tri n c a s n xu t nông nghi p, góp ph n c ng c kh i ñoàn k t toàn dân và
liên minh công nông.
* ð i v i lưu thông phân ph i
V n t i là ti p t c quá trình s n xu t trong ph m vi lưu thông, ñây là khâu ch y u
trong quá trình lưu thông. Mu n cho s n xu t ngày càng phát tri n, m r ng ph m vi
tiêu dùng thì ph i m r ng lưu thông hàng hoá gi a thành th và nông thôn, gi a ñ ng
b ng v i mi n núi, gi a ñ a phương này v i ñ a phương khác, gi a các qu c gia v i
nhau.
Vi c trao ñ i hàng hoá thu c ph m vi ngành thương m i nhưng ho t ñ ng c a nó
ph i thông qua v n t i m i có th th c hi n ñư c. Như v y v n t i ho t ñ ng tích c c,
giá thành v n chuy n h s t o ñi u ki n m r ng th trư ng tiêu th , kích thích tiêu
dùng và kích thích s n xu t phát tri n.
b. Vai trò c a v n t i trong ph c v con ngư i
V n t i làm cho con ngư i g n l i v i nhau hơn ñ c bi t là nh ng ngư i s ng
các vùng có n n văn hoá khác nhau. Nh ti p xúc v văn hoá khoa h c k thu t, du l ch,
tôn giáo và gia ñình mà xu t hi n nh ng ñ ng c m khác nhau làm gi u thêm ñ i s ng
văn hoá xã h i c a m i qu c gia, c a m i vùng.
S phát tri n c a v n t i trong m c ñích g n l i nhau c a con ngư i không ch
ñ m b o tính ch t nhân ñ o mà còn nhìn th y m t l i c a kinh t . S có l i này ñư c
bi u hi n s gia tăng v thông tin, ki n th c, s khéo léo, vi c gi i quy t các v n ñ
nhanh hơn, d hơn, năng su t lao ñ ng cao hơn trong ñ i s ng xã h i.
V n t i th c hi n nhi m v v n chuy n con ngư i v i nhi u m c ñích khác nhau.
Trong ñó m c ñích quan tr ng nh t là v n chuy n con ngư i v i m c ñích ñi làm, h c
t p, công tác. Sau ñó ph i k ñ n các m c ñích ñ th c hi n các ch c năng cơ b n c a
ñ i s ng như mua bán, thăm vi ng, ngh ngơi trong nh ng ngày cu i tu n ngh phép
ngh l t t, ph c v cho nhu c u du l ch.
c. ð i v i vi c xây d ng và b o v T Qu c
Trong vi c xây d ng và b o v T Qu c v n t i có ý nghĩa quan tr ng. Trong
chi n tranh v n t i th c hi n nhi m v v n chuy n vũ khí ñ n dư c, lương th c th c
ph m quân trang quân d ng. Trong th i bình v n t i cùng quân ñ i b o v an ninh qu c
phòng xây d ng l c lư ng ñ ng th i th c hi n c nhi n v làm kinh t .
d. Ch c năng Qu c t c a v n t i
V n t i là m t ngành kinh t ho t ñ ng trong h th ng kinh t c a ñ t nư c. Nó có
vai trò quan tr ng ñ i v i vi c giao lưu c a n n kinh t qu c gia v i n n kinh t th gi i
ñ c bi t trong th i ñ i hi n nay vi c quan h kinh t v i nư c ngoài ñã ñem l i m t hi u

NMTCVTOT • 8


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
qu vô cùng to l n cho ñ t nư c. V n t i ñã th hi n m i quan h qu c t thông qua các
ch c năng sau ñây:
– Phát tri n xu t kh u hàng hoá, ñ c bi t ñ i v i các qu c gia có kho ng cách ñ a
lý l n;
– Nh p kh u nguyên li u, v t li u và s n ph m c n thi t;
– Phát tri n h p tác qu c t v công nghi p;
– Phát tri n du l ch qu c t ;
– Phát tri n lưu thông qu c t v văn hoá khoa h c k thu t.
4. Tính ch t c a v n t i
V n t i là m t ngành s n xu t v t ch t ñ c bi t: ð i v i m t ngành s n xu t v t
ch t, như công nghi p, nông nghi p... thì trong quá trình s n xu t ñ u có s k t h p c a
ba y u t : công c lao ñ ng, ñ i tư ng lao ñ ng và s c lao ñ ng. V n t i là m t ngành
s n xu t v t ch t vì trong quá trình s n xu t c a ngành v n t i có s k t h p c a ba y u
t ñó. Ngoài ra, trong quá trình s n xu t c a ngành v n t i cũng ñã tiêu th m t lư ng
v t ch t nh t ñ nh, như v t li u, nhiên li u, hao mòn phương ti n v n t i... ñ i tư ng lao
ñ ng (hàng hoá, hành khách) trong quá trình s n xu t c a v n t i cũng tr i qua s thay
ñ i v t ch t nh t ñ nh.
Là ngành s n xu t v t ch t nên v n t i cũng có s n ph m c a riêng mình, s n
ph m c a v n t i chính là s di chuy n c a con ngư i và v t ph m trong không gian.
S n ph m v n t i cũng là hàng hoá và cũng có giá tr và giá tr s d ng, giá tr c a hàng
hoá là lư ng lao ñ ng xã h i c n thi t k t tinh trong hàng hoá ñó, giá tr s d ng c a
s n ph m v n t i là kh năng ñáp ng nhu c u di chuy n.
Tuy nhiên, so v i các ngành s n xu t v t ch t khác, v n t i có nh ng ñ c ñi m
khác bi t v quá trình s n xu t, v s n ph m và tiêu th s n ph m, th hi n các ñi m
sau ñây:
– Môi trư ng s n xu t c a v n t i là không gian, luôn di ñ ng ch không c ñ nh
như trong các ngành khác;
– S n xu t trong v n t i là quá trình tác ñ ng v m t không gian vào ñ i tư ng
lao ñ ng ch không ph i tác ñ ng v m t k thu t, do ñó không làm thay ñ i hình dáng,
kích thư c c a ñ i tư ng lao ñ ng;
– S n ph m v n t i không t n t i dư i hình th c v t ch t và khi s n xu t ra là
ñư c tiêu dùng ngay. Hay nói cách khác s n ph m v n t i mang tính vô hình. Trong
ngành v n t i, s n xu t và tiêu th di n ra ñ ng th i, do ñó không có kh năng d tr
s n ph m v n t i ñ tiêu dùng v sau mà ch có kh năng d tr năng l c v n t i mà
thôi;
– Quá trình s n xu t c a ngành v n t i không t o ra s n ph m v t ch t m i mà
ch làm thay ñ i v trí c a hàng hoá và qua ñó cũng làm tăng giá tr c a hàng hoá.




NMTCVTOT • 9


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
5. Cơ s v t ch t k thu t c a v n t i
Cơ s v t ch t k thu t c a ngành v n t i là y u t quan tr ng nh t quy t ñ nh quy
mô và ch t lư ng c a h th ng v n t i. Cơ s v t ch t c a ngành v n t i bao g m:

a. M ng lư i ñư ng giao thông
M ng lư i ñư ng giao thông là nơi ñ phương ti n v n t i th c hi n quá trình v n
chuy n, ch t lư ng, chi u r ng c a ñư ng và các y u t k thu t khác c a ñư ng nh
hư ng r t l n ñ n v n t c giao thông trên tuy n và tác ñ ng ñ n ch hàng, ñ n hành
khách tham gia v n chuy n trên ñư ng. M ng lư i giao thông ph i tho mãn yêu c u:
ti n l i, nhanh chóng, an toàn...
M ng lư i giao thông ñư ng b ñư c chia theo c p ñư ng: Bao g m m ng lư i
ñư ng liên v n qu c t , m ng lư i qu c l , m ng lư i t nh l , m ng lư i huy n l ,
m ng lư i giao thông nông thôn.
b. Phương ti n v n t i
Phương ti n v n t i là y u t tr c ti p v n chuy n hàng hóa và hành khách, m i
lo i phương ti n v n t i có ch ng lo i s lư ng và ch t lư ng phong phú và ña d ng ñ
phù h p v i nhu c u ña d ng c a quá trình v n chuy n.
c. Khu ñ u m i giao thông
ðây là nơi t p k t phương ti n và hình thành nên các tuy n v n chuy n như b n
xe, nhà ga, b n c ng… Các trang thi t b khu ñ u m i giao thông ph i phù h p v i
quy mô và tính ch t c a khu ñ u m i.
d. Các trang thi t b ph c v cho b o dư ng s a ch a phương ti n v n t i
ðây là nơi ñ b o dư ng s a ch a phương ti n v n t i ñ ñ m b o cho các
phương ti n v n t i có tình tr ng k thu t t t có th ñưa các phương ti n ra khai thác.
1.2.2 VAI TRÒ V N T I Ô TÔ TRONG H TH NG V N T I
– V n t i ô tô có m t ưu th hơn h n các phương th c v n t i khác ñó là v n
chuy n m t cách tri t ñ có th v n chuy n "t c a ñ n c a, t kho ñ n kho" hay “door
to door” cho nên thông thư ng v n t i ô tô là phương th c ti p chuy n cho các phương
th c v n chuy n khác.
– V n t i ô tô có th ho t ñ ng trong m i ñi u ki n th i ti t khí h u, nh ng nơi
ñi u ki n ñư ng sá khó khăn th m chí c nh ng nơi không có ñư ng ví d như ñư ng
r ng núi, nh ng lâm trư ng khai thác g , tuy v y không ph i v i b t c lo i ô tô nào
cũng có th ho t ñ ng trong nh ng ñi u ki n khó khăn như v y ñư c. V n t i ô tô có
th vư t qua ñư c m t s lo i ñ a hình khó khăn như ñ d c khá cao, các tuy n ñư ng
có bán kính quay vòng nh ... V n t i ô tô có th ñi ñ n m i nơi m i ch c a n n kinh t .
– Phương ti n v n t i ô tô r t ña d ng và nhi u ch ng lo i khác nhau, ñáp ng cho
vi c v n chuy n hàng hoá ña d ng v i hi u qu cao. ð i v i nhu c u v n chuy n hàng
hoá và hàng khách trong ñô th v n t i hành khách công c ng trong ñó có v n t i hành
khách b ng xe buýt r t ph bi n ñã ñem l i cho ñô th văn minh, gi m t c ngh n giao
thông.


NMTCVTOT • 10


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
1.2 TÌNH HÌNH PHÁT TRI N C A Ô TÔ TRÊN TH GI I VÀ VI T NAM
1.2.1 TÌNH HÌNH PHÁT TRI N C A Ô TÔ TRÊN TH GI I
1. T ng quan v l ch s hình thành và phát tri n c a ô tô
Giao thông ñư ng b có t r t s m cùng v i vi c con ngư i t o ra bánh xe, xe
ng a ñ ch ngư i và hàng hoá. Ban ñ u ñư ng b ch y u do con ngư i trong quá
trình ho t ñ ng sinh s ng c a mình ñi nhi u mà t o ra, ñó là các ñư ng mòn n i li n
gi a thung lũng sông này v i thung lũng sông khác, n i li n các v trí v i nhau.
L ch s ghi nh n ngư i La Mã có ý th c r t s m trong vi c xây d ng ñư ng, h
ñã xây d ng các con ñư ng lát ñá r ng hơn 10 mét, dùng cho xe ng a ch y v i t c ñ
cao, ñó là nh ng tuy n ñư ng b th t s do con ngư i xây d ng ñ u tiên vào th i c
ñ i. ðư ng lát ñá c a ngư i La Mã ch y su t Italia kéo dài qua vùng Ban Căng ñ n Iran
v phía Tây ñi qua Pháp t i Tây Ban Nha, con ñư ng này t o ra m t h th ng ñư ng
ngang d c bao trùm kh p mi n Nam châu Âu, các con ñư ng thư ng b t ñ u t thành
Rôma c a La Mã. T Rôma xe ng a ch ch y 4 ngày ñã t i ñư c Mañrit c a Tây Ban
Nha (v i quãng ñư ng 2.300 Km), ñây là ñ nh cao c a giao thông th i c ñ i.
ð n th k 19 khi ô tô xu t hi n thì ý tư ng xây d ng ñư ng c a ngư i La Mã
ñư c s ng l i, ñư ng ñư c xây d ng ch y u cho ô tô ñi cho nên ñư c g i là ñư ng ô
tô, ñư ng nh a xây d ng theo l i th công ch ñ m b o cho xe ch y v i t c ñ 50Km /
gi .
L ch s hình thành và phát tri n c a v n t i ô tô là c m t quá trình dài, có nhi u
thăng tr m, các m c th i gian ñánh d u s ra ñ i c a ô tô là:
– Năm 1751: Chi c xe t ch y ñ u tiên c a Cubilin ra ñ i.
– Năm 1761: Chi c xe th hai ra ñ i hoàn thi n hơn (ô tô ñ p).
– Năm 1763: Poldunop (Nga) thi t k xe ch y b ng máy hơi nư c.
– Năm 1769: Julio (Pháp) ñ t ñ ng cơ hơi nư c lên ô tô.
– Năm 1885: Bendz và Dailer cùng ch t o th thành công ô tô ch y xăng.
Năm 1885 chi c ô tô ñ u tiên ñư c ra ñ i, ñ n nay công ngh ch t o ô tô r t phát
tri n vì tính cơ ñ ng cao, m ng lư i ñư ng ô tô có th ti p c n m i nơi v i ñ a hình
khác nhau.
Ngày nay do yêu c u r t l n c a giao thông ñư ng b trên các tr c giao thông
chính ngư i ta xây d ng các ñư ng cao t c, có th hi u ñư ng cao t c là ñư ng ch
ch y m t chi u m i chi u có 2– 4 làn xe ch y, ñư ng cao t c có ña s các giao c t khác
m c, còn các giao c t ñ ng m c t i ñây ô tô ph i ch y ñư c v i t c 60 Km / h, ñư ng
ñư c thi công b ng cơ gi i v i ch t lư ng cao, ñ m b o cho xe ch y v i t c ñ
120 Km / gi .
Hi n nay chi u dài ñư ng ô tô trên kh p các l c ñ a vào kho ng 25 tri u Km,
chi u dài ñư ng ô tô tăng theo s lư ng ô tô ñư c s d ng trên th gi i. S lư ng ô tô
trên th gi i phát tri n qua các năm ñư c th hi n như sau:
Năm 1900 toàn th gi i có 11.000 chi c ô tô
Năm 1921 toàn th gi i có 10.900.000 chi c ô tô
Năm 1945 toàn th gi i có 45.000.000 chi c ô tô
Năm 1968 toàn th gi i có 190.000.000 chi c ô tô

NMTCVTOT • 11


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Năm 1974 toàn th gi i có 250.000.000 chi c ô tô
Năm 1980 toàn th gi i có 400.000.000 chi c ô tô.
Hi n nay trên toàn th gi i có kho ng 1 t chi c ô tô, m i chi c ô tô tu i th trung
bình 20 năm, s lư ng ô tô s n xu t ra trung bình hàng năm kho ng 40 ñ n 60 tri u
chi c ô tô. Trong nh ng năm 80 th k XX ngư i Nh t chi m lĩnh th ph n s n xu t ô tô
c a th gi i r t l n, có năm ñã xu t ñư c 10 tri u ô tô các lo i. Các hãng ô tô n i ti ng
c a M là: Ford, General motor, Chrysler,... c a Nh t là: Missubisi, Toyota, Honda...
c a Pháp là Renault, Peugeot, c a Nga: Volga, Lada, Kamaz, Maz....c a Thu ði n là:
Volvo, Saab...; c a ð c là: Mercedes, BMW, Volkwagel… (xem ph l c s 3)
Năm 1992, trong t p chí th ng kê nh ng công ty n i ti ng th gi i ñã công b ,
trong mư i công ty k ngh hàng ñ u có ñ n 3 công ty s n xu t ô tô là GM, Ford, và
Toyota, n u tính 20 công ty s n xu t hàng ñ u trên th gi i thì có ñ n 7 công ty s n xu t
ô tô.
B ng 1.1. Các t p ñoàn s n xu t ô tô l n trên th g i
STT Tên t p ñoàn Doanh s (tri u USD) S công nhân (ngư i)
1 GM 125.126 761.400
2 Ford 98.274 370.400
3 Toyota 64.516 69.849
4 Daimler – Benz 54.259 376.785
5 Fiat 47.751 303.238
6 Volkwagen 43.710 268.744
7 Nissan 40.217 129.546

2. Xu hư ng phát tri n c a công ngh ch t o ô tô trên th gi i
a. Xu hư ng s d ng nh ng lo i nhiên li u trong ch t o ô tô
Các ô tô hi n nay trên th gi i ch y u dùng nhiên li u xăng ho c diezen, m t s
ô tô dùng khí ga, t t c các nhiên li u ñó ñ u là s n ph m c a công nghi p khai thác và
ch bi n d u m , ñây là lo i nhiên li u hoá th ch. Nhiên li u hoá th ch là lo i nhiên li u
b c n ki t, theo d báo c a các nhà khoa h c lo i nhiên li u này s ch ñ cung c p cho
con ngư i trong th i gian ng n. V i m c ñ tăng trư ng v s lư ng phương ti n trên
th gi i cùng v i vi c gia tăng s d ng nhiên li u trong cu c s ng, hi n nay giá d u thô
ñã ñ t ngư ng trên 100USD m t thùng d u thô vào nh ng ngày ñ u c a năm 2008; giá
d u thô s còn tăng r t cao trong th i gian t i, khi m c ñ s d ng d u tăng cao, bên
c nh ñó lư ng d u ngày càng c n ki t.
S d ng nhiên li u hoá th ch gây ra ô nhi m môi trư ng trên di n r ng, làm bi n
ñ i khí h u toàn c u, vi c tìm ra các ngu n nhiên li u không ph i là nhiên li u hoá
th ch là m t v n ñ l n ñ i v i các nhà khoa h c, các nhà ch t o phương ti n v n t i
ñ c bi t là nhiên li u cho ô tô.



NMTCVTOT • 12


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Xu hư ng s d ng nhiên li u hi n nay trên th gi i
– S d ng nh ng lo i nhiên li u s ch và ti t ki m nhiên li u
Bư c vào th k XXI, vi c s d ng ña d ng năng lư ng trong v n t i là m t
trong hư ng ñi m i cho vi c cung c p nhiên li u cho tương lai, ngu n năng lư ng thay
th cho năng lư ng hoá th ch (xăng d u) bao g m: hơi ñ t, rư u ethanol, ñi n,
hydrogen…
Ngu n năng lư ng m i ñó là hydrô, hydrô là m t lo i khí có nhi t cháy cao nh t
trong các lo i nhiên li u trong t nhiên và ñã ñư c s d ng làm nhiên li u ñ phóng các
tàu vũ tr . ð c ñi m quan tr ng c a hydro là trong phân t không ch a b t c nguyên t
hoá h c nào khác nên s n ph m cháy c a chúng ch là nư c ñây là m t lo i năng lư ng
s ch lý tư ng. Hydrô là m t ngu n nhiên li u an toàn không gây b t c s c môi
trư ng nào cho con ngư i.
Hydrô ñư c s n xu t t nư c và năng lư ng m t tr i, ñây là ngu n năng lư ng vô
t n và có kh p m i nơi trong vũ tr , vì v y ñây là ngu n năng lư ng không b c n
ki t, không m t qu c gia nào ñ c quy n s h u ho c c nh tranh ngu n năng lư ng như
ñã t ng x y ra v i ngu n năng lư ng hoá th ch.
ð thu ñư c hydrô nh năng lư ng m t tr i có hai phương pháp: phương pháp
ñi n phân nư c nh năng lư ng ñi n m t tr i thông qua các pin m t tr i và phương
pháp quang ñi n hoá phân rã nư c nh năng lư ng b c x c a ánh năng m t tr i v i s
có m t c a ch t xúc tác.
Hi n nay có nhi u m u xe ch y b ng hydrô và xe k t h p gi a ñ ng cơ ñ t trong
b ng hydrô và ñ ng cơ ñi n có tên g i ghép (hybrid car) ñây là dòng xe hoàn toàn
không có khí x . Hi n nay m t s hãng ô tô n i ti ng như Honda, Ford, Mercedes... ñã
trưng bày gi i thi u các s n ph m c a dòng xe này.
– T p ñoàn ô tô Toyta ñã gi i thi u nh ng chi c ô tô ch y b ng nhiên li u ethanol
và xăng t i Braxin, nh ng chi c xe này có th ch y b ng c hai lo i nhiên li u ethanol
và xăng ho c b ng h n h p c a c hai lo i nhiên li u trên.
Ethanol ñư c làm t ngô, mía ñư ng, d u d a ho c m t s cây công nghi p khác,
chính vì v y giá nhiên li u này r hơn r t nhi u so v i nhiên li u xăng (giá b ng m t
n a), m t s qu c gia trên th gi i ñã dùng lo i nhiên li u này như: Braxin, Malaixia…
– Xe ch y b ng năng lư ng m t tr i
Trong th i ñ i hi n nay vi c ng d ng khoa h c k thu t và th c t s n xu t r t
ph bi n, phương ti n ch y b ng năng lư ng m t tr i không ch còn trong phòng thí
nghi m mà nó ñã ñư c ñưa ra th c t , tuy nhiên hi n nay v i giá thành s n xu t ra ô tô
dùng b ng năng lư ng m t tr i còn quá cao, g p nhi u l n so v i giá c a ô tô thông
thư ng. Trong tương lai khi ngu n năng lư ng hoá th ch khan hi m thì lo i phương
ti n này s phát tri n và phát huy tác d ng.




NMTCVTOT • 13


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Xe ô tô ch y b ng năng lư ng m t tr i Pin m t tr i

Trư ng ñ i h c Nouvelles (Ôxtrâylia) ñã ch t o ra ô tô s d ng năng lư ng m t
tr i ñã ch y ñư c c ly 700Km m i ngày trong th i gian 5 ngày v i v n t c trung bình
70 – 80 Km / h ñ ch y t Tây sang ðông Ôxtrâylia.
Công ty Grupo MEN c a Mexico v a l p ráp và lưu hành th thành công xe
khách 40 ch , tr ng t i 25 t n, ch y b ng năng lư ng m t tr i. Trên tr n xe ñư c l p ñ t
m t t m pa–nen dài 26 mét l y năng lư ng m t tr i cung c p ñ ñi n c quy ho t ñ ng.
Xe có th ch y v i t c ñ t i ña 85Km / gi trong 10 gi liên t c trên ño n ñư ng dài
500Km.
– Xe ch y b ng không khí và xăng
Các xe s d ng không khí nén ñ ñ y không khí và xăng vào xi lanh v i áp su t
cao, trong m t s trư ng h p xe h t xăng nhưng v n có th ch y ñư c lúc ñó không khí
ñư c ñ y dư i áp su t m nh nên có th thay nhiên li u ñ t.
Bính ch a không khí nén ñư c ch t o d a trên công ngh ñ c bi t, ñó là công
ngh ch t o các bình oxy l ng hay kinh khí l ng, bình ch a là bình nh a có qu n s i
cacbon nên có kh năng ch u áp su t l n không gây phát n . Mô tơ ñư c n i v i ñ ng
cơ ñi n, ñ ng cơ này ñư c dùng ñ quay mô tơ khi s d ng mô tơ v i ch c năng máy
nén khí cao c p và ñóng vai trò như m t máy ñ , máy s c ñi n có tác d ng h tr năng
lư ng cho phương ti n.
Không khí ñư c liên t c ñ y vào xi lanh nên không khí nén b giãn ra và h p thu
nhi t, do ñó phương ti n càng ch y máy càng l nh, ñi u này r t thu n l i ñ i v i các
nư c nhi t ñ i như Vi t Nam (khi phương ti n ho t ñ ng c n làm mát ñ ng cơ)
Hi n nay lo i phương ti n này ñã ñư c nghiên c u ng d ng t i vi t Nam do
3 thành ph n tham gia là ñ i di n s Khoa h c công ngh thành ph H Chí Minh; T ng
công ty Cơ khí V n t i Giao thông TP H Chí Minh và ti n s Lê Sinh – Vi t ki u
Pháp.


NMTCVTOT • 14


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
b. Gi m nh v t li u
– V ch t o: ñ ch t o, ô tô c n có m t lư ng kim lo i và hao phí lao ñ ng r t
l n, bên c ch ñó vi c ch t o ô tô ñ ñ m b o giá ô tô s n xu t ra v i giá thành th p t o
ñi u ki n gi m chi phí v n t i.
Lư ng kim lo i ñ c trưng cho s hoàn thi n c a k t c u ô tô và là ch tiêu quan
tr ng nh t c a m c k thu t c a ô tô. Ch tiêu chính ñ ñánh giá lư ng kim lo i ñ ch t o ra
ô tô là lư ng kim lo i riêng mr:
Pk
mt = (1.1)
PT * L
Trong ñó: Pk – kh i lư ng khô c a ô tô (Kg);
PT – t i tr ng c a ô tô (Kg);
L – quãng ñư ng xe ch y ñ n s a ch a l n (nghìn Km).
Công ngh ch t o ô tô c n tho mãn các yêu c u sau ñây:
– Ô tô c n có tính k th a v k t c u và công ngh ;
– Có m c ñ th ng nh t hoá cao c a các t ng thành, các c m và các chi ti t;
– Có tính công ngh cao; c n chú ý ph i có s hài hoà v tính công ngh c a chi
ti t, c a c m chi ti t và c a c ô tô.
c. V tính c nh tranh
– ð m b o m c công ngh ngang t m v i yêu c u hi n t i c a qu c t , m c công ngh
c a ô tô ñư c ñánh giá b ng các ch tiêu: t i tr ng riêng và lư ng kim lo i riêng; tính
ch t kéo, t c ñ ; tính kinh t nhiên li u; tính an toàn c a k t c u; tính năng thông qua;
tính êm d u v n hành; ñ tin c y; ch tiêu ñi u khi n ô tô m t cách thu n ti n.
– Có b n quy n;
– ð m b o s th a nh n qu c t ;
– Phù h p v i các hi p ñ nh qu c t ;
– Phù h p v i yêu c u ñ c trưng c a nư c nh p kh u;
– ð m b o các ch tiêu v b o v môi trư ng;
– Tho mãn các tiêu chu n qu c t , tiêu chu n qu c gia và tiêu chu n ngành.
3. Xu hư ng kinh doanh ô tô trên th gi i
– Công nghi p ô tô t i các nư c phát tri n ñã bão hoà và chuy n d n sang các
qu c gia ñang phát tri n, các th trư ng khác là: Châu Á, Châu M Latin, Châu Phi.
– Xu hư ng toàn c u hoá trong kinh doanh ô tô (hãng GM là có 34% c ph n
trong hãng Isuzu; hãng Nissan liên doanh v i hãng Alfa Romeo. Xu hư ng sát nh p các
hãng ñ tr thành hãng l n (hãng Ford mua l i hãng Deawoo v i giá 6,9 t USD). Quan
ñi m c a ngư i M trong kinh doanh ô tô ñó là: “N u chúng ta s mua xe ô tô c a h
thì t t hơn h t là m i h vào ñ ñem l i vi c làm cho công nhân chúng ta”.
Năm 1999, nhu c u tiêu th ô tô 7 nư c Trung Qu c, n ð , ðài Loan, Thái
Lan, Malaysia, Indonesia, Philippine tăng 18 % so v i năm 1998 và ñ t 3,17 tri u chi c.


NMTCVTOT • 15


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Trong nh ng năm g n ñây khi n n kinh t phát tri n, thu nh p c a ngư i dân tăng cao
thì s lư ng ô tô tiêu th trên th gi i gia tăng hàng năm r t l n.
Trong khi Nh t B n s m ñ u tư vào ðông Nam Á thì M và EU t p trung ñ u tư
vào Trung Qu c và n ñ . Hãng GM ñang xây d ng nhà máy t i Thái Lan, Toyota s n
xu t t i Trung Qu c vào năm 2002, hãng Honda s n xu t t i Qu ng Châu, ð c có xu
hư ng ñ u tư vào Malaysia.
B ng1.2. S lư ng ô tô s n xu t t i m t s qu c gia năm 2005
ðơn v : Chi c
STT Tên qu c gia S lư ng STT Tên qu c gia S lư ng
1 Nh t 8.353.880 6 Canada 2.221.580
2 M 6.339.300 7 Anh 1.503.570
3 ð c 4.829.927 8 Italia 1.370.420
4 Pháp 3.002.390 9 Mêhicô 1.179.490
5 Hàn Qu c 2.378.780 10 Khác 9.588.330
T ng 42.142.000
4. Phát tri n m ng lư i ñư ng và các công trình ph tr ph c v cho v n t i
a. M c ñ phát tri n m ng lư i ñư ng ô tô ñư c ñánh giá b ng các ch tiêu sau:
– Ch tiêu chi u dài ñư ng trên 1000 Km2 di n tích lãnh th : các nư c phát
tri n, ch tiêu m t ñ ñư ng là 250 – 1000 Km ñư ng ô tô trên 1000 Km2, các nư c
ñang phát tri n là 100 – 250 Km ñư ng ô tô trên 1000 Km2, các nư c ch m phát tri n
là dư i 100 Km ñư ng ô tô trên 1000 Km2.
– Ch tiêu chi u dài ñư ng ô tô tính trung bình trên 1000 dân: ch tiêu này ñ t
ñư c m c trung bình v i ch s ñ t 3 – 5 Km ñư ng có có k t c u l p m t ñ t tiêu
chu n c p cao trên 1000 dân.
– Ch tiêu chi u dài ñư ng ô tô tính trung bình trên 1 phương ti n giao thông:
m ng lư i ñư ng ñ t tiêu chu n n u chi u dài ñư ng tính trung bình cho m t ô tô là 50
mét ñư ng; n u ch tiêu này ñ t trong ph m vi 20 – 50 mét ñư ng tính bình quân cho
m t ô tô thì c n b sung thêm m ng lư i ñư ng (c n xây d ng thêm các tuy n ñư ng
m i) và n u ch tiêu chi u dài ñư ng ñ t dư i 20 mét ñư ng tính bình quân cho m t ô tô
thì lúc ñó m ng lư i ñư ng ô tô thi u tr m tr ng d n ñ n ách t c giao thông.




NMTCVTOT • 16


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
B ng 1.3. M t s ch tiêu phát tri n k t c u h t ng trên th gi i
Nhóm nư c
Ch tiêu ðơn v Thu nh p Trên Thu nh p
trung bình trung bình cao
GDP bình quân / ngư i USD 2.500 4.000 22.000
K t c u h t ng
– ðư ng nh a Km / tr.ngư i 300–400 800–2000 6000–14000
– ði n tho i máy / 40 – 50 70 – 390 280 – 680
1000dân
– C p ñi n:h / t ng s % 40 – 50 70 – 100 95 – 100
– Dân ñư c c p nư c /
% 40 – 60 70 – 95 96 – 100
t ng s
– T l dân s ñô th % 62 72 78
– T l tăng 1980 – 1992 % 3,2 3,0 0,8
[Ngu n: Báo cáo k t c u h t ng c a WB ]
B ng 1.4. Phát tri n giao thông v n t i Hàn Qu c
Ch tiêu ðơn v 1973 1988 1992
(1) (2) (3) (4) (5)
GDP bình quân / ngư i USD 396 4127 6749
T ng dân s Tri u ngư i 34 42 43,6
ðư ng cao t c ô tô Km 1013 1550 1600
(1) (2) (3) (4) (5)
Xe ô tô bình quân / 100 dân Chi c 4,8 48 120
V n t i hàng hoá T / ngư i 4,7 11,7 16
V n t i hành khách Lư t / ngư i 117 297 320
[Ngu n: Niên giám Th ng kê Hàn Qu c]
1.2.2 TÌNH HÌNH PHÁT TRI N C A V N T I Ô TÔ T I VI T NAM
Tr i qua quá trình ñ u tranh và xây d ng, Vi t Nam ñã hình thành m t m ng lư i
n i li n các trung tâm giao thông c a ñ t nư c. M t m ng lư i ñư ng t t là m ng lư i
có hình d ng phù h p v i các hư ng v n chuy n hành khách và hàng hoá ch y u. Sau
ñó trình ñ trang b c a t ng tuy n ph i ñáp ng nhu c u v n chuy n ñ t ra cho nó.
Giao thông v n t i c a Vi t Nam phát tri n ch y u trong th i kỳ Pháp thu c, t
ñ u th k XX. Trong ba th p k ñ u c a th k XX ngư i Pháp ñã hoàn thành vi c xây

NMTCVTOT • 17


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
d ng m ng lư i giao thông v n t i trên cơ s m t m ng lư i giao thông v n t i h u như
không có gì dư i th i phong ki n Vi t Nam.
Toàn b h th ng ñư ng b , ñư ng s t, các h i c ng, c ng hàng không còn t n t i
ñ n ngày nay ñ u ñư c thi t k trong th i kỳ này do ngư i Pháp ñ u tư kinh phí thi
công nh m m c ñích khai thác và bóc l t thu c ñ a, bi n ðông Dương thành th trư ng
tiêu th hàng hoá c a nư c Pháp. B t ñ u t nh ng chính sách kinh t xã h i c a Pôn
ðume (toàn quy n c a Pháp t i ðông Dương) cho ñ n nh ng năm 30 c a th k XX, h
th ng ñư ng b c a ðông Dương có t ng chi u dài là 33.600 Km ñã ñư c ñưa vào khai
thác, hàng trăm cây c u kiên c có chi u dài trên 100 mét ñã ñư c xây d ng.
Năm 1912 là năm kh i công xây d ng nhi u tuy n ñư ng b t i ðông Dương;
ñ n 1918 quy ho ch m ng lư i ñư ng b ñã ñư c duy t bao g m 17 tuy n ñư ng; năm
1928 toàn ðông Dương có 7.479 xe du l ch, 1.532 xe t i; năm 1938 có 16.000 xe du
l ch, 2.250 xe t i và máy kéo, 1.900 xe v n t i công c ng.
M ng lư i giao thông v n t i phân b không ñ ng ñ u, ch y u t p trung ñ ng
b ng, duyên h i, ñ ng b ng ven bi n phía ðông t p trung các nút giao thông v n t i
quan tr ng hình thành m ng lư i giao thông v n t i v i nhi u hình th c v n t i khác
nhau. Trong khi ñó các t nh mi n núi và trung du nh t là các t nh mi n núi Tây B c và
Vi t B c ñư ng sá ít ñư c xây d ng, ñây ch y u là các tuy n ñư ng nh h p dùng
cho các lo i xe thô sơ, và ch ñi l i ñư c trong m t mùa.
Trong nh ng năm 60, 70 c a th k XX t i mi m Nam, ngân sách c a M chi t i
hàng t USD vào mi n Nam Vi t Nam, n n kinh t phát tri n ch y u ph c v cho
chi n tranh và nhu c u cho t ng l p trên trong xã h i, giao thông v n t i ch y u phát
tri n m ng lư i ñư ng b và hàng không. Các tuy n ñư ng b ñư c xây d ng r t t t
theo tiêu chu n c a các tuy n ñư ng b qu c t , các tuy n ñư ng quân s cũng ñư c
xây d ng trong th i gian này, các tuy n ñư ng ñ t tiêu chu n k thu t cao ví d xa l
Sài Gòn – Biên Hoà... Các c u ñư ng b ñư c xây d ng v ng ch c không nh ng ñ m
b o nhu c u c a phát tri n kinh t mà còn ñáp ng cho nhu c u c a quân s .
T năm 1986 tr l i ñây, n n kinh t phát tri n theo chi u hư ng kinh t th
trư ng có s ki m soát c a nhà nư c, nhà nư c có nh ng chính sách nh t ñ nh ñ i v i
kinh t ñ c bi t trong ñ i ngo i. Nhà nư c ta ñã m r ng quan h v i các qu c gia trên
th gi i v i tinh th n h p tác cùng có l i và không nh hư ng ñ n ch quy n c a m i
qu c gia. Trên cơ s ñó r t nhi u nhà ñ u tư nư c ngoài ñã ñ u tư vào Vi t Nam làm
cho n n kinh t c a Vi t Nam có nh ng bư c ti n ñáng k .
Giao thông v n t i có nh ng bư c phát tri n vư t b c, do có ñ u tư c a nư c
ngoài cho nên h th ng ñư ng sá và các công trình ph c v ñư c nâng c p và m r ng,
vi c ñ u tư cho các công trình và phương ti n ñã mang l i cho giao thông v n t i c a
Vi t Nam nh ng ti n b ñáng k . Các tuy n ñư ng qu c l ñã ñư c m r ng, vi c xoá
b các cây c u trên các tuy n qu c l làm cho giao thông v n t i thu n ti n hơn.
T i Vi t Nam, năm 1991 có th coi là năm ñ u tiên c a công nghi p ô tô Vi t
Nam, v i gi y phép c p cho liên doanh l p ráp ô tô ñ u tiên công ty liên doanh Mekong.
ð n cu i năm 1996 có 14 liên doanh v i t ng công su t là 168.000 xe / năm, v i t ng
v n ñ u tư là 850 tri u USD, công su t các dây chuy n t 1.700 ÷ 20.000 xe / năm.


NMTCVTOT • 18


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Tính ñ n tháng 08 năm 2007 theo th ng kê c a C c ðăng ki m Vi t Nam, c
nư c có 766.000 ô tô ñang lưu hành, trong ñó ch y u t p trung t i 2 thành ph l n là
th ñô Hà N i và thành ph H Chí Minh. S xe quá niên h n không ñư c lưu hành
ph i lo i b hàng năm kho ng 2%, s ñăng ký hàng năm tăng 15% / năm. Cơ c u xe ô
tô hi n Vi t Nam là xe con: 32%, xe t i 32%, xe buýt 16% và xe khác 20%. Nhu c u
hàng năm c a Vi t Nam kho ng 35.000 xe bao g m c xe ñã qua s d ng (second
hand), nhu c u xe con hàng năm c a Vi t Nam kho ng 6.000 – 8.000 xe / năm.
1.3. CÁC TÁC NGHI P C A QUÁ TRÌNH S N XU T V N T I
V n t i là m t quá trình s n xu t, bao g m nhi u y u t h p thành, m i y u t là
m t m t xích c a quá trình s n xu t v n t i.
Quá trình s n xu t c a v n t i ba công vi c ñư c th c hi n liên ti p: X p hàng lên
phương ti n (ho c hành khách lên xe ñi m ñ u) ñ a ñi m g i hàng, v n chuy n hàng
hoá (ho c hành khách) t ñi m g i ñ n ñi m ti p nh n, d hàng kh i phương ti n
ñi m nh n (hành khách xu ng xe ñi m cu i).
1. Các tác nghi p c a quá trình v n t i hàng hoá
a. Tác nghi p x p hàng: Bao g m các công vi c
– Chu n b hàng t i nơi giao hàng bao g m: Phân lo i, ñóng gói hàng hoá; phân
hàng hoá theo lu ng tuy n và theo ngư i nh n hàng;
– X p hàng lên phương ti n bao g m: Cân, ñong, ño, ñ m hàng hoá; ki m ñ nh
hàng hoá; ch ng bu c hàng và ñ nh v hàng hóa;
– Hoàn thành các th t c gi y t c n thi t ñ giao nh n hàng hoá trong quá trình
v n t i.
b. Tác nghi p di chuy n: Bao g m các công vi c
– L a ch n phương ti n phù h p v i lo i hàng và kh i lư ng hàng;
– L p hành trình v n chuy n;
– ð m b o an toàn trong v n chuy n hàng hóa bao g m: An toàn cho phương ti n
v n t i; an toàn cho lái xe; an toàn cho hàng hóa; an toàn cho các công trình trên ñư ng
và an toàn cho các phương ti n cùng tham gia giao thông trên ñư ng;
– B n thân quá trình di chuy n hàng hóa ñư c ñ c trưng b i v n t c k thu t c a
phương ti n; t ch c th c hi n nh m ñ m b o theo th i gian bi u và bi u ñ v n hành;
ñ m b o ch t lư ng v n t i;
– Công tác cung c p nguyên, nhiên li u cho quá trình v n t i như: Xăng, diezen,
d um .
Các tr m cung c p xăng d u dùng ñ cung c p cho xe ô tô nhiên li u khai thác và
là doanh nghi p thương m i, các tr m này ngư i ta ti p nhiên li u, tra d u m cho các
ô tô, thêm nư c vào b làm mát và ki m tra áp su t l p. Ngoài ra các tr m còn cung c p
v t li u bôi trơn, d u gi m ch n, v t tư ph tùng cho ô tô, tr m cũng cung c p các d ch
v ăn u ng và làm nh ng tác ñ ng k thu t ñơn gi n cho phương ti n. Các tr m cung
c p xăng d u cũng phân thành hai lo i: Lo i trong thành ph và lo i trên ñư ng, quy mô



NMTCVTOT • 19


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
c a các tr m cung c p xăng d u ñư c ño b ng s lư ng cung c p t i ña trong m t
ngày ñêm.
– Công tác ñ m b o tình tr ng k thu t c a phương ti n ñ ph c v cho quá trình
v n t i.
c. Tác nghi p d hàng: Bao g m các công vi c
– Tìm hi u ñ a ñi m d hàng bao g m ñi u ki n ñư ng sá; kho bãi; phương ti n
x p d ; ñi u ki n làm vi c nơi d hàng
– Xác ñ nh kh i lư ng hàng, t l và kh i lư ng hàng hóa hao h t
– D hàng: Tháo hàng, ch ng bu c, b t thùng xe, d hàng
– L p hóa ñơn giao hàng.
2. Các tác nghi p c a quá trình v n t i hành khách
V i v n t i hành khách bao g m các tác nghi p sau ñây: Trong v n t i hành khách
v i các tuy n v n t i n ñ nh trong th i gian dài ph i ñư c s th a thu n gi a hai ñ a
phương c a tuy n v n t i, phương ti n và hành trình v n chuy n ñư c xác ñ nh phù h p
v i nhu c u v n chuy n hành khách trên tuy n.
a. Tác nghi p khách lên xe t i b n ñ u: Bao g m các công vi c
– ðưa xe vào v trí x p khách t i b n xe;
– Bán vé và thông báo cho hành khách v th i gian, l ch trình xe ch y…;
– Khách lên xe; s p x p hành lý, hàng hóa c a hành khách trên xe và n ñ nh ch
ng i c a hành khách.
b. Tác nghi p v n chuy n
Tác nghi p v n chuy n ñ i v i v n t i hành khách gi ng như v n t i hàng hóa,
tuy nhiên ñây là vi c v n chuy n hành khách cho nên y u t an toàn v n chuy n ñư c
ñ t ra r t ch t ch . Ngoài ra ñ i v i v n t i hành khách còn có thêm các vi c sau ñây:
Các ñi m d ng ñ d c ñư ng ñ ph c v cho hành khách lên xu ng, ăn ngh và gi i
quy t các nhu c u cá nhân. Các ñi m d ng ñ ñ i v i v n t i ô tô bao g m các ñi m
d ng k thu t và các ñi m d ng thông thư ng khác.
c. Tác nghi p khách xu ng xe b n cu i
– ðưa xe vào v trí tr khách trong b n;
– Xem xét hành lý và hàng hóa c a khách (n u có);
– Khách xu ng xe.
T t c các y u t c a quá trình v n t i ñ u di n ra trong không gian (v trí) và
th i gian khác nhau và t o nên s n ph m v n t i.
1.4. CÁC ðI U KI N KHAI THÁC V N T I
Hi u qu s d ng phương ti n v n t i ô tô ph thu c vào s hoàn thi n k t c u
c a nó và ph thu c vào s phù h p v i ñi u ki n khai thác. ði u ki n khai thác xe bao
g m t t c nh ng nhân t tác ñ ng vào quá trình làm vi c c a phương ti n. Quá trình
s n xu t v n t i di n ra bên ngoài doanh nghi p nên các nhân t tác ñ ng h t s c ña
d ng và ph c t p. M i m t ñi u ki n ñó ñ u nh hư ng ñ n vi c s d ng xe, qua ñó nh


NMTCVTOT • 20


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
hư ng ñ n năng su t và giá thành v n t i. Vì v y c n ph i nghiên c u các ñi u ki n khai
thác, n m v ng nh hư ng c a chúng t i công tác v n t i ñ căn c vào các ñi u ki n
ñó mà ch n ñư c các lo i xe thích h p, t ch c v n t i h p lý nâng cao hi u qu s
d ng xe mà cũng t ñó mà ñ ra nh ng yêu c u v k t c u phương ti n.
1.4.1. ðI U KI N KINH T – XÃ H I
Bao g m các y u t v phương th c s n xu t c a xã h i; các lo i hình doanh
nghi p tham gia vào quá trình s n xu t; các chính sách c a Chính ph …
Các ch tiêu ñánh giá s phát tri n kinh t bao g m:
1. Thu nh p
a. T ng s n ph m qu c dân (GNP)
T ng s n ph m qu c dân là ch tiêu thư ng ñư c dùng ñ so sánh, ñánh giá quy
mô, m c ñ phát tri n kinh t và m c s ng gi a các qu c gia. GNP là t ng giá tr toàn
b các s n ph m cu i cùng và các ho t ñ ng d ch v ñư c t o ra hàng năm c a m i
qu c gia, không k các s n ph m trung gian và các ph n giá tr ph i chi tr cho ngư i
nư c ngoài, nhưng l i bao g m c ph n giá tr ñư c t o ra nư c ngoài mà thu c quy n
s h u c a ngư i trong nư c.
Ch tiêu này thư ng ñư c tính cho các qu c gia có ñ u tư ra nư c ngoài nhi u hơn
ñ u tư c a nư c ngoài vào trong nư c, ñó là các qu c gia có n n kinh t phát tri n, và
thư ng dùng v n và các công ngh tiên ti n ñ u tư ra nư c ngoài ñ thu l i l i nhu n.
b. T ng s n ph m trong nư c (t ng s n ph m qu c n i GDP)
T ng s n ph m trong nư c là ch tiêu so sánh cũng ñư c dùng như GNP ho c thay
th cho GNP. T ng s n ph m trong nư c g m t ng giá tr toàn b các s n ph m cu i
cùng và các ho t ñ ng d ch v làm ra hàng năm c a m i qu c gia ch khác ch GDP
không g m nh ng giá tr c a ngư i trong nư c làm ra nư c ngoài nhưng l i g m c
ph n giá tr c a ngư i nư c ngoài làm ra trong lãnh th qu c gia.
Ch tiêu GNP nh n m nh ch s h u c a các giá tr ñư c t o ra b t k ñư c t o ra
v trí nào. Còn ch tiêu GDP nh n m nh khía c nh không gian lãnh th c a các giá tr
ñư c t o ra, b t k nó thu c v ai, v qu c gia nào.
c. Bình quân GNP / ngư i ho c GDP / ngư i
Là tiêu th c khá rõ ñ ch ra m c s ng v t ch t trung bình (m c tiêu dùng) c a
m i qu c gia và s chênh l ch gi u nghèo v ñ i s ng v t ch t gi a các qu c gia c a
các khu v c trên th gi i. GDP và GNP ñư c tính theo ñ ng ti n riêng c a m i qu c gia
sau ñó ñ i qua USD theo t giá h i ñoái chính th c gi a hai lo i ti n nhưng trên th c t
giá tr s c mua c a m i ñ ng USD m i qu c gia khác nhau và l i càng khác so v i
M do ñó không ñánh giá ñúng ñư c sát th c t m c tiêu dùng gi a các qu c gia. Vì
v y ñ u th p k 90 th k XX Liên Hi p Qu c ñưa ra phương pháp tính GDP c a m i
Qu c gia theo s c mua tương ñương (PPP) hay ñ ng giá s c mua, làm cho k t qu so
sánh g n ñúng v i th c t hơn.




NMTCVTOT • 21


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
B ng1.4 Các qu c gia có GNP / ngư i cao nh t th gi i
(USD / ngư i năm)
TT Tên qu c gia GNP / STT Tên qu c gia GNP / ngư i
ngư i
1 Thu Sĩ 36.230 10 Ph n Lan 22.980
2 Luyc xămbua 35.260 11 Pháp 22. 300
3 Nh t 28.220 12 Vương qu c r p 22.200
4 Thu ði n 26.780 13 Áo 22.110
5 ðan M ch 25.930 14 B 20.880
6 Na Uy 25.800 15 Hà Lan 20.590
7 Ai xơlan 23.670 16 Italia 20.510
8 M 23.120 17 Canaña 20.320
9 LB ð c 23.030
B ng1.5 Các qu c gia có GDP / ngư i th p nh t th gi i
(USD / ngư i năm)
TT Tên qu c gia USD / ngư i TT Tên qu c gia USD /
ngư i
1 Môdămbich 60 10 Sat 220
2 Tandania 110 11 Banglañet 220
3 Êthiôpi 110 12 Mañagaxca 230
4 Xiêria Lêôn 170 13 Ruanña 250
5 Nêpan 170 14 Lào 250
6 Daia 210 15 Dămbia 290
7 Malauy 210 16 BuôckinaPhaxô 300
8 GhinêBit xac 210 17 Nigiê 300
9 Burundi 210 18 Mali 300
M c tăng trư ng thu nh p trên ñ u ngư i nh hư ng ñ n nhu c u v n chuy n
hàng hoá và hành khách, khi GDP tăng ñ i s ng c a ngư i dân tăng lên nhu c u tiêu
dùng hàng hoá và nhu c u ñi l i tăng lên, nhu c u này tăng c v s lư ng và ch t
lư ng, các doanh nghi p v n t i c n ph i tăng v s lư ng và ch t lư ng d ch v v n t i
ñ ñáp ng nhu c u.
Thu nh p tăng lên nhanh chóng qua các giai ño n kèm theo ñó là s giai tăng các
phương ti n v n t i trong ñó ch y u là gia tăng các phương ti n cá nhân ñ c bi t t i các


NMTCVTOT • 22


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
ñô th . T c ñ tăng trư ng c a xe máy các thành ph l n Châu Á trong th p k v a
qua là 10 ÷ 30% / năm và c a ô tô con cá nhân là t 6 ÷ 20% / năm. ði n hình là
Bangkok (Thái Lan): s lư ng xe con cá nhân năm 1978 là 250.000 xe, năm 1991 là
1.100.000 xe (tăng 4,4 l n sau 13 năm) nhưng ñ n năm 1998 ñã là x p x 4.000.000 xe
(so v i năm 1991 tăng 3,6 l n ch sau 7 năm). Tính bình quân c 3 ngư i dân có m t xe
con cá nhân.

500
450
400
350
300
250
200
150
100
50
0
r
i la


rta
i
ai




k




ris


k
o


on
ba




pu


ko




or
ky
gh




an




Pa
nd
ka
um




um




wY
ng


To
an




M


Ja




Lo
M




Ba
aL
Sh




Ne
al
Ku




Hình1.1. S lư ng ô tô tính trên 1000 dân c a m t s thành ph (năm 1995)

2. Cơ c u kinh t (%GDP)
Cơ c u kinh t là m t tiêu th c ph n ánh ñ c trưng trình ñ phát tri n và s c m nh
kinh t c a m i qu c gia và m i vùng. ðây là t tr ng tương quan gi a nhóm ngành
(3 khu v c) kinh t : Nông ngh p (k c lâm ngư nghi p), công nghi p (k c xây d ng
cơ b n) và d ch v (bao g m m i ho t ñ ng kinh t h u ích ngoài nông nghi p và công
nghi p).
Nh ng qu c gia có công thương m i d ch v chi m t tr ng l n là nh ng qu c gia
có n n kinh t phát tri n m nh và thu nh p cao.




NMTCVTOT • 23


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
B ng 1.6 Cơ c u GDP c a m t s qu c gia
Nông Công D ch v
TT Tên qu c gia nghi p nghi p
(%) (%)
(%)
(1) (2) (3) (4) (5)
1 Toàn th gi i 5 32 63
(1) (2) (3) (4) (5)
2 Các nư c thu nh p cao 3 31 66
3 Các nư c thu nh p trung bình 12 37 51
4 Các nư c thu nh p th p 31 33 36
5 Châu Phi Xahara 30 25 45
6 Nam Á 29 24 47
7 Vi t Nam 27,5 30,1 42,4

Cơ c u kinh t làm thay ñ i cơ c u lao ñ ng, ngành ngh c a dân cư: Cơ c u kinh
t chuy n d ch t nông nghi p sang công nghi p và d ch v (ñ i v i các qu c gia phát
tri n và là xu hư ng phát tri n c a t t c các qu c gia trên th gi i) ñã chuy n lao ñ ng
t kh i kinh t này sang kh i kinh t khác (chuy n lao ñ ng nông nghi p sang lao ñ ng
công nghi p và d ch v ).
Dư i tác ñ ng c a ti n b khoa h c k thu t, s lư ng lao ñ ng ñư c ñào t o và
h c ngh tăng lên không ng ng, vai trò c a con ngư i trong lao ñ ng ñư c thay ñ i, lao
ñ ng ñư c cơ gi i hoá, t ñ ng hoá. Các ñi m dân cư thu n tuý s n xu t nông nghi p s
gi m, các trung tâm s n xu t công nghi p, ti u th công nghi p, du l ch, d ch v , thương
m i phát tri n và gia tăng nhanh chóng.
Cơ c u kinh t thay ñ i kích thích s gia tăng c a d ch chuy n dân cư và trao ñ i
lao ñ ng, hình thành các khu dân cư, các khu công nghi p, các khu mua s m, khu vui
chơi gi i trí... lao ñ ng làm vi c nh ng khu xa nơi dân cư, nhu c u ñi l i tăng lên, ñòi
h i gia tăng các phương ti n v n t i trong ñó có ô tô ñ ñáp ng nhu c u gia tăng ñó.

3. Dân cư và ngu n lao ñ ng Vi t Nam
Dân cư c a Vi t Nam có nh ng ñ c ñi m sau ñây:
– Vi t Nam là m t qu c gia ñông dân, m t ñ dân s cao;
– Dân s Vi t Nam thu c lo i dân s tr , 50% dân s ñ tu i dư i 25;
Giá tr c a ngu n lao ñ ng ngoài vi c ñánh giá vào s lư ng thì còn căn c vào
ch t lư ng ngu n lao ñ ng như: Tay ngh , trình ñ văn hoá và khoa h c k thu t.
– Dân cư phân b không ñ ng ñ u gi a các vùng trong c nư c: Phân b dân cư
Vi t Nam còn chênh l ch l n gi a ñ ng b ng v i trung du và mi n núi, ñ c bi t là


NMTCVTOT • 24


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
phân b không ñ ng ñ u gi a khu v c thành th và nông thôn t o nên s c ép r t l n v
dân s ñ i v i các ñô th do s gia tăng dân s gây ra.
ð c ñi m phân b dân cư này th hi n n n kinh t c a Vi t Nam ch y u còn d a
vào nông nghi p còn ph thu c nhi u vào y u t ñ a hình, thu văn, th như ng. Tài
nguyên thiên nhiên r t khác nhau gi a các vùng ñã nh hư ng rõ nét t i phân b dân cư
và kinh t Vi t Nam. Vi t Nam hi n nay dân cư ñô th chi m 23,6% (s li u ñi u
tra năm 1999), d báo ñ n năm 2010 là trên 30% v i t c ñ tăng bình quân là
3,5÷ 4% / năm.
Theo ngh quy t c a ð ng c ng s n Vi t Nam ñ n năm 2020 Vi t Nam cơ b n tr
thành nư c công nghi p, lúc ñó lao ñ ng nông nghi p dư i 20% trong t ng s và giá tr
ñóng góp c a công nghi p ph i chi m tuy t ñ i s trong GDP.
Xu th c a m t xã h i phát tri n là gi m cơ c u v m t tương ñ i c a s n xu t
nông nghi p trong n n kinh t , tăng t l c a công nghi p và d ch v . Mu n như v y
ph i chuy n d ch cơ c u lao ñ ng, s chuy n d ch b ng hai cách: Chuy n d ch tuy t ñ i
nghĩa là ñưa lao ñ ng v các khu công nghi p, ñưa lao ñ ng ñi xu t kh u lao ñ ng, ñưa
lao ñ ng v thành ph ñây là hư ng chuy n d ch t t nhiên không tránh kh i; th hai
d ch chuy n t i ch nghĩa là ñưa công nghi p v nông thôn, phát tri n làng ngh ñây là
hư ng ñi ch y u c a các nư c công nghi p có t l dân nông nghi p th p.
4. Các y u t khác
– Phong t c t p quán, thói quen ñi l i c a ngư i dân: ð i v i m i vùng ngư i dân
thư ng có s thích s d ng m t lo i phương ti n nào ñó. S thích c a h thư ng xu t
phát t s an toàn, thu n ti n khi ñi l i cũng như các ch tiêu thu c v t ch c v n t i
như: ð chính xác v th i gian, gi ñi, gi ñ n, th i gian giãn cách gi a 2 chuy n, như
v y các doanh nghi p v n t i c n n m rõ các y u t này ñ b trí ch y xe h p lý ñáp
ng nhu c u ñi l i c a nhân dân.
– S c nh tranh trên th trư ng: Trong n n kinh t th trư ng hi n nay ñ t n t i
các doanh nghi p c n ph i kh ng ñ nh ñư c uy tín c a minh thông qua ch t lư ng s n
ph m mà mình cung c p. ð i v i v n t i t ch c v n t i t t là m t trong các bi n pháp
ñ nâng cao ch t lư ng s n ph m và nâng cao uy tín c a doanh nghi p trên th trư ng.
– Ch ñ chính sách c a Nhà nư c: Các chính sách c a chính ph nói chung v
kinh t và các chính sách v v n t i nói riêng. Chính ph c n xây d ng các nguyên t c,
tiêu chu n m u, th l nh m tăng cư ng s ph i h p gi a các phương th c v n t i v i
nhau, gi a v n t i và khách hàng, ñ nh hư ng phát tri n các lo i hình v n t i phù h p
v i t ng vùng c th . Các doanh nghi p v n t i c n quan tâm t i t t c các quy ñ nh ñ
có th t ch c v n t i có hi u qu ñúng theo pháp lu t.
Chúng ta c n nghiên c u, phân tích, ñánh giá t t c các y u t v kinh t xã h i ñ
t ñó ñưa ra các gi i pháp ñ i v i các nhân t c a ñi u ki n v kinh t xã h i nh m ñ m
b o ph c v cho nhu c u ñi l i c a hành khách t t hơn v i chi phí nh nh t, nâng cao
hi u qu s n xu t kinh doanh c a các doanh nghi p.




NMTCVTOT • 25


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
1.4.2. ðI U KI N V N T I
ði u ki n v n t i ch ra nh ng ñ c ñi m, yêu c u c a ñ i tư ng v n t i nh hư ng
t i công tác t ch c v n t i như th nào. Nó ch y u bao g m:
– Tính ch t v n t i;
– Lo i hàng và ñ c ñi m;
– T tr ng và kh i lư ng hàng hoá;
– Th i h n v n chuy n;
– Khu v c v n chuy n và c ly v n chuy n;
– ði u ki n x p d ;
– ði u ki n hành khách;
– ði u ki n b n bãi;
B n ô tô khách và gara ô tô có ch c năng ph c v giao thông b ng ô tô buýt liên
t nh, b n ô tô ñư c b trí trên các ñư ng trong thành ph và các ñi m dân cư ñông, các
ñi m d ng thông qua và ñi m d ng cu i cùng c a ô tô buýt có cư ng ñ phương ti n
tương ñ i ít. Các b n ô tô xây d ng trong nh ng thành ph l n, nơi t p trung l i các
ñi m cu i cùng c a giao thông b ng ô tô buýt có cư ng ñ xe ch y cao.
Kh năng thông qua c a các b n xe ô tô hành khách ñư c xác ñ nh b ng s lư ng
hành khách r i b n trong m t ñơn v th i gian. Các b n xe ô tô hành khách th c hi n
các ch c năng ph b sung ñ ph c v lái xe và hành khách: căng tin, ñi n tho i,...
Tr m ô tô hàng dùng ñ t p k t, b o qu n, ghép b và phân phát hàng, ph c v
v n chuy n liên t nh, liên vùng và v n chuy n theo tuy n ñư ng và ñư c phân ra thành
các tr m thành ph và các tr m trung chuy n. các tr m ô tô hàng ngư i ta ti p nh n,
cân, d hàng, ch t hàng, chuy n t i hàng và g i hàng ñi, móc n i rơmoóc, làm th t c
v n chuy n, kho tàng và tác nghi p nh n g i hàng, ph c v lái xe và trong trư ng h p
c n thi t có c phương ti n v n t i. Quy mô c a tr m ñư c xác ñ nh b ng lư ng hàng
luân chuy n và s c ch a c a kho tàng cũng như b ng s lư ng phương ti n v n t i cùng
m t lúc có trên ñ a h t c a chúng.
Phương pháp t ch c v n t i hành khách và hàng hoá có nh ng yêu c u khác
nhau, v n t i trong thành ph và ngo i thành, v n t i ñư ng ng n và ñư ng dài có
nh ng yêu c u khác nhau. Ngoài ra công tác t ch c v n t i ô tô ñ i v i các ngành kinh
t cũng có nh ng ñ c ñi m không gi ng nhau.
ð c ñi m c a v n t i trong thành ph là c ly ng n m t ñ giao thông cao, lu ng
hành khách bi n ñ ng nhi u theo th i gian và không gian, nhi u lo i hàng, lu ng hàng
tương ñ i n ñ nh, ñư ng sá t t cho nên doanh nghi p v n t i có th căn c vào nh ng
nhi m v khác nhau mà phân công chuyên môn hoá ho c s d ng các lo i xe
chuyên d ng.
V n t i ñư ng ng n ch y u là v n chuy n trên nh ng tuy n ñư ng nhánh, giao
lưu hàng hoá gi a nông thôn và thành th , v n t i trong m t khu v c nh , ñi u ki n
ñư ng sá tương ñ i ph c t p, lư ng hàng hoá và hành khách có tính ch t theo mùa. Do
ñó tính năng thông qua, tính cơ ñ ng, tính v ng ch c c a xe ph i ñ t yêu c u cao.
V n t i ñư ng dài ch y u là liên t nh, trên các tr c chính cũng có khi ñ h tr
cho ñư ng s t trên c ly ng n. ð c ñi m c a lo i này có tính ñ nh kỳ, kho ng cách l n,


NMTCVTOT • 26


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
t c ñ cao nên có th t ch c ch y xe ñ nh kỳ, dùng ñoàn xe có tr ng t i l n. V n t i
b ng ô tô trên ñư ng dài cũng ñư c th c hi n ñ hoàn thành m t nhi m v trong th i
gian nh t ñ nh.
Yêu c u v n chuy n c a các ngành kinh t ñ i v i v n t i ô tô cũng có khác
nhau, ví d ngành bưu ñi n yêu c u xe có tính cơ ñ ng cao, t c ñ l n, tr ng t i không
c n l n nhưng dung tích thùng xe ph i l n và có mui kín.
Kh i lư ng và t tr ng hàng hoá quy t ñ nh cách t ch c v n t i, cơ khí hoá x p
d , tr ng t i xe khác nhau. D a trên nh ng yêu c u khác nhau ñó mà ch t o ra nh ng
lo i xe chuyên d ng thích h p.
1.4.3. ðI U KI N T CH C K THU T
ði u ki n t ch c k thu t là ch nh hư ng c a m t s nhân t v m t t ch c
(như ch ñ ch y xe, ch ñ và t ch c công tác c a lái xe, ch ñ b o dư ng s a
ch a...) và nh hư ng c a m t s nhân t v m t k thu t (như công tác b o qu n xe,
trình ñ hoàn thi n v thi t b b o dư ng s a ch a, tình hình cung c p nhiên li u...) ñ n
công tác v n t i.
1. Ch ñ b o qu n phương ti n
Các gara dùng ñ gi gìn phương ti n v n t i, bao g m các công vi c gi gìn, b o
qu n, b o dư ng k thu t theo ñ nh kỳ và ti u tu. Các gara có th ph c v nhi u lo i
phương ti n khác nhau và có th th c hi n các n i dung công vi c các m c khác nhau.
Nhưng nói chung ch c năng chính c a gara là gi gìn và b o qu n phương ti n, trong
th c t có b n phương pháp b o qu n thư ng ñư c áp d ng:
– B o qu n kín trong gara sư i m;
– B o qu n kín trong gara không sư i m;
– B o qu n n a kín dư i mái che;
– B o qu n l thiên trong bãi.
Phương pháp b o qu n trong gara sư i m gi cho phương ti n v n t i kh i b t kỳ
tác ñ ng nào (khí h u l nh, tuy t, mưa gió, b i); phương pháp b o qu n trong gara
không sư i m giúp phương ti n tránh ñư c các tác ñ ng bên ngoài tr nh hư ng c a
nhi t ñ ; phương pháp b o qu n n a kín dư i mái che giúp cho phương ti n tránh ñư c
các tác ñ ng t nhi t ñ và gió.
Phương pháp b o qu n l thiên không h n ch ñư c nh hư ng c a b t c tác
ñ ng bên ngoài nào. Thông thư ng phương pháp b o qu n trong gara có sư i m ch áp
d ng ñ i v i nh ng khu v c có khí h u l nh, r t l nh, tuy nhiên ch b t bu c ñ i v i các
xe ô tô có yêu c u v ñ tin c y cao (ô tô c u thương, ô tô ch a cháy...).
M c dù phương pháp b o qu n l thiên có m t s như c ñi m tuy nhiên ñây là
phương pháp ñư c áp d ng r ng rãi ñ i v i các xe ô tô t i trong t t c các trư ng h p
khi b h n ch v v n ñ u tư cơ b n, ho c s c n thi t t m th i t ch c khai thác, ho c
vi c khai thác b gián ño n. Hơn n a xu hư ng phát tri n là t p trung vào các phương
pháp và phương ti n không ñòi h i các trang thi t b c a ch b o qu n, c th là vi c áp
d ng d u mùa ñông, ch t ch ng ñông, ch t l ng kh i ñ ng, các thi t b ñ c i thi n s
t o h n h p và các thi t b làm nóng ñ kh i ñ ng ô tô ñư c d dàng.




NMTCVTOT • 27


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
2. Ch ñ khai thác xe
Ch ñ khai thác c a phương ti n v n t i bao g m: ñ dài ngày làm vi c c a
phương ti n v n t i, s lư ng xe ô tô làm vi c ñ ng th i, chu kỳ ñưa xe ra làm vi c,
quay tr v . Ch ñ ch y xe c a v n t i ô tô d a vào hành trình bình quân m i năm, m i
tháng hay m i ngày ñêm trong k ho ch, d a vào lo i hàng, kh i lư ng hàng hoá, ki u
xe và s lư ng xe hi n có mà ñ nh ra. Nói chung có ch ñ ch y xe m t ca, hai ca ho c
su t c ngày ñêm, ch ñ ch y xe có tác d ng ñ n vi c s d ng xe.
Tính quy lu t c a nhi m v v n t i trên m i tuy n ñư ng do tình hình giao lưu
hàng hoá và hành khách quy t ñ nh, nó có quan h ñ n vi c s d ng xe h p lý. Ch ñ
làm vi c c a phương ti n v n t i s xác ñ nh s lư ng v trí b o qu n c n thi t và phân
b c a chúng theo th i gian b o qu n. Phương ti n v n t i có th ñư c khai thác m t
cách gián ño n ho c liên t c trong gi i h n ngày ñêm.
3. Ch ñ b o dư ng s a ch a phương ti n
Nhu c u BDSC c a phương ti n v n t i ph thu c tr c ti p vào công d ng và
tr ng t i, ñ c tính nhu c u v n chuy n, m c ñ phát tri n c a k t c u phương ti n, s
phù h p c a nhiên v t li u khai thác, cư ng ñ khai thác, tình tr ng k thu t c a
phương ti n, m c ñ k p th i c a vi c gi gìn b o qu n xe và trình ñ lái xe.
Vi c hoàn thi n k t c u phương ti n, c i thi n các ñi u ki n ñư ng sá và nhiên v t
li u khai thác s nâng cao ñư c tính ch c ch n và ñ b n c a phương ti n v n t i, d n
ñ n gi m nhu c u v BDSC.
Cư ng ñ khai thác phương ti n v n t i càng cao, tình tr ng ñư ng sá x u và khí
h u kh c nghi t, trong các ñi u ki n khai thác khác như nhau thì nhu c u b o dư ng s a
ch a càng cao và ñi kèm v i nó là chi phí ñ duy trì tình tr ng k thu t phương ti n v n
t i s càng l n.
Trong quá trình khai thác v n hành phương ti n v n t i ch u nhi u tác ñ ng khác
nhau và do ñó có th xu t hi n nh ng tr c tr c, h ng hóc. B o dư ng s a ch a nh m
m c ñích d phòng và kh c ph c các hư h ng phương ti n v n t i. Thông thư ng
nh ng tác ñ ng k thu t trên có th ñư c phân thành 3 nhóm:
Nhóm 1: G m nh ng tác ñ ng nh m m c ñích nâng cao ñ b n v ng, gi m mài
mòn, phát hi n và phòng ng a nh ng hư h ng, kéo dài th i gian ho t ñ ng c a phương
ti n v n t i. Các tác ñ ng c a nhóm này ñ u có ñ c ñi m phòng ng a, bao g m công
vi c ch n ñoán, ki m tra, xi t ch t, ñi u ch nh, bôi trơn và làm s ch.
Nhóm 2: G m nh ng tác ñ ng nh m kh c ph c các hư h ng phát sinh và ph c h i
kh năng làm vi c c a phương ti n v n t i, ñây là nh ng tác ñ ng có tính ch t s a ch a.
Chúng bao g m nh ng công vi c liên quan ñ n thay th ho c s a ch a các chi ti t, c m,
cơ c u và t ng thành, như tháo l p, ñi u ch nh, cơ khí, ngu i, rèn nhíp, hàn, ñ ng, hàn
thi c, thân xe, sơn, k thu t ñi n, c quy và các công vi c khác.
Nhóm 3: G m nh ng tác ñ ng nh m gi gìn hình th c b ngoài c a phương ti n,
nh ng tác ñ ng này g m: r a xe, quét d n thùng xe, ti p nhiên li u, tra d u m , cung
c p thêm nư c làm mát... Nh ng công vi c này có th th c hi n m t cách riêng bi t
ho c cùng v i tác ñ ng b o dư ng.


NMTCVTOT • 28


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
a. Công tác b o dư ng k thu t phương ti n
Các tác ñ ng b o dư ng ñư c ti n hành theo m t quy trình xác ñ nh, mang tính
ch t b t bu c sau m t quãng ñư ng xe ch y nh t ñ nh theo quy ñ nh c a các nhà s n
xu t ô tô, thông thư ng m i hãng xe ô tô ñ u có nh ng quy ñ nh b o dư ng riêng
c a mình.
Các ho t ñ ng b o dư ng ngày ñư c ti n hành tuỳ theo m c ñ c n thi t th c t ,
nó ph thu c vào ñi u ki n khai thác và quãng ñư ng xe ch y ngày ñêm. Các công vi c
r a xe, quét d n thùng xe và xì khô là nh ng tác nghi p b t bu c trư c khi ti n hành
b o dư ng. Tuy các c p b o dư ng k thu t có khác nhau v n i dung thao tác, nhưng
t ng quát l i chúng ñ u ph i th c hi n nh ng công vi c chính sau ñây:
– B o dư ng m t ngoài ô tô: Th c hi n các công vi c như quét d n, r a xe, xì
khô, ñánh bóng v xe, riêng ñ i v i xe t i và rơmoóc thì không c n xì khô và ñánh
bóng.
– Ki m tra và ch n ñoán k thu t: Bao g m ki m tra m t ngoài, ki m tra các m i
ghép, ki m tra lư ng nư c làm mát và d u bôi trơn, ch n ñoán tình tr ng k thu t các
chi ti t, t ng thành và toàn b ô tô.
– ði u ch nh và xi t ch t: Theo k t qu ki m tra và ch n ñoán k thu t ti n hành
ñi u ch nh s làm vi c c a các c m, t ng thành ô tô theo tiêu chu n cho phép. Sau khi
ñi u ch nh ph i xi t ch t ñ ch ng s n i l ng trong quá trình s d ng.
– Công vi c bôi trơn: N u ki m tra th y thi u v s lư ng d u hay m bôi trơn
ph i b sung cho ñúng tiêu chu n quy ñ nh (ñ d u máy, d u h p s , d u c u, d u
phanh, d u tay lái, d u gi m ch n, bơm m cácñăng...). N u ki m tra th y ch t lư ng
d u m bôi trơn b bi n x u quá tiêu chu n quy ñ nh ho c ñã ñ n ñ nh kỳ thì ph i thay
d u, m bôi trơn.
– Các công vi c v l p xe: Ki m tra s hao mòn và áp su t trong l p, n u c n thi t
ph i bơm l p và thay ñ i v trí c a l p.
– Các công vi c v nhiên li u và nư c làm mát: Ki m tra và b sung nhiên li u
cho phù h p v i t ng lo i ñ ng cơ, ñ thêm nư c làm mát ñúng m c quy ñ nh.
b. Công tác s a ch a phương ti n
Các tác ñ ng s a ch a ñư c ti n hành theo nhu c u th c t ñư c xác ñ nh qua các
ho t ñ ng ch n ñoán, ki m tra. ð c ñi m c a tác ñ ng s a ch a là r t ph c t p, kh i
lư ng công vi c t l thu n v i quãng ñư ng xe ch y.
S a ch a phương ti n b t bu c ph i theo nhu c u th c t , th c t này vô cùng ña
d ng, phong phú. Tuy nhiên c n chú ý s a ch a thư ng xuyên không th k ho ch hoá
vì nó mang tính ng u nhiên và ph thu c vào nhu c u th c t . ð i v i nh ng xe phương
ti n v n t i ñ c bi t (xe c p c u, xe phòng cháy, xe chuyên d ng...) cho phép th c hi n
s a ch a l n b t bu c sau m t quãng ñư ng xe ch y xác ñ nh.
Các tác ñ ng s a ch a ñư c ti n hành theo nhu c u th c t ñư c xác ñ nh qua các
ho t ñ ng ch n ñoán, ki m tra. ð c ñi m c a tác ñ ng s a ch a là r t ph c t p, kh i
lư ng công vi c t l thu n v i quãng ñư ng xe ch y.


NMTCVTOT • 29


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Ngoài ra t ch c công tác c a lái xe, vi c b o qu n xe, t ch c và k thu t b o
dư ng s a ch a ñ u là nh ng ñi u ki n quan tr ng nh hư ng ñ n tình tr ng k thu t và
th i gian làm vi c c a xe.
1.4.4. ðI U KI N KHÍ H U TH I TI T VÀ CÁC NHÂN T KHÁC
1. ði u ki n khí h u th i ti t
ði u ki n khí h u có nh hư ng r t l n ñ n k t c u và tính năng s d ng xe, ví d
mi n nhi t ñ i mà dùng xe ch t o riêng cho mi n ôn ñ i thì tác d ng làm mát s
kém. Khi nhi t ñ bên ngoài vư t quá 350C ñ c bi t khi xe ch y thu n chi u gió ho c
khi ph t i l n mà s vòng quay l i th p s phát sinh hi n tư ng quá nhi t, nư c b sôi,
nhi t ñ ñ u máy tăng làm cho h s n p khí gi m công su t ñ ng cơ gi m, tiêu hao
nhiên li u tăng lên, các chi ti t mài mòn nhanh hơn, nhi t ñ trong bu ng lái và thùng
xe khách cao nh hư ng ñ n s c kho c a lái xe và hành khách, vì v y mà các xe s
d ng mi n nhi t ñ i ñòi h i ph i ñư c làm mát t t. Không khí ñưa vào máy cũng nên
l y t bên ngoài n p máy ñ tăng h s n p, tăng công su t c a ñ ng cơ.
Khi xe ch y mi n khô cát b i nhi u thì c n ph i dùng b u l c không khí hai c p
và c n ph i tăng cư ng công tác bôi trơn cho xe. Khi xe ch y trong mùa mưa c n ph i
có b ph n g t nư c mưa t t, bu ng lái n p máy ph i t t l i ph i có mui b t ñ b o qu n
hàng hoá.
Mi n cao nguyên và mi n núi ñ cao so v i m t bi n trên 3000 mét không khí
loãng, khí h u bi n ñ i th t thư ng (ñ nh núi l nh, chân núi nóng) khí áp gi m 31%,
ñ cao trên 4000 mét khí áp gi m 40%, ñ cao trên 4500 mét nư c sôi 850C. Vì v y
nh ng ñ cao như th lư ng không khí n p vào máy gi m, h n h p khí quá ñ c, công
su t ñ ng cơ gi m, lư ng tiêu hao nhiên li u tăng lên. Ta có b ng s li u sau:
B ng 1.8. nh hư ng c a ñ cao ñ i v i ho t ñ ng c a ô tô
ð cao so v i m t bi n Gi m công su t ñ ng cơ Áp l c phanh hơi
(mét) (%) (Pmax = 7,5 Kg / cm2)
1000 12,5 6,7
2000 20,0 6,2
3000 32,5 5,5
4000 40,2 4,7
5000 48,3 3,8

Công su t ñ ng cơ gi m nh hư ng t i tr ng t i c a xe, còn áp l c phanh hơi
gi m nh hư ng t i an toàn khi ch y xe.
a. ði u ki n nhi t ñ
V trí ñ a lý c a Vi t Nam t vĩ tuy n 8030’ ñ n 23022’ b c bán c u, Vi t Nam
n m trong vùng nhi t ñ i gió mùa, ch u nh hư ng tr c ti p c a nhi u ñ t mưa, bão, lũ
l t... nh hư ng tr c ti p ñ n quá trình v n t i.



NMTCVTOT • 30


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
ð c ñi m khí h u Vi t Nam là nhi t ñ không khí cao, ñ m cao và liên t c trong
m t th i gian dài, có giông bão mưa nhi u, mưa to và t p trung theo mùa vào m t s
th i gian trong năm. Nhi t ñ trung bình hàng năm Vi t Nam là: 22,70C; trong ñó:
nhi t ñ c c ñ i 42,80C; c c ti u là –3,10C. Vào nh ng ngày mùa hè khi nhi t ñ không
khí cao, nhi t ñ m t ñư ng có th lên ñ n 600C, cá bi t có khi cao hơn. mi n B c
nhi t ñ trung bình mùa nóng là 330C; nhi t ñ trung bình mùa l nh là 17 – 190C.
Khi nhi t ñ cao: Lương th c b bi n ch t, th c ph m tươi s ng chóng b ôi thiu,
rau qu gi m ch t lư ng; xăng d u bay hơi nhanh và d l ng c n; xi măng, cao su, thu
tinh, sành s , v i s i... ñ u b bi n ch t. Do ñó, khi v n chuy n, b o qu n, x p d hàng
hoá c n tránh nhi t ñ cao; ñ c bi t vào mùa hè, phương ti n ph i che ch n t t ñ ñ m
b o ch t lư ng hàng hoá trong quá trình v n t i. Do nhi t ñ cao l p nh a trên m t
ñư ng d b ch y, áp l c hơi l p d b tăng quá m c, làm tăng quá trình hao mòn c a
phương ti n.
Mùa ñông nhi t ñ không quá th p, không có băng tuy t nên khi xe ch y không
ph i hâm nóng máy, ñ ng cơ kh i ñ ng ít hao mòn, nhiên li u l ng d b c hơi h n h p
t t v i không khí cháy ñư c s ch. M t khác cũng có h i làm cho máy d nóng, nư c
mau sôi gây kích n làm công su t ñ ng cơ gi m, tiêu hao nhiên li u tăng, tiêu hao nư c
làm mát, dung d ch c qui mau ñ c. Không khí nh m t ñ b i tăng lên trong ñó có
nhi u h t mài r n, mà nư c ta hi n nay ch t lư ng m t ñư ng còn th p, nhi u ñư ng
ñ t nên tác h i này cũng ñáng k .
b. ð m không khí
Không khí ng m hơi nư c g i là ñ m không khí. ð m không khí ñư c bi u th
qua: ñ m b o hoà; ñ m tuy t ñ i và ñ m tương ñ i.
– ð m bão hoà (ñ m c c ñ i) là lư ng hơi nư c t i ña ch a trong 1m3 không
khí nhi t ñ và áp su t c th , ký hi u – A; ñơn v : gam / m3. Trong ñi u ki n áp su t
c ñ nh là 760 mmHg, khi nhi t ñ tăng thì ñ m b o hoà cũng tăng theo.
– ð m tuy t ñ i là lư ng hơi nư c th c t (tính b ng gam) ch a trong 1 m3
không khí nhi t ñ và áp su t c th , ký hi u – a; ñơn v : gam / m3. ð m tuy t ñ i
trung bình hàng năm c a Vi t Nam: 18,0 gam / m3.
– ð m tương ñ i là t s gi a ñ m tuy t ñ i (a) v i ñ m b o hoà (A) nhi t
ñ và áp su t c th , ký hi u – r; ñơn v %.
a
r= 100 (%) (1.2)
A
ð m tương ñ i c a không khí bi u th s khô, ư t c a không khí trong ñi u ki n
áp su t và nhi t ñ c th . Vi t Nam là nư c có ñ m tương ñ i khá cao; s gi có ñ
m l n hơn 80% chi m t i 78% s gi c a c năm.
ð m tuy t ñ i cao và kéo dài trong nhi u tháng, ñ m tuy t ñ i ñ t 20 g / m3
có khi lên ñ n 24 – 25 g / m3, có sương mù, sương mu i và mưa phùn. ð m cao có l i
là máy n êm d u hơn (hơi nư c tham gia vào quá trình cháy) có kh năng ch ng kích
n , h s truy n nhi t c a không khí cao, k t t các h t b i bé. Nhưng ñ m cao cũng
gây nhi u tác h i như tăng t c ñ ăn mòn kim lo i (nhanh g p 3 l n so v i các nư c ôn


NMTCVTOT • 31


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
ñ i) tr s ñi n tr c a v t cách ñi n gi m, kh năng rò ñi n c a v t t phóng tăng lên,
t ñi n chóng h ng. ð m cao cùng v i b c x m t tr i làm cho các thi t b ñi n, các
ph tùng b ng ch t d o chóng h ng, sơn chóng b c màu, kém bóng, các v t li u b ng
g cũng chóng h ng. Khi ñ m tương ñ i tăng lên, các vi sinh v t phát tri n nhanh,
hi n tư ng ô xy hóa tăng m nh.
c. Mưa: ñư c ñánh giá thông qua ch s lư ng mưa và s ngày mưa trong năm.
Lư ng mưa nư c ta r t l n trung bình hàng năm 1.700mm, lư ng mưa thư ng
t p trung trong m t s tháng, m t s ngày, lư ng nư c vào mùa mưa thư ng chi m t i
81% lư ng nư c trong c năm, có ngày mưa t i 500 – 600 mm, d sinh l t l i và t c
ngh n giao thông. ð c bi t mưa to làm sói mòn ñư ng sá c u c ng h n ch ngày ho t
ñ ng c a xe, t i khu v c mi n Trung thư ng x y ra lũ quét trong mùa mưa nh hư ng
r t l n ñ n giao thông v n t i.
2. nh hư ng c a các nhân t khác
Ho t ñ ng c a vi sinh v t và côn trùng cũng là m t trong nh ng nguyên nhân cơ
b n làm gi m ch t lư ng c a hàng hoá, ñ c bi t là hàng lương th c, th c ph m.
a. Vi sinh v t bao g m: vi khu n; men; m c...
– Vi khu n là nh ng sinh v t ñơn bào, kích thư c r t nh ch t 1–3 micron
(1micron = 10–3 mm), hình dáng ña d ng, thông thư ng d ng hình c u. Trong ñi u ki n
thu n l i t 1 t bào sau 4 gi ñã s n sinh ra ñư c 256 t bào (tăng theo c p s nhân).
– Men thu c lo i ñơn bào, hình tròn; b u d c, kích thư c nh : 10 micron, sinh
trư ng b ng n y m m.
– M c có c u t o ña d ng (ña bào và ñơn bào) kích thư c l n hơn vi khu n và
men, trên b m t th c ph m chúng t o thành nh ng l p m ng màu xanh nh t, màu xám.
b. Côn trùng g m m i, m t, gián, ki n, chu t... là nguyên nhân gây ra hao h t và gi m
ch t lư ng hàng hoá.
Ngoài nh ng y u t ñã nêu trên, còn các y u t khác tác ñ ng ñ n quá trình b o
qu n, v n chuy n, x p d hàng hoá mà trong quá trình t ch c c n có bi n pháp phòng
ng a thích h p và có hi u qu .
1.4.5. ðI U KI N ðƯ NG SÁ
ði u ki n này r t quan tr ng, nó ch rõ nh hư ng c a ñư ng sá c u c ng ñ n vi c
khai thác xe, ñi u ki n ñư ng sá bao g m:
– Lo i m t ñư ng và ñ b ng ph ng, tình tr ng ñư ng và ñ a th nơi ñư ng ñi qua
(ñ ng b ng, trung du, mi n núi)
– Tính v ng ch c c a ñư ng sá và các công trình trên ñư ng.
– Nh ng y u t v v trí hình dáng ñư ng như: ð d c, bán kính cong, ñ g p
khúc c a con ñư ng...
– Cư ng ñ v n hành trên ñư ng.
ð nâng cao hi u qu s d ng l i có kh năng gi m giá thành xây d ng nói chung
ñư ng sá ph i tho mãn m y yêu c u sau:

NMTCVTOT • 32


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
+ Trong ñi u ki n phát huy tính năng t c ñ c a xe cao nh t mà v n ñ m b o an
toàn;
+ Tiêu hao nhiên v t li u ch y xe ít nh t;
+ Hao mòn xe ít nh t;
+ Kh năng thông xe cao nh t;
+ Thu n ti n cho v n t i ñ c bi t là tho i mái cho v n t i hành khách.
1. M ng lư i ñư ng ô tô và c p h ng k thu t c a ñư ng
ðư ng ô tô là t ng h p các công trình, các trang thi t b nh m ph c v cho giao
thông trên ñư ng. M t con ñư ng thư ng th hi n trên 3 b n v cơ b n: bình ñ , tr c
d c và tr c ngang.
Tuy n ñư ng là ñư ng n i gi a các ñi m tim ñư ng (các ñi m n m gi a n n
ñư ng ho c ph n xe ch y). Vì ph i tránh các chư ng ng i v t, tuy n ñư ng g m nhi u
ño n th ng, chuy n hư ng ñ nh. các ch chuy n hư ng, ñ ñ m b o xe ch y êm
thu n, ngư i ta ph i n i ti p b ng các ñư ng cong tròn.
Bình ñ là hình chi u b ng c a tuy n ñư ng trên ñ a hình. Ngoài các y u t ñ a
hình, bi u di n ch y u b ng các ñư ng ñ ng m c, tuy n ñư ng xác ñ nh nh các y u
t sau:
– ði m xu t phát, ñi m t i và các ñi m chuy n hư ng (các ñi m ñ nh);
– Các góc ngo t a0, a1, a2... các ch ñ i hư ng tuy n;
– Chi u dài và góc phương v các ño n th ng;
– Các y u t ñư ng cong g m có góc ngo t a, bán kính ñư ng cong R, chi u dài
ñư ng ti p tuy n T, phân c p;
Tr c d c là m t c t ñ ng theo d c tuy n ñư ng ñã du i th ng. Tr c d c thư ng
ñư c v v i t l chi u ñ ng g p 10 l n chi u dài. Cao ñ t nhiên th hi n trên tr c d c
theo thói quen b ng m c ñen nên ñư c g i là ñư ng ñen. Cao ñ thi t k ñư c th hi n
b ng m u ñ và cũng ñư c g i là ñư ng ñ . ðư ng ñ có th th hi n ñi m tim ñư ng
ho c ñi m mép n n ñư ng v i ñư ng c p cao nên c n có ghi chú. Trên tr c d c, các ñ
d c th hi n b ng các ñư ng th ng và các ch ñ i d c cũng n i b ng các ñư ng cong
ñ ng l i ho c lõm ñ cho xe ch y êm thu n.
ðư ng ñ xác ñ nh b ng:
– Cao ñ thi t k ñi m ñ u và ñi m cu i
– ð d c d c (ph n trăm hay ph n nghìn) và chi u dài các ño n d c
– ðư ng cong ñ ng l i và lõm t i các ch ñ i d c và các y u t c a nó.
– Cao ñ thi t k (cao ñ ñ ) c a các ñi m trung gian, các ñi m có công trình,
các ñi m thay ñ i ñ a hình, các ñi m lý trình.
– Căn c vào cao ñ ñ và cao ñ ñen, xác ñ nh các cao ñ ñào và cao ñ ñ p.
Tr c ngang là hình chi u các y u t c a ñư ng trên hình chi u th ng góc v i
tim ñư ng. Trên tr c ngang m t ñ t t nhiên cũng th hi n b ng m u ñen. Các y u t
thi t k trên tr c ngang là:


NMTCVTOT • 33


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
– B r ng ph n xe ch y: b ph n tăng cư ng ch u tác d ng tr c ti p c a xe ch y.
– B r ng n n ñư ng: b ph n ch ng ñ , ñ m b o cư ng ñ c a ph n xe ch y.
– Các rãnh biên (sát n n ñư ng) ñ thoát nư c d c tuy n.
– Mái d c (còn g i là taluy) và ñ d c taluy.
– L ñư ng: di n tích còn l i hai bên ph n xe ch y ñ tăng an toàn và ñ ñ xe
t m th i.
Trên ñư ng cao t c, ph n xe ch y ñư c chia riêng bi t theo các chi u xe ñ tăng
cư ng an toàn và phân cách nhau b ng d i phân cách. Ph n l ñư ng có m t di n tích
ñư c gia c và ñ nh hư ng b ng ñ i ñ nh hư ng (m t v ch sơn tr ng hay vàng r ng
20cm).
Theo v trí tương quan gi a ñư ng ñ và m t ñ t t nhiên, ta có th có các tr c
ngang ñào, tr c ngang ñ p ho c n a ñào n a ñ p.
2. M ng lư i ñư ng và c p h ng k thu t c a ñư ng
ðư ng có th phân lo i theo ý nghĩa hành chính, theo ngu n ngân sách ñ u tư,
duy tu b o dư ng...:
– H th ng qu c l : n i các trung tâm kinh t , chính tr , giao thông có ý nghĩa
toàn qu c.
– H th ng ñư ng ñ a phương (t nh l , huy n l ,...): n i li n các trung tâm kinh t
có tính ch t ñ a phương như t nh, huy n, xã....
Theo trình ñ trang b k thu t, ñư ng có th phân theo các c p h ng k thu t,
b ng phân h ng c p ñ ñư ng ñư c th hi n b ng sau:
B ng 1.9 C p h ng ñư ng l a ch n theo lưu lư ng xe ch y
ðơn v tính: Xe / ngày ñêm
C p ñư ng I II III IV V VI
Lưu lư ng xe 3000 – 1000 – 300 – 50 –
> 6000 < 50
tính toán 6000 3000 1000 300

M i c p h ng ñư ng s có m t s các ch tiêu k thu t cơ b n tương ng, trong ñó
t c ñ xe ch y tính toán là tiêu chu n cơ b n nh t, t ñó s d n xu t ra nhi u ch tiêu
quan tr ng khác.
M t c t ngang c a ñư ng
Quy ñ nh chung:. B m t n n ñư ng g m có ph n xe ch y và l ñư ng, khi c n
thi t ph i có d i phân cách l ñư ng khi Vtt ≥ 40 km / h có m t ph n gia c . Khi ph n xe
ch y có t 4 làn xe tr lên, gi a nên b trí d i phân cách.
Ph n gia c c a l ñư ng c u t o ñơn gi n hơn so v i m t ñư ng (b t l p, b t chi u
dày l p, dùng v t li u kém hơn) nhưng l p m t c a nó ph i làm cùng v t li u v i m t



NMTCVTOT • 34


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
ph n xe ch y. Khi Vtt = 40 km / h, ph n l gia c ñư c làm b ng v t li u khác v i l p m t
ph n xe ch y.
Chi u r ng t i thi u y u t m t c t ngang c a các c p ñư ng ñư c qui ñ nh
b ng sau.
B ng 1.10 Các y u t t i thi u c a m t c t ngang
ðơn v tính: mét
C p k thu t
Các y u t
20 40 60 80
Ph n xe ch y 1 x 3,50 2 x 3,00 2 x 3,50 2 x 3,50
Ph n l ñư ng 2 x 1,50 2 x 1,50 2 x 2,50 2 x 3,00
Ph n có gia c – 2 x 1,00 2 x 2,00 2 x 2,50
B r ng t i thi u c a n n 6,50 9,00 12,00 13,00
ñư ng

Chú thích: B ng này chưa xét ñ n b r ng làn xe ñ p, xe thô sơ, và d i phân
cách.
1.5. NĂNG L C V N CHUY N
1.5.1. KH NĂNG THÔNG QUA C A ðƯ NG
1. Kh năng thông xe và s làn xe
a. Khái ni m
Kh năng thông xe c a ñư ng là s phương ti n giao thông l n nh t có th ch y
qua m t c t ngang ñư ng ho c m t ño n ñư ng trong m t ñơn v th i gian thư ng là 1
gi ; ñơn v tính: Xe / làn / gi ho c Xe / gi .
– Kh năng thông xe lý thuy t: Là kh năng thông xe xét trong ñi u ki n lý tư ng
t c là: trên ñư ng có toàn xe con ch y trên ñư ng b ng ph ng.
– Kh năng thông xe th c t : Kh năng thông xe có xét ñ n ñi u ki n c th c a
ñư ng và giao thông trên ñư ng.
– Kh năng thông xe c a ñư ng ph thu c vào b r ng m i làn xe, s làn xe, v n
t c xe, các chư ng ng i v t và các thành ph n xe ch y trên ñư ng.
Kh năng thông xe th c t = 0,3 ÷ 0,5 kh năng thông xe lý thuy t.
– Kh năng thông xe lý thuy t ñư c tính theo ñi u ki n xe ch y lý tư ng, xe ch y
cùng t c ñ và cách nhau m t kho ng cách an toàn.
M ng lư i ñư ng ô tô c n ph i ñ m b o cho m t s lư ng xe ch y qua trong m t
ñơn v th i gian, s lư ng xe ph thu c vào kh i lư ng và tính ch t hàng hoá mà nó v n
chuy n trong khu v c ñư ng ñi qua, ph thu c vào ki u và tính năng k thu t c a
phương ti n. N u năng l c thông qua c a ñư ng không ñáp ng ñư c s lư ng xe c n



NMTCVTOT • 35


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
thi t qua thì s gây ra t c ngh n phương ti n khi ho t ñ ng, làm gi m năng su t c a
phương ti n và tăng chi phí v n t i…
Tuỳ theo chi u r ng c a m t ñư ng mà ñư ng ô tô có m t ho c nhi u làn xe ch y
m i hư ng, kh năng thông qua c a ñư ng ñư c hình thành t kh năng thông qua
c a t t c các làn ñư ng c ng l i. Kh năng thông qua c a m t làn ñư ng là hàm s c a
t c ñ v n hành, chi u dài phương ti n, b trí các ñư ng giao nhau, ch t lư ng phanh
c a xe… Vi c tính toán lý thuy t kh năng thông qua c a ñư ng thư ng ñư c xây d ng
theo gi thi t là phương ti n ch y trên m t ñư ng có t c ñ như nhau và có kho ng cách
gi a các xe gi ng nhau. Có th kh năng thông qua c a t ng ño n trên c tuy n ñư ng
không gi ng nhau, như v y kh năng thông qua c a c tuy n ñư ng b gi i h n b i kh
năng thông qua c a ño n kém nh t.
Kh năng thông qua c a làn ñư ng khi xe ch y liên t c ñư c xác ñ nh như sau:
Gi a hai xe ch y li n nhau c n có m t kho ng cách an toàn (L) (Hình 1.1), kho ng cách
này bao g m ba thành ph n ñó là: Chi u dài xe (L0), quãng ñư ng xe ch y tương ng
v i th i gian ph n ng c a lái xe t khi nhìn th y chư ng ng i v t ñ n khi lái xe có
ph n ng (L1), quãng ñư ng phanh c a xe (L2). Ta có:
L = L0 + L1 + L2 (1.3)



29 29




Lo L1 L2


L

Hình 1.1. Kho ng cách an toàn c a ô tô
N u t c ñ c a xe là V (Km / gi ) thì th i gian (t) ñ xe ch y trên quãng ñư ng L
này s là:
L
t= (gi ) (1.4)
V
Do ñó kh năng thông qua c a ño n ñư ng này trong m t gi là:
3600 3600 *V
A= = (xe / gi ) (1.5)
t L
Th i gian ph n ng c a lái xe t0 ph thu c vào trình ñ lái xe vào s c kho và
tr ng thái th n kinh c a h . V i t c ñ xe ch y là V ño n ñư ng tương ng v i th i
gian ph n ng c a lái xe là:
L1 = V* t0 (mét) (1.6)



NMTCVTOT • 36


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Quãng ñư ng phanh c a xe L2 ñư c tính b ng:
V 2
L2 = (mét) (1.7)
2*g *µ
V i g - gia t c tr ng trư ng (m / g2)
µ - h s bám m t ñư ng c a l p xe
1
T s ñư c áp d ng cho t ng ño n ñư ng c th là m t h ng s g i là
2* g *µ
h s phanh C, do ñó L2 = C*V2.
M t cách khác ta có:
3600 * V 2
A = (xe / gi ) (1.8)
L1 + V * t 0 + C * V 2



Thông thư ng trong tính toán ngư i ta l y chi u dài xe con là 4,5 ÷ 5 m t; xe t i
là 7 mét; xe t i kéo moóc là 13 mét; h s phanh t 0,11÷ 0,13; Th i gian ph n ng c a
lái xe t 0,5 ÷ 1 giây.
nh hư ng c a t c ñ xe ch y ñ n kh năng thông qua c a m t làn ñư ng khi
ch y liên t c ñư c bi u di n như hình 1–1, Khi tính kh năng thông qua c a ñư ng cho
nhi u ki u xe khác nhau thư ng quy ñ i v m t lo i xe tiêu chu n. Trên ñư ng có
nh ng ch giao c t nên vi c ch y xe không liên t c d n ñ n h n ch kh năng thông
qua.
+ Kh năng thông xe t i ña ñư c l y như sau:
– Khi có phân cách xe ch y trái chi u và phân cách ô tô v i xe thô sơ có giá tr
1800 xequyñ i / gi .
– Khi có phân cách xe ch y trái chi u và không có phân cách xe ô tô v i xe thô
sơ có giá tr 1600 xe quyñ i / làn / gi .
– Khi không có phân cách trái chi u và ô tô ch y chung v i xe thô sơ: 1000
xequyñ i / làn / gi
N u trên ñư ng có các thành ph n xe khác, ta ph i quy ñ i xe con ñ tính năng
l c thông xe, h s quy ñ i l y như sau: xe ñ p: 0,2; xe máy: 0,3; xe con:1; xe t i: 2 tr c
và xe buýt dư i 25 ch : 2,0; xe t i có t 3 tr c tr lên và xe buýt l n: 2,5; xe kéo moóc,
xe buýt có kéo moóc: 3,0.
b. S làn xe ch y.
N cdgio
n= (1.9)
z * N lth
Trong ñó: Ncdgio – lưu lư ng xe thi t k cao ñi m gi (xe quyñ i / gi );
Ncdgio= (0,10 ÷ 0,12) Ntbnam.



NMTCVTOT • 37


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Ntbnam – lưu lư ng xe thi t k bình quân ngày ñêm trong năm tương
lai; năm tương lai là năm th 20 sau khi ñưa ñư ng vào s d ng ñ i
v i ñư ng m i và là năm th 15 ñ i v i ñư ng nâng c p.
Nlth – năng l c thông hành t i ña;
Z – h s s d ng năng l c thông hành;
N u Vtt ≥ 80 Km / h thì z = 0,55.
N u Vtt = 60Km / h thì z = 0,55 ñ i v i ñ ng b ng; z = 0,77 ñ i v i ñ i núi.
N u Vtt ≤ 40Km / h thì z = 0,77.
2. Kh năng thông qua c a nút giao thông
a. Nút giao thông
Nút giao thông là nơi giao nhau gi a nhi u ñư ng ô tô ho c ñư ng ô tô v i ñư ng
s t, t i ñó xe có th chuy n hư ng ñ ñi theo hành trình mong mu n. Vì v y nút giao
thông là ñi m t p trung, t i ñó trong m t không gian thư ng là ch t h p, trong m t th i
gian không nhi u, ngư i lái xe ñ ng th i ph i th c hi n nhi u thao tác: quan sát nút ñ
hi u cách t ch c trong nút, quan sát các xe ñang ho t ñ ng trong nút, sau ñó ph i gia
t c, gi m t c, chuy n lu ng, c t lu ng… Cũng do v y mà nút giao thông là nơi làm
gi m năng l c thông hành c a tuy n, là nơi t p trung nhi u tai n n giao thông và ách t c
xe c .
Các l i nút giao thông
* V ki u lo i giao c t bao g m
– Nút giao c t cùng m c (ngang m c);
– Nút giao c t khác m c.
* V s d ng phương ti n ñi u khi n giao thông bao g m
– Nút giao thông có ñèn ñi u khi n; – Nút giao thông không ñèn ñi u khi n.
b. Nút giao thông cùng m c
Nút giao thông cùng m c thư ng ñư c s d ng khi lưu lư ng nút không l n, tuỳ
theo lưu lư ng xe ch y trong nút có th ch n lo i hình nút khác nhau: nút giao thông
ñơn gi n (không có ñ o, d i chuy n ti p t c ñ ) nút giao thông có ñ o d n hư ng trên
ñư ng ph , nút giao thông có ñ o d n hư ng trên ñư ng chính và ñư ng ph , có d i
chuy n ti p t c ñ trên ñư ng chính, nút giao nhau hình xuy n.
– Nút giao thông ñơn gi n nên dùng khi lưu lư ng xe tính toán nút nh hơn
1000 xe / ngàyñêm.
– Nút giao thông có ñ o giao thông, có làn chuy n t c, có ch xe ch r trái,
khuyên nên dùng khi lưu lư ng xe tính toán (tính cho c 2 ñư ng giao nhau) t 1000
ñ n 4000 xe / ngàyñêm.
– Nút giao thông hình xuy n ch nên thi t k trư ng h p lưu lư ng xe ôtô trên
các ñư ng d n t i nút b ng nhau ho c khác nhau không quá 20% và s lư ng ôtô r trái
trên c 2 ñư ng không ít hơn 20%.
Nút giao thông có ñèn ñi u khi n.


NMTCVTOT • 38


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
– Khi ñi u khi n ñ a hình nút giao thông có t m nhìn không ñ m b o ho c khi
cư ng ñ xe ch y t i nút l n, vi c áp d ng lu t ưu tiên xe ch y và các bi n pháp k
v ch sơn, phân lu ng, ngư i ta quy ho ch các nút ñư c ñi u khi n b ng ñèn tín hi u.
– Nút giao thông có ñèn ñi u khi n thư ng ñư c s d ng các ñô th quan tr ng.
ð i v i ñư ng ngoài ñô th và các th tr n, th xã nh , lo i nút giao thông có ñèn ñi u
khi n ch ñư c s d ng trong nh ng trư ng h p cá bi t.
Các ki u ñi u khi n nút giao thông có ñèn tín hi u.
* ði u khi n theo th i gian ñã ñư c n ñ nh trư c.
– Chương trình ñơn: Lo i này thư ng s d ng ñ i v i lu ng giao thông không
nhi u.
– Chương trình v n năng: Có nhi u chư ng trình con, m i chương trình ñư c s
d ng tuỳ theo lư ng giao thông t i nút.
+ ði u khi n b ng tay theo lư ng giao thông trên các ñư ng vào nút;
+ ði u khi n t ñ ng theo gi trong ngày;
+ ði u khi n theo s lư ng xe ñ m ñư c t các tuy n t i nút, chương trình ñư c
ch n phù h p v i tình hình s lư ng giao thông các ñư ng t i nút.
c. Nút giao thông khác m c
Khi lưu lư ng xe ch y r t l n ngư i ta s d ng nút giao thông khác m c ñ tách
hoàn toàn hai ñư ng khi g p nhau. Trong nút giao thông lo i này ngư i ta s d ng ít
nh t m t c u vư t ho c m t h m ñ cho các lu ng xe ch y th ng các tuy n ñư ng qua
nút; còn các lu ng xe r trái và r ph i thì theo các ñư ng nhánh ñ ra vào nút. Nói
chung không cho phép các lu ng xe giao c t nhau; các lu ng xe ch nh p dòng ho c
tách dòng ñ r . Ch nh ng ch giao nhu c a ñư ng c p III v i các ñư ng c p th p
hơn m i cho phép m t s lu ng có lưu lư ng th p ñư c giao c t nhau.
Ph m vi s d ng nút giao thông ph thu c vào lưu lư ng xe ch y và vào c p
ñư ng giao nhau. Lưu lư ng c a xe qua các nút giao thông khác m c ñư c s d ng
khác nhau ñ i v i t ng qu c gia, M nút giao thông khác m c ñư c s d ng khi lưu
lư ng xe N > 5000 xe / h ; Liên Xô (cũ) t 5000–8000 xe / ng.ñ (s xe ñư c tính ñ i
ra xe con).
Ngày nay nhi u thành ph l n nút giao thông khác m c ñã tr thành m t hình
th c giao nhau ñư c s d ng ph bi n và có nhi u nút giao nhau 3, 4 t ng.
1.5.2. NĂNG L C V N CHUY N C A V N T I Ô TÔ
Năng l c v n chuy n c a phương ti n là kh i lư ng hàng hoá ho c hành khách t i
ña mà nó v n chuy n ñư c trong m t th i gian t i m t m t c t theo m t chi u m t ño n
ñư ng, khi s d ng ñ y ñ các tính năng k thu t c a xe như t c ñ , t i tr ng dung tích
thùng xe, s phù h p c a thùng xe v i lo i hàng. Năng l c v n t i c a ñoàn xe ph
thu c vào t ng tr ng t i c a ñoàn xe và k t c u ñoàn xe, tình tr ng k thu t c a chúng.
Kh năng thông qua ñư c xác ñ nh b ng công th c sau ñây:
N=n × q (1.10)



NMTCVTOT • 39


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Trong ñó: N – kh năng thông qua c a ñư ng (T n ho c HK / gi );
n – kh năng thông qua (xe / gi );
q – tr ng t i trung bình c a phương ti n (T n ho c hành khách).
Vi c trang b cho v n t i ô tô các phương ti n có năng su t cao v i ch t lư ng
khai thác t t, có m ng lư i ñư ng b và các công trình trên ñư ng b o ñ m cho ô tô
ho t ñ ng liên t c là nh ng y u t cơ b n xác ñ nh kh năng v n chuy n c a v n t i ô
tô. Ngoài ra năng l c v n t i c a ngành cũng còn ph thu c vào trang b k thu t ñ b o
ñ m cho xe có tình tr ng k thu t t t.
Do nh ng ñ c ñi m trên v n t i ô tô luôn chi m m t v trí quan tr ng trong h
th ng v n t i c a m i qu c gia. Ngày nay v i s phát tri n c a các ngành kinh t qu c
dân khác v a ñòi h i nhi u v n t i ô tô nhưng cũng t o ñi u ki n thu n l i cho v n
t i ô tô phát tri n nhanh. V n t i ô tô không ch v n chuy n hàng l kho ng cách ng n
mà còn có th v n chuy n hàng kh i lư ng l n trên kho ng cách dài v i t c ñ ñưa
hàng nhanh, không ch v n chuy n trong nư c mà còn có th v n chuy n gi a các qu c
gia.
Vi t Nam, phát tri n v n t i ô tô trong ñi u ki n kinh t th trư ng hi n nay r t
phù h p, ñ c bi t trong khu v c kinh t t p th và cá th ch v n chuy n hàng kh i
lư ng nh trên kho ng cách ng n. Tư nhân tham gia kinh doanh v n t i ô tô r t d dàng
và phù h p t o ra nhi u lo i hình doanh nghi p cùng tham gia v n t i ô tô, chính vì v y
th i gian g n ñây s lư ng phương ti n ô tô tăng r t nhanh. Các doanh nghi p ô tô ñã
tho mãn các yêu c u cao v v n t i hàng hoá, ngoài ra h còn cung c p các d ch v
khác có liên quan ñ n quá trình v n t i r t phù h p v i s thích tiêu dùng c a khách
hàng.
Trong th p niên 90 c a th k XX, v n t i ô tô ñ m nh n m t kh i lư ng v n
chuy n r t l n, trung bình 68% v kh i lư ng v n chuy n và 12% v lư ng luân chuy n
hàng hoá c a t t c các phương th c v n t i trong c nư c. Năng l c v n t i c a ñoàn
xe còn ph thu c vào m t s ñi u ki n ngo i c nh ñ c bi t là ñi u ki n ñư ng sá, b i vì
khi kh i lư ng hàng hoá c n v n chuy n l n thì s lư ng xe ch y ph i nhi u ñòi h i
ñư ng sá ph i có kh năng thông qua l n và phù h p v i yêu c u ngày càng cao c a n n
kinh t .
1.6. CƠ S PHÁP LÝ CHO T CH C VÀ QU N LÝ V N T I Ô TÔ
Các cơ s pháp lý cho v n t i hàng hóa và hành khách b ng ô tô trên cơ s các
quy ñ nh c a Chính ph Vi t Nam v v n t i hành b ng ô tô căn c Ngh ñ nh 110 /
2006 / Nð–CP ngày 28 tháng 09 năm 2006 c a Chính ph v ñi u ki n kinh doanh v n
t i b ng ôtô.
Quy ñ nh ñư c áp d ng cho t t c các t ch c cá nhân, các doanh nghi p tham gia
ho t ñ ng v n t i hành khách và hàng hóa b ng ô tô trên lãnh th Vi t Nam
Các quy ñ nh ñư c ñưa ra ñ ñ m b o quy n l i và trách nhi m c a t t c các bên
tham gia ho t ñ ng v n t i hàng hóa và hành khách b ng ô tô và gi m chi phí chung.




NMTCVTOT • 40


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
1.6.1. CÁC KHÁI NI M
– V n t i (ch phương ti n): Ho t ñ ng kinh doanh v n t i g n k t b i ch
phương ti n v n t i (ch th s h u phương ti n v n t i).
– Ch x p d : là ngư i ñ ng ra ký h p ñ ng thuê mua v n chuy n x p d và b o
qu n hàng hóa. Có 2 ñ i tư ng: Ch g i là ngư i ñ ng tên giao hàng và l p phi u g i –
ch nh n là ngư i có tên nh n hàng ghi trên phi u g i hàng. Khi ho t ñ ng v n chuy n
ñư c ký k t thì bao gi cũng ph i l p m t b v n ñơn v n chuy n (ghi tên ch hàng,
lo i hàng, s lư ng hàng hóa).
– ðơn v v n t i: t t c các t ch c ti n hành ho t ñ ng kinh doanh v n t i tư
nhân nh m th a mãn nhu c u ñi l i c a ngư i dân, nhu c u v n chuy n c a n n kinh t
qu c dân, cân ñ i thu chi và có tích lũy.
– Hàng hóa: là t t c các v t ph m c n chuyên ch
– Hành khách: là nh ng ngư i ñi ô tô có vé h p l .
1.6.2. ðI U KI N, TH T C C P GI Y PHÉP KINH DOANH V N T I
VÀ CÁC HÌNH TH C H AT ð NG KINH DOANH V N T I
1. ði u ki n, th t c c p gi y phép kinh doanh v n t i
a. ðăng ký kinh doanh: B t kỳ m t t ch c hay cá nhân nào khi mu n ñăng ký kinh
doanh v n t i c n:
+ Có ñ án thành l p kh thi, m c tiêu ngành ngh kinh doanh rõ ràng (căn c vào
nhu c u chung c a xã h i, cân ñ i v i kh năng c a mình, thi t th c v i xã h i và ho t
ñ ng hi u qu ).
+ Có tr s kinh doanh giao d ch: ñây là nơi ti n hành giao d ch v i khách hàng
t i các phòng ban.
+ ði u ki n tài chính: v n ñ u tư ban ñ u t i thi u ph i b ng v n pháp ñ nh do
nhà nư c quy ñ nh ph thu c vào ngành ngh kinh doanh, quy mô và ph m vi kinh
doanh.
+ Có d th o ñi u l h at ñ ng, không trái v i pháp lu t.
+ B n thân nh ng ngư i ñi u hành làm thuê ph i có nghi p v chuyên môn v
v n t i và kinh doanh v n t i.
b. Th t c: khi ñã có ñ y ñ các ñi u ki n thì ti n hành ñăng ký kinh doanh ph i làm
ñơn ñăng ký kinh doanh và t t c các gi y t kèm theo và g i lên cơ quan có th m
quy n c p gi y phép kinh doanh và các phân c p c a ngành theo ph m vi ho t ñ ng c a
t ng doanh nghi p. Sau khi cơ quan có th m quy n nh n ñư c h sơ thì ti n hành th m
ñ nh. N u ñ ñi u ki n và h p pháp thì ra quy t ñ nh cho phép ho t ñ ng.
– Doanh nghi p ph i b cáo thành l p doanh nghi p trong 5 s báo liên ti p.
– M i doanh ngi p có gi y phép ñăng ký kinh doanh. M i ô tô khi ñưa ra h at
ñ ng cũng ph i qua b ph n ki m ñ nh c p cho gi y phép ñư c v n chuy n hàng hóa
hay hành khách.



NMTCVTOT • 41


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
– ði u ki n ñ m b o kinh doanh v n t i: M i ho t ñ ng kinh doanh v n t i và
x p d ñ u ph i ñăng ký h p ñ ng v n chuy n và h p ñ ng ph i ñư c ký trư c khi th c
hi n v n chuy n.
– Ch phương ti n ph i ch u trách nhi m v an toàn k thu t phương ti n v n t i,
an toàn cho hàng hóa và hành khách trong quá trình v n chuy n, ñ m b o s d ng hi u
qu phương ti n v n t i.
– Nhà nư c b o h quy n ho t ñ ng kinh doanh h p pháp, b o v an ninh trên
các tuy n ñư ng v n t i.
2. Các hình th c ho t ñ ng kinh doanh v n t i
a. ð i v i v n t i hàng hóa
– Nh n ch c chuy n xe (thuê tr n tuy n) trong trư ng h p này tr ng t i c a
phương ti n nh hơn kh i lư ng hàng hóa c n v n chuy n, có giá cư c riêng;
– V n chuy n hàng l : trong trư ng h p gom hàng;
– Bao th u chuyên ch cho ch hàng: khi có phát sinh c n ñáp ng nhu c u c a
khách hàng;
– ð i lý v n t i: Có 3 hình th c bao g m t t c các tác nghi p ñó là theo chuy n,
theo m t hàng và theo khu v c;
– Liên hi p v n chuy n: s ph i h p c a nhi u phương th c v n t i khi tham gia
c a nhi u phương ti n v n chuy n khác nhau trong quá trình v n chuy n hàng hóa.
Trong ñó lo i hình v n t i ô tô không th thi u ñư c trong b t kỳ mô hình ph i h p v n
t i nào;
– B o qu n và x p d hàng hóa: t i các ñi m chuy n t i thư ng do ngư i v n t i
ñ m nh n. Chi phí cho vi c x p d hàng tính ngoài giá cư c v n chuy n hàng, cư c phí
x p d có th do ch hàng tr c ti p thành toán ho c thuê;
– D ch v h tr khai thác phương ti n v n t i ô tô: ñó là t t c các v n ñ có liên
quan ñ n tình tr ng k thu t c a ô tô hàng ngày. M c ñích là khôi ph c l i các ch c
năng c a phương ti n, d ch v b o dư ng s a ch a bao g m các d ch v b o dư ng
hàng ngày và b o dư ng ñ nh kỳ...;
– Bao th u, thu mua, chuyên ch và tiêu th ;
– Cho thuê ô tô.
b. Kinh doanh v n t i hành khách
– Chuyên ch hành khách theo h p ñ ng v n chuy n theo tuy n;
– Chuyên ch hành lý và hàng bao g i: bao g m t t c các công ño n giao nh n –
x p–d – v n chuy n;
– Bao th u chuyên ch ph c v hành khách như ñưa ñón h c sinh, ñưa ñón công
nhân;
– Liên hi p v n chuy n hành khách, hành lý và hàng bao g i;
– Cho thuê và thuê h xe;
– D ch v b n bãi, ñ i lý bán vé và d ch v hành khách.




NMTCVTOT • 42


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
1.6.3. CƠ S PHÁP LÝ CHO H AT ð NG KINH DOANH V N T I B NG Ô TÔ
Quy ñ nh: t t c các h at ñ ng kinh doanh v n t i b ng ô tô ñ u ph i thông qua
h p ñ ng v n chuy n ñư c ký k t trư c khi th c hi n. Có th theo ch tiêu pháp l nh
ho c không.
1. V n chuy n hàng hoá
a. H p ñ ng v n chuy n hàng hóa
H p ñ ng v n chuy n hàng hóa là s th a mãn b ng văn b n gi a hai bên v n t i
và bên thuê v n t i. Theo ñó bên v n t i có nghĩa v v n chuy n m t s lư ng hàng hóa
nh t ñ nh ñ n ñ a ñi m ñã n ñ nh ñúng th i gian và giao s hàng cho ngư i nh n hàng.
Còn bên thuê v n chuy n có nghĩa v ph i tr cho bên v n t i m t kho n ti n công g i
là cư c phí v n chuy n.
* ð i tư ng h p ñ ng v n t i: h p ñ ng v n chuy n ñ v n chuy n m t kh i
lư ng hàng hóa trên m t ño n ñư ng nh t ñ nh. Có hai lo i h p ñ ng:
+ H p ñ ng kinh t d ng ñ n bù: th hi n m i quan h hàng hóa và ti n t ;
+ H p ñ ng t ch c: các ñơn v t ch c ph i h p v i nhau thành t ch c có quy
mô ho t ñ ng l n hơn vì l i ích chung c a t t c các ñơn v c u thành.
H p ñ ng v n t i là d ng h p ñ ng kinh t d ng ñ n bù.
* Ch th c a h p ñ ng: nguyên t c h p ñ ng kinh t ñư c ký k t gi a các pháp
nhân – pháp nhân; pháp nhân – cá nhân. Nhưng b t kỳ trong trư ng h p nào thì bên v n
t i là pháp nhân.
– Ch th là bên v n t i và bên thuê v n chuy n, trong ñó bên v n t i b t bu c là
pháp nhân.
– Pháp nhân là m t t ch c ñư c thành l p h p pháp, có tài s n riêng và ch u
trách nhi m ñ c l p v vi c s d ng tài s n và có th t mình tham gia vào các h p
ñ ng kinh t .
* H p ñ ng b t bu c ph i ghi nh n t văn b n và c th hóa b ng các v n ñơn.
Thông thư ng có 2 cách ký k t h p ñ ng kinh t :
+ Tr c ti p: g p g tr c ti p ñ ký k t h p ñ ng v n chuy n.
+ Gián ti p: thông qua tài li u giao d ch.
ð i v i h p ñ ng v n t i ph i ký k t tr c ti p trên nguyên t c m i lô hàng ho c
m t chuy n hàng ph i có v n ñơn. N i dung ghi ngư i nh n hàng, ngư i g i hàng, nơi
g i, nơi nh n, s lư ng hàng hóa v n chuy n, lư ng luân chuy n cư c phí.
* Trách nhi m c a các bên trong h p ñ ng v n chuy n quan h h p ñ ng v n
chuy n:
+ ð i v i bên v n t i: nghĩa v c a ngư i v n t i là ñưa phương ti n phù h p ñ n
ñúng th i gian và ñ a ñi m ñ nh n hàng v n chuy n. V n chuy n ñ y ñ , nguyên v n
s hàng ñ n nơi nh n, giao cho ngư i nh n ñúng th i gian và ñ a ñi m. Áp t i và b o v
hàng hóa d c ñư ng tr m t s trư ng h p ñ c bi t ch hàng ph i c ngư i áp t i.




NMTCVTOT • 43


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Quy n h n: ki m tra tr ng thái, giá tr c a hàng hóa, t ch i không v n chuy n
nh ng lo i hàng hóa không ñúng quy ñ nh trong h at ñ ng. Quy n c a bên v n t i là
ñư c hư ng cư c phí v n chuy n.
+ ð i v i bên thuê v n chuy n:
Nghĩa v : chu n b ñưa hàng hóa ñúng ch ng lo i s lư ng như ñã th a thu n th i
gian và ñ a ñi m quy ñ a ñi m quy ñ nh cho bên v n t i. ð m b o v m t k thu t cho
kh i lư ng hàng hóa v n chuy n. Ngoài ra còn ph i chu n b t t c các gi y t có liên
quan ñ n s h u và lưu thông trên ñư ng. Thanh toán cư c phí, ph phí cho bên v n t i
và các kho n chi phí khác trong quá trình v n chuy n.
Quy n h n: có quy n t ch i không x p hàng lên phương ti n v n t i n u phương
ti n không ñ m b o và phù h p v i hàng hóa. N u bên v n t i vi ph m h p ñ ng thì bên
v n t i ph i ñ n bù.
b. Hàng hóa v n chuy n
Hàng hóa v n chuy n bao g m t t c các nguyên v t li u s n ph m, bán s n ph m
ñư c chuyên ch trên phương ti n v n t i. Hàng hóa trong v n chuy n h p hơn hàng
hóa c a n n kinh t qu c dân, các lo i hàng hóa bao g m: hàng l ng – khô (theo tính
ch t v t lý): v nguyên t c ñ i v i hàng l ng, n u không có bao bì thì ph i s d ng xe
chuyên d ng (xitéc), các lo i hàng khô r t ña d ng.
Hàng d v – hàng d cháy n : hàng d v ph i có bao bì và các bao bì có dán các
nhãn hi u chuyên d ng, ph i dùng v t li u lót ñ m gi a các l p hàng ñ h n ch va ñ p,
ch n ñ ng. Hàng d cháy n ñây là lo i hàng nguy hi m trong quá trình v n chuy n x p
d ph i h t s c c n th n, quá trình v n chuy n ph i ch y v i t c ñ th p, x p hàng
không ñư c x p v i kh i lư ng l n (không ñ t i), không ñư c ñi t ng xe m t mà ph i
ñi thành m t ñoàn v i m t kho ng cách an toàn. Th i gian v n chuy n r t kh t khe ví
d khi v n chuy n ch t phóng x ch ñư c x p d trong ñi u ki n không có ánh sáng, xa
khu dân cư, khu kinh t văn hoá.
Hàng r i – hàng ñ ñ ng: thông thư ng các lo i hàng này là nh ng lo i hàng
không nguy hi m, có th t o ñi u ki n cơ gi i hoá x p d . ð i v i hàng r i trong quá
trình v n chuy n có th không có bao bì. Nhưng ñ c bi t ñ i v i hàng lương th c ph i
có bao bì ñ ñ m b o ch t lư ng và h n ch hao h t.
– Hàng thùng ch a (container) là nh ng lo i hàng x p trong container. Vi c x p
hàng trong container có yêu c u r t kh t khe.
c. M t s quy ñ nh v giao nh n hàng hoá
H p ñ ng v n chuy n hàng hoá ñư c ghi các n i dung sau ñây:
* Th i gian giao nh n hàng
Th i gian giao nh n hàng ph i ñư c ghi c th vào h p ñ ng v n chuy n, căn c
ñ xác ñ nh xem có th c hi n ñúng nghĩa v và th i h n h p ñ ng không. N u không có
ñư ng vào kho thì ñ a ñi m giao nh n hàng là ñ a ñi m g n nh t c a kho, nơi mà
phương ti n có th ñi vào và quay tr ra ñư c.
* Phương pháp giao nh n: nguyên t c giao hàng như sau:


NMTCVTOT • 44


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
– Giao hàng d ng nguyên xe (giao c xe, nh n c xe);
– Giao nh n hàng b ng phương pháp cân ño ñong ñ m;
– Giao nh n hàng d ng nguyên thùng, bao, ñai, ki n.
* Các quy ñ nh ñ i v i vi c giao nh n hàng
– ð a ñi m giao nh n hàng n u có s thay ñ i thì s có các trư ng h p x y ra: khi
phương ti n chưa ñi thì t t c các chi phí có liên quan ñ n gi y t bên ch hàng g i ph i
chi tr t t c . N u phương ti n ñi r i nhưng chưa ñ n ñích ph i tìm cách báo cho lái xe
bi t ñ a ñi m nơi giao hàng trong trư ng h p này cũng ph i chi tr . N u phương ti n ñi
r i và xe ñã ñ n ñích thì ph i thanh toán thành 2 chuy n xe.
Trong quá trình giao nh n: hàng hoá b hao h t, gi m ch t lư ng c n l p biên b n
và truy xét trách nhi m sau:
– N u phương ti n ñ n mà không có hàng bên g i hàng ph i th c hi n thanh toán
các chi phí. Ngư c l i bên v n t i ch u phí t n ch ñ i và ñ bù do vi ph m h p ñ ng.
– Bên nh n hàng n u không có ngư i nh n lái xe ph i báo cho bên v n t i ho c
ch hàng ñ có bi n pháp gi i quy t x lý.
– N u không báo cáo ñư c thì trong vòng 48 ti ng k t lúc lái xe ñ n nơi tr
hàng ph i l p biên b n có ch ký c a chính quy n s t i và m i chi phí do ch hàng
ph i thanh toán.
* M t s quy ñ nh x p d hàng
Th i gian và ñ a ñi m x p d ph i ghi rõ trong h p ñ ng. Thông thư ng ñ a ñi m
x p d hàng trùng v i ñi m giao nh n hàng. Trong các trư ng h p ch cho phép ch ñ i
30 phút.
Vi c x p d hàng là 2 tác nghi p trong quá trình v n chuy n, không nh t thi t
ph i do bên nào ñ m nh n mà bên nào có kh năng ñ m nh n thì ch u trách nhi m. N u
ch hàng không ñ m nh n ñư c thì bên v n t i s ñ m nh n luôn, lúc ñó ch hàng ph i
thanh toán cư c phí v n chuy n cùng v i cư c phí x p d .
ð i v i h p ñ ng v n chuy n cho m t chuy n xe thì vi c thanh toán cư c phí v n
chuy n trư c m i chuy n xe.
* Áp t i hàng hoá
Ngư i áp t i là ngư i ch hàng ñi kèm theo lô hàng trong quá trình v n chuy n.
Trong trư ng h p hàng có ngư i áp t i ngư i ñó ph i ch u trách nhi m v an toàn hàng
hoá v s lư ng, ch t lư ng cho hàng và bên v n t i ch có nhi m v giúp ñ ngư i áp
t i hoàn thành nhi m v .
Trư ng h p không có áp t i ñi cùng: thì trách nhi m thu c v bên v n t i. N u
trong trư ng h p b c m ñư ng ho c th i gian ách t c ñư ng kéo dài thì ngư i lái xe
ph i l y gi y ch ng nh n c a cơ quan ñ m b o giao thông ñó (n u không báo ñư c).
Và có th quay v .
Nh ng lo i hàng b t bu c ph i có ngư i áp t i:
– Các lo i hàng hoá có giá tr cao c p như: kim cương, vàng, b c ñá quý…;


NMTCVTOT • 45


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
– Nh ng lo i hàng nguy hi m như: súng ng, ñ n thu c n …;
– Linh c u ho c thi hài…;
– Súc v t s ng c n cho ăn d c ñư ng;
– Các lo i hàng tươi s ng không có phương ti n chuyên d ng ñòi h i ph i có k
thu t ư p.
d. T ch c v n chuy n hàng hóa bao g i
– Hành lý: là nh ng hàng hóa v t ph m mà hành khách mang theo cùng
chuy n ñi.
ð i v i v n t i ô tô hành lý xách tay ñư ng ng n ñư c 10kg, ñư ng dài 15kg
ñư c mi n phí. N u tr ng lư ng l n hơn ph i tr thêm cư c phí v n chuy n.
– Hàng bao g i: ñó là nh ng hàng hóa v t ph m g i theo xe nh ng ngư i g i
hành lý không ñi theo cùng chuy n xe ñó. Hàng bao g i ñư c tính cư c quy ñ nh 50 kg
hàng hóa tính b ng 1 vé c a hành khách.
– Quy ñ nh ñ i v i hành lý g i tr c ti p lái ph xe không qua b n xe. Hàng bao
g i có 2 cách:
+ G i qua b n: ngư i g i ph i l p phi u g i hàng, ghi rõ các y u t c n thi t. B n
có trách nhi m giao nh n và v n chuy n lô hàng bao g i. Ngư i lái xe ch có nhi m v
v n chuy n. ð n ñích báo cho b n c ngư i d hàng và g i hàng hóa ñ n tay ngư i
nh n hàng.
+ G i tr c ti p qua lái ph xe: m i tác nghi p hoàn toàn do lái ph xe ñ m nh n
v trách nhi m v t ch t ñ i v i lô hàng. Chi u cao lô hàng không ñư c vư t quá các
ràng bu c c a các công trình trên ñư ng.
+ Giá ñ hành lý hai bên sư n có s c ch u l c kà 400N / m2
+ Giá ñ hành lý trên khoang hành khách có s c ch u l c là 400N / m2
+ Giá hành lý trên nóc xe quy ñ nh ch ñ cách nóc l n hơn 3 cm có s c ch u l c
là 400N / m2
+ Chi u cao l n nh t là 3,8 mét
Các ñơn v v n t i và b n xe ph i ch p hành ñúng giá cư c c a hành lý và hàng
hóa theo ñúng quy ñ nh c a cơ quan có th m quy n ñã công b . Hi n nay giá ñư c quy
ñ nh theo khung giá tr n.
Các tác nghi p phát sinh theo yêu c u thanh toán theo giá th a thu n c a hai bên.
Ngoài ra có các lo i hàng ñ c bi t như thư báo, v t ph m bưu ñi n… Các cơ quan
ki m soát không ñư c t ti n ki m tra xe thư báo.
2. Quy ñ nh ñ i v i t ch c v n chuy n hành khách
a. Quy ñ nh v v n t i khách




NMTCVTOT • 46


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
– Tuy n v n t i khách là tuy n ñư c xác ñ nh ñ xe ô tô v n chuy n khách t m t
b n xe thu c ñ a danh này ñ n m t b n xe thu c ñ a danh khác.
– Hành trình ch y xe là tuy n v n t i khách ñư c xác ñ nh c th , có quy ñ nh
ñi m ñi, ñi m ñ n và các ñi m d ng, ñ ñ xe ô tô v n t i khách th c hi n trong m i
chuy n xe.
– L ch trình ch y xe c a m t chuy n xe v n chuy n khách là th i gian ñư c xác
ñ nh cho m t hành trình ch y xe t khi xu t phát ñ n khi k t thúc chuy n xe.
– Bi u ñ ch y xe trên m t tuy n v n t i khách là t ng h p các l ch trình ch y xe
c a các chuy n xe v n t i khách tham gia khai thác trên tuy n trong m t th i gian nh t
ñ nh.
– Kinh doanh v n t i khách b ng ôtô là vi c s d ng xe ôtô khách ñ v n chuy n
khách có thu ti n.
– Doanh nghi p v n t i khách là các t ch c kinh doanh v n t i khách ñư c
thành l p theo Lu t Doanh nghi p Nhà nư c, Lu t H p tác xã, Lu t Doanh nghi p, Lu t
ð u tư nư c ngoài t i Vi t Nam.
– V n t i khách theo tuy n c ñ nh là v n t i khách theo tuy n có b n ñi, b n ñ n
là b n xe khách và xe ch y theo hành trình, l ch trình quy ñ nh.
– V n t i khách theo h p ñ ng là v n t i khách không theo tuy n c ñ nh, ñư c
th c hi n theo h p ñ ng v n t i ñã ñư c ký k t gi a ngư i thuê v n t i và ngư i v n t i.
– S nh t trình ch y xe là s c p cho xe v n chuy n khách theo tuy n c ñ nh ñ
b n xe nơi ñi, nơi ñ n xác nh n s lư ng khách ñi, ñ n b n và gi xe ra, vào b n c a
t ng chuy n xe.
– Vé xe khách là b ng ch ng c a vi c giao k t h p ñ ng v n t i gi a doanh
nghi p v n t i khách và khách ñi xe, ñ ng th i là hoá ñơn bán s n ph m v n t i c a
doanh nghi p v n t i khách.
* Ti p nh n, th m ñ nh và ch p thu n khai thác tuy n v n t i khách c ñ nh
C c ðư ng b Vi t Nam ti p nh n, th m ñ nh và ban hành văn b n ch p thu n
khai thác các tuy n có c ly trên 1000 km và các tuy n qu c t . S Giao thông v n t i,
S Giao thông công chính ti p nh n, th m ñ nh và ban hành văn b n ch p thu n khai
thác các tuy n có c ly t 1000 km tr xu ng.
* Xe ñăng ký tham gia khai thác tuy n ph i có m t trong các ñi u ki n sau
– Xe ñăng ký t i ñ a phương ti p nh n h sơ ñăng ký khai thác tuy n, mang tên
ch xe là doanh nghi p, doanh nghi p liên doanh liên k t có ch c năng kinh doanh v n
t i khách và ph i có h p ñ ng liên doanh liên k t v i doanh nghi p. Chi nhánh doanh
nghi p ñăng ký khai thác t i ñ a phương bao g m xe ñăng ký t i ñ a phương ñ t chi
nhánh và xe ñăng ký t i ñ a phương nơi doanh nghi p ñ t tr s chính.
– Xe mang tên doanh nghi p có ch c năng thuê mua tài chính t i ñ a phương ñ t
tr s c a doanh nghi p có ch c năng thuê mua tài chính;




NMTCVTOT • 47


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
– Xe mang tên ch h kinh doanh cá th có Gi y ch ng nh n ñăng ký kinh doanh
v n t i khách khi liên doanh liên k t v i doanh nghi p ph i có tho thu n liên doanh
liên k t và ch u s qu n lý, ñi u hành c a doanh nghi p theo quy ñ nh c a pháp lu t. Xe
ñăng ký t i ñ a phương nào ch ñư c phép liên doanh liên k t v i doanh nghi p kinh
doanh v n t i khách t i ñ a phương ñó.
* ð i v i chuy n xe v n chuy n ch t lư ng cao
– C c ðư ng b Vi t Nam công b tiêu chu n v n chuy n khách liên t nh ch t
lư ng cao. Cơ quan qu n lý tuy n t ch c và qu n lý ho t ñ ng c a các chuy n xe ch t
lư ng cao theo tiêu chu n ñã ban hành.
– Xe tham gia chuy n xe v n chuy n ch t lư ng cao khi ho t ñ ng trên tuy n ph i
có phù hi u "Chuy n xe ch t lư ng cao" cài ñ t phía bên trong kính ch n gió, phía bên
ph i ngư i lái xe.
– Các doanh nghi p ñư c thông báo khai thác tuy n v n t i khách c ñ nh, trong
quá trình khai thác không vi ph m Quy ñ nh này, n i quy ho t ñ ng trên tuy n ho c các
quy ñ nh khác c a pháp lu t thì ñư c khai thác trong 07 năm, h t th i h n trên doanh
nghi p ph i ñăng ký l i theo quy ñ nh.
* Quy n h n và trách nhi m c a doanh nghi p kinh doanh khai thác tuy n v n
t i khách c ñ nh
+ Quy n h n:
ðưa xe ñã ñăng ký khai thác trên tuy n vào th c hi n bi u ñ ch y ñã ñư c cơ
quan qu n lý tuy n ch p thu n;
C ñ i di n có th m quy n d và bi u quy t t i các H i ngh hi p thương có liên
quan ñ n qu n lý, khai thác tuy n v n t i khách c ñ nh mà doanh nghi p tham gia khai
thác. Tuỳ ñi u ki n c th , tham d và ñóng góp ý ki n trong các h i ngh liên quan ñ n
qu n lý, khai thác tuy n v n t i khách c ñ nh;
ðư c ñăng ký m u sơn riêng, tên ho c bi u tư ng doanh nghi p, tuy n khai thác
lên thân xe theo quy ñ nh c a pháp lu t;
ðư c khi u n i, t cáo các cơ quan, t ch c, cá nhân có hành vi vi ph m n i dung
c a Quy ñ nh này, ho c c n tr kinh doanh ñúng pháp lu t.
+ Trách nhi m:
B trí xe b o ñ m s lư ng, ch t lư ng ñã ñăng ký trên tuy n và th c hi n ñúng
bi u ñ ch y xe ñã ñư c cơ quan qu n lý tuy n ch p thu n;
T ch c ch y xe ñúng hành trình, l ch trình ñã quy ñ nh;
Chu n b ñ vé bán cho khách, b o ñ m m i khách ñi xe ñ u có vé, vé bán cho
khách ph i ghi s gh và b trí khách ng i ñúng s gh ñã ghi trên vé, trên vé ph i có
tên, ñ a ch và s ñi n tho i c a doanh nghi p;
Giao cho lái xe ho c nhân viên ph c v trên xe “S nh t trình ch y xe” và các lo i
gi y t c n thi t, hư ng d n lái xe ghi ñ y ñ các n i dung trong các gi y t mang theo;



NMTCVTOT • 48


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
B trí lái xe ñúng quy ñ nh c a pháp lu t và phù h p v i c ly t ng tuy n v n
chuy n;
B trí nhân viên ph c v ñã ký h p ñ ng lao ñ ng v i doanh nghi p trên nh ng
xe trên 16 gh khi v n t i khách tuy n c ñ nh;
+ Nghiêm c m lái xe, ph xe và nhân viên ph c v trên xe c a doanh nghi p khai
thác tuy n v n t i khách c ñ nh vi ph m các hành vi sau ñây:
B chuy n;
Ch y sai hành trình, l ch trình quy ñ nh, ñón ho c tr khách không ñúng nơi
quy ñ nh;
T ý ñưa thêm xe vào tuy n quá s lư ng ñăng ký;
Chuy n như ng khách d c ñư ng không có lý do chính ñáng;
Thu ti n c a khách không ñúng giá vé ñăng ký.
* Các trư ng h p doanh nghi p v n t i ô tô ng ng khai thác trên tuy n v n t i
khách c ñ nh
– Doanh nghi p ñang khai thác trên tuy n v n t i khách c ñ nh trư c khi ng ng
khai thác tuy n ph i có gi y ñ ngh nêu rõ lý do theo m u quy ñ nh g i cơ quan qu n
lý tuy n;
– Ch m nh t 07 ngày làm vi c k t ngày nh n gi y ñ ngh theo d u bưu ñi n
ñ n, cơ quan qu n lý tuy n có trách nhi m xem xét, thông báo cho doanh nghi p ñã ñ
ngh và b n xe hai ñ u tuy n bi t vi c ch p thu n ng ng khai thác tuy n. Văn b n thông
báo ng ng khai thác theo m u quy ñ nh;
– Doanh nghi p s b x lý theo quy ñ nh hi n hành c a pháp lu t n u t ñ ng
ng ng khai thác tuy n khi chưa nh n ñư c thông báo ch p thu n c a cơ quan qu n
lý tuy n.
* Quy n h n và trách nhi m c a khách ñi xe trên tuy n v n t i khách c ñ nh
+ Quy n h n:
ðư c mang theo và mi n cư c 10kg hành lý xách tay nh g n.
ðư c yêu c u b i thư ng nh ng thi t h i v ngư i, hành lý mang theo do lái, ph
xe, nhân viên ph c v trên xe gây ra.
ðư c góp ý tr c ti p ho c gián ti p v i lái, ph xe, nhân viên ph c v trên xe và
doanh nghi p v n t i, doanh nghi p kinh doanh khai thác b n xe.
+ Trách nhi m:
ði xe ph i có vé; lên, xu ng xe t i b n xe ho c các tr m ngh , ñi m d ng xe
khách ñã ñư c quy ñ nh.
Ch p hành s hư ng d n c a lái, ph xe, nhân viên ph c v trên xe.
Không mang theo nh ng hàng c m, hàng d cháy n , hàng có mùi hôi th i,
súc v t.



NMTCVTOT • 49


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Trong m t s trư ng h p sau ñây m c dù có vé nhưng cũng không ñư c v n
chuy n:
– Nh ng ngư i ñang là b nh nhân c a b nh vi n không có bác s ñi kèm và
không có gi y t tùy thân;
– Nh ng ngư i có bi u hi n th n kinh không bình thư ng – không làm ch ñư c
b n thân;
– Nh ng ngư i có bi u hi n b nh d ch lây lan;
– Nh ng ngư i tr ng thái không bình thư ng như say bia rư u, các lo i ch t
kích thích khác;
– Tr em dư i 6 tu i không có ngư i l n ñi kèm;
– Nh ng ngư i mang theo nh ng v t ph m hàng hóa c m lưu hành, các ch t d
gây cháy n , ñ c h i.
b. B n xe khách
B n xe ô tô khách là b ph n thu c k t c u h t ng giao thông ñư ng b , ñư c
xây d ng ñ ôtô khách ñón, tr khách; là nơi kh i ñ u và k t thúc c a m t ho c nhi u
tuy n v n t i khách ñư ng b , là ñ u m i chuy n ti p gi a các phương th c v n t i; nơi
các cơ quan qu n lý Nhà nư c có th m quy n th c hi n quy n qu n lý Nhà nư c theo
quy ñ nh c a pháp lu t.
* Yêu c u ñ i v i b n xe
– Ph i g n v i ñư ng giao thông công c ng, thu n ti n cho khách ñi xe, g n khu
dân cư ho c trung tâm kinh t , trung tâm thương m i.
Trư ng h p v trí b n xe không g n v i ñư ng giao thông công c ng thì không
cách quá xa ñư ng giao thông công c ng và có ñư ng n i v i ñư ng giao thông công
c ng phù h p v i quy ñ nh c a pháp lu t v an toàn giao thông.
– B n xe ñư c xây d ng g n nơi chuy n ti p v i các phương th c v n t i khác
ho c g n nơi chuy n ti p v i xe buýt ñô th .
– B n xe ph i có bi n báo, bi n ch d n rõ ràng.
– Cơ s v t ch t c a b n xe: qu ng trư ng trư c ga; khu v c ñ và b o qu n
phương ti n; có ñư ng giao thông cho phương ti n ra vào b n; khu B o dư ng s a ch a
cho phương ti n; nhà ñi u hành; bãi g i xe; ph i có nơi ñón tr khách, h th ng bi n
báo hư ng d n hành khách; h th ng chi u sáng, các công trình ph tr khác,…
* Trách nhi m c a các bên
– Nhi m v và quy n h n c a ñơn v qu n lý b n xe: ban qu n lý b n xe th c hi n
quy n ki m tra, giám sát vi c ch p hành các quy ñ nh v v n t i khách b ng ôtô trong
b n xe như: ki m tra vi c ch p hành các quy ñ nh v v n t i t i b n xe; ph i h p v i
chính quy n ñ a phương và các cơ quan có liên quan trong vi c ki m tra và x lý các
hành vi vi ph m t i b n xe theo quy ñ nh c a pháp lu t.
– Trách nhi m và quy n h n c a ñơn v kinh doanh, khai thác b n xe ñ i v i hành
khách ñi xe và doanh nghi p v n t i.



NMTCVTOT • 50


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
– Ký h p ñ ng v i doanh nghi p v n t i ñ th c hi n vi c ñón tr khách t i b n
theo quy ñ nh c a cơ quan qu n lý tuy n và các h p ñ ng d ch v ph c v lái xe, ph
xe, nhân viên ph c v trên xe và các d ch v k thu t;
– ðư c quy n t ch i ph c v khi doanh nghi p v n t i vi ph m các quy ñ nh t i
ði u 15 c a Quy ñ nh này; khi ñó doanh nghi p b n xe ph i báo cáo cơ quan qu n lý
tuy n b ng văn b n;
– Xác nh n vào “S nh t trình ch y xe”;
– B o ñ m tr t t an toàn, v sinh cho khách và xe trong b n;
– Ch p hành các quy ñ nh v qu n lý b n xe và ch u s ki m tra, ki m soát c a cơ
quan qu n lý nhà nư c.
– Gi gìn tr t t – an ninh, ngăn ch n các hành vi gây m t tr t t , m quan và v
sinh–môi trư ng t i b n xe; ñ ngh cơ quan nhà nư c có th m quy n x lý nh ng hành
vi vi ph m t i b n xe và ñư c yêu c u b i thư ng thi t h i do nh ng hành vi ñó gây ra.
* Trách nhi m và quy n h n c a doanh nghi p v n t i
– Ch p hành các quy ñ nh liên quan ñ n v n t i khách b ng ôtô và các quy ñ nh
khác có liên quan ñ n tr t t an toàn t i b n xe;
– Th c hi n h p ñ ng ñã ký v i ñơn v kinh doanh, khai thác b n xe; ñư c tr c
ti p bán vé t i b n ho c u thác cho ñơn v kinh doanh, khai thác b n xe bán vé;
– B trí ñ và ñúng s xe ñ m b o ch t lư ng ñã ñư c cơ quan qu n lý tuy n ch p
thu n ñưa vào ho t ñ ng t i b n xe;
– T ch c th c hi n ñúng hành trình, l ch trình v n t i khách trên tuy n;
– ðón, tr khách ñúng v trí quy ñ nh trong ph m vi b n xe.
* Trách nhi m và quy n h n c a khách t i b n xe
– Ch p hành s hư ng d n c a ñơn v kinh doanh, khai thác b n xe, lái xe, nhân
viên ph c v trên xe và nh ng quy ñ nh khác c a Nhà nư c t i b n xe;
– Không mang theo nh ng hàng hoá Nhà nư c c m lưu thông;
– ðư c yêu c u bán vé theo ñúng giá quy ñ nh và b trí ch ng i trên ôtô theo
ñúng s gh ñã ñư c ghi trên vé, ñư c mang theo hành lý nh g n ñ n 10kg mi n cư c
và ñư c x p hàng hoá ñã mua vé cư c lên ôtô theo hư ng d n;
– Khi không có nhu c u ñi, ñư c tr l i vé trư c khi chuy n xe ñó làm th t c
xu t b n ít nh t là 30 phút, khi ñó s ñư c hoàn l i 90% s ti n ghi trong vé.
* Các quy ñ nh v kinh doanh, khai thác b n xe
– ðơn v kinh doanh, khai thác b n xe ch u s qu n lý c a cơ quan qu n lý Nhà
nư c chuyên ngành v giao thông v n t i ñư ng b và c a cơ quan qu n lý Nhà nư c
khác có liên quan t i b n xe.
– N i dung kinh doanh, khai thác b n xe: cho thuê qu y bán vé ho c ký h p ñ ng
nh n u thác bán vé v i các doanh nghi p v n t i; t ch c bán vé cho khách, s p x p xe
ôtô khách vào b n ñón khách, tr khách b o ñ m tr t t an toàn; t ch c trông gi xe; t
ch c các d ch v x p, d , b o qu n hàng, hành lý cho khách; t ch c các d ch v b o
ñ m v sinh môi trư ng; t ch c các d ch v b o dư ng, s a ch a xe; t ch c các d ch
v ph c v khách, lái xe, ph xe và nhân viên ph c v trên xe; qu n lý, b o trì k t c u


NMTCVTOT • 51


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
h t ng, phòng ch ng cháy n trong b n xe; kinh doanh các d ch v khác theo quy ñ nh
c a pháp lu t.
– Ngu n thu c a doanh nghi p khai thác b n xe: ñơn v khai thác b n xe ñư c thu
ti n các lo i d ch v t i b n xe theo quy ñ nh c a pháp lu t; nghiêm c m vi c thu giá
tr n gói ñ i v i doanh nghi p v n t i.


Chương 1:
Câu 1: Vai trò c a v n t i ôtô trong h th ng v n t i nói chung và h
th ng v n t i Vi t Nam nói riêng?
Câu 2: Xu hư ng phát tri n công ngh ch t o l p ráp ôtô Vi t
Nam và trên th gi i trong hi n t i cũng như trong tương lai?
Câu 3: Các y u t c u thành nên h th ng v n t i ôtô? Hi n nay
nh ng y u t nào c n ñư c t p trung ñ u tư xem xét ñ nâng cao ch t
lư ng c a h th ng v n t i ôtô Vi t Nam?
Câu 4: Các tác nghi p cơ b n c a quá trình v n t i hàng hoá và hành
khách? Phân tích m i quan h gi a chúng ñ th c hi n t t nh t quá trình
v n t i?
Câu 5: Như th nào là ñi u ki n khai thác phương ti n v n t i ôtô?
Phân tích nh hư ng c a các ñi u ki n khai thác ñ n quá trình v n t i?
Trong các ñi u ki n khai thác ñi u ki n nào thu c y u t ch quan t ngành
v n t i? ði u ki n nào thu c y u t khách quan?
Câu 6: Cơ c u dân cư - t p quán và thói quan s d ng v n t i c a
ngư i dân tác ñ ng như th nào ñ n ho t ñ ng v n t i nói chung và v n t i
ôtô nói riêng. Hãy liên h th c t t i Vi t Nam?
Câu 7: Các y u t nh hư ng t i kh năng thông qua c a ngành v n
t i ôtô? T i Vi t Nam y u t nào kh ng ch m nh nh t ñ n kh năng thông
qua c a ngành? Hãy nêu các bi n pháp kh c ph c ñ làm tăng kh năng
thông qua.




NMTCVTOT • 52


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
CHƯƠNG 2
PHƯƠNG TI N V N T I Ô TÔ
VÀ CÁC CH TIÊU KHAI THÁC


2.1. PHƯƠNG TI N V N T I Ô TÔ
2.1.1. KHÁI NI M VÀ PHÂN LO I PHƯƠNG TI N
1. Khái ni m
a. Phương ti n giao thông ñư ng b
Phương ti n giao thông ñư ng b là lo i phương ti n giao thông ñư ng b ch y
b ng ñ ng cơ có t b n bánh xe tr lên, không ch y trên ñu ng ray và thư ng ñư c
dùng ñ
– Ch ngư i ho c hàng hóa;
– Kéo các rơ moóc, sơmi rơ moóc;
– Th c hi n ch c năng, công d ng ñ c bi t.
Ô tô bao g m c các lo i xe sau: các xe ñư c n i v i m t ñư ng dây d n ñi n như
ô tô ñi n bánh l p (trolley bus); các xe ba bánh có kh i lư ng b n thân l n hơn 400kg.
b. Phương ti n v n t i
Phương ti n v n t i ô tô là t t c các xe ô tô dùng ñ v n chuy n hàng hoá ho c
hành khách, tr m t s lo i xe có công d ng ñ c bi t như xe c u ho , c u thương...
Các lo i xe ô tô ñ ch hàng g i là xe t i, các lo i ô tô ñ ch khách g i là xe
khách. ð v n chuy n có hi u qu ñòi h i các lo i xe ph i phù h p v i lo i hàng và yêu
c u ngày càng cao c a hành khách, ñáp ng ñư c các ñi u ki n khai thác. Hàng hoá,
hành khách cũng như các ñi u ki n khai thác r t ña d ng và ph c t p nên v n t i ô tô
c n ph i có r t nhi u lo i phương ti n ñ ñáp ng các ñòi h i trên.
Ngày nay công nghi p ch t o ô tô ñã ch t o ra r t nhi u lo i xe có tính năng k
thu t khác nhau ñ ñáp ng yêu c u c a v n t i. Vi c phân lo i phương ti n trong v n
t i ô tô r t c n thi t, nó v a thu n ti n cho ngư i s d ng v a thu n ti n cho nhà ch
t o.
2. Phân lo i
Căn c vào s phân lo i ñang t n t i trong v n t i ô tô, t t c các lo i ô tô tuỳ theo
t i tr ng tr c c a nó mà phân ra làm hai nhóm. Nhóm th nh t bao g m t t c các lo i
xe ch y trên h th ng ñư ng công c ng, t ñư ng ñ t cho ñ n ñư ng m t c ng hoàn
thi n như bê tông nh a, bê tông xi măng. T t c các lo i xe trong nhóm này ch y u
dùng trong v n t i ô tô công c ng có tr ng t i t r t nh cho ñ n r t l n. T i tr ng tr c
c a nhóm này cũng ngày càng tăng tuỳ theo kh năng xây d ng s c ch u t i ñư ng c a
m i nư c. Nhóm th hai bao g m nh ng lo i xe ñ c bi t, do t i tr ng tr c c a nó quá
l n vư t quá s c ch u t i c a h th ng ñư ng công c ng nên ch ñư c ch y trên các
ñư ng chuyên d ng. Có r t nhi u tiêu th c ñ phân lo i phương ti n v n t i:


NMTCVTOT • 53


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Ô tô con T h p ô tô - rơ moóc




T h p ñ u kéo - sơ mi rơ moóc - rơ moóc Ô tô khách thành ph




T h p ñ u kéo - sơ mi rơ moóc Ô tô khách n i toa




Ô tô khách ñư ng dài Ô tô chuyên dùng




Ô tô t i Rơ moóc ch hàng




Rơ moóc ch khách Sơ mi rơoóc


Hình 2.1. Các lo i ô tô
a. Theo k t c u c a phương ti n v n t i
Theo k t c u phương ti n v n t i ñư c chia ra: Ô tô, ñ u kéo, rơ moóc và sơmi rơ
moóc.


NMTCVTOT • 54


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
PHƯƠNG TI N


Phương ti n ch y trên ñư ng công c ng Ph. ti n ch y trên ñư ng chuyên d ng


V nt i S d ng ñ c bi t


Hành khách Hàng hoá C u ho , c u thương, th thao...


Xe khách Xe con

Theo - Ô tô
k t - ð u kéo
c u - Rơ moóc, sơmirơmoóc

- R t nh
Theo - Nh
tr ng - V a
t i - L n
- R tl n


Theo - Xăng
lo i - Diesel
ñ ng - ði n
cơ - Các lo i ñ ng cơ khác


Theo lo i - V n năng
hàng VC - Chuyên d ng

Sơ ñ 2.1. Sơ ñ phân lo i phương ti n v n t i ô tô
b. Theo tr ng t i c a xe ô tô
– Tr ng t i r t nh ;
– Tr ng t i nh ;
– Tr ng t i trung bình;
– Tr ng t i l n;
– Tr ng t i r t l n.
Xe ô tô có tr ng t i r t nh và nh ñư c dùng nhi u trên m ng lư i giao thông c a
thành ph ñ v n chuy n hàng l trong c ly ng n, ñ c bi t thích h p v i n n s n xu t

NMTCVTOT • 55


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
hàng hoá nh ho c ph c v nhu c u c a cư dân ñô th , các lo i xe này có th v n
chuy n nhanh chóng t c a ñ n c a. Vì v y các nư c phát tri n xe t i nh chi m s
lư ng r t l n trong t ng s xe c a m i nư c ñ c bi t là s lư ng xe con ñ ph c v nhu
c u ñi l i c a ngư i dân.
Xe ô tô có tr ng t i trung bình và l n dùng ñ v n chuy n hàng hoá có kh i lư ng
l n như s n ph m công nghi p, nguyên li u s n xu t, v t li u xây d ng... trong kho ng
cách xa hơn.
Xe ô tô có tr ng t i l n và r t l n ch y u là xe ben, ví d như các ki u xe
BELAZ do Nga ch t o có tr ng t i 25; 40 t n... các xe có tr ng t i l n thư ng ho t
ñ ng trong các tuy n chuyên d ng như ch ñ t ñá t các công trư ng khai thác m ra
các bãi th i t i các m than. Các lo i xe này có th v n chuy n m t kh i lư ng hàng hoá
r t l n ñ n hàng tri u t n trong m t năm.
c. Theo ñ ng cơ c a phương ti n
Theo ñ ng cơ phân ra các lo i sau ñây:
– Xe ô tô s d ng ñ ng cơ xăng: ñ ng cơ xăng ñư c s d ng nhi u nh t cho các
lo i xe con, xe khách, xe t i có tr ng t i nh và v a. ð ng cơ xăng có ưu ñi m là d ch
t o, s d ng và b o dư ng s a ch a ñơn gi n hơn, t tr ng nh . Tuy nhiên nó cũng có
m t s như c ñi m như s d ng lo i nhiên li u ñ t ti n hơn, su t tiêu hao nhiên li u l i
l n, công su t không l n, gây ô nhi m môi trư ng;
– Xe ô tô s d ng ñ ng cơ diesel: ñ ng cơ ñiêden có ưu ñi m là s d ng lo i
nhiên li u r ti n hơn; su t tiêu hao nhiên li u l i ít hơn ñ ng cơ xăng nên ñ ng cơ
diesel có tính kinh t nhiên li u cao hơn. ð ng cơ diesel có công su t r t l n nên các
lo i xe ô tô có tr ng t i l n ñ u ph i s d ng ñ ng cơ này. Tuy nhiên nó có như c ñi m
là t tr ng l n, b o dư ng s a ch a ph c t p thư ng ñòi h i công nhân b o dư ng s a
ch a có tay ngh cao, thi t b hi n ñ i, trong khi làm vi c t o khí th i và ti ng n.
Tuy có m t s như c ñi m nhưng hai lo i xe xăng và xe diesel chi m tuy t ñ i b
ph n trong t ng s xe c a t t c các nư c. Do s lư ng xe ô tô trên toàn th gi i r t l n
nên gây ô nhi m môi trư ng nghiêm tr ng, hi n nay các nhà khoa h c, các nhà s n xu t
ñang tìm ra lo i ñ ng cơ s ch ñ thay th hai lo i ñ ng cơ trên.
– Ô tô ñi n th c ch t là s d ng các bình c quy nên công su t và bán kính ho t
ñ ng b h n ch . Tuy ô tô ñi n không gây ô nhi m môi trư ng nhưng do nh ng như c
ñi m trên nên nó v n chưa có kh năng thay th hai lo i ñ ng cơ truy n th ng;
– Ô tô s d ng khí ga hi n nay s lư ng ô tô s d ng khí ga ñã ho t ñ ng m t
s nơi, các lo i ô tô v a s d ng khí ga v a s d ng lo i nhiên li u xăng ho c diesel. S
lư ng ô tô s d ng khí ga chưa ph bi n do r t nhi u nguyên nhân do các tr m ti p ga
chưa ñư c xây d ng và cung c p r ng rãi, chi phí thêm cho ñ ng cơ khí ga làm tăng chi
phí ban ñ u… ð ng cơ khí ga có r t nhi u ưu th : Khí ga r ti n, tiêu hao nhiên li u ít
hơn, ñ c bi t ít gây ô nhi m môi trư ng hơn.
– Ô tô s d ng các lo i nhiên li u khác như hyñrô, ethanol, ñ ng cơ s d ng khí
nitơ hóa l ng, năng lư ng m t tr i...
d. Theo kh năng thông qua chia ra hai lo i




NMTCVTOT • 56


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Xe có kh năng thông qua cao và xe có kh năng thông qua không cao. Xe có kh
năng thông qua là các lo i xe thông d ng ch y trên ñư ng công c ng; xe có kh năng
thông qua cao là các lo i xe có k t c u ñ c bi t ñ tăng kh năng thông qua khi ch y
trên các ñư ng ñ c bi t x u k c nh ng nơi không có ñư ng. Các lo i xe có kh năng
thông qua cao thư ng có nhi u c u ch ñ ng, m t l p thư ng có rãnh sâu, có th t
ñ ng bơm ho c x hơi l p, có t i kéo. Các xe có kh năng thông qua cao thư ng có
công su t l n hơn, tiêu hao nhiên li u nhi u hơn nên trong v n t i công c ng không s
d ng lo i xe có kh năng thông qua cao. Các lo i xe có kh năng thông qua cao thư ng
ñư c ñ c trưng b i s lư ng c u ch ñ ng.
e. Theo s c u ch ñ ng: Bao g m xe 1 c u ch ñ ng và nhi u c u ch ñ ng. S
lư ng c u ch ñ ng c a ô tô ñánh giá kh năng thông qua c a ô tô.
2.2. CH TIÊU ðÁNH GIÁ PHƯƠNG TI N V N T I
1. Các thông s cơ b n c a phương ti n v n t i ô tô




Hình 2.2. Kích thư c c a ô tô
Lñx – chi u dài ñ u xe Hg – kho ng sáng g m xe
Lcs – chi u dài cơ s Bbt – v t bánh xe trư c
Lñ – chi u dài ñuôi xe Bbs – v t bánh xe sau
L – chi u dài toàn b B – chi u r ng tòan b
a. Các thông s cơ b n c a ô tô
ð c tính cơ b n c a phương ti n v n t i là căn c ñ u tiên dùng trong thi t k , ñ c
tính này ñư c th hi n b ng nh ng thông s k thu t cơ b n g m:
– Tr ng t i, s c ch a;
– Kích thư c gi i h n: dài (L), r ng (B), cao (H) (mét);


NMTCVTOT • 57


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
– Chi u dài cơ s lB (mét);
– Kho ng cách t c u trư c ñ n mũi xe d (mét);
– Kho ng cách t c u sau ñ n thùng xe e (mét);
– V t bánh xe trư c n (mét);
– V t bánh xe sau m (mét).
– Chi u r ng l n nh t khi có thùng (BT) (mét);
– Bán kính quay vòng c a phương ti n (mét);
– C l p (mét);
– S lư ng tr c (tr c);
– S lư ng bánh xe (chi c);
– Chi u cao l n nh t c a ô tô khi có thùng (mét);
– T ng tr ng lư ng xe (t n);
– Tr ng lư ng tr c sau (t n);
– Công su t ñ ng cơ (mã l c);
– Tiêu hao nhiên li u (lít / 100 Km);
– Dung tích bình xăng (lít).
b. Kích thư c cho phép l n nh t c a ô tô hi n nay t i Vi t Nam
* Chi u dài:
– Ô tô: 12,2 mét;
– Ô tô sơ mi rơ moóc (ô tô ñ u kéo kéo sơ mi rơ moóc), ô tô khách n i toa, ô tô
kéo rơ moóc: 20 mét
* Chi u r ng: 2,5 mét
* Chi u cao:
– Ô tô có kh i lư ng toàn b trên 5,0 t n: 4,0 mét
– Ô tô có kh i lư ng toàn b ñ n 5,0 t n:
Hmax ≤ 1,75 WT nhưng không quá 4,0 mét
Trong ñó: Hmax – chi u cao l n nh t cho phép c a ô tô
WT – kho ng cách gi a tâm v t ti p xúc c a hai bánh xe sau v i m t ñư ng,
trư ng h p tr c sau l p bánh ñơn.
* Chi u dài ñuôi xe:
– Ô tô khách: không quá 65% chi u dài cơ s ;
– Các lo i ô tô t i: không quá 60% chi u dài cơ s .
* Kho ng sáng g m xe: Không nh hơn 120 mm (tr các lo i ô tô chuyên dùng).
* Phân b kh i lư ng lên tr c



NMTCVTOT • 58


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Kh i lư ng phân b lên tr c d n hư ng không ñư c nh hơn 20% kh i lư ng ô tô
ng v i t ng trư ng h p là xe không t i ho c ch t ñ y t i, yêu c u này áp d ng cho c
các ô tô ñ u kéo có kéo theo rơ moóc và sơ mi rơ moóc.
* Kh i lư ng cho phép phân b lên các tr c:
– Tr c ñơn: 10 t n.
– Tr c kép ph thu c vào kho ng cách hai tâm tr c d:
+ d < 1,0 m: 11 t n.
+ 1,0 ≤ d < 1,3 m: 16 t n.
+ d ≥ 1,3 m: 18 t n.
– Tr c ba ph thu c vào kho ng cách hai tâm tr c li n k d:
+ d ≤ 1,3 m: 21 t n.
+ d > 1,3 m: 24 t n
2. Ch tiêu s d ng kích thư c và tr ng lư ng c a xe
a. Kích thư c cơ b n c a phương ti n g m
* Chi u dài c a ô tô (ho c ñ u kéo) LX chi u dài c a rơ moóc ho c sơ mi rơ
moóc LR; chi u dài c a ñoàn xe kéo rơ moóc ho c sơ mi rơ moóc LðX; chi u dài c a
ñoàn xe ph thu c vào chi u dài ñ u kéo LðK, chi u dài càng rơ moóc, chi u dài kéo
L’m c a rơ moóc.
* Kích thư c cơ b n c a phương ti n ho t ñ ng trên m ng lư i ñư ng công
c ng
– Chi u r ng l n nh t c a phương ti n: 2,5 mét
– Chi u dài l n nh t:
+ ð i v i xe thông thư ng: 12 mét
+ ð i v i ñoàn xe (có sơ mi rơ moóc ho c 1 rơ moóc): 20 mét
+ ð i v i ñoàn xe có nhi u rơ moóc: 24 mét
– Chi u cao l n nh t khi x p hàng: 3,8 mét
* H s ñ c ch t ηc
H s ñ c ch t η là t s gi a tr ng t i c a xe v i di n tích c a nó. H s này
ñánh giá s hoàn thi n c a k t c u phương ti n v m t s d ng kích thư c cơ b n c a
phương ti n. H s ñ c ch t ñư c xác ñ nh như sau:
qTK
ηC = (2.1)
L*B
ð i v i ô tô buýt và xe con h s ñ c ch t xác ñ nh b ng t s ch (k c ch ng i
và ch ñ ng trong xe buýt) v i di n tích cơ b n (HK / m2).
H s ñ c ch t c a xe t i tăng khi tr ng t i tăng, ña s xe t i h s này n m trong
kho ng (0,1 – 0,5) T / m2, còn xe con là (0,5 – 0,7) ngư i / m2, ch tiêu này gi m ñi khi



NMTCVTOT • 59


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
tăng s ch ng i. ð i v i xe buýt h s ñ c ch t gi m ñi nhi u so v i xe con và thư ng
là 3 – 5 ngư i / m2, h s này tăng lên khi s ch ng i (s gh ) tăng lên.
* H s s d ng kích thư c cơ b n
H s s d ng kích thư c cơ b n là t s gi a kích thư c bên trong thùng xe v i
kích thư c cơ b n c a xe.
l*b
η KT = (2.2)
L*B
Trong ñó: l – chi u dài bên trong c a xe;
b – chi u r ng bên trong c a xe.
Khi tăng tr ng t i phương ti n thì h s ηKT tăng lên. Ch tiêu này ñ i v i xe t i
bi n ñ ng trong ph m vi 0,4 – 0,6. H s s d ng kích thư c cơ b n ñ t giá tr cao nh t
là ñ i v i xe kéo sơ mi rơ moóc. Các lo i xe có tính năng vi t dã cao thì h s này gi m
ñi, các xe t ñ h s này gi m ñi nhi u, ñ tăng h s này các lo i xe t i ngày nay
thư ng có ki u k t c u ñ u r t.
b. Tr ng lư ng c a phương ti n
V i xe ô tô và ñoàn xe ngư i ta phân các lo i tr ng lư ng ra như sau:
GK – tr ng lư ng khô (không có d u m , không có nhiên li u…);
Gư – tr ng lư ng ư t (tr ng lư ng c a xe khi ñ y d u m và nhiên li u);
GB – tr ng lư ng b n thân xe (tr ng lư ng xe có trang thi t b );
q – tr ng t i thi t k c a xe;
GTB– tr ng lư ng toàn b (g m tr ng lư ng b n thân và tr ng t i thi t k c a
phương ti n);
GT – tr ng lư ng ñè lên c u trư c;
GS – tr ng lư ng ñè lên c u sau.
* S ch t t i c a ôtô
Ô tô ñư c ch t t i ñ ñ t ñư c kh i lư ng l n nh t cho phép c a nhà thi t k .
Kh i lư ng l n nh t là kh i lư ng l n nh t có th th c hi n ñư c v m t k thu t do cơ
s ch t o ra; và ñư c phân b kh i lu ng trên các tr c. Trong trư ng h p có nhi u ki u
phân b s ch t t i thì s phân b kh i lư ng l n nh t trên các tr c ph i ñ m b o sao
cho vi c ch t t i trên m i tr c t l v i t i l n nh t cho phép ñ i v i m i tr c.
Ô tô không ch t t i: Ô tô không ch hàng ho c ch khách nhưng thùng nhiên li u
ñư c ñ ñ y t i thi u t i 90% dung tích do cơ s ch t o ôtô quy ñ nh lúc b t ñ u th ,
cùng v i toàn b ch t l ng làm mát, bôi trơn, d ng c và bánh xe d phòng cho phép
tăng kh i lư ng vư t quá kh i lư ng n ng 200 Kg, trư ng h p này g i là t tr ng ư t.
H s s d ng tr ng lư ng ηtl là t s gi a tr ng t i c a phương ti n v i tr ng
lư ng b n thân nó. H s này ñánh giá m c ñ hoàn thi n v k t c u, v m t s d ng
tr ng lư ng h u ích c a xe:




NMTCVTOT • 60


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
qTK
η TL = (2.3)
GB
Vi c tăng h s ηTL ph n ánh vi c gi m kh i lư ng thép và các v t li u quí khác
ñ i v i m i t n tr ng t i và nâng cao vi c ti t ki m nhiên li u, d u m , ph tùng trong
khai thác. V i các lo i xe t i hi n ñ i h s này l n hơn ho c b ng 1, tr ng t i xe càng
l n thì h s này càng cao.
3. S c ch a c a xe
S c ch a c a phương ti n là s lư ng hàng hoá l n nh t ho c s lư ng hành
khách l n nh t ch ñư c trên xe. S c ch a c a ô tô, rơ moóc ñư c xác ñ nh b ng kích
thư c bên trong thùng xe, t tr ng c a hàng hoá và tr ng t i gi i h n c a nó.
ð i v i xe ô tô có thùng hình h p ch nh t không mui thì s c ch a ñư c xác ñ nh
như sau:
Gch = a * b (h ± h1) Z (2.4)
a – chi u r ng bên trong thùng xe (m);
b – chi u dài bên trong thùng xe;
h – chi u cao thành xe (m);
Z – t tr ng hàng hoá T / m3;
h1– kho ng cách t mép trên thành xe ñ n chi u cao x p hàng.
Tr s Z có giá tr khác nhau và ph thu c vào lo i hàng, m c ñ ch t t i c a hàng
r i, hàng ñ ñ ng c n ph i th p hơn mép thành xe ñ gi m hao h t trong quá trình v n
chuy n.
Khi x p hàng cái chi c, hàng bao ki n có th x p cao hơn thành xe nhưng cũng b
h n ch b i yêu c u v kích thư c cơ s cho phép và an toàn v n chuy n. S c ch a
hàng hoá ñơn v là t s gi a s c ch a hàng hoá v i th tích thùng xe.
Gch
q' = (T / m3) (2.5)
V
T hai công th c trên cho th y r ng khi h1 = 0 thì s c ch a ñơn v b ng t tr ng
c a hàng hoá v n chuy n. Tr ng t i riêng c a sàn thùng xe là t s gi a tr ng t i thi t
k và di n tích sàn thùng xe F:
q
q '' = (T / m3) (2.6)
F
Tr ng t i riêng c a sàn thùng xe xác ñ nh s lư ng t n hàng t i thi u c n thi t ñ
x p lên m i mét vuông di n tích sàn thùng xe ñ s d ng h t tr ng t i c a phương ti n.
ðánh giá h s s d ng tr ng t i phương ti n b ng h s s d ng tr ng t i bình
quân γt. H s này b ng t s gi a tr ng lư ng hàng ch ñư c v i tr ng t i thi t k c a
phương ti n.



NMTCVTOT • 61


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
q TT
γT = (2.7)
q TK
3. Tính s d ng thu n ti n: Tính năng s d ng thu n ti n c a xe th hi n trên các m t
sau ñây:
a. Thu n ti n cho công tác x p d
Thu n ti n cho công tác x p d ñư c ñ c trưng b i kh năng th c hi n công tác
x p d v i th i gian và kh i lư ng lao ñ ng ít nh t. Khi x p d b ng phương pháp th
công chi u cao x p hàng c a ô tô và rơ moóc r t quan tr ng. Chi u cao x p hàng là
kho ng cách t m t ph ng ñ hàng t i sàn thùng xe (thùng xe m thành) ho c ñ n mép
trên c a thành thùng xe (thùng xe ñóng kín). Khi gi m chi u cao x p hàng thì kh i
lư ng lao ñ ng x p d cũng gi m.
ð i v i ô tô có thùng kín thì kích thư c và s b trí c a có ý nghĩa r t l n ñ i v i
tính năng s d ng thu n ti n. Công vi c x p d hàng ñư c th c hi n d dàng các lo i ô
tô có máy x p hàng trên xe ho c xe t ñ (xe t x p ho c d hàng). Tuy nhiên s d ng
các lo i xe này có liên quan ñ n chi phí ph thêm và vi c gi m tr ng t i c a phương
ti n, vì th chúng ch ñư c s d ng trong nh ng ñi u ki n khai thác c th .
b. Thu n ti n cho hành khách
Thu n ti n cho hành khách khi s d ng ô ô buýt và ô tô con ngoài nh ng ch t
lư ng cơ b n c a ô tô nói chung còn có các yêu c u khác bao g m: Tính êm d u ph
thu c vào kích thư c, ñ m m c a gh ng i và v trí c a chúng trong thùng xe, kích
thư c l i ñi l i trong xe, chi u r ng c a c a và s c a, chi u cao c a b c lên xu ng, ñ
kín c a thùng xe, ñ chi u sáng, thông gió và sư i m thùng xe.
ð i v i nh ng ô tô khách v n chuy n liên t nh thì gh ng i c a hành khách c n
ph i ñ m b o thu n ti n hơn ñ gi m m t m i và gi m s rung ñ ng t khung xe truy n
vào. Chi u cao c a gh ng i và ch t a có th ñi u ch nh ñư c cho phù h p v i t ng
hành khách, gh ng i trong xe khách liên t nh ñư c thi t k theo kích thư c tiêu chu n.
Theo tiêu chu n Vi t Nam: gh hành khách ph i ñ m b o chi u r ng ñ m ng i
không nh hơn 400 mm, chi u sâu ñ m ng i không nh hơn 350 mm tính cho m t
ngư i; chi u cao t m t sµn (không áp d ng cho các v trí trên h c l p bánh xe, n p che
khoang ñ ng cơ) t i m t ñ m ng i gh hành khách (H) c a ô tô khách trong kho ng t
380 mm ñ n 500 mm.
Kích thư c l i ñi l i (chi u r ng, chi u cao), chi u r ng c a c a ra vào, chi u cao
c a b c lên xu ng nh t là c a b c ñ u tiên nh hư ng r t l n ñ n tính thu n ti n cho
hành khách ñ c bi t ñ i v i ô tô buýt ch y trong thành ph . Các xe ô tô buýt ch y trong
thành ph do hành khách lên xu ng nhi u, kho ng cách gi a các ñi m d ng ñ ng n
nên ph i b trí l i ñi l i trong xe r ng hơn ô tô khách liên t nh.
Các phương ti n v n t i hành khách ph i có các yêu c u: trang b thi t b thông
gió, ch ng nóng; ph i có l i ñi d c v i chi u r ng h u ích ñ i v i t ng lo i xe; chi u
cao trên l i ñi d c c a khoang hành khách ph i th a mãn các tiêu chu n và quy ñ nh.
C a lên xu ng c a hành khách ph i ñ m b o ñóng ch c ch n khi xe ch y; khoang
ch khách c a ô tô khách ph i ñư c b trí ít nh t m t c a lên xu ng phía bên ph i c a

NMTCVTOT • 62


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
xe (ñ i v i xe buýt ít nh t là 2 c a); chi u cao c a b c lên xu ng th nh t tính t m t
ñ t c a ô tô khách không vư t quá 500 mm, m t b c lên xu ng ph i t o nhám ho c ph
v t li u ch ng trư t, ñ ñ m b o cho hành khách lên xu ng thu n l i.
Phương ti n v n t i ph i có l i thoát kh n c p th hi n b ng s c a thoát, kích
thư c…
Vi c thông hơi trong xe khách, sư i m vào mùa ñông, làm mát vào mùa hè c a
các lo i xe hi n ñ i r t ñư c chú tr ng. Vi c sư i m ñư c th c hi n b ng cách s d ng
nhi t c a b ph n làm mát ñ ng cơ ho c nhi t c a khí th i. Gi i quy t vi c thông gió và
sư i m t t nh t trong ô tô buýt là trang b máy ñi u hoà nhi t ñ , nó có th gi ñư c
nhi t ñ n ñ nh c n thi t, ñ m và ñ trong s ch c a không khí.
V n ñ chi u sáng khoang hành khách h p lý (không nh hơn 50–70 lux) b o
ñ m ti n nghi cho hành khách trong ô tô, các ô tô buýt liên t nh ngoài chi u sáng
chung ngư i ta còn trang b m i gh m t ng n ñèn riêng ñ hành khách xem sách báo
tho i mái khi xe ñang ch y. Ngoài ra m i ch ng i còn b trí sàn ñ hành lý nh , m c
áo, bàn nh g n b ng b n l . Trong thùng xe khách còn trang b máy thu thanh, màn
hình chung và các ng nghe riêng cho t ng gh , ñ ng h , nhi t k , thùng ñ ng nư c,
t l nh.
Trong các ô tô khách ch y ñư ng dài ñôi khi ngư i ta còn b trí bu ng v sinh, t
ñ ng th c ăn trên xe ñ ph c v cho hành khách.
c. Thu n ti n cho lái xe
Thu n ti n cho lái xe th hi n lái xe ñi u khi n ô tô m t cách thu n l i. S ñi u
khi n thu n l i ô tô ñư c ñánh giá b ng 4 nhóm ch tiêu.
– Ch tiêu v sinh, ñánh giá v trí làm vi c c a lái xe có phù h p v i các tiêu
chu n v sinh hay không. Có 3 y u t nh hư ng t i ch tiêu v sinh: m c n bên trong,
rung ñ ng, khí h u t i v trí làm vi c.
– Ch tiêu ti n nghi, ñánh giá s thu n l i c a v trí lái xe trong quan h v i các cơ
c u ñi u khi n. Ô tô có tính ti n nghi cao khi tư th làm vi c c a lái xe tho i mái, không
gian làm vi c c a lái xe r ng rãi và b trí các cơ c u ñi u khi n v trí thích h p.
– Ch tiêu sinh lý, bi u hi n c th b ng l c và hành trình c a các cơ c u ñi u
khi n, s lư ng các cơ c u c n ph i ñi u khi n.
– Ch tiêu tâm lý, xác ñ nh kh năng thu nh n và x lý thông tin.
Thu n ti n cho lái xe ñư c ñánh giá thông qua các ch tiêu: ñ thu n ti n c a gh
xe và h th ng ñi u ki n c a xe ñ i v i lái; s thao tác c a lái xe tính trung bình trên
100Km…
Gh c a ngư i lái ph i ñư c l p ñ t sao cho ñ m b o t m nhìn c a ngư i lái ñ
ñi u khi n xe và không b che khu t b i hành khách ho c hàng hóa chuyên ch ; ph i có
ñ không gian ñ ngư i lái v n hành các thi t b ñi u khi n m t cách d dàng; ñ l ch
tâm gi a gh ngư i lái và tr c lái không ñư c nh hư ng t i vi c ñi u khi n xe c a
ngư i lái; kích thư c chi u r ng và chi u sâu ñ m ng i không nh hơn 400 mm.
d. Thu n ti n cho công tác BDSC



NMTCVTOT • 63


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Th hi n ch ñ i v i các cơ c u t ng thành d quan sát, d b o dư ng s a ch a,
d tháo l p. Tính năng này ñư c ño b ng s gi công ho c chi phí ñ b o dư ng s a
ch a xe, v ch t lư ng k t c u ñư c ño b ng th i gian tháo, l p hoàn toàn m t xe. Th i
gian ñ b o dư ng s a ch a càng ít thì th i gian xe t t càng tăng. Tuy nhiên vi c ñơn
gi n hoá k t c u c a xe ñ tăng tính thích ng v i công tác b o dư ng s a ch a không
ñư c làm gi m các ch t lư ng khác c a xe.
5. S c kéo và t c ñ c a xe
S c kéo c a xe là l c s n sinh ra bánh xe ch ñ ng giúp xe th ng ñư c các l c
c n và ch y ñư c v i t c ñ cao trong các ñi u ki n ñư ng sá khác nhau. ð ñánh giá
ch t lư ng kéo c a các lo i xe ngư i ta dùng m t thông s g i là nhân t ñ ng l c h c
c a ô tô. Nhân t ñ ng l c h c c a xe (D) ñư c xác ñ nh như sau:
PK − P¦w
D= (2.8)
Gx
Trong ñó: PK – l c kéo c a xe trên bánh ch ñ ng
PW – l c c n không khí khi xe chuy n ñ ng
Gx – tr ng lư ng toàn b c a xe
Ta l i bi t khi ô tô chuy n ñ ng ñ u thì giá tr c a nhân t ñ ng l c h c b ng h
s c n t ng c ng c a ñư ng nghĩa là:
D=f±i=ψ (2.9)
Trong ñó: f – h s c n lăn c a m t ñư ng;
i – h s c n lên d c;
ψ – h s c n t ng c ng c a ñư ng.
Khi ô tô chuy n ñ ng ñ u
trên ñư ng b ng (i = 0) thì giá tr
c a nhân t ñ ng l c h c b ng h
s c n lăn D = f, giá tr này có
ñư c khi ô tô chuy n ñ ng s
truy n cao nh t c a h p s và
ñ ng cơ làm vi c ch ñ toàn t i,
t i ñó ta nh n ñư c v n t c xe l n
nh t Vmax. Giá tr nhân t ñ ng l c
h c l n nh t Dmax khi xe lên d c
lúc ñó s truy n c a h p s th p nh t, giá tr c a D, Vmax, Dmax là các ch tiêu ñ c trưng
cho tính ch t ñ ng l c h c c a ô tô khi chuy n ñ ng ñ u. Theo tiêu chu n thì công su t
ñ ng cơ tính cho 1 t n kh i lư ng toàn b c a ô tô ph i ñ t t 7,35 kW tr lên. Yêu c u
này không áp d ng cho ô tô chuyên dùng, ô tô ch y ñi n và ô tô có kh i lư ng toàn b
t 30 t n tr lên.
a. Các l c tác d ng lên ô tô
Phương trình chuy n ñ ng c a ô tô trên ñư ng:


NMTCVTOT • 64


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Pk=Pw ± Pi ± Pj +Pf

Trong ñó: Pk – l c kéo do ñ ng cơ sinh ra.
Pw – l c c n do không khí.
Pi – l c c n lên d c.
Pj – l c c n quán tính.
Pf – l c c n lăn.
+ L c kéo:


1 – ð ng cơ.
2 – Ly h p.
3–H ps .
4– Tr c các ñăng.
5 – C u xe.
6 – Bánh xe.




Khi xe ch y, nhiên li u cháy trong ñ ng cơ, bi n nhi t năng thành cơ năng t o ra
m t công su t hi u d ng N(mã l c) ñ ng th i t o ra mô men quay M t i tr c c a ñ ng
cơ r i chuy n qua h p s , tr c các ñăng t i c u xe t o ra mô men quay t i bánh ch
ñ ng cơ Mk và sinh ra l c kéo Pk.
M *W
N= mã l c;
75
2 *π * n
w – v n t c góc c a tr c quay: W =
60
n – s vòng quay tính b ng vòng / phút.
716,2 * N
Do ñó M = (Kg.m) (2.10)
n
Mk = M*ik*η*io (Kg.m)
ik – t s truy n c a h p s , thay ñ i theo s cài c a xe.
io – t s truy n cơ b n c u xe, nó ph thu c vào lo i xe.
η – h s hi u d ng c a cơ c u truy n ñ ng: η = 0,8 ÷ 0,85 ñ i v i xe t i;
η = 0,85 ÷ 0,9 ñ i v i xe con, xe du l ch.
Mk M .io .ik
Pk = ⇒ Pk = *η (Kg) (2.11)
rk rk
rk – bán kính c a bánh xe ch ñ ng có xét ñ n bi n d ng c a l p.
+ L c c n lăn.


NMTCVTOT • 65


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Khi xe ch y s phát sinh ra l c c n lăn gi a bánh xe v i m t ñư ng và l c c n lăn
này luôn ngư c chi u v i chi u chuy n ñ ng, nó ñư c sinh ra do bi n d ng c a l p xe
và c a m t ñư ng làm c n tr xe ch y, do xe b xung kích và ch n ñ ng do m t ñư ng
không b ng ph ng, do ma sát trong tr c c a bánh xe khi ch y.
Pf = f * G (Kg) (2.12)
Trong ñó: G – tr ng lư ng c a ô tô kg.
Pf – l c c n lăn.
f – h s l c c n lăn.
H s l c c n lăn f ph thu c vào ñ c ng c a bánh xe và nó còn ph thu c ch
y u vào ñ bi n d ng c a m t ñư ng, m t ñư ng càng ít bi n d ng thì f càng nh . Trong
ñi u ki n bánh xe c ng và t t, giá tr c a f s ph thu c vào lo i m t ñư ng và ñư c l y
như sau:
B ng 2.1. H s l c c n lăn c a các lo i m t ñư ng
Lo i m t ñư ng H s f Lo i m t ñư ng H s f
(1) (2) (3) (4)
Bê tông XM và bê tông 0,01 ÷ 0,02 ðư ng ñ t khô và b ng 0,04 ÷ 0,05
nh a ph ng
(1) (2) (3) (4)
ðá dăm và s i cu i ñen 0,02 ÷ 0,025 ðư ng ñ t m không 0,04 ÷ 0,15
b ng ph ng
ðá dăm tr ng 0,03 ÷ 0,05 ðư ng cát khô r i r c 0,15 ÷ 0,30
ðư ng lát ñá 0,04 ÷ 0,05

Chú ý: khi t c ñ càng cao, thì bi n d ng c a l p xe chưa k p h i ph c ñã b bi n
d ng l n n a, do ñó c n ph i ch n f h p lý khi thi t k ñư ng cao t c. Và có th theo
công th c sau:
f = fo[1+0,01(V–50)] (2.13)
fo– h s l c c n lăn khi v n t c nh hơn 50 Km / h, ñư c l y theo b ng
trên.
Khi xe ch y trên n n ñ t, l c c n lăn tính theo công th c:
H
Pf = ξ * G (2.14)
D
ξ=0,6 ÷ 1 tuỳ thu c vào tr ng thái c a ñ t.
H – chi u sâu v t bánh xe.
D – ñư ng kính bánh xe.
+ L c c n không khí:



NMTCVTOT • 66


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Khi xe ch y thì có l c c n không khí do kh i khí phía trư c ô tô b ép l i, do ma
sát gi a không khí và thành xe, do không khí b hút l i phía sau xe ô tô, ngoài ra còn có
s tác ñ ng c a gió.
P w = K * F * V2
Trong ñó: K = C * P
C – h s ph thu c vào hình dáng c a ô tô.
P – m t ñ không khí (Kg / m3)
K = 0,06 ÷ 0,07 v i xe t i;
K = 0,04 ÷ 0,06 v i xe buýt;
K = 0,025 ÷ 0,035 v i xe con.
F – di n tích c n khí
F = 0,775 * B * H (B – b r ng xe; H – chi u cao xe)
V – v n t c xe ch y tương ñ i so v i không khí, n u xét ñ n c v n
t c gió thì:
K * F * (V ± V g ) 2
Pw = V– Km/h (2.15)
13
“+”:xe ch y cùng chi u v i gió.
+ L c c n lên d c:
Khi xe lên d c thì s xu t hi n l c có tác d ng kéo ô tô xu ng d c và ngư c l i.

Pi = ± G * sinα
Vì ñ d c c a ñư ng nh (α nh ) ⇒ sinα ≈ tgα ≈ id là ñ d c c a ñư ng.
P i = ± G * id
L c c n quán tính Pj
Khi xe tăng t c ho c gi m t c thì x xu t hi n l c quán tính có tác d ng cùng
chi u ho c ngư c chi u xe ch y.
G *v
Pj = ± ρ (2.16)
g * dt
1 dv
ð t J= là gia t c tương ñ i.
g dt
PJ= ± G*J*p

“+” xe tăng t c;
“−” xe gi m t c.




NMTCVTOT • 67


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
ρ: h s xét ñ n quá trình quay c a các b ph n trong máy ρ =1,03 ÷1,6
Trong s d ng tính năng t c ñ c a ô tô trong nh ng ñi u ki n khai thác khác
nhau ñư c ph n ánh ñ y ñ nh t là t c ñ k thu t. T c ñ k thu t là t c ñ trung bình
trong th i gian v n chuy n, nó ph thu c vào nhi u y u t , trư c h t là ñ c ñi m k t c u
c a phương ti n, trình ñ c a lái xe, ñi u ki n ñư ng sá, cư ng ñ v n chuy n và t
ch c v n chuy n.
Ch t lư ng khai thác c a ô tô, cũng như tính ñ ng l c, tính êm d u khi ch y, tính
n ñ nh, tính cơ ñ ng, kh năng vư t chư ng ng i v t, tình tr ng k thu t có nh hư ng
t i t c ñ k thu t trung bình.
Các y u t c a ñư ng sá như: Chi u r ng m t ñư ng, cư ng ñ v n chuy n trên
ñư ng, tình tr ng m t ñư ng, s chi u sáng trên ñư ng, bán kính cong, ñ l n và ñ dài
c a d c, tính ñ u ñ n v v n chuy n cũng nh hư ng r t nhi u ñ n t c ñ k thu t.
Chi u dài c a chuy n ñi, s l n ñ xe trên ñư ng, s d ng tr ng t i và quãng
ñư ng trong v n chuy n, ñ c ñi m các lo i hàng v n chuy n và s s p x p nó trên
thùng xe ñ u là nh ng y u t v t ch c nh hư ng t i t c ñ k thu t.
Ngư i ta xác ñ nh t c ñ k thu t trên cơ s kinh nghi m công tác và các ñ nh
m c hi n hành có xét ñ n các y u t ph thu c. ð b ng ph ng và ch t lư ng m t
ñư ng có nh hư ng r t l n ñ n t c ñ k thu t. N u l y t c ñ xe ch y trên ñư ng bê
tông ph ng là 100% thì m t ñư ng ñá dăm, ñá cu i t c ñ k thu t ch ñ t 70–80%,
còn m t ñư ng b mài mòn không b ng ph ng thì ch ñ t 50%.
Khi n n ñư ng m ư t, ñ c bi t trên n n ñư ng ñ t có m t ñư ng là bê tông át
phan thì t c ñ k thu t c a xe gi m r t rõ r t, v i m t bê tông át phan gi m 10%, v i
m t ñư ng ñ t b m ư t gi m còn l n hơn. Khi v n chuy n trên nh ng ñư ng m ư t,
l y l i, có cát, có tuy t... thì kh năng vư t chư ng ng i v t c a xe và kinh nghi m c a
ngư i lái xe có nh hư ng r t l n ñ n t c ñ k thu t.
T c ñ ch y ban ñêm nh hơn ch y ban ngày 5–10%. Trong các thành ph l n có
cư ng ñ v n chuy n cao thì t c ñ c a xe ch ñ t ñư c b ng t c ñ di chuy n chung
c a dòng xe. T c ñ k thu t c a xe khi v n chuy n trên các tr c ñư ng chính ñ t ñư c
kho ng 70–80% so v i t c ñ c c ñ i c a nó. T c ñ k thu t cũng thay ñ i r t l n trên
m t hành trình n u cư ng ñ v n hành thay ñ i.
S lư ng hành khách trên xe con không có nh hư ng l n ñ n t c ñ k thu t, ñ i
v i xe t i thì khi có ñ y hàng và khi không có hàng t c ñ chênh l ch nhau kho ng
10–15% (xe ch y ban ngày cũng như ban ñêm). ð c bi t s thay ñ i t c ñ k thu t th
hi n rõ nét nh t khi xe kéo moóc và khi không kéo moóc.
T c ñ k thu t có th xác ñ nh b ng các chuy n thí nghi m hay là theo s li u
th ng kê, cũng có th xác ñ nh b ng m t s phương pháp g n ñúng thông qua các
phương pháp lý thuy t ô tô. Nh ng phương pháp này (ñ th , ñ th phân tích, toán
ñ ...) cho phép xác ñ nh t c ñ k thu t trung bình trên hành trình c th . Khi tính toán
như v y còn ph i ñi u ch nh l i t c ñ k thu t cho phù h p v i th l hi n hành, phù
h p v i ñi u ki n th i ti t (lư ng mưa, nư c lũ, sương mù...) phù h p v i th i gian v n
chuy n (ngày hay ñêm) và phù h p v i cư ng ñ v n chuy n.



NMTCVTOT • 68


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Trong ñi u ki n th c t t ng th i gian v n chuy n c a ô tô có th phân ra th i
gian xe ch y v i t c ñ n ñ nh, th i gian tăng t c ñ , th i gian gi m t c ñ , th i gian
d ng trư c các chư ng ng i v t, th i gian phanh, do ñó d ng t ng quát c a t c ñ k
thu t có th th hi n qua công th c sau:
L
VT = (Km / h) (2.17)
∑ t1 + ∑ t 2 + ∑ t 3 + ∑ t 4 + ∑ t 5
Trong ñó: L – quãng ñư ng xe ch y (Km)
Σt1 – th i gian xe ch y v i t c ñ n ñ nh (gi )
Σt2 – th i gian xe tăng t c (gi );
Σt3 – th i gian xe gi m t c (gi )
Σt4 – th i gian phanh (gi );
Σt5 – th i gian d ng xe c n thi t trên ñư ng ph thu c vào ñi u ki n
v n chuy n (th i gian d ng trư c ñèn tín hi u, trư c các ñi m vư t,
qua ñư ng tàu...)
N u xét ñ n vi c gi m t c ñ v n chuy n theo ñi u ki n an toàn (ch vòng, ch
d c cao, ngã tư và các ñi m dân cư...) và g i t c ñ tính toán là VTT thì có th xác ñ nh
t c ñ k thu t theo công th c:
VT = VTT *ηVT (2.18)

ηVT – h s t c ñ k thu t
H s này chưa ñư c nghiên c u ñ y ñ , theo m t s tài li u hi n có thì ngư i ta
l y như sau:
+ Khi v n chuy n trên tr c chính:
– ð i v i ô tô buýt: 0,85 – 0,9
– ð i v i ô tô t i : 0,75 – 0,85
– ðoàn xe tr ng t i l n: 0,9 – 0,95
+ Khi v n chuy n trong thành ph :
– ð i v i ô tô buýt: 0,7 – 0,8
– ð i v i ô tô t i : 0,5 – 0,6
Ch t lư ng ñư ng sá càng t t (b ng ph ng, bán kính cong l n, ñư ng r ng, ñ
d c nh ...) thì h s t c ñ k thu t càng cao. T c ñ v n chuy n c a ô tô còn b gi i
h n b i yêu c u ti n nghi cho hành khách ho c an toàn cho hàng hoá.
T c ñ k thu t là m t ch tiêu quan tr ng trong v n t i ô tô. Do ñó vi c nâng cao
t c ñ k thu t có ý nghĩa to l n trong n n kinh t qu c dân. Nâng cao t c ñ k thu t
có liên quan ñ n vi c c i t o ñư ng sá, b o ñ m an toàn v n chuy n, nâng cao ch t
lư ng ñ ng h c c a ô tô, b o ñ m tình tr ng k thu t c n thi t c a xe, nâng cao trình ñ
lành ngh c a lái xe và vi c áp d ng các phương pháp t ch c v n t i tiên ti n.




NMTCVTOT • 69


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
6. An toàn ch y xe: ô tô ph i có tính an toàn cao
An toàn c a ô tô ph i ñư c coi là m t trong các tính ch t khai thác quan tr ng
nh t b i nó nh hư ng t i ñ i s ng và s c kho con ngư i, t i ch t lư ng c a ô tô, c a
hàng hoá chuyên ch , c a các công trình giao thông… An toàn c a ô tô phân thành:
– An toàn ch ñ ng: an toàn ch ñ ng ñư c ñ m b o b i các tính ch t và ch t
lư ng c a k t c u giúp cho lái xe tránh ñư c các tai n n giao thông. An toàn ch ñ ng
b chi ph i b i tính ch t phanh, tính n ñ nh, tính ñi u khi n, tính cơ ñ ng, tín hi u c nh
báo âm thanh và ánh sáng, hi u qu chi u sáng ñư ng c a ñèn pha…
– An toàn b ñ ng: an toàn b ñ ng ñư c ñ m b o b i các tính ch t và ch t lư ng
c a k t c u làm gi m thi u ch n thương c a lái xe và hành khách khi x y ra tai n n
giao thông. Hình dáng bên ngoài c a xe, k t c u bên trong khoang xe, ñ b n c a thùng
xe, ca bin khi ch u va ch m, các gi i pháp k thu t... quy t ñ nh tính an toàn b ñ ng
c a ô tô.
– An toàn môi trư ng c a ô tô: an toàn môi trư ng c a xe cho phép gi m tác ñ ng
có h i ñ n nh ng ngư i tham gia giao thông và môi trư ng xung quanh như b i b n,
ti ng n, ñ c h i c a khí x …
Hoàn thi n k t c u ô tô ñ nâng cao an toàn ch y xe là m t trong nh ng hư ng
quan tr ng ñ gi m thi u tác h i c a tai n n giao thông. Nh ng hoàn thi n ñó ñã gi m
s m t m i c a lái xe, gi m th i gian ph n ng c a lái xe, gi m th i gian và tăng cư ng
hi u l c c a các b ph n ñi u khi n ô tô. ð ñánh giá k t c u ô tô theo hư ng “ch
ñ ng an toàn trong ch y xe” ngư i ta dùng ch tiêu riêng ch rõ s l n x y ra tai n n liên
quan ñ n s làm vi c không tho mãn c a các cơ c u ô tô trên m t quãng ñư ng nh t
ñ nh.
N TN
N AC = (2.19)
L
Trong ñó: NTN – s l n tai n n
L – quãng ñư ng xe ch y tương ng
ðánh giá an toàn ch y xe th ñ ng có th dùng ch tiêu NAB ñ xác ñ nh h u qu
c a tai n n giao thông.
n

∑ (n * p )
i i
N AB = 1
(ñ ng / ngư i) (2.20)
m
Trong ñó: pi – h s t n th t trong tai n n giao thông (ñ ng / ngư i)
ni – s lư ng lái xe, bán vé, hành khách b tai n n giao thông tai
n n i;
m – t ng s lái xe, bán vé, hành khách b tai n n.
An toàn c a xe ñư c th hi n b ng r t nhi u tiêu th c khác nhau trong ñó có t m
nhìn c a phương ti n khi ho t ñ ng trên ñư ng.
Khi ch y xe trên ñư ng ngư i lái xe ph i tìm th y phía trư c m t kho ng cách
nh t ñ nh ñ k p th i x lý các tình hu ng v ñư ng và giao thông trên ñư ng ví d :
tránh chư ng ng i v t tránh xe, vư t. Chi u dài ño n ñư ng t i thi u c n nhìn th y phía


NMTCVTOT • 70


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
trư c ñ ñ m b o an toàn g i là c ly t m nhìn và khi thi t k các y u t trên bình ñ ,
trên tr c d c ph i ñ m b o ñ t m nhìn ñ ch y xe an toàn và thu n l i.
* T m nhìn m t chi u
– Là kho ng cách c n thi t ñ ngư i lái xe k p hãm trư c m t chư ng ng i v t
tĩnh trên ñư ng.




Lpư – quãng ñư ng xe ñi ñư c trong th i gian ph n ng tâm lý, th i gian
này thư ng l y là 1giây
Sh – quãng ñư ng xe ñi ñư c khi phanh tác d ng
Lo – kho ng cách an toàn trư c chư ng ng i v t thư ng l y = 5m
V V2
S1 = +k + Lo (mét) (2.21)
3,6 254(ϕ ± i )
k–h s s d ng phanh k =1,1 ÷ 1,2
ϕ–h s bám.
i–ñ d c d c(%)
V– v n t c xe.
* T m nhìn hai chi u




– Hai xe cùng ch y trên m t làn ñư ng, hai ngư i lái xe ph i có m t kho ng
cách ñ ñ d ng xe và cách nhau m t kho ng cách an toàn Lo.
– Là kho ng ñ hai xe ngư c chi u ch y trên cùng m t làn d ng l i và cách nhau
m t kho ng cách an toàn Lo.
S 2 = 2 * L pu + S h1 + S h 2 + Lo (2.22)




NMTCVTOT • 71


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
V V2 V2
S2 = 2 * +k* +k* + Lo
3,6 254 * (ϕ + i ) 254 * ϕ − i )
V V 2ϕ
S2 = + 2*k + L0
1,8 254 * (ϕ 2 − i 2 )




Hình 2.3. T m nhìn c a ngư i lái xe khi ñi u ki n phương ti n trên ñư ng
7. ð b n ch c c a xe
ð b n ch c c a xe bi u th b ng tu i b n s d ng và quãng ñư ng ñ i xe, ñ b n
c a các chi ti t các t ng thành xe ñ m b o cho xe kéo dài ñư c quãng ñư ng ch y xe
gi a hai l n s a ch a l n và nâng cao ñư c tính năng làm vi c c a xe, kéo dài quãng
ñư ng ñ i xe. ð b n ch c c a xe là cơ s ñ gi m chi phí b o dư ng s a ch a trong
quá trình s d ng. ð b n ch c c a xe ngoài vi c ph thu c vào ch t lư ng ch t o còn
ph thu c vào vi c chăm sóc k thu t trong su t quá trình s d ng.




NMTCVTOT • 72


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
8. Tính kinh t nhiên li u
ðư c ñánh giá b ng m c tiêu hao nhiên li u và d u nh n trong quá trình khai thác
xe. M c tiêu hao nhiên li u trong khai thác tính b ng lít / 100 Km quãng ñư ng xe
ch y. ð so sánh m c tiêu hao c a các mác ki u xe khác nhau dùng ch tiêu m c tiêu
hao nhiên li u cho m t ñơn v s n ph m v n t i lít / TKm ho c lít / HKKm.
Tính kinh t nhiên li u trư c h t ph thu c vào ch t lư ng ch t o xe và lo i
nhi n li u s d ng. Chi phí nhiên li u thư ng chi m m t t tr ng khá l n trong giá
thành v n t i (có th t i 20–30%), vì v y t t c nh ng nhà ch t o ô tô ñ u hư ng t i
vi c ch t o nh ng lo i xe có tính kinh t nhiên li u cao. Ngoài ra vi c ti t ki m nhiên
li u còn có m t ý nghĩa to l n là gi m ô nhi m môi trư ng do khí th i gây ra. Trong s
d ng m c tiêu hao nhiên li u còn ph thu c vào nhi u y u t khác như ñư ng sá, ch t
lư ng b o dư ng s a ch a, trình ñ c a ngư i lái xe.
Vi c s d ng các lo i xe có tr ng t i l n ñ c bi t là s d ng ñoàn xe kéo rơ moóc
ho c sơ mi rơ móoc khi v n chuy n hàng hóa có kh i lư ng l n, cho phép gi m chi phí
nhiên li u cho m t ñơn v s n ph m (15–20%).
9. Tính cơ ñ ng c a phương ti n
Là kh năng xe có th quay tr trên m t di n tích h p trong bãi x p d , trong bãi
ñ xe ho c trên ñư ng cua h p. Cũng là kh năng xe có th vư t qua nh ng ño n ñư ng
khó khăn có ñ a hình ph c t p. Tính năng này ph thu c vào ch t lư ng kéo bám, vào
các thông s hình h c c a xe. Ch t lư ng kéo, bám th hi n l c kéo, bám tương ng
bánh xe ch ñ ng, t s truy n c c ñ i c a h th ng truy n l c, ñ bám c a l p lên m t
ñư ng. Các thông s hình h c như bán kính quay vòng, bán kính cong d c xe, kho ng
sáng g m xe và góc vát trư c sau. Các thông s v k t c u như s c u ch ñ ng, k t c u
vi sai.
Ô tô ph i vư t ñư c d c có ñ d c 20% trong ñi u ki n ch t ñ y t i (12% ñ i v i
ô tô khách n i toa). Sau khi th vư t d c, h th ng truy n l c ph i ho t ñ ng bình
th− ng.
a. Kho ng sáng g m xe




Kho ng sáng g m xe Góc thông qua c a phương ti n
Kho ng cách t m t ph ng ñ t i ñi m th p nh t c a ph n gi a phương ti n, ph n
gi a phương ti n là ph n n m trong hai m t ph ng song song và cách ñ u m t ph ng
trung tuy n, kho ng cách gi a hai m t ph ng này b ng 80% c a kho ng cách (b) gi a
hai mép trong c a bánh xe trên m t c u mµ c u ñó có kho ng cách b là nh nh t.



NMTCVTOT • 73


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
b. Góc thông qua c a phương ti n
Góc nh n t i thi u ñư c thi t l p gi a hai m t ph ng vuông góc v i m t ph ng
trung tuy n. M t m t ph ng là ti p tuy n v i hai bánh trư c, m t ph ng kia là ti p tuy n
v i hai bánh sau, giao tuy n gi a hai m t ph ng này ñi qua ñi m th p nh t c a phương
ti n và n m kho ng gi a xe.
c. Góc thoát trư c
Góc l n nh t ñư c t o b i m t ph ng n m ngang và m t ph ng ti p tuy n v i l p
bánh xe trư c c a phương ti n và ñi qua ñi m th p nh t c a ph n ñ u xe, sao cho không
có ñi m nào ñ u xe thu c c u trư c n m dư i m t ph ng này và cũng không có chi
ti t nào ñư c g n c ñ nh trên xe n m dư i m t ph ng này. Góc này ñư c xác ñ nh khi
xe tr ng thái tĩnh và ch t ñ t i.




Góc thoát trư c Góc thoát sau

d. Góc thoát sau
Góc l n nh t ñư c t o b i m t ph ng n m ngang và m t ph ng ti p tuy n v i l p
bánh xe sau và ñi qua ñi m th p nh t c a ph n ñuôi xe, sao cho không có ñi m nào
phía sau xe thu c c u sau n m dư i m t ph ng này và cũng không có chi ti t nào ñư c
g n c ñ nh trên xe n m du i m t ph ng này. Góc này ñu c xác ñ nh khi xe tr ng thái
tĩnh và ch t ñ t i.
10. nh hư ng t i môi trư ng
Trong quá trình ho t ñ ng các lo i xe có ñ ng cơ ñ t trong, x vào không khí m t
lư ng khí th i ñ c h i ñ i v i ñ ng v t, th c v t, ñáng k nh t là ô xít cácbon. Ngoài ra
xe còn t o ra ti ng n và gây ch n ñ ng làm cho con ngư i m t m i, tăng hao mòn cho
các chi ti t t ng thành c a xe, phá hu các công trình trên ñư ng và g n ñư ng.
Ho t ñ ng c a các thi t b ñi n trên xe có th gây ra nhi u vô tuy n. V i s lư ng
ô tô r t l n hàng trăm tri u chi c ñang ho t ñ ng trên ph m vi toàn th gi i, ñ c bi t
trong các thành ph l n, v n ñ ô nhi m môi trư ng ñang m c báo ñ ng. ð kh c
ph c tình tr ng trên ñòi h i ph i ch t o m t lo i “ñ ng cơ s ch” b o ñ m ñ t cháy h t
nhiên li u trong bu ng ñ t, ñ ng th i không th i vào không khí các ch t ñ c h i, ho c
thay th ñ ng cơ ñ t trong b ng ñ ng cơ ñi n. M t khác ngư i ta còn ch t o các b
gi m ch n, gi m thanh t t hơn ñ gi m b t ô nhi m môi trư ng.
2.3. CÁC CH TIÊU KHAI THÁC PHƯƠNG TI N V N T I
T t c các quá trình s n xu t trong ñó có quá trình s n xu t v n t i ñ u ñư c l p
k ho ch, ñư c tính toán và ñư c ñánh giá theo m t h th ng ch tiêu chuyên ngành.
ð c ñi m ho t ñ ng c a các doanh nghi p v n t i ô tô, các ñ c trưng riêng c a quá trình
v n t i, các ñi u ki n khai thác ñòi h i ph i xây d ng cho mình m t h th ng ch tiêu


NMTCVTOT • 74


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
riêng. Các ch tiêu ñó ph n ánh t ng b ph n riêng bi t và toàn b quá trình v n t i. H
th ng ch tiêu này ph n ánh m i quan h có tính quy lu t gi a các b ph n riêng bi t
c a quá trình v n t i.
H th ng các ch tiêu công tác c a phương ti n ñang áp d ng là cơ s c a vi c t
ch c ho t ñ ng c a doanh nghi p v n t i ô tô, ñây quá trình v n t i và năng su t
phương ti n ñư c ño và ñư c ñánh giá theo tr s c a m i ch tiêu ho c toàn b chúng.
Hi u qu s n xu t xã h i trong ngành v n t i ô tô ñư c xác ñ nh trư c tiên b ng trình ñ
t ch c v n t i hàng hoá và b ng m c ñ s d ng phương ti n, nó ñư c ñ c trưng và
ñư c ñánh giá b ng các ch tiêu khai thác k thu t sau:
– ðoàn xe và m c ñ s d ng;
– Th i gian ho t ñ ng c a phương ti n trên ñư ng và m c ñ s d ng nó;
– Tr ng t i c a phương ti n và m c ñ s d ng tr ng t i;
– T c ñ c a phương ti n;
– Quãng ñư ng xe ch y c a phương ti n và m c ñ s d ng nó;
– Th i gian ch x p d ;
– Kho ng cách v n chuy n và chi u dài m i chuy n xe.
ðoàn xe c a doanh nghi p v n t i ô tô bi u th b ng s lư ng phương ti n ñ v n
chuy n. Tính hoàn h o c a phương ti n ñ có th s n sàng ho t ñ ng trên ñư ng ñư c
ñánh giá b ng h s ngày xe t t, còn s lư ng phương ti n ñang làm vi c trên ñư ng là
h s ngày xe v n doanh.
Th i gian làm vi c c a phương ti n trên ñư ng g m th i gian xe ch y và th i gian
x p d . Th i gian xe ch y ph thu c vào quãng ñư ng ch y và t c ñ ch y xe. Th i
gian xe n m ñ x p d là thành ph n th i gian c n thi t trong quá trình v n t i ñ c trưng
b ng th i gian x p d cho m t chuy n xe. Th i gian x p d bao g m th i gian x p hàng
lên xe, th i gian d hàng ra kh i phương ti n, th i gian giao nh n, làm các ch ng t và
m t s tác nghi p ph khác.
M i phương ti n v n t i có tr ng t i thi t k theo quy ñ nh c a nhà thi t k tính
b ng t n, là s lư ng hàng hoá mà nó ch ñư c m t l n. Tuy nhiên tr ng t i th c t l i
ph thu c vào t tr ng c a hàng hoá ho c tr ng lư ng c a lô hàng. ð ñánh giá m c ñ
s d ng tr ng t i thi t k c a phương ti n ngư i ta dùng h s s d ng tr ng t i tĩnh
ho c h s s d ng tr ng t i ñ ng.
T c ñ k thu t ph n ánh tính năng t c ñ c a xe ho c ñ u kéo trong các ñi u
ki n khai thác, còn t c ñ khai thác ph thu c không ch vào t c ñ k thu t mà còn
ph thu c vào th i gian x p d và các th i gian hao phí khác trên ñư ng.
Quãng ñư ng ch y c a xe bao g m c ch y có hàng và ch y không hàng. Dùng
ch tiêu h s s d ng quãng ñư ng ñ ñánh giá m c ñ s d ng quãng ñư ng có
hi u qu .
Chuy n xe là m t chu kỳ hoàn ch nh c a quá trình v n t i, trong th i gian làm
vi c trên ñư ng phương ti n th c hi n ñư c m t s chuy n nh t ñ nh. M i chuy n xe có
m t chi u dài tương ng. Chi u dài trung bình m t chuy n ñi có hàng có th không
trùng v i kho ng cách v n chuy n bình quân m t t n hàng. Nó có tr s khác nhau khi
chi u dài chuy n và tr ng t i c a xe khác nhau ho c tr ng t i c a xe như nhau nhưng h
s s d ng tr ng t i khác nhau.

NMTCVTOT • 75


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Tr s c a ch tiêu khai thác k thu t ph thu c vào nhi u y u t như tr ng t i c a
phương ti n, ñ c ñi m lo i hàng, phương pháp t ch c ch y xe, ñi u ki n ñư ng sá,
m c ñ cơ gi i hoá x p d , ñi u ki n th i ti t khí h u... Năng su t phương ti n l i ph
thu c vào các ch tiêu khai thác. Sau ñây s trình bày n i dung và cách tính toán m t s
ch tiêu khai thác k thu t ch y u.
2.3.1. T NG S PHƯƠNG TI N VÀ M C ð S D NG
1. T ng s phương ti n
T ng s xe, ñ u kéo, rơ moóc và sơ mi rơ moóc n m dư i quy n qu n lý và s
d ng c a doanh nghi p v n t i ô tô g i là t ng s phương ti n có trong danh sách, ký
hi u là AC.
T ng s phương ti n có trong danh sách bao g m: S xe ñang ho t ñ ng (AHð), s
xe ñang n m ñ b o dư ng s a ch a (ABDSC) và m t s phương ti n t t nhưng ph i n m
ch do nhi u nguyên nhân khác (AK)
AC = AHð + ABDSC + AK (2.24)
T ng s phương ti n có trong danh sách c a doanh nghi p không ph i c ñ nh v
s lư ng và thành ph n mà có th thay ñ i theo t ng th i kỳ c a năm. Do s thay ñ i
này mà n y sinh ra s c n thi t ph i tính s lư ng phương ti n có trung bình trong danh
sách AC . S lư ng trung bình ñó b ng t ng s xe có t ñ u kỳ c ng v i t ng s ngày xe
b sung tr ñi t ng s ngày xe b t ñi, chia cho t ng s ngày theo l ch c a kỳ tính toán.
Theo công th c:

AC ⋅ D L + AT ⋅ DT − AB ⋅ D B
A= (2.25)
DL
Trong ñó: AC – S ngày xe có trong danh sách ñ u kỳ;
DC – Ngày theo l ch c a kỳ
AT – S xe b sung thêm (tăng) trong kỳ
DT – S ngày xe b sung (tăng) trong kỳ
AB – S xe gi m b t trong kỳ
DB – S ngày xe gi m b t trong kỳ
Ví d : ð u năm, doanh nghi p có 400 xe, ngày 30 tháng 03 thanh lý 10 xe, ngày
01 tháng 07 b sung thêm 20 xe m i và ñ n ngày 30 tháng 09 l i gi m ñi 40 xe. S
lư ng xe có trong danh sách trung bình c năm là:
400.360 − 10(360 − 270) + 20.180 − 40(360 − 90)
Ac = = 392,5 xe
360
(S ngày trong năm tính là 360 ngày và s ngày trong tháng là 30 ngày – s ngày
ñư c tính trung bình)
Trong doanh nghi p v n t i ô tô, ngoài s lư ng xe ñ v n chuy n hàng hoá ho c
hành khách theo yêu c u c a khách hàng còn có m t s xe ph c v n i b doanh nghi p



NMTCVTOT • 76


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
như xe ti p nhiên li u, xe ph c v b o dư ng s a ch a lưu ñ ng... Các lo i xe này ñư c
tính riêng ngoài công th c trên.
2. H s ngày xe t t
ð ñánh giá m c ñ hoàn thi n k thu t c a xe dùng h s ngày xe t t ( αT )

αT =
∑ AD T
=
∑ AD − ∑ AD
C BDSC
(2.26)
∑ AD C ∑ AD c

Trong ñó: ∑ AD – t ng s ngày xe có c a doanh nghi p
C


∑ AD – t ng s ngày xe t t c a doanh nghi p
T


∑ AD – T ng s ngày xe n m b o dư ng s a ch
BDSC a các c p
H s ngày xe t t ph thu c vào vi c t ch c công tác d ch v k thu t c a doanh
nghi p, vào ñi u ki n khai thác và vào tình tr ng k thu t c a phương ti n. Th c hi n
công tác chăm sóc k thu t t t s tăng ñư c quãng ñư ng xe ch y gi a hai l n ñ i tu và
gi m t ng s ngày xe n m ñ b o dư ng s a ch a. Ngày nay, do ti n b c a khoa h c
k thu t mà các lo i xe có ñ b n cao hơn, k t c u h p lý hơn cũng góp ph n làm tăng
h s ngày xe t t.
3. H s ngày xe v n doanh
Trong các doanh nghi p v n t i ô tô, do trình ñ t ch c ho c do m t s nguyên
nhân khách quan mà m t s xe t t v n không ho t ñ ng ñư c, nên ñ ñánh giá m c ñ
s d ng xe trong trư ng h p này ngư i ta s d ng h s ngày xe v n doanh α vd . H s
này b ng t s gi a ngày xe làm vi c ADvd v i ngày xe có trong kỳ ADc.

α vd =
∑ AD vd
(2.27)
∑ AD c

m c ñ cao hơn, còn s d ng h s gi xe làm vi c α v b ng t s gi a t ng s
gi xe làm vi c th c t trên ñư ng ∑ AD * T v v i t ng s gi xe theo k ho ch
∑ AD * T H .

αv =
∑ AD * T v
(2.28)
∑ AD * T H

Trong ñó: Tv – gi xe th c t làm vi c trên ñư ng trong ngày
TH – gi xe làm vi c trong ngày theo k ho ch
2.3.2. TR NG T I VÀ H S S D NG TR NG T I PHƯƠNG TI N
1. Tr ng t i
– Tr ng t i thi t k (qTK): Tr ng t i thi t k do nhà ch t o quy ñ nh, tương ng
v i tr ng t i thi t k là th tích ch a hàng c a thùng xe, kích thư c bên trong c a xe,
gh xe ñ i v i phương ti n v n t i hành khách, do nhà ch t o quy t ñ nh và ph thu c
vào lo i xe và kích thư c c a xe.


NMTCVTOT • 77


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
– Tr ng t i th c t (qTT): Là tr ng t i ch t lên phương ti n cho m i chuy n xe,
hàng hoá mà v n t i ô tô chuyên ch g m r t nhi u lo i hàng có t tr ng khác nhau, nên
m c ñ s d ng tr ng t i thi t k c a xe tuỳ thu c vào lo i hàng và t tr ng c a hàng
hóa. Các lo i hàng có t tr ng l n thư ng làm tăng tr ng t i th c t c a phương ti n v n
t i và ngư c l i các lo i hàng có t tr ng nh thư ng làm h n ch kh năng v n chuy n
c a phương ti n v n t i.
Ngoài ra m c ñ s d ng tr ng t i cũng còn ph thu c vào bao bì c a hàng hoá,
cách s p x p hàng vào thùng xe. Các lo i bao bì hình kh i h p và ñư c tiêu chu n hoá
làm tăng kh năng v n chuy n c a phương ti n v n t i (container là ví d ñi m hình cho
lo i bao bì này).
ð i v i v n t i hành khách tr ng t i th c t còn ph thu c vào ph m vi ho t ñ ng,
v i v n t i hành khách ñư ng dài ch cho phép tr ng t i th c t t i ña b ng tr ng t i
thi t k , ñ i v i v n t i hành khách b ng xe buýt trong thành ph do ñ c ñi m c a v n
t i nên có th cho phép vư t t i (tuy nhiên kh năng vư t t i c a xe buýt ho t ñ ng
trong thành ph cũng không ñư c vư t quá gi i h n cho phép).
2. H s s d ng tr ng t i
ð ñánh giá m c ñ s d ng tr ng t i ngư i ta dùng h s s d ng tr ng t i tĩnh
và ñ ng.
H s s d ng tr ng t i tĩnh γ T ñư c xác ñ nh b ng t s gi a tr ng t i th c t mà
xe ch ñư c v i tr ng t i thi t k c a phương ti n.
q TT
γT = (2.29)
q TK
T ng quát, trong Z chuy n c a các phương ti n ta s có:

γT =
∑Z *q
i TTi
(2.30)
∑Z *q i i

Khi l p k ho ch ho t ñ ng c a phương ti n có th xác ñ nh h s s d ng tr ng
t i tĩnh bình quân theo cơ c u lu ng hàng như sau:
Q 1 + Q 2 + Q 3 + ... + Q n
γT = (2.31)
Q1 Q2 Q3 Qn
+ + + ... +
γ 1 γ 2 γ 3 γ n


ñây, γ 1 , γ 2 , γ 3 ...γ n là h s s d ng tr ng t i phương ti n tương ng v i lo i
hàng ñư c v n chuy n.
Khi xác ñ nh h s s d ng tr ng t i tĩnh ta chưa xét ñ n kho ng cách v n chuy n
hàng hoá, m c dù y u t này có nh hư ng nhi u ñ n k t qu ho t ñ ng c a phương
ti n. Vì v y trong v n t i ô tô, cùng v i h s s d ng tr ng t i tĩnh còn xét ñ n h s s
d ng tr ng t i ñ ng γ d ; nó ñư c xác ñ nh b ng t s gi a lư ng luân chuy n th c t
PTT và lư ng luân chuy n tính theo tr ng t i thi t k c a xe PTK.




NMTCVTOT • 78


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
H s s d ng tr ng t i tính cho Z chuy n xe có kho ng cách v n chuy n lch khác
nhau ñư c tính như sau:

γd =
∑P TT
(2.32)
∑P TK

2.3.3. QUÃNG ðƯ NG VÀ H S S D NG QUÃNG ðƯ NG
1. Quãng ñư ng
a. ð i v i v n t i hàng hóa
Trong th i gian ho t ñ ng trên ñư ng phương ti n ch y ñư c m t quãng ñư ng,
quãng ñư ng ñó bao g m quãng ñư ng xe ch y không hàng, quãng ñư ng xe ch y có
hàng và quãng ñư ng xe ch y huy ñ ng. Quãng ñư ng ch y ñư c tính cho m t th i
gian (ngày, tháng, quý, năm) ho c cho m t chuy n, m t vòng xe ch y.
– Quãng ñư ng xe ch y có hàng Lch
– Quãng ñư ng xe ch y không có hàng Lkh
– Quãng ñư ng huy ñ ng Lhñ
– Quãng ñư ng xe ch y chung b ng t ng quãng ñư ng có hàng, quãng ñư ng
không hàng và quãng ñư ng huy ñ ng
Lchg = Lch + Lkh + Lhñ (2.33)
Trong v n t i hàng hoá hi u su t s d ng, năng su t c a phương ti n tăng
lên khi gi m ñư c quãng ñư ng xe ch y không hàng và quãng ñư ng huy ñ ng.
b. ð i v i v n t i hành khách
Khác v i v n t i hàng hóa v i v n t i hành khách ch tiêu v quãng ñư ng
bao g m:
– Chi u dài c a tuy n (chi u dài hành trình) LM ñư c tính b ng kho ng cách t
ñi m ñ u c a hành trình ñ n ñi m cu i c a hành trình v n chuy n hành khách.
– Chi u dài bình quân chuy n ñi c a hành khách LHK: V i v n t i hành khách
thông thư ng các chuy n ñi không th c hi n t ñi m ñ u ñ n cu i hành trình. ð i v i
các tuy n v n t i hành khách c ly ñi l i c a hành khách khác nhau cho nên ch tính
ñư c giá tr bình quân c a chuy n ñi c a hành khách. Chi u dài bình quân chuy n ñi
c a hành khách luôn nh hơn chi u dài c a tuy n, ñ c bi t là ñ i v i v n t i hành khách
b ng xe buýt trong thành ph .
– H s thay ñ i hành khách (ηhk): Do chi u dài bình quân chuy n ñi c a hành
khách nh hơn chi u dài c a tuy n cho nên có s thay ñ i c a hành khách trên tuy n.
ð ñánh giá s thay ñ i này b ng h s thay ñ i hành khách.
LM
η hk = ; η hk ≥ 1 (2.34)
Lhk
Trong ñó: ηhk – h s thay ñ i hành khách;
LM – chi u dài tuy n;


NMTCVTOT • 79


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Lhk – chi u dài bình quân chuy n ñi c a hành khách.
2. H s s d ng quãng ñư ng (β) – ñ i v i v n t i hàng hoá
H s s d ng quãng ñư ng ñư c xác ñ nh b ng t s quãng ñư ng xe ch y có
hàng và quãng ñư ng chung (bao g m quãng ñư ng có hàng, không hàng và quãng
ñư ng huy ñ ng).
Lch
β= (2.35)
Lchg
Quãng ñư ng có hàng Lch, quãng ñư ng chung Lchg trong công th c ñư c xác
ñ nh cho m t hành trình, cho m t th i gian c a m t xe ho c c a c ñoàn xe mu n
nghiên c u theo các phương pháp thích h p.
Khi l p k ho ch v n chuy n, n u không th tính tr s c a h s β theo quãng
ñư ng xe ch y có hàng và quãng ñư ng xe ch y chung, có th d a vào kh i lư ng hàng
hoá v n chuy n và luân chuy n có xét t i kho ng cách v n chuy n, s không cân ñ i


Q2γ2
Sơ ñ 2–1: sơ ñ v n chuy n A B
hàng trên hành trình ABA
Q1γ1

Q1γ
l1 l2
B
Sơ ñ 2–2: sơ ñ v n A C
chuy n hàng trên hành
trình ABCBA
Q2γ2
c a lu ng hàng.
Khi v n chuy n hàng hoá qua nhi u ñi m thì h s s d ng quãng ñư ng ñư c
xác ñ nh b ng t s gi a kh i lư ng hàng hoá v n chuy n th c t QTT v i kh i lư ng
hàng hoá v n chuy n có th khi s d ng ñ y ñ quãng ñư ng ch y QKN. H s s d ng
quãng ñư ng ñư c tính như sau:
a) N u Q1 = Q2 và γ1 = γ2 thì:
Q1 + Q 2 Q1 + Q
β = ho c 2
(2.36)
2Q 1 2Q 2
b) N u Q1 ≠ Q2 và γ1 = γ2 thì:




NMTCVTOT • 80


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Q1 + Q 2
β = (2.37)
2 Q MAX
c) N u Q1 ≠ Q2 và γ1 ≠ γ2 thì:
Q1 Q2
+
γ1 γ2
β= (2.38)
Q
2 
γ 
  MAX
Trong ñó: Q1, Q2 – kh i lư ng hàng hoá v n chuy n m i chi u
γ 1 , γ 2 – h s s d ng tr ng t i tương ng
Khi v n chuy n hàng hoá gi a ba ho c nhi u ñi m thì h s s d ng quãng ñư ng
ñư c xác ñ nh theo lư ng luân chuy n hàng hoá th c t PTT và lư ng luân chuy n hàng
hoá có th khi s d ng ñ y ñ quãng ñư ng ch y PKN .
PTT
β= (2.39)
PKN
H s s d ng quãng ñư ng ph thu c ch y u vào cơ c u và hư ng lu ng hàng,
vào công tác t ch c v n t i mà ch y u là vi c l p hành trình v n chuy n. Ngoài ra nó
còn ph thu c vào lo i xe s d ng và v trí tương ñ i gi a gara và các ñi m hàng hoá
trong khu v c. H s s d ng quãng ñư ng có nh hư ng l n ñ n năng su t và giá
thành v n t i. ð i v i v n t i hành khách thông thư ng khi xe ch y luôn có khách cho
nên h s β =1.
3. Quãng ñư ng xe ch y ngày ñêm (Lngñ)
ð i v i phương ti n v n t ô tô do tính ch t ho t ñ ng liên t c, ñ ñánh giá ñư c
kh năng v n chuy n c a xe trong ngày ngư i ta dùng ch tiêu quãng ñư ng xe ch y
trong m t ngày ñêm. Ch tiêu này ñ i v i các lo i hình v n t i có các giá tr khác nhau,
ñ i v i v n t i hành khách trong ñô th thư ng ñư c ñ nh m c cho các phương ti n (ví
d hi n nay ñ i v i v n t i b ng xe buýt c a Hà N i quãng ñư ng xe ch y ngày ñêm
c a xe ñư c ñ nh m c là 270 Km).
Quãng ñư ng xe ch y ngày ñêm thư ng ñư c tính thông qua v n t c khai thác và
th i gian ho t ñ ng c a xe trong ngày
Lngñ = TH * VK (2.40)
Trong ñó: Lngñ – quãng ñư ng xe ch y trong m t ngày ñêm;
TH – th i gian xe ho t ñ ng trong ngày;
VK – v n t c khai thác trung bình c a xe
2.3.4. CH TIÊU V T C ð
Có r t nhi u lo i t c ñ khác nhau bao g m:



NMTCVTOT • 81


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
1. T c ñ k t c u
ðây là t c ñ c a phương ti n v n t i do nhà thi t k ch t o ñ ra và ch ñ t ñư c
trong nh ng ñi u ki n nh t ñ nh. Thông thư ng t c ñ k t c u là t c ñ l n nh t trong
b ng ñ ng h ño t c ñ c a phương ti n v n t i.
2. T c ñ gi i h n cho phép
ðây là t c ñ ñư c s d ng trong quá trình v n hành c a phương ti n v n t i.
T c ñ này ph thu c ch y u vào các ñi u ki n th c t trong quá trình ho t ñ ng c a
phương ti n v n t i. Bao g m các ñi u ki n: M t ñ giao thông trên ñư ng, ñ b ng
ph ng c a ñư ng, chi u r ng m t ñư ng, m c ñ ñi u khi n giao thông trên ñư ng, tình
hình giao thông trên ñư ng. Thông thư ng t c ñ này th p hơn r t nhi u so v i t c ñ
k t c u.
T c ñ gi i h n cho phép c a các phương ti n v n t i ch y trong thành ph ph i
tuân theo các quy ñ nh c a t ng thành ph ñ t ra. ðây là khu t p trung dân cư ñông ñúc
n u không h n ch t c ñ s gây nguy hi m cho các phương ti n khác cùng ho t ñ ng
trên ñư ng.
T i các nơi s a ch a ñư ng các phương ti n cũng không th ch y quá t c ñ 10
Km / gi , nh hư ng ñ n an toàn cho công nhân và phương ti n trong khi ch y qua
ño n ñư ng ñó.
3. T c ñ k thu t
ðây là t c ñ c a phương ti n trong quá trình ho t ñ ng, ñư c xác ñ nh b ng t s
gi a quãng ñư ng xe ch y và th i gian xe lăn bánh.

VT =
∑L ch
(Km/h) (2.40)
TLB
T c ñ k thu t c a phương ti n ph thu c vào r t nhi u y u t khác nhau ñó là:
Ch t lư ng phương ti n v n t i, ch t lư ng ñư ng sá, chi u r ng m t ñư ng, ñ b ng
ph ng c a ñư ng, m t ñ giao thông trên ñư ng, trình ñ c a ngư i lái xe... T c ñ này
ch xác ñ nh trong khi phương ti n v n t i lăn bánh.
4. T c ñ l hành
T c ñ này thông thư ng ch dùng cho v n t i hành khách hay nói cách khác thì
hành khách là ngư i ch quan tâm t i t c ñ này. T c ñ l hành xác ñ nh t c ñ t khi
phương ti n v n t i b t ñ u ñ n khi k t thúc quá trình. ðư c xác ñ nh b ng công th c
sau ñây:

V LH =
∑L ch
(2.41)
TLB + Tdd
T c ñ l hành c a phương ti n ngoài s ph thu c vào các y u t như t c ñ k
thu t còn ph thu c vào các y u t sau: M c ñ s d ng các phương th c ñi u ki n giao
thông trên ñư ng, s lư ng ñi m ñ d c ñư ng, th i gian ñ t i các ñi m ñ d c
ñư ng...




NMTCVTOT • 82


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
5. T c ñ khai thác
ðây là t c ñ ñánh giá toàn b quá trình v n t i, m i ngư i làm công tác v n t i
ph i quan tâm t i. ðư c xác ñ nh b ng công th c sau ñây:

VK =
∑L ch
(2.42)
TLB + Tdd + TDc
Trong ñó: VT – t c ñ k thu t c a phương ti n;
VLH – t c ñ l hành c a phương ti n;
VK – t c ñ khai thác c a phương ti n;
∑ Lch– t ng quãng ñư ng chung;
TLB – th i gian xe lăn bánh;
TDC – th i gian xe ñ ñi m ñ u và ñi m cu i;
Tdd – th i gian xe d ng d c ñư ng bao g m th i gian xe d ng vì các
tín hi u giao thông trên ñư ng, th i gian ch ñ i c u phà, th i gian ñ
hành khách lên xu ng d c ñư ng...
T c ñ khai thác là t c ñ cho c quá trình ho t ñ ng c a phương ti n v n t i. T c
ñ khai thác ngoài s ph thu c vào các y u t trên còn ph thu c vào các y u t sau
ñây: Th i gian phương ti n d ng các ñi m ñ u cu i, v i v n t i hàng hoá thì ñây
chính là th i gian ñ x p và d hàng, th i gian này ph thu c vào s lư ng hàng hoá
x p d lên phương ti n, m c ñ cơ gi i hoá x p d các ñi m x p d , s lư ng ñi m
x p d ...
2.3.5. TH I GIAN LÀM VI C C A PHƯƠNG TI N
1. Th i gian x p d hàng hoá
X p d là m t b ph n c u thành c a quá trình v n t i, th i gian xe n m x p d là
b t bu c và chi m m t t tr ng r t l n trong t ng th i gian ho t ñ ng c a xe. Th i gian
xe n m ñ x p d ñây bao g m b n thân th i gian làm công vi c x p hàng lên xe, d
hàng ra kh i xe và làm các vi c có liên quan tr c ti p ñ n x p d hàng, ngoài ra còn
ph i k ñ n th i gian ch ñ i c a xe t i các ñi m x p d . Th i gian x p d ph thu c
vào phương pháp ti n hành x p d , lo i hàng, tr ng t i phương ti n và ñư c kh o sát
ñ nh m c cho t ng ñi m x p d . Th i gian x p d trung bình cho m t chuy n xe ñư c
xác ñ nh như sau:

t xd =
∑ Z *t
c xd
(gi ) (2.43)
∑Z c

Trong ñó: Z C – s chuy n m i xe ch y trong kỳ.
Th i gian xe ph i ch ñ i x p d x y ra khi m t cân ñ i gi a kh năng x p d c a
tr m v i s lư ng xe vào x p d . ð gi m th i gian ch ñ i c n ph i có s ph i h p t t
gi a v n t i và x p d .




NMTCVTOT • 83


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Công vi c x p d bao g m nhi u n i dung: ðưa xe vào v trí, cân ño, x p hàng
lên, d hàng xu ng, ch ng bu c, làm th t c gi y t . Tuỳ ñi u ki n và hoàn c nh có th
b b t ho c ñơn gi n hoá các n i dung công vi c nêu trên ñ gi m b t th i gian x p d
c a xe.
2. Th i gian chuy n xe, vòng xe
a. ð i v i phương ti n v n chuy n hàng hoá
Th i gian làm vi c trên ñư ng c a phương ti n v n chuy n hàng hoá ñ th c hi n
m t s chuy n, m i chuy n xe ch y có hàng th c hi n m t quá trình v n t i, bao g m
các thành ph n: X p hàng lên xe, xe ch y quãng ñư ng t nơi x p hàng ñ n nơi d
hàng, d hàng ra kh i xe, k t thúc m t chuy n xe.
Quãng ñư ng ch y c a xe t nơi x p hàng ñ n nơi d hàng là chi u dài m t
chuy n ñi có hàng. Sau khi d hàng xe có th x p m t lo i hàng khác t i ñi m này ho c
ch y không ñ n m t ñi m x p hàng khác ñ th c hi n chuy n ti p theo. Sau khi th c
hi n m t ho c nhi u chuy n ñi có hàng xe l i tr v ñi m xu t phát ban ñ u t c là xe ñã
th c hi n ñư c m t vòng khép kín. Trong m t vòng có th có m t ho c nhi u chuy n ñi
có hàng, cũng có th có nh ng ño n xe ch y không có hàng xen k làm cho h s s
d ng quãng ñư ng nh hơn m t. Th i gian xe ch y m t chuy n chuy n tch bao g m th i
gian xe ch y và th i gian x p d .
L
t ch = ch + t xd (2.44)
VT
N u ph i ch y m t ño n không hàng ñ th c hi n chuy n ti p theo thì quãng
L
ñư ng xe ch y chung là ch . Bi n ñ i công th c trên ta có:
β
Lch + VT * β * t xd
t ch = (2.45)
VT * β
N u xe ch y trong chuy n ti p theo trong m t vòng là chuy n có hàng (hành trình
con thoi có hàng 2 chi u), th i gian xe ch y m t vòng là tv = 2 tch
N u xe ch y trong chuy n ti p theo trong m t vòng xe ch y xe r ng (hành trình
con thoi có hàng 1 chi u), th i gian xe ch y m t vòng là tv = tch + tk.h
V i các hành trình khách th i gian m t vòng tuỳ theo ñi u ki n c th ñ tính.
b. ð i v i phương ti n v n chuy n hành khách
Th i gian làm vi c trên ñư ng c a phương ti n v n chuy n hành khách ñ th c
hi n m t s chuy n, bao g m các thành ph n: khách lên xe b n ñ u, xe ch y quãng
ñư ng t nơi b n ñ u ñ n b n cu i thành ph n th i gian này bao g m: b n thân xe ch y
t b n ñ u ñ n b n cu i, th i gian ñ hành khách lên xu ng d c ñư ng, khách xu ng xe
t i b n cu i, k t thúc m t chuy n xe.
Th i gian xe ch y m t chuy n tch bao g m
tch = tñ + tdd + tc = tñc + tdd


NMTCVTOT • 84


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Trong v n t i hành khách thòi gian m t vòng thông thư ng b ng hai l n th i gian
m t chuy n (quãng ñư ng chi u ñi và chi u v b ng nhau) tv = 2 tch
3. Th i gian làm vi c trong ngày c a phương ti n v n t i
Th i gian làm vi c trong ngày c a phương ti n v n t i bao g m t t c các thành
ph n th i gian ho t ñ ng c a xe trong ngày. ð i v i phương ti n v n t i hàng hoá bao
g m: th i gian xe ch y trên ñư ng, th i gian x p d và th i gian chu n k t c a xe (th i
gian bàn giao xe gi a các ca, th i gian nh n…). ð i v i phương ti n v n t i hành khách
bao g m: th i gian xe ch y trên ñư ng, th i gian hành khách lên xu ng b n ñ u, b n
cu i, d c ñư ng và th i gian chu n k t c a xe (th i gian bàn giao xe gi a các ca, th i
gian nh n…)
Th i gian ho t ñ ng c a xe trong ngày là TH (gi )
ð i v i v n t i hàng hoá s chuy n xe ch y có hàng trong m t ngày:
TH TH * VT * β
Z CH = = (2.45)
t ch Lch + VT * β * t xd
Như v y mu n tăng s chuy n ph i tăng th i gian xe ho t ñ ng trong ngày TH
ho c gi m b t th i gian xe ch y m t chuy n. S chuy n xe ch y trong ngày thư ng
ñư c xác ñ nh theo kho ng cách v n chuy n ( ñây TH chưa xét ñ n th i gian xe ch y
quãng ñư ng huy ñ ng).
2.3.6. KHO NG CÁCH V N CHUY N, QUÃNG ðƯ NG XE CH Y CÓ
HÀNG TRONG M T CHUY N
Tr s trung bình c a chi u dài m t chuy n ñi có hàng ñư c xác ñ nh b ng t s
gi a t ng quãng ñư ng có hàng mà xe ñã ch y v i s chuy n tương ng. Tr s trung
bình này có th xác ñ nh cho m t xe ho c cho c ñoàn xe trong m t th i kỳ ho t ñ ng.

Lch =
∑L ch
ho c Lch =
∑ AD * Z * L
h ch ch
(2.46)
Z ∑ AD * Z
h ch

Khi xác ñ nh tr s trung bình c a ch tiêu chi u dài m t chuy n ñi có hàng ngư i
ta chưa xét ñ n tr ng t i và h s s d ng tr ng t i c a xe ñang s d ng kho ng cách
v n chuy n khác nhau. Song các nhân t này nh hư ng c ñ n tr s quãng ñư ng xe
ch y l n s chuy n th c hi n ñư c. Vì v y, xét các nh hư ng này thông qua chi u dài
trung bình v n chuy n m t t n hàng Lhh, nó ñư c xác ñ nh b ng t s gi a t ng lư ng
luân chuy n hàng hoá ∑ P v i t ng kh i lư ng hàng hoá v n chuy n ñư c ∑ Q .

Lhh =
∑P (2.47)
∑Q
Tr s trung bình c a hai ch tiêu Lch và Lhh có th khác nhau, nó ñư c phát sinh
b i s vi c d ng tr ng t i phương ti n không ñ ng nh t trên nh ng kho ng cách v n
chuy n cũng không ñ ng nh t. S chênh l ch c a hai ch tiêu này ñư c bi u th qua tr
s c a hai h s s d ng tr ng t i tĩnh và ñ ng. H s s d ng tr ng t i ñ ng γ d l n
hơn (ho c nh hơn) h s s d ng tr ng t i tĩnh γ t bao nhiêu l n thì kho ng cách v n


NMTCVTOT • 85


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
chuy n m t t n hàng Lhh cũng l n hơn (ho c nh hơn) chi u dài trung bình m t chuy n
ñi có hàng b y nhiêu l n.
Lhh γ d
= (2.48)
Lch γ t
N u v n chuy n hàng hoá ñư c th c hi n ch gi a hai ñi m thì kho ng cách v n
chuy n m t t n hàng và chi u dài bình quân m t chuy n ñi có hàng b ng nhau m c dù
tr ng t i và h s s d ng tr ng t i khác nhau.
2.4. NĂNG SU T C A PHƯƠNG TI N V N T I Ô TÔ
2.4.1. KHÁI NI M NĂNG SU T
* Năng su t: Là s lư ng s n ph m t o ra trong m t ñơn v th i gian, ho c s
th i gian làm ra m t ñơn v s n ph m.
* Năng su t c a phương ti n v n t i: Là s lư ng s n ph m v n t i ñư c t o ra
trong m t ñơn v th i gian; ñơn v th i gian ñó là gi , ngày, tháng, quý, năm.
Năng su t phương ti n v n t i ñánh giá b ng hai ch tiêu có liên quan m t thi t v i
nhau: Kh i lư ng v n chuy n tính b ng T n (WQ) và kh i lư ng hàng hoá luân chuy n
ñư c tính b ng T n.Kilômet (WP) trong m t ñơn v th i gian. Tr s c a hai ch tiêu này
ph n l n ph thu c vào kho ng cách v n chuy n. Kho ng cách v n chuy n càng nh thì
năng su t tính b ng t n càng l n, còn năng su t tính b ng T.Km càng nh và kho ng
cách v n chuy n càng l n thì k t qu ngư c l i. Ch tiêu kho ng cách v n chuy n không
ph thu c vào ho t ñ ng c a doanh nghi p v n t i ô tô, mà trái l i doanh nghi p v n t i
ô tô ph i t ch c khai thác phương ti n sao cho phù h p v i kho ng cách v n chuy n ñ
nâng cao hi u qu s n xu t.
Năng su t c a phương ti n v n t i ñư c tính cho 1 phương ti n v n t i ñ so sánh
kh năng v n chuy n c a t ng phương ti n khác nhau. Các phương ti n v n t i ñ c bi t
là phương ti n v n t i ô tô r t ña d ng và nhi u ch ng lo i, có r t nhi u lo i tr ng t i
khác nhau ñ phù h p v i nhu c u v n chuy n ña d ng c a các lo i hàng hoá. ð so
sánh kh năng v n chuy n c a các lo i phương ti n v n t i có tr ng t i khác nhau dùng
ch tiêu năng su t c a m t ñơn v tr ng t i. Có th tính năng su t c a c t xe hay m t
ñoàn xe.
2.4.2. NĂNG SU T C A PHƯƠNG TI N V N T I
1. Năng su t c a phương ti n v n t i hàng hóa
a. Năng su t c a phương ti n
* Năng su t gi : Sau m i chuy n ñi phương ti n hoàn thành m t quá trình s n
xu t v n t i, s n ph m mà nó làm ra trong chuy n.
QC = q * γ t (T n); PC = q * γ t * Lch (TKm) (2.49)
Trong m t vòng có th có m t ho c nhi u chuy n ñi có hàng, cũng có th có
nh ng ño n xe ch y không hàng xen k làm cho h s s d ng quãng ñư ng nh hơn 1.
Th i gian xe ch y m t chuy n tch bao g m th i gian xe lăn bánh và th i gian x p d .



NMTCVTOT • 86


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Lch
t ch = + t xd (2.50)
VT
N u ph i ch y m t ño n không hàng ñ th c hi n chuy n ti p theo thì quãng
L
ñư ng xe ch y chung là ch , bi n ñ i công th c ta có:
β
Lch + VT * β * t xd
t ch = (2.51)
VT * β
N u ñem chia s lư ng s n ph m c a m t chuy n cho th i gian m t chuy n ñi ta
s ñư c năng su t gi c a phương ti n. T ñó ta có hai công th c tính năng su t như
sau:
q * γ * VT * β
WQ g = (T/gi ) (2.52)
Lch + VT * β * t xd
q * γ * VT * β * Lch
WPg = (TKm/gi )
Lch + VT * β * t xd
* Năng su t ngày: M t ngày phương ti n ho t ñ ng v i th i gian TH gi thì năng
su t ñư c tính như sau:
WQng = WQg * TH (T / ngày) (2.53)
WPng = WPg * TH (TKm / ngày)
* Năng su t tháng: Năng su t tháng c a xe ñư c xác ñ nh
WQth = WQng * 30 * α vd (T/tháng) (2.54)
WPth = WPng * 30 * α vd (TKm/tháng)
* Năng su t năm: Năng su t năm c a xe ñư c xác ñ nh
WQn = WQth * 12 (T/ năm)
(2.55)
WPn = WPn * 12 (TKm/ năm)
b. Năng su t c a m t ñơn v tr ng t i
ð so sánh hai lo i xe có tr ng t i khác nhau, ngư i ta s d ng công th c tính
năng su t cho m t t n tr ng t i phương ti n:
WQ g γ * VT * β
WQT / Tg = = (T / T.gi ) (2.56)
q Lch + VT * β * t xd
WPg γ * VT * βLch
WPTKm / Tg = = (TKm / T.gi )
q Lch + VT * β * t xd
Tương t như th có th tính năng su t c a m t ñơn v tr ng t i cho m t ngày,
m t tháng và năm.


NMTCVTOT • 87


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
2. Năng su t c a phương ti n v n t i hành khách
a. Năng su t c a m t phương ti n
* Năng su t gi : Sau m i chuy n ñi phương ti n hoàn thành m t quá trình s n
xu t v n t i, s n ph m mà nó làm ra trong chuy n ñi là
Qc = q* γ * ηhk (Hành khách) (2.57)
Pc = q* γ * ηhk* Lhk (HK.Km)
Th i gian 1 chuy n xe:
LM
t ch = + t LX (2.58)
VT
tLX – th i gian lên xu ng c a hành khách t i ñi m ñ u cu i và d c ñư ng
LM – chi u dài c a hành trình v n chuy n
Lhk – chi u dài bình quân chuy n ñi c a hành khách (Km)
ηhk – h s thay ñ i hành khách
N u ñem chia s lư ng s n ph m trên cho th i gian m t chuy n ñi ta s ñư c
năng su t c a phương ti n. T ñó ta có hai công th c tính năng su t như sau:
q * γ * VT *η hk
WQ g = (HK/gi ) (2.59)
LM + VT * LLX
q * γ * VT * Lhk
WPg = (HK.Km / Gi )
LM + VT * t LX
* Năng su t ngày
M t ngày phương ti n ho t ñ ng v i th i gian TH gi thì năng su t ñư c tính
như sau:
WQng = WQg * TH (HK / ngày) (2.60)
WPng = WPg * TH (HK.Km / ngày)
* Năng su t tháng: Năng su t tháng c a xe ñư c xác ñ nh
WQth = WQng * 30 * α vd (HK / tháng) (2.61)
WPth = WPng * 30 * α vd (HK.Km / tháng)
* Năng su t năm: Năng su t năm c a xe ñư c xác ñ nh
WQn = WQth * 12 (HK / năm)
(2.62)
WPn = WPn * 12 (HK.Km / năm)
b. Năng su t c a m t ñơn v tr ng t i
ð so sánh hai lo i xe có tr ng t i khác nhau, ngư i ta s d ng công th c tính
năng su t cho m t gh xe:



NMTCVTOT • 88


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
WQ g γ * VT *η hk
WQHK / ghe. gio = = (HK / gh .gi ) (2.63)
q LM + VT * t LX
WPg γ * VT *η hk * Lhk
WPHK . Km / ghe. gio = = (HK.Km / gh xe gi )
q LM + VT * t LX
Trong ñó: – WQ HK / ghe. gio : Năng su t kh i lư ng v n chuy n c a 1 gh xe trong
1 gi (năng su t gh xe gi );
– WP . Km / ghe. gio : Năng su t lư ng luân chuy n hành khách c a 1
HK
gh xe trong 1 gi
Tương t như th có th tính năng su t c a m t ñơn v tr ng t i cho m t ngày,
m t tháng và năm
2.5. GIÁ THÀNH C A V N T I Ô TÔ
2.5.1. KHÁI NI M
– Chi phí: là t t c các kho n chi cho m t quá trình s n xu t nào ñó ñ làm ra m t
kh i lư ng s n ph m.
– Giá thành: là hao phí lao ñ ng s ng và lao ñ ng v t hoá (lao ñ ng quá kh )
ñư c k t tinh trong m t ñơn v s n ph m, ñư c bi u th b ng ñơn v ti n t . Giá thành là
m t trong nh ng ch tiêu ch t lư ng quan tr ng, nó ph n ánh t ng h p m i k t qu ho t
ñ ng kinh t c a doanh nghi p. B i l m i ưu như c ñi m trong quá trình t ch c qu n
lý s n xu t kinh doanh, s d ng các y u t ñ u vào cũng như các ngu n l c bên trong
và bên ngoài doanh nghi p ñ u ñư c ph n ánh vào giá thành.
Không ng ng nâng cao ch t lư ng và h giá thành s n ph m là yêu c u có tính
quy lu t trong quá trình phát tri n n n s n xu t hàng hoá. H giá thành là bi n pháp ch
y u ñ tăng l i nhu n và ngu n tích lu cho doanh nghi p, cho ngân sách Nhà nư c, t
ñó m r ng quy mô s n xu t kinh doanh và nâng cao ñ i s ng v t ch t tinh th n cho
ngư i lao ñ ng.
2.5.2. GIÁ THÀNH V N T I
ð h ch toán cho phí s n xu t và giá thành s n ph m ngư i ta có th s d ng
nhi u phương pháp khác nhau.
a. H ch toán giá thành theo ñ nh phí và bi n phí
Theo phương pháp này giá thành (S) ñư c tính toán như sau:
C cd × ∑ ADvd × TH + Cbd × ∑ Lchg
gio

S= (2.64)
∑P
C cd × ∑ ADvd + Cbd × ∑ Lchg
ngay

S=
∑P
gio
Trong ñó: Ccd – chi phí c ñ nh tính bình quân cho m t gi xe v n doanh;



NMTCVTOT • 89


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
ngay
C cd – chi phí c ñ nh tính bình quân cho m t ngày xe v n doanh;
∑ADvd – t ng ngày xe v n doanh;
Cbd – chi phí bi n ñ i tính bình quân cho 1 Km xe ch y (ñ ng / Km).
Trư c h t c n xác ñ nh m c chi phí c ñ nh tính bình quân cho m t gi xe ho t
ñ ng ho c 1 ngày xe v n doanh và m c chi phí bi n ñ i tính bình quân cho 1 Km xe
ch y sau ñó tính toán theo công th c trên. Phương pháp này thư ng ñư c dùng ñ xác
ñ nh chi phí và giá thành theo k ho ch trên cơ s ñ nh m c chi phí c ñ nh trong 1
ngày xe và chi phí bi n ñ i trên 1 Km xe ch y (theo th ng kê c a các năm trư c).
Ngoài ra phương pháp này còn ph c v cho m c ñích phân tích m i quan h gi a
chi phí, s n lư ng và giá thành s n ph m c a doanh nghi p.
b. H ch toán giá thành theo chi phí tr c ti p và chi phí gián ti p
Theo phương pháp này, trư c h t c n t p h p toàn b các lo i chi phí sau ñó phân
ra các lo i chi phí tr c ti p có liên quan ñ ng th i ñ n nhi u lo i s n ph m c a doanh
nghi p b i v y nó ñư c tính vào giá thành c a t ng lo i s n ph m thông qua vi c
phân b .
Mu n phân b c n ph i ch n tiêu th c phân b , phương pháp này thư ng dùng
ñ h ch toán giá thành th c t và giá thành h ch toán n i b .
c. H ch toán giá thành theo y u t chi phí (theo n i dung kinh t )
Theo phương pháp này giá thành ñư c h ch toán g m các y u t chi phí sau:
– Hao phí lao ñ ng s ng (V): Ti n lương, các kho n theo lương và b o hi m các
lo i cho ngư i lao ñ ng.
– Kh u hao tài s n c ñ nh (C1): Là ph n chi phí ñ bù ñ p l i nh ng kho n ñ u tư
ñã ng ra ñ t o ra tài s n c ñ nh.
– Chi phí v t tư ph tùng nguyên nhiên v t li u (C2).
– Các kho n chi phí khác (Ck): Thu , l phí…
V + C1 + C 2 + C K
S= (2.65)
∑P
Phương pháp này ñư c s d ng ch y u ñ phân tích ñánh giá l a ch n phương
án k t h p t i ưu gi a các y u t ñ u vào c a SXKD.
d. Phương pháp h ch toán giá thành theo kho n m c chi phí
Theo phương pháp này giá thành s n ph m bao g m các kho n m c chi phí có
cùng n i dung kinh t , thông thư ng bao g m các kho n m c sau: Các lo i thu ñánh
vào y u t ñ u vào c a s n xu t; các lo i phí bao g m l phí c u ñư ng b n bãi l phí
bán vé; các lo i b o hi m bao g m b o hi m xã h i y t c a ngư i lao ñ ng b o hi m
hàng hóa hành khách hành lý; ti n lương c a lái ph xe; nhiên li u; v t li u khai thác;
b o dư ng và s a ch a phương ti n; kh u hao cơ b n và s a ch a l n phương ti n v n
t i; săm l p; qu n lý phí…


NMTCVTOT • 90


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
2.5.3. XÁC ð NH GIÁ THÀNH THEO CÁC KHO N M C CHI PHÍ
Xác ñ nh giá thành v n t i ô tô theo các kho n chi phí bao g m các kho n m c chi
phí sau ñây:
1. Chi phí ti n lương và các kho n theo lương c a lái ph xe
a. Ti n lương
Kho n m c này bao g m các kho n chi tr lương cho lái xe tr c ti p tham gia vào
vi c v n chuy n.
* Lương cơ b n c a lái ph xe theo th i gian và theo s n ph m.
ð h ch toán kho n m c này dùng các phương pháp sau:
+ Tính toán tr c ti p theo ñơn giá ti n lương:
CTLLX = (CT × ∑ Q + CT . Km × ∑ P )× (1 + K P ) (2.66)

ho c: CTLLX = CT . Km × ∑ P × (1 + K p )
TH



Trong ñó: CTLLX – chi phí ti n lương trong giá thành.
CT; C T.Km – ñơn giá ti n lương c a lái xe tính cho 1 T n; 1T.Km
KP – h s ph c p lái ph xe.
TH
C T . Km – ñơn giá ti n lương t ng h p c a lái xe tính cho 1 T.Km.
+ Theo ñ nh m c lương khoán cho m t ñ ng doanh thu:
CTLLX = Ddång doanh thu × ∑ DT
L
(2.67)
L
Trong ñó: Ddong doanh thu – ñ nh m c ti n lương khoán cho m t ñ ng doanh thu.

∑DT – t ng doanh thu c a doanh nghi p.
+ Tính theo ti n lương bình quân.
CTLLX = LLXBQ x NLX x 12 (2.68)
Trong ñó: LLXBQ – ti n lương bình quân c a lái xe

N LX – t ng s lái xe
Ti n lương c a ph xe ch tính v i xe buýt, có th tính toán tr c ti p ho c l y theo
t l % lương lái xe (thông thư ng là 70 ÷ 80 %).
b. Các kho n ph c p t qu ti n lương c a lái ph xe
Các kho n ph c p bao g m: Ph c p ngành ngh , ph c p ñ c h i, ph c p khu
v c, ph c p trách nhi m, ph c p ñèo d c…
c. Các kho n ti n thư ng bao g m: Thư ng hoàn thành k ho ch, thư ng theo ch t
lư ng ph c v …



NMTCVTOT • 91


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
2. Các lo i b o hi m
* B o hi m tính theo lương
– B o hi m xã h i: Hi n nay quy ñ nh là 20% c a qu ti n lương trong ñó 15% do
ngư i s d ng lao ñ ng tr , 5% do ngư i lao ñ ng tr .
– B o hi m y t : Hi n nay quy ñ nh là 5% c a qu ti n lương trong ñó 4% do
ngư i s d ng lao ñ ng tr , 1% do ngư i lao ñ ng tr .
Như v y t ng s 19% qu ti n lương do doanh nghi p chi tr ñư c tính vào giá
thành s n ph m v n t i, 6% qu ti n lương ngư i lao ñ ng t chi tr và ñư c tr vào
ti n lương c a ngư i lao ñ ng.
* Các lo i b o hi m khác
– B o hi m phương ti n: Hi n tính theo 1% giá tr phương ti n;
– B o hi m hành khách, hành lý, hàng hoá trên xe;
– B o hi m tài s n: Thư ng b ng 1% giá tr tài s n.
3. Chi phí nhiên li u
Kho n m c này ch tính chi phí nhiên li u cho s n xu t v n t i, m c tiêu hao
nhiên li u (Qnl) Có th tính theo các phương pháp sau:
– Theo công th c 3 K:

Qnl =
∑L 1
chg × K1
+
∑P1
T . Km × K2
+ Zv × n × K3 (2.69)
100 100

Trong ñó: ∑Lchg – t
1
ng quãng ñư ng xe ch y chung quy ñ i ra ñư ng lo i 1;

∑ PT1.Km – t ng lư ng luân chuy n hàng hóa quy ra ñư ng lo i 1;
K1 – ñ nh m c nhiên li u tính bình quân cho 100km xe ch y không
t i;
K2 – ñ nh m c nhiên li u b xung cho 100 Tkm ñư ng lo i 1;
K3 – ñ nh m c nhiên li u cho 1 l n quay tr ñ u xe;
ZV – t ng s vòng xe;
N – s l n quay tr ñ u xe trong 1 vòng.
Chi phí nhiên li u ñư c tính:
C NL = Q NL × D NL
Trong ñó: Cnl – chi phí nhiên li u;
Dnl – ñơn giá nhiên li u (VND / lít)
Phương pháp này tính toán nhanh nhưng ñ chính xác không cao nên ñư c s
d ng ñ d toán chi phí và tính m c nhu c u v nhiên li u trong năm.


NMTCVTOT • 92


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
4. V t li u khai thác bao g m
– Chi phí d u nh n;
– Chi phí d u ñ ng cơ;
– Chi phí d u phanh;
– Chi phí d u chuyên d ng.
M c tiêu hao c a các lo i v t li u khai thác ñư c ñ nh m c theo % m c tiêu hao
nhiên li u chính. ð i v i xe d u t l là 4 ÷ 5 % ñ i v i xe xăng t l là 3 ÷ 4 %.
Q NL × M VLKT
QVLKT = (2.70)
100
M VLKT : T l % c a v t li u khai thác
Chi phí v t li u khai thác (CVLKT) ñư c xác ñ nh như sau:
CVLKT = QVLKT × DVLKT (2.71)

DVLKT – ñơn giá v t li u khai thác
5. Chi phí trích trư c săm l p
ð tính toán cho phí trích trư c săm l p ta có th dùng nhi u phương pháp.
– Phương pháp 1: Tính theo nhu c u v l p (NBl)

N BL =
∑ Lchg × n (2.72)
LDL
Trong ñó: LDL – ñ nh ng ch quãng ñư ng ñ i l p;
n: – s b l p l p ñ ng th i trên xe.
Chi phí săm l p (CSl) ñư c xác ñ nh như sau:
C SL = N BL × NG BL (2.73)
NGBL – nguyên giá b l p.
– Phương pháp 2: Tính theo m c trích trư c săm l p cho 1 Km xe ch y
1 Km NG BL NG BL
CSL = ×n− × ( n + 1) (2.74)
L§ L L§ xe
Trong ñó: nBL – s b l p l p ñ ng th i trên xe;
Lðxe – ñ nh ng ch quãng ñư ng ñ i xe (Km).
CSL = ∑ L1 × CSL
chg
1 Km
(2.75)
6. Chi phí BDKT và SCTX
Kho n m c chi phí này bao g m:
– Chi phí ti n lương và b o hi m cho công nhân làm BDSC;
– Chi phí v t tư ph tùng thay th trong BDSC;


NMTCVTOT • 93


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
– Chi phí qu n lý xư ng: Kh u hao thi t b nhà xư ng, chi phí ñi n nư c, lương
cho cán b qu n lý xư ng.
Kho n m c chi phí BDSC (CBDSC) có th tính theo phương pháp sau:
– Phương pháp tính toán tr c ti p:
CBDSC = C(TL + BHCN) + CVTPT + CQLX (2.76)
Trong ñó: C(TL + BHCN)– chi phí ti n lương và b o hi m cho công nhân BDSC;
CVTPT– chi phí v t tư ph tùng trong BDSC;
CQLX– chi phí qu n lý xư ng.
Chi phí ti n lương và b o hi m cho th BDSC ñư c xác ñ nh như sau:
C(TL + BHCN)= ∑TBDSC x CTLGi CN x (1+ 0,15) + CP (2.77)
Trong ñó: ∑TBDSC – t ng gi công BDSC;
CTLGi CN – ñơn giá ti n lương gi c a th BDSC;
CP – ph c p c a th BDSC.
Chi phí v t tư ph tùng cho BDSC ñư c tính như sau:

CVTPT = ∑ N Bdi × § M VTBDi +
∑L 1
chg
× §VTSCTX (2.78)
1000
Trong ñó: NBdi – s l n b o dư ng c p i;
ðMVTBDi – ñ nh m c v t tư cho m t l n b o dư ng c p 1 (VND);
ðMVTSCTX – ñ nh m c v t tư SCTX tính bình quân cho 1000Km xe
ch y.
Chi phí qu n lý xư ng thư ng ñư c l y theo t l % c a chi phí ti n lương th và
v t tư ph tùng cho b o dư ng s a ch a:
CQLX = (20 − 30)% × (CTL + CVTPT ) (2.79)
CVTPT : Chi phí v t tư ph tùng.
– Phương pháp tính theo ñ nh m c chi phí BDSC cho 1000 Km xe ch y.
S BDSC × ∑ Lchg
1000 Km

C BDSC = (2.80)
1000
1000 Km
Trong ñó: S BDSC – ñ nh m c t ng h p chi phí BDKT và SCTX cho 1000 Km xe
ch y.
ð nh m c chi phí BDSC có th tính riêng cho t ng c p BDKT và SCTX, cũng có
th tính chung cho t t c các c p BDKT và SCTX.




NMTCVTOT • 94


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
7. Kh u hao cơ b n phương ti n v n t i
a. Kh u hao
Kh u hao tài s n c ñ nh là bù ñ p v m t giá tr cho b ph n tài s n c ñ nh b
hao mòn, ñư c th c hi n b ng cách chuy n d n giá tr c a tài s n c ñ nh vào s n ph m
trong quá trình s d ng.
Kh u hao cơ b n ch y u nh m ñ m b o ngu n v n cho vi c tái s n xu t tài s n
c ñ nh, n u trích kh u hao th p hơn giá tr hao mòn th c t thì s không ñ v n ñ u tư
ñ tái s n xu t gi n ñơn, ngư c l i n u trích kh u hao quá m c hao mòn th c t s làm
cho giá thành tăng cao.
b. Phương pháp tính kh u hao
– Phương pháp tính kh u hao theo th i gian
Theo phương pháp này t l trích kh u hao không ñ i qua các năm (không ph
thu c vào m c ñ s d ng phương ti n). Giá tr trích kh u hao cơ b n (CKHCB) ñư c xác
ñ nh như sau:
M × NG PT
C KHCB = KHCB
TG
(2.81)
100
Trong ñó: M KHCB – m c trích kh u hao cơ b n theo th i gian (%);
NG PT – nguyên giá phương ti n.
Phương pháp tính kh u hao theo th i gian tính toán ñơn gi n, bu c các doanh
nghi p ph i nâng cao m c ñ s d ng phương ti n b i vì, n u có ít (ho c không) s
d ng v n ph i tính kh u hao. Tuy nhiên ñ chính xác không ñư c cao, tách r i m c ñ
hao mòn và giá tr kh u hao (ph n giá tr c a phương ti n chuy n vào giá thành).
– Kh u hao theo m c ñ s d ng
M KHCB × NG PT × ∑ L1chg
1000 Km

C KHCB =
QD
(2.82)
1000
QD
Trong ñó: C KHCB – kh u hao cơ b n tính theo quãng ñư ng;
1000 Km
M KHCB – m c trích kh u hao cơ b n tính cho 1000 Km.
Phương pháp này có ñ chính xác cao, m c kh u hao g n li n v i m c ñ s d ng
phương t ên, tuy nhiên tính toán c n chi ti t, ph c t p.
– Kh u hao theo hi u qu s d ng phương ti n:
Theo phương pháp này m c kh u hao s gi m d n theo th i gian s d ng song
ph i ñ m b o nguyên t c là t ng m c kh u hao trong su t th i kỳ tính kh u hao là
100%.
8. Chi phí s a ch a l n phương ti n v n t i
Tính toán tương t như kh u hao cơ b n, thông thư ng kho n m c chi phí SCL
b ng 50 ÷ 60 % kho n m c kh u hao cơ b n.




NMTCVTOT • 95


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
9. Các lo i phí và l phí
– Các tuy n ñư ng có thu phí;
– L phí c u phà: Tuỳ theo quy ñ nh c th c a t ng lo i c u và phà ñ i v i t ng
lo i xe;
– L phí b n bãi bao g m l phí trông gi xe, l phí xu t b n...;
– L phí bán vé (hi n nay l y t 2–5 % giá vé);
– B o hi m b t bu c ñ i v i phương ti n v n t i.
10. Chi phí qu n lý doanh nghi p
Bao g m nhi u ti u kho n m c nhưng ñ ñơn gi n ngư i ta phân ra làm 3 nhóm
chính:
– Chi phí ñ duy trì b máy qu n lý doanh nghi p;
– Các chi phí chung cho s n xu t;
– Các kho n chi phí s n xu t khác;
ð tính toán kho n m c này có th s d ng nhi u phương pháp khác nhau như
tính toán tr c ti p, tính toán theo t ng kho n m c sau ñó t ng h p l i.
– Tính theo t l % c a các kho n m c chi phí;
– Tính theo t l % c a doanh thu.
Sau khi tính ñư c các kho n m c chi phí ta ti n hành xác ñ nh giá thành theo t ng
kho n m c và t ng h p l i.
11. Các lo i thu ñánh vào y u t ñ u vào c a s n xu t
– Thu v n hay chi phí s d ng v n: Thu v n ñư c nhà nư c quy ñ nh theo t l
và ch tính theo ph n v n ngân sách c p ñ i v i các doanh nghi p nhà nư c. Tuy nhiên
m t s công trình ñ u tư t ngu n v n ngân sách nhưng ñ ph c v cho phúc l i công
c ng thì ñư c mi n thu v n.
– Thu ñ t (ho c ti n thuê s d ng ñ t): ðư c tính theo bi u thu quy ñ nh ñ i v i
t ng v trí ñ t và t ng khu v c, thu ñ t ch ñánh vào di n tích s d ng tr c ti p cho
ho t ñ ng SXKD không tính vào ph n ñ t cho các công trình phúc l i công c ng.
12. T ng chi phí
T ng chi phí trong v n t i ô tô ñư c tính b ng t ng các kho n m c trên
n

∑ CP = ∑ CPi
i =i
(2.83)

Trong ñó: ∑ CP – t ng chi phí v n t i

CPi – chi phí kho n m c th i (i = 1 => n)
13. Giá thành v n t i ô tô
Giá thành v n t i ô tô ñư c tính b ng t ng chi phí chia cho t ng s n ph m v n t i


NMTCVTOT • 96


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
SQ =
∑ CP (VND / t n ho c VND / HK) (2.84)
∑Q
SP =
∑ CP (VND / TKm ho c VND / HKKm)
∑P
Trong ñó: S Q – giá thành ñ v n chuy n 1 t n hàng ho c 1 hành khách

S P – giá thành ñ v n chuy n 1 TKm hàng ho c 1 HKKm


Chương 2
Câu 1: M c ñích c a vi c phân lo i phương ti n v n t i ôtô, các tiêu
th c phân lo i phương ti n v n t i ôtô ch y u hi n nay?
Câu 2: Các thông s cơ b n c a phương ti n v n t i ôtô? Nh ng
thông s nào c n ñ c bi t xem xét khi ñưa phương ti n v n t i ôtô ra ho t
ñ ng trên các tuy n ñư ng b ?
Câu 3: Như th nào là ch t lư ng kéo c a xe ôtô? Ch tiêu ñánh giá
ch t lư ng kéo? Các y u t giàng bu c ñ n ch t lư ng kéo c a ôtô?
Câu 4: Nh ng y u t nào nh hư ng t i an toàn ch y xe? Ch rõ
nh ng b ph n ch y u trong k t c u ôtô nh hư ng tr c ti p t i an toàn
v n hành c a nó?
Câu 5: Các ch tiêu ñánh giá hi u qu ho t ñ ng s n xu t c a ngành
v n t i ôtô? Ý nghĩa và cách xác ñ nh t ng ch tiêu? Trong các ch tiêu ñó
ch tiêu nào là nhóm ch tiêu ch t lư ng? Vì sao?
Câu 6: Năng su t? Phân bi t các lo i năng su t trong ngành v n t i
ôtô? Các y u t nh hư ng t i năng su t phương ti n v n t i? Bi n pháp
nâng cao năng su t phương ti n v n t i?
Câu 7: Các lo i chi phí trong v n t i? Nh ng chi phí nào ñư c phép
tính vào giá thành v n t i? Nh ng chi phí nào không ñư c tính vào giá
thành v n t i? Vì sao?
Câu 8: Xác ñ nh giá thành v n t i ôtô theo các ch tiêu khai thác k thu t?
Xác ñ nh giá thành theo các kho n m c chi phí (m c ñích cách xác ñ nh giá
thành trong


NMTCVTOT • 97


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Câu 9: Các y u t nh hư ng t i giá thành, các bi n pháp h giá
thành v n t i ôtô?
CHƯƠNG 3
T CH C V N T I HÀNG HOÁ B NG Ô TÔ



3.1. HÀNG HOÁ VÀ LU NG HÀNG TRONG V N T I
3.1.1. HÀNG HOÁ
1. Khái ni m và phân lo i
a. Khái ni m
– Hàng hoá: Hàng hoá là s n ph m c a n n kinh t qu c dân ñư c ñưa ra trao ñ i
và mua bán trên th trư ng.
– Hàng hoá v n t i: Hàng hoá trong v n t i là t t c các lo i nguyên v t li u, bán
thành ph m, thành ph m ti p nh n s di chuy n t nơi này ñ n nơi khác. Nói như v y ta
hi u hàng hoá trong v n t i r t ña d ng v giá tr , tính ch t, kích thư c, tr ng lư ng
th m chí v ý nghĩa c a chúng ñ i v i n n kinh t c a ñ t nư c cũng khác nhau.
b. Phân lo i hàng hóa v n t i
Phân lo i hàng hoá là công vi c c n thi t ñ i v i công tác t ch c v n t i, l a
ch n ki u phương ti n và b o qu n trong kho. Có nhi u cách phân lo i hàng hoá:
* Phân lo i theo bao bì: T t c các lo i hàng ñư c chia thành hàng có bao gói và
hàng không có bao gói. Bao bì c n thi t ñ b o qu n hàng hoá trong quá trình v n
chuy n. Có th có bao m m như bao v i, bao t i ñ ñ ng các lo i hàng h t nh như g o,
ñ , ngô...; bao c ng b ng g , kim lo i ñ ñ ng nh ng lo i hàng n ng, hàng cái l n ho c
nh nhưng c n b o qu n t t trong quá trình v n t i. Hàng không c n bao gói ch y u là
các lo i hàng ñ ñ ng.
* Phân lo i theo kích thư c: Chia ra hàng bình thư ng và hàng quá kh . Hàng
bình thư ng là hàng có kích thư c v a v i kích thư c thùng xe. Hàng quá kh là hàng
mà kích thư c c a nó vư t quá kích thư c cơ b n c a thùng xe (r ng quá 2,5 mét; cao
quá 3,8 mét khi x p hàng lên phương ti n; dài quá mép sau thùng xe hơn 2 mét). Hàng
quá kh còn bao g m c hàng quá dài khi v n chuy n nó ph i dùng xe chuyên dùng
như: G dài, c t ñi n, ñư ng ray, thép bó...
* Phân lo i theo tính ch t hàng hoá
Theo tính ch t hàng hoá khi v n chuy n ñư c phân theo các nhóm sau:
– Nhóm 1: Bao g m các lo i hàng hoá d cháy, d v , ch t n , nguy hi m…
– Nhóm 2: Hàng ch ng h ng, hàng ch ng h ng là nh ng hàng th c ph m tươi
s ng, chóng hư theo th i gian và nhi t ñ không khí.



NMTCVTOT • 98


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
- Nhóm 3: Hàng l ng là nh ng lo i hàng ch t l ng như: xăng d u và các ch t l ng
khác.
– Nhóm 4: Hàng có kích thư c và tr ng lư ng l n ñó là nh ng lo i hàng dài và
nh ng lo i hàng có tr ng lư ng l n, kích thư c quá kh .
– Nhóm 5: Hàng r i là nh ng hàng hoá r i không có bao bì ñư c ñ ñ ng như cát,
ñá, s i….
– Nhóm 6: Hàng thông d ng là hàng bao g m nh ng lo i hàng còn l i không
thu c 5 nhóm hàng ñã nêu trên.
* Phân lo i theo tính ch t nguy hi m chia hàng hoá ra làm 7 lo i:
Lo i 1: Hàng ít nguy hi m như v t li u xây d ng, hàng bách hoá, hàng thương
nghi p...
Lo i 2: Hàng d cháy như xăng, ñ nh a...
Lo i 3: Xi măng, nh a ñư ng, vôi...
Lo i 4: Ch t l ng d gây b ng như a xít, ki m, xút...
Lo i 5: Khí ñ t trong các bình ch a v a d cháy, d n .
Lo i 6: Hàng nguy hi m v kích thư c, tr ng lư ng (quá dài, quá n ng, quá r ng,
quá cao).
Lo i 7: Ch t ñ c, ch t phóng x , ch t n . Khi v n chuy n các lo i hàng nguy
hi m ph i có nh ng quy ñ nh c th .
* Phân lo i theo tính ch t v t lý hàng hoá chia ra 3 lo i: Hàng th r n, th l ng,
th khí. Tính ch t v t lý quan tr ng nh t c a hàng hoá là t tr ng c a nó. T tr ng c a
hàng hoá quy t ñ nh h s s d ng tr ng t i c a phương ti n. T tr ng c a hàng càng
th p thì h s s d ng tr ng t i c a xe càng th p.
* Phân lo i theo t tr ng c a hàng hoá
Trong v n t i cư c phí ñư c tính theo tr ng lư ng hàng hoá th c t ch t trên xe,
vì v y, ñ thu n l i cho vi c tính cư c v n t i, d a vào kh năng s d ng tr ng t i xe
c a các lo i hàng mà ngư i ta chia thành 5 lo i hàng như sau:
– Lo i 1: G m nh ng lo i hàng ñ m b o s d ng 100% tr ng t i phương ti n, ñó
là nh ng hàng hoá khi x p ñ y thùng xe theo thi t k quy ñ nh thì h s s d ng tr ng
t i c a xe b ng 1.
– Lo i 2: G m nh ng lo i hàng ñ m b o s d ng t 71 – 99% (trung bình tính là
80%) tr ng t i phương ti n.
– Lo i 3: G m nh ng lo i hàng ñ m b o s d ng t 51 – 70% (trung bình tính là
60%) tr ng t i phương ti n.
– Lo i 4: G m nh ng lo i hàng ñăm b o s d ng t 41 – 50% (trung bình tính là
50%) tr ng t i phương ti n.
– Lo i 5: G m nh ng lo i hàng ñ m b o h s s d ng tr ng t i xe nh hơn 40%
(trung bình tính là 40%).


NMTCVTOT • 99


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Khi l p bi u cư c phí v i 5 lo i hàng trên còn ph i xét thêm y u t giá tr c a
hàng hoá, hàng càng có giá tr cao thì cư c phí càng cao.
Các cách phân lo i hàng trên ch là tương ñ i, còn có th phân theo nhi u tiêu
th c khác n a. Vi t Nam danh m c hàng hoá ñư c th c hi n th ng nh t cho t t c
các phương th c v n t i ñ thu n ti n cho vi c th ng kê theo dõi s n lư ng. B ng danh
m c ñó bao g m 23 lo i hàng:
1. Than ñá
2. Xăng, d u m
3. Qu ng kim lo i
4. Máy móc d ng c
5. V t li u kim khí
6. Qu ng apatít
7. Phân bón
8. Hoá ch t
9. Xi măng
10. ð t ñá, cát s i
11. Vôi, g ch, ngói
12. G , v t li u g
13. Lâm th s n
14. Nông s n
15. Thóc, g o, b t
16. Ngô
17. Mu i
18. Th c ph m
19. V i
20. Bông và nguyên li u d t
21. Bách hoá
22. Súc v t s ng
23. Hàng khác.
2. M t s lo i hàng ch y u và yêu c u trong quá trình v n t i
* Hàng l ng – khô (theo tính ch t v t lý)
– V nguyên t c ñ i v i hàng l ng, n u không có bao bì thì ph i s d ng xe
chuyên d ng (xitéc). Các lo i hàng này trong quá trình v n chuy n không có yêu c u gì
ñ c bi t tr m t s lo i hàng l ng nguy hi m như xăng, d u khi v n chuy n ph i h n
ch t c ñ .
– Các lo i hàng khô r t ña d ng, các lo i hàng khô không có yêu c u ñ c bi t
trong quá trình v n chuy n tr m t s hàng có yêu c u c n b o qu n.
* Hàng d v – hàng d cháy n



NMTCVTOT • 100


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
– ð i v i hàng d v : quy ñ nh ñ i v i các hàng hoá này ph i có bao bì và các
bao bì có dán các nhãn hi u chuyên d ng. Ph i dùng v t li u lót ñ m gi a các l p hàng
ñ h n ch va ñ p, ch n ñ ng. Có nhi u lo i v t li u ñ ñ m lót các lo i này có th quy
ñ nh c th cho t ng khu v c hay t ng qu c gia.
– Lo i hàng d cháy n ñây là lo i hàng nguy hi m trong quá trình v n chuy n
x p d ph i h t s c c n th n, quá trình v n chuy n ph i ch y v i t c ñ th p, x p hàng
không ñư c x p v i kh i lư ng l n (không ñ t i), không ñư c ñi t ng xe m t mà ph i
ñi thành m t ñoàn v i m t kho ng cách an toàn. Th i gian v n chuy n r t kh t khe ví
d khi v n chuy n ch t phóng x ch ñư c x p d trong ñi u ki n không có ánh sáng, xa
khu dân cư, khu kinh t văn hoá.
* Hàng r i – hàng ñ ñ ng:
Thông thư ng các lo i hàng này là nh ng lo i hàng không nguy hi m, có th t o
ñi u ki n cơ gi i hoá x p d . ð i v i hàng r i trong quá trình v n chuy n có th không
có bao bì. Nhưng ñ c bi t ñ i v i hàng lương th c ph i có bao bì ñ ñ m b o ch t
lư ng và h n ch hao h t.
* Hàng thùng ch a (container) là nh ng lo i hàng x p trong container.
Vi c x p hàng trong container có yêu c u r t kh t khe. Thông thư ng container
ñư c s d ng nhi u l n trong quá trình v n chuy n b ng ñư ng bi n. Th i gian v n
chuy n dài do ñó có s chênh l ch nhi t ñ r t l n cho nên hàng trong container có hi n
tư ng ñi m sương làm nh hư ng ñ n ch t lư ng hàng hoá.
Yêu c u c a vi c ñóng hàng vào container
– ð i v i hàng hút m thì ph i ch ng m cho hàng ho c dùng các container
b o ôn.
– Tr ng tâm c a kh i hàng ph i trùng v i tr ng tâm c a container.
– N u x p cùng m t lúc nhi u lo i hàng khác nhau thì hàng n ng x p dư i
hàng nh .
– ðánh d u tr ng tâm c a container
* Hàng c ng k nh quá kh quá t i (hàng siêu trư ng siêu tr ng)




NMTCVTOT • 101


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Hình 3.1. V n chuy n tháp tách Propylene cho nhà máy l c d u Dung Qu t
– ð i v i hàng c ng k nh: Khi x p hàng ñ y thùng xe thì tr ng t i th c t nh
hơn ho c b ng 1 / 3 tr ng t i thi t k c a phương ti n v n t i (theo tiêu chu n Vi t
Nam).
– ð i v i hàng quá kh : vư t quá kích thư c c a thùng xe nghĩa là chi u r ng c a
hàng l n hơn 2,5 mét chi u dài l n hơn chi u dài c a thùng xe. Hàng hoá có chi u cao
c a kh i hàng tính t m t ñ t ñ n ñi m cao nh t c a kh i hàng l n hơn 3 mét.
– Hàng quá t i: thông thư ng các lo i hàng cái chi c là các lo i hàng hoá không
th tháo r i trong quá trình v n chuy n và có t tr ng hàng tương ñ i l n. Hàng cái
chi c có tr ng t i vư t quá tr ng t i thi t k c a phương ti n v n t i ho c vư t quá kh
năng ch u t i c a ñư ng và công trình trên ñư ng. ð v n chuy n các lo i hàng này c n
ph i h n ch t c ñ ch y xe.
Mu n v n chuy n các lo i hàng này ph i ñư c phép c a B Giao thông v n t i,
t t c liên quan ñ n chi phí v n chuy n ch hàng ph i tr .
Ngày 8 / 5 / 2007 tháp tách Propylene n ng 431 t n, dài 81 mét ñư ng kính ch
l n nh t r ng g n 9 mét ñã ñư c công ty v n t i ña phương th c B Giao thông v n t i
(Vietranstimex) v n chuy n thành công t c ng Dung Qu t v nhà máy l c d u s 1.
ðây là lo i hàng siêu trư ng siêu tr ng l n nh t ñư c v n chuy n t i Vi t Nam, hi n
công ty v n t i ña phương th c B Giao thông v n t i là doanh nghi p có ti m l c hàng
ñ u Vi t Nam trong lĩnh v c v n chuy n hàng siêu trư ng siêu tr ng v i 160 tr c
rơmoc và nhi u ñ u kéo, thi t b hi n ñ i có th v n chuy n nh ng ki n hàng dài ñ n
100 mét, n ng hàng ngàn t n.
* Các lo i hàng tươi s ng: bao g m rau, hoa qu , th c ph m…
Các lo i hàng này r t mau bi n ch t trong quá trình v n chuy n b i vì ch u nh
hư ng c a các ñi u ki n khí h u th i ti t.




NMTCVTOT • 102


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
ð v n chuy n các lo i hàng này có th dùng xe chuyên d ng ho c xe thông d ng
(v n chuy n trong th i gian ng n) các phương ti n ph i có h th ng thông gió, khi x p
hàng ph i c n th n.
Quy ñ nh ñ i v i các lo i hàng hoá v n chuy n b ng ô tô: T t c các hàng hoá v n
chuy n ñ u ph i có nhãn hi u, các nhãn hi u ñư c ghi trên bao bì. N u bao bì không ñ
ch thì ph i ghi vào gi y g i hàng. Các d ng nhãn hi u hàng hoá: Nhãn hi u thương
ph m: ñư c dán trên hàng hoá trên ñó ghi ngày s n xu t nơi s n xu t và các thông s
c a hàng hoá.
Nhãn hi u v n t i: ñư c dán trên bao bì v n t i, bao bì g m nhãn hi u g i hàng do
ngư i g i ghi, nhãn hi u v n t i do bên v n t i ghi.
3.1.2. LU NG HÀNG TRONG V N T I
1. Khái ni m
– Kh i lư ng, lư ng luân chuy n hàng hoá
Kh i lư ng hàng ñư c v n chuy n trong m t th i gian là t ng lư ng hàng ñư c
v n chuy n trong th i gian ñó tính b ng t n (vi t t t là T). Kh i lư ng hàng này ñư c
phương ti n chuyên ch ñi m t kho ng cách nh t ñ nh. Tích s c a kh i lư ng hàng v i
kho ng cách v n chuy n là lư ng luân chuy n hàng hoá (TKm).
– Lu ng hàng
S giao lưu hàng hoá gi a các khu v c v i nhau t o thành lu ng hàng, lu ng
hàng là s lư ng t n hàng ñư c v n chuy n theo m t chi u, trong v n t i hàng hoá quy
ư c chi u c a lu ng hàng là chi u nào có kh i lư ng hàng hoá l n hơn g i là chi u
thu n (chi u ñi), chi u nào có kh i lư ng hàng hoá nh hơn g i là chi u ngư c (chi u
v ).
– Công su t lu ng hàng
Kh i lư ng hàng v n chuy n qua m t m t c t trong m t ñơn v th i gian g i là
công su t lu ng hàng. Cư ng ñ v n chuy n là s t n hàng chuyên ch qua m t kilômét
c a tuy n ñư ng trong m t ñơn v th i gian. Cư ng ñ v n chuy n quy t ñ nh cư ng ñ
v n hành t c là s lư ng xe ô tô ch y qua trong ñơn v th i gian ñó.
Gi a các doanh nghi p, các cơ s trong m t khu v c ho c gi a các khu v c có s
trao ñ i hàng hoá v i nhau nên n y sinh quan h v n t i. Bi u hi n v t ch t c a m i
quan h ñó là kh i lư ng v n chuy n và lư ng luân chuy n hàng hoá.
Theo ñ c ñi m c a m i quan h v n t i, kh i lư ng và lư ng luân chuy n hàng
hoá phân ra kh i lư ng và lư ng luân chuy n trong n i b khu v c và gi a các khu v c,
chúng ta thư ng g i là v n chuy n n i t nh và v n chuy n liên t nh, ngày nay có v n
chuy n liên qu c gia. V n chuy n n i t nh kho ng cách ng n thư ng dư i 50 Km, còn
v n chuy n liên t nh kho ng cách dài hơn hàng trăm th m chí hàng ngàn Km. V n t i
liên t nh b ng ô tô ñang có khuynh hư ng tăng lên do v n t i ô tô phát huy ñư c nhi u
ưu ñi m và thích nghi cao hơn v i tính ch t c a n n s n xu t xã h i.
Không nh t thi t toàn b s n ph m c a xí nghi p s n xu t ñ u ñưa vào v n
chuy n, vì có th m t ph n s n ph m ñó ñư c dùng cho tiêu dùng n i b , ph n s n
ph m ñư c chuyên ch ñi m i là hàng hoá c a v n t i.



NMTCVTOT • 103


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
– Lô hàng
T ng h p t t c các lo i hàng hoá ñ v n chuy n theo m t hoá ñơn g i là lô hàng,
lô hàng nh là kh i lư ng c a nó ch t lên thùng xe không s d ng h t tr ng t i thi t k
c a phương ti n. Trong v n t i ô tô ph c v cư dân nh t là cư dân ñô th lô hàng nh r t
là ph bi n. ð v n chuy n các lô hàng nh thư ng s d ng các lo i phương ti n có
tr ng t i nh và r t nh .
2. Tính ch t c a hàng hoá trong quá trình v n t i
– V n chuy n l p: M t s n ph m có th ñư c v n chuy n nhi u l n, ví d v n
chuy n s n ph m t nhà máy ñ n t ng kho phân ph i, r i l i v n chuy n t t ng kho
phân ph i ñ n các ñ i lý bán l . Như v y ch m t t n s n ph m c a nhà máy s n xu t ra
nhưng qua hai l n v n chuy n như trên thì v n t i ñư c tính hai l n kh i lư ng v n
chuy n là 2 t n. Vi c v n chuy n nhi u l n m t kh i lư ng s n ph m t nơi s n xu t
ñ n nơi tiêu th ñư c g i là v n chuy n l p. Tính v n chuy n l p ph thu c vào lo i
hàng và cách th c phân ph i lo i hàng ñó c a xã h i và s phân b s n xu t. B n thân
vi c t ch c và phân công v n t i cũng làm cho tính v n chuy n l p thay ñ i.
H s v n chuy n l p ñư c tính b ng t s gi a t ng kh i lư ng hàng hoá qua các
l n v n chuy n t nơi s n xu t ñ n nơi tiêu dùng v i kh i lư ng hàng hoá t nơi s n
xu t ñưa ra v n chuy n. N u hàng hoá t nơi s n xu t ñ n nơi tiêu dùng ch qua m t l n
v n chuy n thì h s v n chuy n l p b ng 1; trong m ng lư i thương nghi p h s v n
chuy n l p có th ñ t ñ n 2 – 3. H s v n chuy n l p càng cao thì chi phí lưu thông
trong xã h i càng l n.
Qkl
ηL = (3.1)
Qvc
Trong ñó: ηL – h s v n chuy n l p;
Qkl – kh i lư ng hàng hóa c n v n chuy n;
Qvc – kh i lư ng hàng hóa v n chuy n trên phương ti n v n t i.
Do ñ c ñi m c a s n xu t và các ñi u ki n ngo i c nh khác, kh i lư ng v n
chuy n và lư ng luân chuy n hàng hoá thư ng không n ñ nh theo th i gian, thư ng
thay ñ i theo quý, tháng, th m chí theo ngày. S thay ñ i ñó t o ra mùa v n chuy n. H
s không ñ ng ñ u v kh i lư ng v n chuy n ñư c xác ñ nh theo công th c:
QT max Qn 12QT max
η kd = : = (3.2)
30 360 Qn

Trong ñó: QTmax – kh i lư ng v n chuy n c a tháng l n nh t (T n).
Qn – kh i lư ng hàng v n chuy n c năm (T n).
H s không ñ u v lư ng luân chuy n cũng tính tương t . H s không ñ ng ñ u
v kh i lư ng v n chuy n và h s không ñ ng ñ u v lư ng luân chuy n hàng hoá
trong năm có th không gi ng nhau ñ i v i toàn b n n kinh t và n u tính riêng cho
t ng ngành thì h s này l i càng khác nhau.


NMTCVTOT • 104


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Kh i lư ng v n chuy n không ñ ng ñ u, ñ c bi t là lư ng luân chuy n hàng hoá
không ñ ng ñ u làm cho công tác v n t i không nh p nhàng. Doanh nghi p v n t i ô tô
c n ph i kh c ph c s m t cân ñ i này b ng cách v n chuy n trư c th i h n, tăng gi
làm vi c c a phương ti n khi có h s không ñ ng ñ u l n, thay ñ i th i gian ñưa xe
vào b o dư ng s a ch a...
– Kh i lư ng v n chuy n lư ng luân chuy n và lu ng hàng ñ c trưng b ng tr s ,
cơ c u, th i gian khai thác và h s không ñ ng ñ u. Theo tr s c a kh i lư ng ngư i
ta phân ra v n chuy n kh i lư ng l n và v n chuy n hàng l .
3.2. HÀNH TRÌNH CH Y XE TRONG V N T I HÀNG HOÁ
3.2.1. KHÁI NI M
Hành trình ch y xe là ñư ng ch y khép kín c a xe ñ th c hi n nhi m v v n t i.
Do tính ch t và ñ c ñi m c a nhi m v v n t i khác nhau, ki u xe khác nhau nên
gi a ñi m giao nh n hàng hoá, hành trình c a xe ñ hoàn thành nhi m v v n t i cũng
khác nhau. ð c bi t là trong thành ph , ñi m giao nh n nhi u, m ng lư i ñư ng sá ph c
t p càng d th y hi n tư ng này.
Khi xe ch y trên nh ng hành trình khác nhau s ñ t ñư c nh ng ch tiêu công tác
khác nhau vì th vi c ch n hành trình ch y xe là r t c n thi t.
3.2.2. PHÂN LO I VÀ CÁC CH TIÊU C A HÀNH TRÌNH V N CHUY N
Có th t ch c ch y xe theo m t trong các hành trình sau ñây:
1. Hành trình con thoi
Hành trình con thoi là hành trình v n chuy n hàng hoá mà phương ti n v n
chuy n gi a hai ñi m trên cùng m t tr c. Hành trình con thoi có ba lo i:
a. Con thoi có hàng m t chi u
Trên tuy n AB xe x p hàng ñi m A v n chuy n hàng ñ n B d hàng sau ñó xe
ch y r ng (ch y không hàng) v B.

x d

B




Hình 3.2. Sơ ñ hành trình con thoi có hàng m t chi u.
Các ch tiêu công tác ch y u c a xe ch y trên hành trình bao g m:
– Quãng ñư ng có hàng: Lch = L AB (3.3)
– Chi u dài hành trình: LM = 2 × L AB (3.4)


NMTCVTOT • 105


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
– S chuy n có hàng trên hành trình b ng s l n x p d hàng: n = 1
– Th i gian xe ch y m t chuy n có hàng:
tch = tLB + tXD (3.5)
– Th i gian xe ch y 1 vòng:
Lch
tv = 2 × t LB + t XD ; tv = 2 + t XD (3.6)
VT
– Kh i lư ng hàng hoá v n chuy n trên hành trình:
Q = q × λT (T n) (3.7)
– Lư ng hàng hoá luân chuy n trên hành trình:
P = Q × Lch (TKm) (3.8)
– H s s d ng quãng ñư ng trong m t ngày: β = 0,5.
V i hành trình con thoi có hàng m t chi u không s d ng h t công su t c a
phương ti n cho nên hi u qu s d ng phương ti n th p, có m t s trư ng h p s d ng
lo i hành trình này như v n chuy n hàng hoá b ng xe chuyên dùng, xe ben…; hàng hoá
ch có m t chi u; v n chuy n hàng c p bách v th i gian.
b. Hành trình con thoi có hàng hai chi u

x d




d x

Hình 3.3. Sơ ñ hành trình con thoi có hàng hai chi u.
Trên tuy n AB xe x p hàng t i A, v n chuy n hàng ñ n B d hàng, sau ñó t i B
xe x p lo i hàng khác lên xe v n chuy n hàng v A d hàng k t thúc hành trình v n
chuy n. Trên hành trình này xe ch y c hai chi u ñ u có hàng, ñây là lo i hành trình
h p lý nh t, năng su t v n chuy n cao nh t.
Các ch tiêu công tác ch y u c a xe ch y trên hành trình như sau:
– Quãng ñư ng có hàng: Lch = 2 × L AB (3.9)
– Chi u dài hành trình: LM = 2 × L AB (3.10)
– S chuy n có hàng trên hành trình b ng s l n x p d hàng: n = 2
– Th i gian xe ch y m t vòng:
AB BA
tV = tCH + tCH



NMTCVTOT • 106


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
2 × Lch AB BA
tv = + t XD + t XD (3.11)
VT
AB
Trong ñó: tCH – th i gian chuy n xe ch y t A ñ n B;
AB
tCH – th i gian chuy n ch y t B ñ n A;
AB
t XD – th i gian x p d trong chuy n ñi t A ñ n B;
BA
t XD – th i gian x p d trong chuy n ñi t B ñ n A.
– Kh i lư ng hàng hoá v n chuy n trong m t vòng:
Q = q × (γ AB + γ BA ) (T n) (3.12)
Trong ñó: γAB – h s s d ng tr ng t i chi u t A ñ n B;
γBA – h s s d ng tr ng t i chi u t B ñ n A.
– Lư ng hàng hoá luân chuy n:
P = Q × Lch (T.Km) (3.13)
– H s s d ng quãng ñư ng trên hành trình: β = 1,0
.

x d x d x d

A B A B A B
C D C


d x d x d x

Hình 3.4. Sơ ñ hành trình con thoi m t ph n ñư ng v có hàng
c. Hành trình con thoi m t ph n ñư ng v có hàng
Trên tuy n AB chi u ñi xe x p hàng t i ñi m A v n chuy n hàng ñ n B d hàng,
chi u v có các trư ng h p sau: Xe x p hàng t i B v n chuy n hàng ñ n ñi m C trên
ñư ng v tr hàng t i C; xe ch y không hàng ñ n C x p hàng t i C v n chuy n hàng ñ n
A tr hàng; xe ch y không hàng ñ n C x p hàng v n chuy n ñ n ñi m D tr hàng. Hành
trình này g i là hành trình con thoi m t ph n ñư ng v có hàng.
Các ch tiêu công tác xe ch y trên hành trình (v i trư ng h p 1) như sau
– Quãng ñư ng có hàng: Lch = LAB + LBC (3.14)
– Chi u dài hành trình: LM = 2 x LAB (3.15)
– S chuy n có hàng trên hành trình b ng s l n x p d : n = 2
– Th i gian xe ch y m t chuy n.


NMTCVTOT • 107


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
tcAB = txAB + tlbAB + tdAB = tlbAB + txdAB (3.16)
AB
AB LCH AB
t C = + t XD
VT
tcBA = txBC + tlbBC + tdBC + tlbCA
AB
BA LCH BA
tC = + t xd
VT
– Th i gian xe ch y m t vòng
AB
2 × LCH AB BA
tv = + t xd + t xd (3.17)
VT
– Kh i lư ng hàng hoá v n chuy n trên hành trình
Q = q.(γAB + γBC) (T n)
(3.18)
Trong ñó: γAB – h s s d ng tr ng t i chi u t A ñ n B
γBC – h s s d ng tr ng t i chi u t B ñ n C
– Lư ng hàng hoá luân chuy n
P = QAB x LchAB + QBC x LchBC (T.Km)
(3.19)
– H s s d ng quãng ñư ng trong 1 vòng

LCH + LBC
AB
β= AB
CH
(3.20)
2 × LCH

Giá tr c a h s s d ng quãng ñư ng trong hành trình con thoi m t ph n ñư ng
v có hàng là: 0,5 ≤ β ≤ 1.
So sánh ba lo i hành trình con thoi trên ta th y: Lo i hành trình con thoi hai chi u
có hành có h s s d ng quãng ñư ng cao nh t, là lo i hành trình có năng su t cao
nh t. Lo i hành trình con thoi m t chi u có hàng h s s d ng quãng ñư ng th p nh t
nên năng su t cũng th p nh t.
2. Hành trình ñư ng vòng
– N u có nhi u ñi m giao nh n hàng hóa trên m t ñư ng mà xe ch y t o thành
m t ñư ng khép kín g i là hành trình ki u ñư ng vòng. Do v trí tương ñ i c a các
phương hư ng v n t i khác nhau nên hành trình ñư ng vòng cũng có nhi u d ng
khác nhau.
a. ðư ng vòng gi n ñơn




NMTCVTOT • 108


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
d B x




x
x d

A C
d x

Hình 3.5. Sơ ñ hành trình ñư ng vòng gi n ñơn
Khi ch y xe theo hành trình ñư ng vòng gi n ñơn các ch tiêu công tác c a tuy n
xác ñ nh như sau
– Quãng ñư ng có hàng: Lch = LAB + LBC + LCA (3.21)
– Chi u dài hành trình: LM = LABCA
– S chuy n có hàng trong hành trình b ng s l n x p d : n = 3
– H s s d ng tr ng t i γT', th i gian x p d txd' và chi u dài trung bình m t
chuy n ñi có hàng L'ch dùng cách tính bình quân ñ xác ñ nh.
– H s s d ng quãng ñư ng trong m t vòng

β=
∑L ch
(3.22)
∑ (L ch + L0 )
– Th i gian xe ch y m t vòng
 L'ch ' 
tv =  
 β × V + t xd  × n (3.24)
 0 T 
– Kh i lư ng hàng hoá v n chuy n trên hành trình
Q = n x q x γt ' (3.25)
– Lư ng hàng hoá luân chuy n trên hành trình
P = Q x Lch' (3.26)
Trong hành trình chung dùng hành trình ñư ng vòng gi n ñơn, h s s d ng
quãng ñư ng bi n ñ ng trong ph m vi r t l n. Khi ch y ki u ñư ng vòng n u h s s
d ng quãng ñư ng β < 0,5 thì nên dùng ki u con thoi m t chi u có l i hơn. Nói cách
khác n u như trong m t vòng mà ΣLo > ΣLch là không h p lý. Trái l i n u như nhi u
hành trình con thoi có th dùng m t hành trình ñư ng vòng ñ thay th mà nâng cao
ñư c h s β thì nên dùng ki u ñư ng vòng ñ thay th .


NMTCVTOT • 109


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
b. ðư ng vòng ki u thu th p phân ph i
Thu th p phân ph i là m t d ng ñư ng vòng, trên ñư ng vòng này có nhi u ñi m
x p ho c d hàng (như thu th p ho c phân phát bưu ki n, th c ph m...). Khi dùng ki u
hành trình này, trong m i vòng xe hoàn thành m t chuy n ñi.

C x d
B
x x
B d
d
A
D d C

x A
D

Ki u thu th p Ki u phân ph i

Hình 3.6. Sơ ñ hành trình ki u thu th p; phân ph i

Hành trình thu th p t A ñ n D: Xe x p hàng t i A ch y ñ n B x p thêm hàng
ch y ñ n C x p thêm hàng và ñ n D tr hàng.
Hành trình phân ph i t A ñ n D: Xe x p hàng t i A ch y ñ n B tr hàng ch y
ñ n C tr hàng và ñ n D tr h t hàng.
Các ch tiêu ch y u c a hành trình này xác ñ nh như sau
– H s s d ng tr ng t i: H s này thông thư ng ñư c xác ñ nh trung bình
Qmax
γ = (3.27)
2 × QTK
Qmax: S lư ng hàng x p lên ho c d xu ng l n nh t trong m t chuy n ho c m t
vòng c a hành trình thu th p ho c phân ph i
LM
tv = + ∑ t x( d ) (3.28)
VT
– Kh i lư ng hàng hoá luân chuy n trong m t vòng
n
Qv = Q1 + Q2 + Q3 +... = ∑ Qi
i =1
(3.29)

– Năng su t c a xe trong m t gi
Qng Png
WQ g = ; WPg = (3.30)
TH TH


NMTCVTOT • 110


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Khi th c hi n hành trình thu th p phân ph i ph i xem xét ñ n yêu c u c a quá
trình v n t i và hi u qu c a nó. ð hoàn thành cùng m t công vi c, n u như ch n hành
trình ki u con thoi thì làm cho năng su t th p tuy r ng vi c s d ng tr ng t i c a xe có
cao hơn ki u hành trình trùng thu th p phân ph i. ði u này ch ng minh m t cách rõ
ràng r ng vi c ch n hành trình ch y xe h p lý là h t s c quan tr ng.
Tuy r ng khi dùng hành trình thu th p phân ph i không có th ñ m b o s d ng
h p lý tr ng t i xe, nhưng khi lư ng hàng nh l i không có xe tr ng t i nh và r t nh
và khi hành trình có hình d ng ñ c bi t c n dùng hành trình ki u thu th p phân ph i.
3.3. CÔNG TÁC T CH C V N T I HÀNG HOÁ
Công tác t ch c v n t i hàng hoá bao g m r t nhi u n i dung có th khái quát
b ng sơ ñ sau ñây (tr 107):
3.3.1. ðI U TRA XÁC MINH VÀ KÝ K T H P ð NG V N CHUY N
HÀNG HOÁ
Công tác ñi u tra xác minh hàng hoá giúp xác ñ nh ñư c
– Kh i lư ng hàng hoá, lo i hàng gi a các ñi m hàng;
– Ch hàng giao nh n, kho ng cách v n chuy n;
– Th i gian giao nh n hàng hoá và các yêu c u trong v n chuy n: Yêu c u v th i
h n, yêu c u v cách b o qu n hàng hoá...
Sau khi ñi u tra hàng hoá ch hàng (có th là ch hàng giao ho c ch hàng nh n)
và ch phương ti n ký k t h p ñ ng v n chuy n. N i dung c th c a h p ñ ng v n
chuy n ñư c trình b y t i ph n 1.6.3
3.3.2. L P HÀNH TRÌNH V N CHUY N
Vi c l p hành trình trong v n chuy n hàng hoá có ý nghĩa r t quan tr ng, t o ñi u
ki n ñ tăng h s s d ng quãng ñư ng, tăng năng su t c a phương ti n v n t i hàng
hoá b ng ô tô. Trong n i dung này thư ng áp d ng mô hình và thu t toán gi i c a bài
toán v n t i.
1. N i dung các bư c l p hành trình v n chuy n hàng hoá (hàng kh i lư ng l n)
bao g m:
- Tìm ñư ng ñi ng n nh t gi a các ñi m trên m ng lư i giao thông;
- Xác ñ nh phương án phân ph i hàng hoá t i ưu gi a các ñi m giao nh n hàng;
- Xác ñ nh phương án ñi u xe r ng t i ưu;
- Xác ñ nh hành trình v n chuy n h p lý.
Trong n i dung này thư ng áp d ng mô hình và thu t toán gi i c a bài toán v n t i.
2. N i dung các bư c l p hành trình v n chuy n hàng hoá (hàng l ) bao g m:
- Xác ñ nh ñư ng ñi ng n nh t gi a các ñi m hàng trên m ng giao thông;
- Xác ñ nh phương án phân ph i hàng hóa t i ưu gi a các ñi m giao nh n hàng;



NMTCVTOT • 111


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
- Nhóm các ñi m hàng vào cùng 1 hành trình h p lý;
- X p x p h p lý trình t các ñi m hàng trong 1 vòng v n chuy n;
- B trí hành trình v n chuy n theo ñơn v v n t i.




NMTCVTOT • 112


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
ði u tra khai thác lu ng hàng L p k ho ch Ch ñ o th c hi n k Tính toán phân tích
– Ký h p ñ ng v n chuy n v nt i ho ch v n t i KQSXVT




L p L a ch n Xác ñ nh Xây Qu n lý
hành phân b các ch tiêu T ch c d ng ðưa xe
khai thác lao ñ ng ho t ñ ng
trình phương bi u ñ ra ho t
ch y xe ti n k thu t lái xe ch y xe ñ ng xe trên
ñư ng


ðK hàng hóa

ðK ñư ng sá
L a ch n sơ b
ðK t ch c k thu t

L a ch n chi ti t
ðK th i ti t khí h u



Năng CP nhiên Giá L i T su t l i
su t li u thành nhu n nhu n




NMTCVTOT
Sơ ñ 3.1. N i dung công tác t ch c v n t i hàng hóa




TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
107113
• 107
NMTCVTOT • 113
3.3.3. L A CH N PHƯƠNG TI N VÀ B TRÍ PHƯƠNG TI N VÀO HÀNH
TRÌNH
L a ch n phương ti n và b trí phương ti n vào hành trình bao g m 2 bư c

1. L a ch n sơ b phương ti n

ðây là bư c ki m tra ñ m b o s phù h p c a phương ti n v i các ñi u ki n
khai thác c th như ñi u ki n khí h u, ñìêu ki n hàng hóa, ñi u ki n ñư ng sá,
c li v n chuy n...

a. L a ch n theo ñi u ki n ñư ng sá

L a ch n theo ñi u ki n ñư ng sá là ch n các phương ti n ñ m b o các y u
t như: ñ m b o kh năng ch u t i c a ñư ng, kh năng leo d c, công su t ñ ng
cơ…

Qtruc < [q]

Trong ñó: Qtruc - tr ng t i c a phương ti n ñè lên tr c l n nh t
[q] - tr ng t i cho phép l n nh t c a ñư ng

Ta ph i tính toán, xem xét l c c n l n nh t trên ño n ñư ng mà phương ti n
ho t ñ ng ph i nh hơn ho c b ng l c kéo l n nh t c a xe và l c kéo l n nh t
c a xe ph i nh hơn l c bám c a bán xe v i m t ñư ng t c là:

P < Pk max < Pϕ
ψ


Pψ : L c c n l n nh t c a m t ñư ng lên phương ti n

Pkmax : L c kéo l n nh t mà phương ti n ñ t ñư c.

Pϕ : L c bám l n nh t c a xe lên m t ñư ng

Ch n xe theo ñi u ki n ñư ng sá ñ m b o phương ti n ho t ñ ng trên ñi u
ki n c th c a ñư ng

b. L a ch n theo ñi u ki n hàng hóa:

+ Căn c vào lo i hàng ñ ch n ra lo i s c ch a h p lý: Ch n lo i thùng
xe phù h p v i lo i hàng, ch n xe chuyên d ng ñ v n chuy n các lo i hàng có
yêu c u ñ c bi t.


NMTCVTOT • 114


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
+ Căn c vào ñ i tư ng v n chuy n: M i ñ i tư ng v n chuy n có yêu
c u và ñ c tính ñi l i khác nhau.

+ Căn c vào c ly v n chuy n: Căn c này giúp vi c ch n xe thích h p
hơn, ñ m b o ñ tin c y trong quá trình ho t ñ ng (v n chuy n ñư ng dài c n xe
có tính vi c ñã l n nhưng v n chuy n trong thành ph l i c n xe có kh năng
tăng t c nhanh)

L a ch n sơ b m i tìm ra lo i phương ti n có th ho t ñ ng ñư c trong
ñi u ki n khai thác c th , chưa tính ñ n hi u qu kinh t . V y ñ ñ m b o tính
hi u qu kinh t cao và l a ch n nh ng xe phù h p, ñ m b o v i yêu c u ñ t ra
c a m i tuy n ta ti n hành l a ch n chi ti t phương ti n.

2. L a ch n chi ti t phương ti n:

Hi u qu kinh t phương ti n ñư c ñánh giá b ng các ch tiêu như: Năng
su t phương ti n, giá thành s n ph m, tính kinh t nhiên li u, l i nhu n và m t
s ch tiêu khác.

a. L a ch n theo ch tiêu năng su t.
q * γ * VT * β
WQg = (T n/gi )
Lch + VT * β * t xd


Trong ñó:

WQg - năng su t phương ti n trong 1 gi (T n/gi )

Lch - quãng ñư ng có hàng

q - tr ng t i thi t k c a phương ti n

γ - h s s d ng tr ng t i

β - h s s d ng quãng ñư ng

t XD - th i gian x p d

Sau khi tính toán các ch tiêu và năng su t c a phương ti n ta ch n xe có
năng su t cao nh t vào hành trình v n chuy n

2. L a ch n theo tính kinh t nhiên li u

NMTCVTOT • 115


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Chi phí nhiên li u là m t trong nh ng y u t nh hư ng tr c ti p ñ n chi
phí v n t i, b i trong quá trình v n t i chi phí nhiên li u chi m t tr ng l n trong
chi phí v n t i. ð ñánh giá m c ñ tiêu hao nhiên li u thư ng dùng ñơn v
lít/100 km hay m c tiêu hao nhiên li u trên m t ñơn v s n ph m.

Ưu ñi m : Tính toán nhanh g n, ñơn gi n, ñ m b o tính kinh t nhiên
li u. Song không ph n ánh ñ ơc k t qu s n xu t v n t i và phương ti n cho tính
kinh t nh nhưng chưa ch c gái thành cho m t ñơn v s n ph m ñã nh .

M c tiêu c a ch tiêu này là xe nào cho chi phí nhiên li u nh nh t thì
ch n.

c. L a ch n theo ch tiêu giá thành
Giá thành s n ph m là s k t tinh c a lao ñ ng s ng và lao ñ ng quá kh
vào m t ñơn v s n ph m ñư c bi u hi n b ng ti n, ñ xác ñ nh ñư c giá thành
s n ph m ph i căn c vào các kho n m c chi phí.

Phương pháp này ph n ánh ñư c k t qu và hi u qu s n xu t kinh doanh
v n t i, tuy nhiên trong quá trình tính toán c n th i gian và chi ti t.

Sau khi tính toán ñư c giá thành s n ph m, phương ti n nào có giá thành
s n ph m th p thì ch n.

d. L a ch n theo ch tiêu l i nhu n.

L i nhu n là kho n chênh l ch gi a doanh thu và chi phí mà doanh nghi p b ra,
l i nhu n là m c tiêu cu i cùng c a doanh nghi p, ph n ánh hi u qu s n xu t
kinh doanh, ph n ánh m t cách t ng h p quá trình s n xu t kinh doanh.

L a ch n theo ch tiêu l i nhu n ph n ánh ñư c k t qu và hi u qu s n
xu t kinh doanh, vì l i nhu n là m c tiêu cu i cùng, m i doanh nghi p ho t ñ ng
ñ u mong mu n l i nhu n cao nh t cho nên ch tiêu này phương ti n nào cho l i
nhu n cao nh t thì ch n.

Ngoài ra còn có th l a ch n theo các tiêu th c khác như l a ch n theo
ch tiêu t s l i nhu n



NMTCVTOT • 116


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
M i ch tiêu có m t ưu như c ñi m riêng và ph m vi áp d ng nh t ñ nh.
Tùy vào t ng m c tiêu, ñ nh hư ng phát tri n c a doanh nghi p, ñ ng th i tùy
t ng trư ng h p mà l a ch n m t hay m t s nh ng ch tiêu ñ l a ch n phương
ti n cho phù h p, mang l i hi u qu cao nh t.


3.3.4. PH I H P HO T ð NG GI A V N T I VÀ X P D
T ch c ch y xe trên hành trình ph thu c r t nhi u vào ho t ñ ng c a các tr m
x p d hàng hoá, kh năng thông qua c a tr m x p d ph i phù h p v i s lư ng
phương ti n vào x p d m i ñ m b o cho quá trình v n t i ñư c liên t c nh p nhàng.
ði u ki n ñ cho ho t ñ ng c a phương ti n v n t i và máy x p d ñư c ñ u ñ n
nh p nhàng là nh p làm vi c c a tr m x p d ph i cân b ng v i kho ng cách th i gian
ch y gi a các xe ñ n tr m x p d (g i t t là nh p b ng th i).
Nh p làm vi c c a tr m x p (ho c d ) là th i gian ñ hai ôtô k ti p nhau x p
ho c d xong d i kh i tr m.
t x( d )
R= (3.31)
X x( d )
Kho ng cách th i gian ch y xe
T
I= v (3.32)
Av
Theo ñi u ki n trên ta có R = I
Tx( d ) T
Ho c = v (3.33)
X x( d ) Av
Trong ñó: R – nh p làm vi c c a tr m x p d ;
I – kho ng cách th i gian ch y xe;
Xx(d)– s ch x p(ho c d )trong tr m;
Av – s xe ñ n tr m x p ho c d .
Theo ñ ng th c trên có th xác ñ nh s lư ng ch x p ho c d c n thi t theo s
lư ng ôtô ho t ñ ng trên hành trình ho c xác ñ nh s lư ng ôtô ho t ñ ng theo s ch
x p d cho trư c.
t x( d ) × A x
X x( d ) = (3.34)
tx
X x ( d ) × tv
Av =
t x( d )
Trư ng h p trên m t hành trình qua nhi u tr m x p ho c d ho c v a x p v a d
hàng thì s lư ng ch x p d ñư c tính như sau:

NMTCVTOT • 117


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
ΣX = ΣXx + ΣXd + Σ Xxd (3.35)
Trong ñó: ΣXxd – s lư ng ch ñ ng th i x p d .
Ho t ñ ng nh p nhàng liên t c c a các ñi m x p d và phương ti n v n t i có th
b phá v do m t bên v n t i ho c x p d ng ng ho t ñ ng. ði u ñó gây nên s m t cân
b ng gi a nh p x p d và th i gian v n chuy n.Trong trư ng h p ngưng tr ñi m x p
d thì nh p x p d l n hơn, th i v n chuy n R > I, do ñó gây nên tình tr ng ôtô ph i ch
ñ i máy x p d . Ngư c l i khi I > R thì máy x p d ph i ch ôtô.
Ph n tính th i gian ch ñ i lãng phí và s ph thu c c a nó vào m t s ch tiêu
công tác c a xe và các ñi m x p d cho phép ta tìm ra các bi n pháp kh c ph c ñ gi m
th i gian ch ñ i lãng phí.
Khi R > I thì ôtô ph i ch ñ i x p(d ) m t kho ng th i gian ∆t = R – I (∆t l y giá
tr dương). Trư ng h p ngư c l i l y giá tr âm khi R < I.
3.3.4. XÁC ð NH CÁC CH TIÊU TRÊN HÀNH TRÌNH V N CHUY N
Trong hành trình v n chuy n c n xác ñ nh các ch tiêu sau
– Ch tiêu v quãng ñư ng: Quãng ñư ng có hàng, quãng ñư ng không hàng,
quãng ñư ng huy ñ ng; chi u dài hành trình;
– S chuy n có hàng trong hành trình;
– Ch tiêu v th i gian: Th i gian xe ch y có hàng; th i gian xe ch y không hàng;
th i gian xe ch y quãng ñư ng huy ñ ng; th i gian x p d hàng hoá; th i gian xe ch y
m t vòng; th i gian ho t ñ ng c a xe trong ngày...;
– H s s d ng tr ng t i;
– H s s d ng quãng ñư ng;
– Kh i lư ng và lư ng luân chuy n hàng hoá trên hành trình;
– Xác ñ nh s lư ng xe ho t ñ ng và s lư ng xe có ñ v n chuy n trên
hành trình...
3.3.5. BI U ð VÀ TH I GIAN BI U CH Y XE TRONG V N T I HÀNG
HOÁ
1. M c ñích tác d ng c a th i gian bi u và bi u ñ ch y xe
Th i gian bi u và bi u ñ ch y xe có tác d ng cho vi c t ch c qu n lý phương
ti n, lái xe, nâng cao hi u qu và ch t lư ng công tác c a phương ti n v n t i hàng hoá
ho t ñ ng theo hành trình.
Th i gian bi u ch y xe là nh ng tài li u ñ nh m c cơ b n v t ch c công tác v n
t i c a phương ti n ho t ñ ng trên hành trình; trong ñó quy ñ nh v th i gian x p d
hàng hoá; ph i h p gi a v n t i và x p d ; ch ñ ch y xe (th i gian lăn bánh, th i gian
ngh trên ñư ng c a lái xe), ch ñ lao ñ ng cho lái xe.
Bi u ñ ch y xe th hi n m i quan h gi a các lo i th i gian c a v n t i v i
quãng ñư ng xe ch y.




NMTCVTOT • 118


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
2. Xây d ng bi u ñ và th i gian bi u ch y xe
Các s li u c n thi t khi l p bi u ñ và th i gian bi u ch y xe
– Chi u dài hành trình.
– T c ñ k thu t cho t ng ño n (ñư c xác ñ nh theo ñi u ki n lu t Giao thông
hi n hành và theo ñi u ki n th c t c a ñư ng).
– Th i gian m t chuy n, m t vòng, th i gian ho t ñ ng trong ngày, th i gi ng p
d hàng hoá...
– Quãng ñư ng huy ñ ng.
– S lư ng xe ho t ñ ng trong ngày trên hành trình.
ð i v i v n t i hàng hoá b ng ô tô vi c xây d ng bi u ñ và th i gian bi u ch y
xe có ý nghĩa nh t ñ nh trong công tác qu n lý phương ti n v n t i.
3.4. M T S HÌNH TH C V N CHUY N HÀNG HOÁ B NG Ô TÔ
3.4.1. T CH C V N T I HÀNG HÓA B NG CONTAINER
1. Khái ni m và phân lo i container
a. Khái ni m
Container là m t công c ch a hàng, thư ng có d ng hình h p, ñư c làm b ng
kim lo i, ho c b ng g ; có kích thư c ñư c tiêu chu n hoá, ñư c s d ng nhi u l n và
có s c ch a l n.
Kích thư c c a container bao g m chi u r ng, chi u cao và chi u dài, các
container có chi u r ng, ch u cao như nhau, chi u dài c a container l n s là b i s c a
chi u dài container nh nh t. Các container do ñư c tiêu chu n hoá theo tiêu chu n
qu c t , phù h p v i kích thư c c a sơ mi rơmoóc, ñ ng th i có t n d ng kích thư c
c a phương ti n v n t i.
b. Phân lo i container
* Theo v t li u ch t o container
– Container b ng g
– Container b ng thép
– Container b ng nhôm
– Container b ng các v t li u khác như nh a, ch t d o...
* Theo c u trúc c a container
– Container kín, có c a hai ñ u
– Container kín, có c a hai bên
– Container thành cao – ñ ch hàng nh và c ng k nh
– Container h trên – có c a m t ñ u và trên h




NMTCVTOT • 119


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
– Container khung lo i container này không có mái, không có thành, không có
c a, dùng ñ ch các hàng hoá quá n ng, quá dài, c ng k nh, có hình thù b t kỳ
– Container m t ph ng – dùng ñ ch ô tô, hàng quá dài, quá n ng...
– Container có l thông hơi
– Container có h th ng thông gió
– Container cách nhi t
– Container có máy l nh
– Container b n ñ v n chuy n hàng l ng.
* Theo công d ng c a container, có các lo i
– Container hàng bách hoá
– Container hàng r i khô
– Container hàng l ng
– Container hàng ñ c bi t...
* Theo kích thư c bên ngoài: Trong v n t i qu c t ch y u s d ng các lo i
container b ng thép ho c nhôm có kích thư c (chi u dài, chi u r ng, chi u cao, tr ng
t i) ñã ñư c tiêu chu n hoá.
Các lo i container ñư c s d ng ph bi n hi n nay trong v n t i hàng hoá xu t
nh p kh u ñư c th hi n b ng sau:
B ng 3.2. Kích thư c và tr ng lư ng c a contarner

Chi u dài Chi u cao Chi u r ng Dung tích bên Tr ng t i t nh
(feet) (feet) (feet) trong (m3) (t n)
20 8 8 30,8 18
20 8’6” 8 33,1 21,7
40 8’6” 8 67,5 26,7
40 9’6” 8 76,2 26,5
45 9’6” 8 85,5 26,5

Trong các lo i trên, lo i có chi u dài 20 feet, chi u r ng và chi u cao 8 feet
(20 x 8 x 8) ñư c coi là ñơn v chu n, g i là “ñơn v tương ñương v i container 20
feet”, còn g i là TEU (Twenty Feet Equivalent Unit) ñ làm ñơn v ño lư ng trong v n
t i container.
2. Cơ s v t ch t k thu t c a h th ng v n t i container
a. Công c v n chuy n container
* Công c v n chuy n container b ng ñư ng bi n


NMTCVTOT • 120


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
ð v n chuy n container b ng ñư ng bi n ch y u là các lo i tàu container.
Hi n nay có các lo i tàu container ph bi n sau:
– Tàu bán container là nh ng tàu ñư c thi t k ñ v a ch container v a ch các
hàng hoá khác ;
– Tàu chuyên dùng ch container là lo i tàu thi t k ch ñ chuyên ch conainer,
trong h m và trên boong c a tàu này ñư c thi t k ñ c bi t ñ có th x p conainer
ch ng lên nhau thành nhi u hàng và v n chuy n m t cách an toàn.
* Công c v n chuy n container b ng ô tô
– ð v n chuy n conainer b ng ñư ng b ; ngư i ta dùng các lo i ô tô chuyên
d ng (có rơmoóc và các ch t hãm), trailer ho c dùng tractor k t h p v i s c–si
(shassis). S c si là m t b khung có c u t o ñ c bi t ñ có th x p và v n chuy n an
toàn conainer b ng ô tô.
– ð v n chuy n container trong khu v c bãi c ng, thư ng dùng xe nâng ho c c n
c u di ñ ng.
* Công c v n chuy n container b ng ñư ng s t
Trong v n t i ñư ng s t, s d ng các toa chuyên dùng ho c toa m t b ng các ch t
hãm ho c trailer (rơ moóc có bánh xe).
Có hai phương pháp v n chuy n container b ng ñư ng s t
– Phương pháp th nh t: x p conainer lên trailer (có bánh xe), sau ñó x p c
conainer trailer lên toa m t b ng (Flatcar);
– Phương pháp th hai: ch x p container lên toa xe.
N u ch ng hai container lên nhau trên toa xe ñ v n chuy n thì mang l i hi u qu
kinh t r t cao và M s d ng r t ph bi n.
b. Thi t b x p d container xu ng tàu
Thi t b x p d container xu ng tàu thư ng s d ng các lo i c n c u sau ñây:
– C n c u giàn (Gantry Crane), còn g i là c n c u khung: Là lo i c n c u c ñ nh
ñư c l p ñ t ñ c u container lên, xu ng tàu. Lo i c n c u Container hi n ñ i, có năng
su t x p d r t cao (40 TEU / gi ), có s c nâng t i 80 t n và có th x p container
cao ñ n hàng th 16 trên tàu.
– C n c u di ñ ng: là c n c u chuy n ñ ng ñư c trên ñư ng b (bánh hơi) hay
trên ñư ng ray, có s c nâng 80 t n, t m v i 41m, năng su t x p d t 25–30 TEU/ gi .
– C n c u c ñ nh.
3. Hi u qu c a v n t i container
Container ra ñ i ñư c coi là m t cu c Cách m ng trong v n t i vì nó là làm thay
ñ i nhi u m t không nh ng trong b n thân ngành v n t i mà còn trong nhi u ngành liên
quan khác có s d ng d ch v v n t i. V n t i hàng hoá b ng container có nhi u ưu



NMTCVTOT • 121


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
ñi m và mang l i nhi u l i ích không nh ng cho ngư i chuyên ch , ch hàng mà còn
cho toàn xã h i.
Hi u qu c a v n t i coantainer ñư c ñánh giá như sau
a. ð i v i ngư i chuyên ch
– Gi m th i gian x p d , tăng vòng quay c a phương ti n v n t i;
– Gi m giá thành v n t i do gi m ñư c chi phí làm hàng. ð i v i tàu container chi
phí làm hàng ch chi m 15% trên t ng chi phí v n t i so v i 55% c a tàu thư ng;
– Gi m các khi u n i v hàng hoá do hàng hoá ñư c v n chuy n an toàn hơn, b o
qu n ñư c hàng hoá t t hơn;
– T o ñi u ki n thu n l i cho vi c chuy n t i.
b. ð i v i ch hàng
– Gi m ñư c chi phí bao bì cho hàng hoá;
– Gi m m t mát hư h ng c a hàng hoá trong quá trình v n chuy n;
– Ti t ki m ñư c chi phí v n chuy n; k c chi phí b o hi m;
– Gi m th i gian v n chuy n, tăng t c ñ ñưa hàng.
c. ð i v i toàn xã h i
– Ti t ki m nguyên v t li u, chi phí trong quá trình v n t i;
– T o ñi u ki n thu n l i cho vi c cơ gi i hoá, tăng năng xu t x p d hàng hoá;
– Gi m ñư c chi phí các khâu c a quá trình v n t i t o ñi u ki n ñ gi m chi phí
lưu thông, h giá thành s n ph m;
– T o ñi u ki n ñ ti n t i hi n ñ i hoá cơ s v t ch t – k thu t c a ngành giao
thông v n t i trong m i nư c cũng như trên toàn th gi i;
– Góp ph n tăng năng su t lao ñ ng xã h i, nâng cao ch t lư ng ph c v c a
ngành v n t i;
– T o ra công ăn vi c làm m i;
– T o ñi u ki n thu n l i ñ th c hi n phương pháp v n t i tiên ti n và v n t i ña
phương th c.
4. T ch c chuyên ch hàng hoá b ng Container
a. Các phương pháp giao hàng b ng container
Vi c giao nh n hàng hoá xu t nh p kh u ñóng trong các container gi a ch hàng
và ngư i chuyên ch cùng ñ ng th i gi a ngư i bán và ngư i mua có nh ng ñi m khác
v i giao nh n hàng hoá thông thư ng v ñ a ñi m giao hàng, v vi c phân chia chi phí
và r i ro, v trách nhi m c a các bên...
Khi g i hàng hoá b ng container, ph thu c vào lo i lô hàng mà có các phương
pháp giao nh n khác nhau như sau



NMTCVTOT • 122


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
* Phương pháp nh n nguyên, giao nguyên
Hàng nguyên là lô hàng c a m t ngư i g i hàng, có kh i lư ng tương ñ i l n, ñòi
h i ph i x p trong nhi u container.
Nh n nguyên, giao nguyên t c là ngư i chuyên ch nh n nguyên t ngư i g i
hàng nơi ñi và giao nguyên cho ngư i nh n nơi ñ n.
Theo phương pháp này, chi phí ñóng hàng vào và d hàng ra kh i container ñ u
thu c ch hàng (ngư i g i hàng ho c ngư i nh n hàng).
* Phương pháp nh n l , giao l
Hàng l là lô hàng c a m t ngư i g i hàng có kh i lư ng nh không ñ ñóng
trong m t container. Nh n l giao l t c là ngư i chuyên ch nh n l t ngư i g i hàng
và giao l cho ngư i nh n hàng. Phương pháp này khác phương pháp nh n nguyên, giao
nguyên ch :
ð a ñi m giao nh n hàng hoá là chi phí ñóng hàng vào và d ra kh i container ñ u
do ngư i chuyên ch ch u và trong th c t ñã xu t hi n m t d ch v g i là d ch v gom
hàng mà chính ngư i chuyên ch (hãng tàu) ñã ñ m nh n luôn d ch v này.
Gom hàng là vi c bi n các lô hàng l thành hàng nguyên ñ g i ñi nh m ti t ki m
chi phí v t t i – là m t d ch v không th thi u ñư c trong v n t i container.
* Phương pháp nh n l , giao nguyên
Phương pháp này ñư c s d ng khi m t ngư i g i hàng c n g i hàng cho nhi u
ngư i nh n t i m t nơi ñ n.
* Phương pháp nh n nguyên, giao l
Phương pháp này ngư c l i v i phương pháp nh n l giao nguyên, t c là ngư i
chuyên ch khi nh n thì nh n nguyên container t ch hàng và có th c p nhi u B / L
tương ng v i s lư ng ngư i nh n.
T i nơi ñ n ngư i chuyên ch s giao l cho t ng ngư i nh n t i CFS.
T th c ti n giao nh n hàng hoá v n chuy n b ng container gi a ngư i v n t i và
ch hàng, cũng ñ ng th i gi a ngư i bán và ngư i mua (ngư i v n t i thay m t ngư i
mua nh n hàng).
b. Cư c phí trong v n t i container
Trong v n t i container, giá cư c, cách tính cư c, thành ph n ti n cư c cũng có
nh ng ñi m khác so v i v n chuy n hàng hoá thông thư ng. Các kho n chi ph i b ra
trong v n t i container g m 2 ph n: cư c phí và ph phí.
* Cư c phí: Cư c phí là kho n ti n mà ch hàng ph i tr cho ngư i chuyên ch
ñ v n chuy n container t nơi này ñ n m t nơi khác.
– Giá cư c tính theo container nhưng ch áp d ng cho m t s m t hàng nh t ñ nh.
ðơn v tính c a lo i cư c này là container, mà không ph thu c vào kh i lư ng
hàng hoá x p trong container.




NMTCVTOT • 123


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
– Cư c áp d ng cho t t c các lo i hàng: Theo giá cư c này, tât c hàng hoá khác
nhau ñóng trong m t container hay m t lô ñ u ñư c tính theo m t m c cư c như nhau
mà không phân bi t hàng giá tr cao hay giá tr th p.
– Cư c tính theo h p ñ ng có kh i lư ng l n: ðây là m t lo i cư c ưu ñãi dành
cho các ch hàng có kh i lư ng l n container g i trong m t th i gian nh t ñ nh. Kh i
lư ng container g i càng nhi u, giá cư c càng th p.
– Cư c tính theo TEU: Theo ñó, giá cư c cho m t TEU trên m t tuy n ñư ng v n
chuy n nào ñó. Cư c tính theo TEU còn ph thu c vào vi c ai cung c p container. N u
container do ngư i chuyên ch c p thì giá cư c s cao hơn là container do ngư i g i
hàng c p
– Cư c tính theo container: Là ti n cư c cho vi c v n chuy n m t container 20’
ho c 40’ trên m t tuy n ñư ng nào ñó.
* Ph phí trong v n t i container
Ph phí là m t kho n ti n mà ch hàng ph i tr thêm cho ngư i v n t i và các cơ
quan h u quan ngoài ti n cư c, bao g m các kho n sau:
– Chi phí b n bãi: Là kho n ti n tính theo container ph i tr cho c ng khi
container x p d qua c ng (kho ng 30 USD / container).
– Chi phí d ch v hàng l : ðây là kho n ph phí mà ch hàng ph i tr khi g i
hàng l cho vi c giao nh n, ñóng gói, niêm phong, lưu kho, d hàng ra kh i container,
giao hàng...
– Chi phí v n chuy n n i ñ a
– Chi phí nâng lên, ñ t xu ng, di chuy n, s p x p container trong kho bãi
– Ti n ph t ñ ng container
Là kho n ti n mà ch hàng ph i tr cho hãng tàu do vi c không nh n, rút hàng và
tr container theo ñúng th i gian giao hàng ghi trong thông báo hàng ñ n. Thông thư ng
các ch tàu dành cho ch hàng t 5 – 7 ngày ñ u tiên k t ngày s n sàng giao hàng ghi
trên thông báo hàng ñ n, ñ nh n hàng mà không ph i ch u ti n ph t.
– Ph phí giá d u tăng: Là m t lo i ph phí mà hãng tàu s thu thêm khi giá d u
(nhiêu li u) trên th trư ng tăng quá cao.
– Ph phí do s bi n ñ ng c a ti n t : Khi t giá c a các ñ ng ti n bi n ñ ng làm
cho ch tàu b thi t, ch tàu s thu thêm ph phí ñ bù vào.
3.4.2. V N CHUY N ðA PHƯƠNG TH C
1. Khái ni m và ñ c ñi m c a v n t i ña phương th c
a. Khái ni m
VTðPT qu c t là m t phương pháp v n t i trong ñó hàng hoá ñư c v n chuy n
b ng hai hay nhi u phương th c v n t i khác nhau, trên cơ s m t ch ng t v n t i, m t
ch ñ trách nhi m và ch m t ngư i ch u trách nhi m v hàng hoá trong su t hành trình
chuyên ch t m t ñ a ñi m nh n hàng nư c này ñ n m t ñ a ñi m giao hàng
nư c khác.


NMTCVTOT • 124


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
b. ð c ñi m
VTðPT qu c t có nh ng ñ c ñi m khác bi t so v i phương pháp v n t i truy n
th ng.
– Có ít nh t hai phương th c v n t i tham gia
– Trong hành trình VTðPT ch s d ng m t ch ng t . Ch ng t ñó có th có
nh ng tên g i khác nhau như: Ch ng t VTðPT; v n ñơn v n t i liên h p.
– Trong hành trình VTðPT ch có m t ngư i ch u trách nhi m v hàng hoá trư c
ngư i g i hàng ñó là ngư i kinh doanh VTðPT g i là MTO, MTO ph i ch u trách
nhi m v hàng hoá k t khi MTO ñã nh n hàng ñ ch t i nơi ñi cho ñ n khi ñã giao
xong hàng cho ngư i nh n nơi ñ n.
– MTO ch u trách nhi m ñ i v i hàng hoá theo m t ch ñ trách nhi m nh t ñ nh;
Ch ñ trách nhi m ñó có th là ch ñ trách nhi m th ng nh t ho c ch ñ trách nhi m
t ng ch ng tuỳ theo s tho thu n c a hai bên.
– Nơi nh n hàng ñ ch hàng và nơi giao hàng trong VTðPT qu c t thư ng
nh ng nư c khác nhau.
– Trong VTðPT hàng hoá thư ng ñư c v n chuy n b ng nh ng công c v n t i
như Container, trailer, pallet...
Ưu ñi m c a VTðPT là kh năng v n t i t c a ñ n c a thông qua vi c s d ng
nh ng công ngh m i nh t trong v n t i và thông tin, m t ñ u m i duy nh t, m t ch ng
t duy nh t, nh ng th t c xu t nh p kh u và h i quan ñơn gi n nh t nh m gi m ñ n
m c th p nh t chi phí b ra.
2. Các hình th c c a VTðPT
VTðPT là s k t h p c a hai ho c nhi u phương th c v n t i sao cho thu n ti n
và mang l i hi u qu kinh t cao. Th c ti n VTðPT qu c t thư ng có các hình th c k t
h p ho c theo các h th ng sau ñây.
a. V n t i hàng không – V n t i ô tô
D ch v nh n và giao c a v n t i ô tô thư ng g n li n v i v n t i hàng không. Tuy
v y v n t i ô tô ñư ng dài ngày càng ñư c s d ng nhi u Châu Âu và M nh m ph c
v cho các hãng hàng không có các tuy n bay qua Thái Bình Dương, ð i tây Dương
ho c n i li n các l c ñ a.
b. V n tài ñư ng s t – V n t i ô tô
ðây là s k t h p gi a tính an toàn và t c ñ c a v n t i ñư ng s t v i tính cơ
ñ ng c a v n ñ ng ô tô. Theo phương pháp này hàng hoá ñư c ñóng gói trong các
trailer và ñư c các tractor kéo ñ n các ga xe l a. T i các ga xe l a các trailer ñư c kéo
lên toa xe m t b ng và ch ñ n ga ñ n. T i ga ñ n, các tractor l i kéo các trailer xu ng
và ch ñ n nơi ñ giao cho ngư i nh n hàng.
c. V n t i ñư ng s t – v n t i ô tô – v n t i thu n i ñ a – v n t i bi n ho c ñư ng s t
– ô tô – v n t i thu n i ñ a




NMTCVTOT • 125


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Ki u k t h p này thư ng ñư c dùng khi hàng hoá ñư c v n chuy n b ng ñư ng
bi n t m t nư c này ñ n m t nư c khác. Các phương th c v n t i khác như ñư ng b ,
ñư ng s t... ñư c s d ng ñ chuyên ch hàng hoá t m t trung tâm trong n i ñ a c a
m t nư c ñi ra c ng và t c ng c a nư c ñ n v các trung tâm tiêu th trong n i ñ a.
3. Hi u qu c a v n t i ña phương th c
VTðPT ra ñ i mang l i hi u qu to l n cho các bên tham gia quá trình v n t i
(ngư i v n t i, ch hàng, ngư i giao nh n...) và cho xã h i. Hi u qu c a VTðPT là
t ng h p c a nh ng ưu ñi m, l i ích c a vi c chuyên ch hàng hoá b ng Container, c a
vi c gom hàng và c a phương pháp v n chuy n ñi su t phương pháp v n chuy n ñi su t
có nh ng ưu ñi m, l i ích sau ñây:
– T o ra m t ñ u m i duy nh t trong vi c v n chuy n t c a ñ n c a. Ngư i g i
hàng ch c n quan h v i m t ngư i duy nh t là MTO trong m i vi c liên quan ñ n v n
chuy n hàng hoá b ng nhi u phương th c v n t i khác nhau, k c vi c khi u n i ñòi
b i thư ng m t mát, hư h ng c a hàng hoá.
– Tăng nhanh th i gian giao hàng.
ð t ñư c ñi u này do gi m ñư c th i gian chuy n t i và th i gian hàng hoá ph i
lưu kho t i các nơi chuy n t i nh có k ho ch và ph i h p nh p nhàng gi a các phương
th c v n t i t o thành m t thao tác duy nh t (single operation). Trên nhi u tuy n ñư ng
VTðPT t ng th i gian v n t i ñư c gi m ñáng k so v i v n t i ñơn phương.
– Gi m chi phí v n t i: Nh s k t h p hai hay nhi u phương th c v n t i mà
gi m ñư c nhi u chi phí và th i gian v n t i, ñ c bi t vi c k t h p gi a v n t i ñư ng
bi n và v n t i hàng không ñang ñư c nhi u công ty s d ng.
– ðơn gi n hoá ch ng t và th t c: VTðPT s d ng m t ch ng t duy nh t là
ch ng t VTðPT ho c v n ñơn VTðPT. Các th t c h i quan và quá c nh cũng ñư c
ñơn gi n hoá trên cơ s các Hi p ñ nh, Công ư c qu c t ho c khu v c, hai bên hay
nhi u bên.
– VTðPT t o ra ñi u ki n t t hơn ñ s d ng phương ti n v n t i, x p d và cơ s
h t ng, ti p nh n công ngh v n t i m i và qu n lý hi u qu hơn h th ng v n t i.
– VTðPT t o ra nh ng d ch v v n t i m i, góp ph n gi i quy t công ăn vi c làm
cho xã h i.
Tuy v y, vi c phát tri n VTðPT ñòi h i ph i ñ u tư nhi u cho cơ s h t ng như
ñư ng xá, c u c ng, ga, c ng, b n bãi, tr m ñóng gói giao nh n Container, phương ti n
v n chuy n, x p d ... ðây là m t tr ng i l n ñ i v i các nư c ñang phát tri n.
4. T ch c chuyên ch hàng hoá b ng VTðPT – ngư i kinh doanh VTðPT
a. Ngư i kinh doanh VTðPT
Ngư i kinh doanh VTðPT trong VTðPT ch có m t ngư i ph i ch u trách
nhi m v hàng hoá trong toàn b hành trình. Ngư i ñó là ngư i kinh doanh VTðPT
(MTO), có các lo i MTO sau ñây
* MTO có tàu: Lo i này bao g m các ch tàu bi n, kinh doanh, khai thác tàu bi n
nhưng m r ng kinh doanh c d ch v VTðPT t c là ñóng vai trò MTO. Các ch tàu



NMTCVTOT • 126


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
này thư ng không s h u và khai thác các phương ti n v n t i ñư ng b , ñư ng s t,
ñư ng hàng không mà ph i ký h p ñ ng ñ thuê ch trên các ch ng ñó.
* MTO không có tàu: Lo i này có th do nh ng ngư i sau ñây cung c p d ch v :
– Ch s h u m t trong các phương ti n v n t i khác không ph i là tàu bi n như ô
tô, máy bay... nhưng l i cung c p d ch v v n t i ñi su t. Tàu bi n và lo i phương ti n
v n t i nào mà h không có thì ph i ñi thuê.
– Nhưng ngư i kinh doanh nh ng d ch v liên quan ñ n v n t i như b c d , kho
hàng.
– Nh ng ngư i chuyên ch công c ng không có tàu, nh ng ngư i này không kinh
doanh tàu bi n nhưng l i cung c p d ch v VTðPT thư ng xuyên, k c vi c gom hàng,
trên nh ng tuy n ñư ng nh t ñ nh (ph bi n M ).
– Ngư i giao nh n, xu th hi n này là ngư i giao nh n không ch làm ñ i lý mà h
còn cung c p d ch v v n t i, ñ c bi t VTðPT, t c là h ñóng vai trò MTO.
b. Ch ng t VTðPT
* Ch ng t VTðPT là m t ch ng t ch ng minh cho m t h p ñ ng VTðPT, cho
vi c nh n hàng ñ ch c a MTO và cho vi c cam k t c a MTO giao hàng phù h p v i
các ñi u ki n, ñi u kho n c a h p ñ ng.
* N i dung c a ch ng t VTðPT: Ch ng t VTðPT ph i có các chi ti t sau ñây:
– Tính ch t chung c a hàng hoá, nh ng ký mã hi u chính ñ nh n d ng hàng hoá.
Tính ch t nguy hi m c a hàng hoá n u có, s lư ng ki n, tr ng lư ng c bì và nh ng
chi ti t khác do ngư i g i hàng cung c p.
– Tình tr ng bên ngoài c a hàng hoá
– Tên và tr s kinh doanh chính c a MTO
– Tên ngư i g i hàng
– Ngư i nh n hàng, n u do ngư i g i hàng ch ñ nh
– Ngày và nơi mà MTO nh n hàng ñ ch
– Nơi giao hàng
– Ngày và th i h n giao hàng n u có tho thu n gi a các bên
– Ch ng t VTðPT là lưu thông ñư c hay không lưu thông ñư c
– Ngày và nơi c p ch ng t VTðPT
– Ch c ký c a MTO ho c ngư i ñư c MTO u quy n
– Ti n cư c cho m i phương th c v n t i n u có tho thu n ho c ti n cư c do
ngư i nh n tr
– Hành trình VTðTP, các phương th c v n t i tham gia và nơi chuy n t i
– ði u nói v vi c áp d ng công ư c
– M i chi ti t khác mà các bên tho thu n ñưa vào n u không trái v i lu t l c a
nư c mà ñó ch ng t VTðPT ñư c c p


NMTCVTOT • 127


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
3.4.4. T CH C V N T I KÉO MOÓC
1. M c ñích và ñi u ki n kéo moóc
a. M c ñích
– T n d ng s c kéo c a ñ u kéo ñ tăng tr ng t i
– Gi m chi phí v n t i do gi m chi phí nhiên li u cho m t ñơn v tr ng t i (kéo
moóc tăng tr ng t i c a ñoàn xe) làm gi m giá thành.
– Tăng năng su t c a phương ti n do tăng tr ng t i
b. ði u ki n kéo moóc
ð có th kéo moóc c n có các ñi u ki n sau
– ði u ki n v hàng hóa: nh ng lo i hàng thông thư ng có th v n chuy n kéo
moóc ñư c, ñ i v i nh ng lo i hàng hóa có yêu c u ñ c bi t như ch t n , súng ñ n, ch t
d cháy…;
– ði u ki n v ñư ng sá: các tuy n ñư ng b ng ph ng có ñ d c d c th p, bán
kính quay vòng l n, ch t lư ng m t ñư ng t t…;
– B n bãi x p d : t i các b n bãi x p d ph i ñ di n tích ñ quay tr ñ u kéo, xe
và moóc;
– Phương ti n: s c kéo và tính tr ng k thu t c a xe;
– ði u ki n v lái xe: ngư i lái xe ph ñ trình ñ theo yêu c u ñ v n chuy n
2. Các hình th c kéo moóc: Có hai hình th c kéo moóc là kéo theo và c t moóc
a. Kéo theo
ð i v i hình th c này thì m t xe hay m t ñ u kéo có th kéo theo m t ho c nhi u
moóc (s lư ng moóc kéo theo ph thu c vào ñi u ki n th c t c a phương ti n và v n
t i). Khi x p, d cho xe thì ñ ng th i x p d cho c m.
V i hình th c này thì s lư ng rơ moóc cho m t xe ho c ñ u kéo ít cho nên không
c n nhi u v n ñ u tư. Do x p, d cho xe và moóc ñ ng th i cho nên vi c qu n lý moóc
và hàng hóa ñơn gi n
Tuy nhiên do moóc và xe ñi li n nhau cho nên kéo dài th i gian x p d làm nh
hư ng ñ n năng su t c a phương ti n v n t i
b. C t moóc
ð tăng năng su t c a ñ u kéo trên các hành trình n ñ nh ngư i ta áp d ng
phương pháp v n chuy n c t moóc (ho c sơ mi rơmoóc). Khi áp d ng phương pháp này
xe, ñ u kéo không ph i ch ñ i t i ñi m x p (d ). Trong lúc x p (d ) hàng cho xe thì
moóc khác ñã ñư c chu n b s n hàng hoá ñ tháo l p mooc. Áp d ng phương pháp này
s lư ng moóc (sơmirơmoóc) ph i nhi u hơn s lư ng ñ u kéo.
ð i v i hình th c này khi xe; ñ u kéo và moóc ñ n ñi m x p, d thì ch x p, d
hàng cho xe còn moóc thì ñư c c t ra và vi c x p, d hàng ñư c ti n hành sau ñó t i các
ñi m x p d .


NMTCVTOT • 128


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Th i gian x p, d hàng cho c ñoàn xe ñư c tính như sau
Txdpt = Txdx + Ttm + Tlm (3.37)
Trong ñó: Txdpt – th i gian x p d cho c phương ti n;
Txdx – th i gian x p d hàng cho xe;
Ttm – th i gian tháo moóc; Tlm th i gian l p moóc.
– Th i gian tháo và l p moóc so v i th i gian x p hàng vào moóc và d hàng ra
kh i moóc r t ng n cho nên v i hình th c v n t i c t moóc s gi m ñư c th i gian x p
và d hàng cho c phương ti n cho nên không nh hư ng ñ n năng su t v n t i c a
phương ti n
– Tuy nhiên do c t moóc t i các ñi m x p và d hàng cho nên s lư ng moóc tính
cho m t xe nhi u nên tăng v n ñ u tư, bên c nh ñó vi c qu n lý moóc và ñ c bi t qu n
lý hàng ñ i v i các moóc t i các ñi m x p d r t khó khăn.
– Các hình th c c t moóc: có 3 lo i c t moóc m t ñ u, c t moóc hai ñ u và nhi u
ñi m c t moóc.
3.5. V N T I ðƯ NG DÀI
1. Khái ni m:
– V n t i ñư ng dài: t ch c v n chuy n hàng hoá b ng ô tô trên kho ng cách
l n (gi a các nư c, gi a các vùng), v n chuy n trên tr c chính. Khai thác phương ti n
trên các tuy n này ph c t p hơn v n chuy n thông thư ng. Vi c t ch c công tác c a lái
xe, ph i h p v n chuy n v i x p d , vi c b o dư ng k thu t cũng như qu n lý xe, công
trình thi t b phân tán trên kho ng cách r t l n r t ph c t p.
T ch c v n chuy n ñư ng dài kéo theo hàng lo t bi n pháp t ch c ph thêm,
liên quan ñ n vi c thay ñ i lái xe trên ñư ng.
– Cung ñ v n chuy n: cung ñ ñ i v i v n chuy n ñư ng dài là th i gian ñ
th c hi n ñư c m t hành trình v n chuy n tính b ng ngày
2. Các hình th c t ch c v n t i ñư ng dài
V n chuy n hàng hoá ñư ng dài ngư i ta áp d ng hai phương pháp: v n chuy n
su t và v n chuy n phân ño n. Khi v n chuy n su t ô tô ch hàng t ñi m ñ u ñ n
ñi m cu i, khi v n chuy n phân ño n thì m i xe ch ch y trên m t ño n c a tuy n và
trên tuy n ñư c phân ra nhi u ño n thích h p. T i các ñi m cu i c a m i ño n vi c
chuy n t i ñư c th c hi n b ng nhi u cách:
– T ôtô vào kho sau ñó t kho chuy n sang ô tô khác.
– Chuy n hàng tr c ti p t xe này sang xe khác, trư ng h p này dùng lo i xe có
thùng tháo ra ñư c và dùng thùng ch a v n chuy n k t h p v i máy x p d là h p lý
hơn c .
Thông thư ng s d ng ñ u kéo kéo theo moóc ho c sơmi rơmoóc, b ng cách này
có th kh c ph c ñư c thói quen lãng phí c a ñ u kéo khâu chuy n t i hàng hoá. Hi n
nay có các hình th c v n t i hàng hóa ñư ng dài sau ñây.
a. V n chuy n su t
V n chuy n su t ñư c th c hi n b ng cách t ch c lái xe làm vi c liên t c su t
ngày ñêm, lái xe theo tua và theo ca. Khi làm vi c lái xe ñi u khi n ô tô trên toàn b

NMTCVTOT • 129


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
hành trình t ñi m xu t cho ñ n khi quay v . Dùng hình th c này c n ph i có th i gian
d ng xe ñ lái xe ăn u ng ngh ngơi.
V i hình th c này làm kéo dài th i gian v n chuy n hàng hoá, gi m năng su t
phương ti n, do th i gian v n chuy n dài và ñi u ki n ngh ngơi c a lái xe trên ñư ng
không thu n ti n cho nên khi dùng hình th c v n chuy n su t c n b trí trên tuy n các
tr m ngh ngơi cho lái xe.
T ch c lao ñ ng cho lái khi xe v n chuy n su t là có th b trí hai lái ho c ba lái
trên m t xe, các lái xe thay phiên ñi u ki n phương ti n. Trên xe ph i b trí ch ngh
c a lái xe, dùng hình th c này có th tăng t c ñ v n chuy n, tăng năng su t phương
ti n nhưng do lái xe ph i ngh ngay trên xe (ngh tương ñ i) nên nh hư ng ñ n s c
kho , nh hư ng ñ n an toàn ch y xe.
Có th dùng hình th c thay ñ i lái xe trên t ng ño n, còn xe thì ch y su t. Như c
ñi m c a hình th c này là c n ph i ph i h p ch t ch gi a ch y su t và vi c thay ñ i lái
xe trên m i tr m, c n ph i c ñ nh lái xe trên t ng ño n v i xe. Lái xe th nh t ch y h t
ño n ñ u r i giao xe cho lái xe ch y ti p ño n 2, ngư i lái th nh t l i lái xe ngư c
chi u t cu i ño n 1 v ñi m xu t phát. Các lái xe khác cũng làm như v y.
Phân tuy n ñư ng ra nh ng ño n không ñ u nhau (có xét ñ n các tr m ngh trên
ñư ng) t o ñi u ki n ñ b trí lao ñ ng cho lái xe h p lý.
Mu n thay ñ i ca ñ u nhau gi a các lái xe c n ph i áp d ng hình th c ch y ca
theo nhóm. Hình th c này b trí t lái xe c ñ nh trên m t s xe và m i lái xe làm vi c
trên ño n ñư ng c a mình theo bi u ñ quy ñ nh. Hình th c này áp d ng d dàng nên
r t thông d ng.
Th i gian m t vòng xe ch y trong v n chuy n su t bao g m nh ng thành ph n
sau ñây:
– Th i gian lăn bánh:
2 * lm
tlb = (3.38)
VT
– Th i gian x p d
– Th i gian d ng xe ñ b o dư ng k thu t, d ng tr m cu i và d ng các
b n xe.
Th i gian làm b o dư ng k thu t có th trùng v i th i gian ngh ngơi c a lái xe
n u lái xe không tham gia b o dư ng k thu t.
ð ñánh giá m c ñ s d ng th i gian quay m t vòng dùng h s :
t
δ = lb (3.39)
tv
Các công trình ph c v trên tuy n ñ v n chuy n su t như: Doanh nghi p v n t i
ô tô, ga ô tô, tr m BDSC, nhà ăn ngh c a lái xe. Doanh nghi p v n t i ô tô là nơi cán
b công nhân viên làm vi c, sinh ho t ngh ngơi.
Ngư i ta l a ch n v trí c a doanh nghi p có xét ñ n ñ dài t t c các tuy n và t c
ñ v n chuy n ñ t o ñi u ki n thu n l i nh t cho lái xe không ph i tăng th i gian xe


NMTCVTOT • 130


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
ch y m t vòng và không phá v nh p ñi u BDSC. B doanh nghi p t i ñi m ñ u ho c
ñi m cu i c a tuy n ñư ng cho phép t ch c t t hơn quá trình BDSC, t i ñây s k t
thúc chu kỳ c a quá trình v n chuy n. Th i gian d ng xe trong tr m b o dư ng không
làm gián ño n bi u ñ ch y xe. Tuy v y b trí cách này s gây khó khăn trong vi c t
ch c và qu n lý ho t ñ ng c a xe và gây tr ng i cho vi c t o ra nh ng ñi u ki n làm
vi c n ñ nh c a lái xe.
Khi b trí doanh nghi p gi a tuy n ñư ng hay m t ñi m b t kỳ trên tuy n thì
công tác BDSC g p khó khăn vì khi xe vào BD v n còn ñang có hàng và th i gian n m
BDSC kéo dài có th phá v bi u ñ v n chuy n. Nh ng như c ñi m ñó có th kh c
ph c b ng cách k t h p t t gi a doanh nghi p v i các tr m trên tuy n và s lư ng
phương ti n vào BDSC t i m t ñi m l n. Ngoài ra nh b trí doanh nghi p gi a tuy n
ñư ng có th t o ñi u ki n thu n l i ñ ph c v lái xe và công nhân BDSC t t hơn.
b. V n chuy n phân ño n
Căn c vào s b trí các cơ s ô tô trên ñư ng, ngư i ta chia ra t ng ño n v n
chuy n phù h p, kho ng cách các ño n v n chuy n ng n hay dài ph thu c vào kho ng
cách gi a các tr m trên tuy n.
Khi kho ng cách gi a các ño n ng n, ngư i ta b trí tr m ô tô ñi m gi a hai
ño n thay ñ i và t ch c ch y xe m i chuy n m t ngày ñêm ñ ñ m b o trong su t ca
làm vi c c a lái xe th c hi n ñư c m t vòng.
Chi u dài m i ño n xác ñ nh theo công th c kinh nghi m sau:
T *V (2 − 3)T * VT
l = h k = h
d 2 2
(3.49)
Trong ñó: Th – th i gian lái xe có th làm vi c m t m ch không ngh (gi ).
VK – t c ñ khai thác.
VT – t c ñ k thu t.
Khi ho t ñ ng trên nh ng ño n ñư ng dài, ngư i ta b trí nh ng tr m chính
gi a ño n và t ch c v n chuy n theo hai ño n b ng phương pháp các chuy n thay ñ i.
M t lái xe ch y t tr m ô tô ñ n ñi m ñ u còn lái kia ch y t tr m ñ n ñi m cu i.
T ch c ch y xe như th có các như c ñi m như ñã nêu, trong trư ng h p b trí
tr m chính gi a tuy n khi v n chuy n su t. Vì th trư ng h p này thư ng phân ra làm
hai ño n và b trí tr m ô tô ñi m cu i cùng c a ño n và t ch c BDSC xe khi ñang
có hàng.
So sánh các phương pháp v n chuy n ñư ng dài.
nh hư ng c a các phương pháp t ch c v n chuy n ñư ng dài ñ n năng su t
phương ti n th hi n vi c s d ng th i gian (khi cùng c ly và t c ñ v n chuy n) vì
v y ta có th ñánh giá b ng ch tiêu th i gian v n chuy n.
Th i gian v n chuy n hàng hoá bao g m m t s thành ph n:
+ Ch y su t:


NMTCVTOT • 131


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
– Tvc = tlb + txd + Σt'n + Σt'' n + Σt*T (ch y ñơn) (3.50)
– Tvc = tlb + txd + Σt'n + Σt*T (ch y theo tua)
– Tvc = tlb + txd + Σt'n + Σt' xd (ch y ñ i ca)
+ Ch y phân ño n:
Tvc = tlb + txd + Σt'n + Σt' xd (3.51)
Trong ñó: tlb – th i gian lăn bánh;
txd – th i gian x p d ñi m ñ u và ñi m cu i hành trình;
tn , t'n – th i gian ngh ít nh t và nhi u nh t c a lái xe;
t' xd – t ng th i gian d ng xe khi chuy n t i (ho c tháo l p rơmooc)
t i các ñi m gi a c a các ño n.
nh hư ng c a phương pháp t ch c ch y xe trong v n chuy n ñư ng dài ñ n
năng su t lao ñ ng c a lái xe th hi n vi c s d ng th i gian làm vi c c a lái xe, m c
ñ nh hư ng này ñư c bi u th b ng h s s d ng th i gian c a lái xe δl.
– M t ngày m t chuy n:
t
δl = lb (3.52)
+t +∑ ' *n + "
t
lb xd
t ∑ t * n + ∑ tT

– V n chuy n theo tua:
t
δl = lb (3.53)
(t +t + ∑ t ' * n + ∑ tT ) * 2
lb xd
– Thay ñ i lái xe trong m t chuy n:
t
δl = lb (3.54)
t +t + ∑ t ' * n + ∑ tT
lb xd
– V n chuy n phân ño n:
t
δl = lb (3.55)
t +t + ∑ t ' * n + ∑ t ' xd
lb xd
Qua các công th c trên ta th y r ng th i gian v n chuy n hàng hoá khi áp d ng
phương pháp v n chuy n theo tua và phương pháp thay ñ i lái xe trong m t chuy n là
nh nh t.Do ñó phương pháp t ch c v n chuy n theo tua ch áp d ng trong trư ng h p
ñ c bi t khi ph i v n chuy n kh n trương. Phương pháp thay ñ i lái xe trong m t
chuy n là h p lý nhưng cũng có m t s như c ñi m.
Phương pháp v n chuy n phân ño n r t tiên ti n và ch phù h p khi th i gian
chuy n t i hàng hóa ng n.
Khi l a ch n phương pháp v n chuy n ñư ng dài c n xét ñ n tr s và ñ c ñi m
c a lu ng hàng. Trư ng h p lu ng hàng l n, n ñ nh áp d ng v n chuy n phân ño n r t


NMTCVTOT • 132


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
phù h p nó nâng cao năng su t phương ti n, s d ng th i gian làm vi c t t, t ch c lao
ñ ng, t ch c ngh ngơi cho lái xe và công tác BDSC t t hơn.
Trư ng h p lu ng hàng nh , không n ñ nh áp d ng phương pháp t ch c v n
chuy n su t. Áp d ng phương pháp này không c n ph i thêm v n ñ u tư l n ñ xây
d ng các công trình thi t b trên ñư ng.



Chương 3
Câu 1: Hàng hoá trong v n t i? T i sao ph i phân lo i hàng hoá, các
tiêu th c phân lo i hàng hoá ch y u trong v n t i ôtô?
Câu 2: Như th nào là lu ng hàng? Công su t lu ng hàng? Các y u
t nh hư ng t i chúng? Quan ni m th nào là lu ng hàng t i ưu?
Câu 3: Các lo i hành trình trong v n t i hàng hoá b ng ôtô? Ph m vi
s d ng h p lý c a t ng lo i hành trình?
Câu 4: Các ch tiêu khai thác phương ti n v n t i trên hành trình
(cách xác ñ nh ng v i t ng lo i hành trình c th )?
Câu 5: Nh ng n i dung ch y u trong công tác t ch c v n t i hàng
hoá b ng ôto?
Câu 6: T i sao ph i ph i h p nh p nhàng gi a v n t i và x p d ? Cho
bi t ñi u ki n và cơ s ñ ph i h p gi a v n t i và x p d ?
Câu 7: M c ñích và tác d ng c a v n chuy n kéo moóc? T i sao ph i
c t moóc? ði u ki n ñ t ch c hình th c v n chuy n này? Nh ng thu n
l i và khó khăn khi áp d ng hình th c v n chuy n này t i Vi t Nam.
Câu 8: Vai trò c a v n t i ôtô trong h th ng v n t i container? ði u
ki n ñ áp d ng hình th c v n t i container b ng ôtô trên lãnh th Vi t
Nam?
Câu 9: Như th nào là v n t i ña phương th c? Phân bi t gi a v n t i
ña phương th c và v n t i ñ t ño n? Các mô hình v n t i ña phương th c
có s tham gia c a v n t i ôtô? Th c tr ng áp d ng v n t i ña phương th c
Vi t Nam hi n nay? Hi u qu c a nó mang l i?




NMTCVTOT • 133


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Câu 10: Các hình th c v n t i hàng hoá ñư ng dài b ng ôtô hi n
nay? ði u ki n và ph m vi áp d ng h p lý c a t ng hình th c? Liên h
th c t t i Vi t Nam.




CHƯƠNG 4
T CH C V N T I HÀNH KHÁCH B NG Ô TÔ


4.1. HÀNH KHÁCH VÀ LU NG HÀNH KHÁCH
4.1.1. HÀNH KHÁCH, HÀNH LÝ VÀ HÀNG BAO G I
1. Hành khách
a. Khái ni m
Hành khách là nh ng ngư i có nhu c u ñi l i b ng phương ti n v n t i hành khách
công c ng có mua vé h p l , ñư c tính t khi hành khách lên phương ti n ñ n khi r i
kh i phương ti n.
b. Phân lo i hành khách
Có nhi u cách phân lo i hành khách trong v n t i ô tô, nhưng thông d ng nh t là
theo 3 tiêu th c ch y u:
* Theo ph m vi di chuy n: Hành khách ñư c phân thành các lo i sau:
– Hành khách trong thành ph : Là nh ng hành khách có nhu c u ñi l i trong gi i
h n hành chính c a thành ph (ho c th xã), hành khách ngo i thành là nh ng hành
khách có nhu c u ñi l i t các ñi m ngo i thành v i trung tâm thành ph có kho ng
cách < 50 Km.
– Hành khách n i t nh: Là nh ng hành khách có nhu c u ñi l i trong gi i h n hành
chính c a t nh.
– Hành khách liên t nh: Là nh ng hành khách có nhu c u ñi l i gi a các t nh thành
ph .
– Hành khách liên qu c gia: Là nh ng hành khách có nhu c u ñi l i vư t ra kh i
biên gi i c a qu c gia.
* Theo m c ñích di chuy n
– Hành khách ñi làm, ñi h c: ðây là nh ng hành khách có chuy n ñi thư ng
xuyên
– Hành khách công v : Là nh ng hành khách có nhu c u ñi l i ñ n ch làm vi c
ho c ñ n ch thư ng xuyên c a h , cũng như các chuy n ñi công v khác.



NMTCVTOT • 134


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
– Hành khách tham quan du l ch: Là nh ng hành khách ñi tham quan du l ch trên
nh ng tuy n ho c ñ a ñi m nh t ñ nh dư c ti n hành b ng phương ti n v n t i.
– Hành khách ñi mua s m, ñi sinh ho t văn hóa và các nhu c u khác
* Theo ñ i tư ng v n chuy n
– H c sinh, sinh viên: Là nh ng hành khách có nhu c u ñi l i ch y u ñ ph c v
cho h c t p, các chuy n ñi t nhà t i trư ng và ngư c l i. V n chuy n h c sinh, sinh
viên thư ng ñư c ti n hành theo hành trình và th i gian bi u ñ c bi t, có tính toán c
th ñ phù h p v i th i gian b t ñ u, k t thúc c a các bu i h c và phù h p v i phân b
dân cư c a h c sinh, sinh viên.
– Cán b công nhân viên ñi làm: ðây là nh ng hành khách có nhu c u ñi l i ch
y u ph c v cho công vi c t i các doanh nghi p, các công s ...
Công nhân ñi làm theo ca kíp: hành khách là công nhân m t s ngành ngh như
th m , d u khí, d t, xây d ng... ph i làm ca kíp. Thông thư ng v n t i ch qu n ñ m
nh n v n chuy n h ñ n ch làm vi c và ngư c l i. N u v n t i ch qu n không ñ m
nh n ñư c thì các ñơn v ch qu n có th ký h p ñ ng v i các ñơn v v n t i ñ th c
hi n.
– Các ñ i tư ng hành khách khác như ñi buôn bán, thăm h i...
* Theo d ng t ch c v n chuy n hành khách
– Hành khách ñi theo hành trình: Là nh ng hành khách có nhu c u ñi l i trên
nh ng hành trình ñã ñư c xác l p có th i gian bi u, bi u ñ ch y xe c th trên t ng
hành trình.
– Hành khách không ñi theo hành trình: Là nh ng hành khách có nhu c u ñi l i
ñư c th c hi n thông qua các h p ñ ng v n chuy n theo yêu c u c a hành khách.
2. Hành lý
Hành lý là nh ng v t ph m, hàng hoá ñư c chuyên ch cùng m t chuy n v i hành
khách, hành lý ñư c phân lo i như sau:
– Hành lý ñư c mi n cư c ñư c kh ng ch b i hai y u t : Kích thư c c a hành
lý; kh i lư ng hành lý (tàu ho là 20 Kg; tàu thu là 100 Kg; máy bay là 20Kg (v n
chuy n n i ñ a), 30Kg (v n chuy n qu c t ); ô tô là 10 Kg).
– Hành lý ph i tr cư c khi kh i lư ng hành lý vư t quá m c quy ñ nh ñư c mi n
cư c thì hành khách ph i tr cư c cho s hành lý vư t quá ñó.
– Hành lý xách tay (v i v n t i hàng không): 5 Kg.
Lưu ý: Hành lý có mùi ñ c bi t chưa ch c ñã ñư c v n chuy n m c dù không vi
ph m gì.
3. Hàng bao g i
Hàng bao g i là nh ng hàng hoá, v t ph m ñư c chuyên ch không cùng chuy n
v i hành khách (có th trư c ho c sau chuy n ñi c a hành khách). Hàng bao g i tương
ñ i ph bi n ñ i v i máy bay, tàu ho , ô tô.




NMTCVTOT • 135


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Hàng bưu ñi n là nh ng bưu ki n, bưu ph m ñư c v n chuy n trên các phương
ti n v n chuy n hành khách. ðây là m t lo i hàng bao g i mang tính ch t thư ng
xuyên, ñ u ñ n.
4.1.2. LU NG HÀNH KHÁCH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN C U LU NG
HÀNH KHÁCH
1. Lu ng hành khách và các y u t nh hư ng t i lu ng hành khách
a. Khái ni m
– Lu ng hành khách: Là s lư ng hành khách theo m t hư ng, lu ng hành khách
có th là lu ng hành khách thư ng xuyên ho c lu ng hành khách không thư ng xuyên,
lu ng hành khách m t chi u ho c hai chi u. Lu ng hành khách ph n ánh s lư ng hành
khách theo t ng ño n và c hành trình trong m t ñơn v th i gian.
– Kh i lư ng v n chuy n: Là s lư ng hành khách v n chuy n theo t ng hành
trình trong th i gian xác ñ nh (ngày, tháng, năm).
– Lư ng luân chuy n: Là ch tiêu ph n ánh công tác v n t i là tích s c a kh i
lư ng v n chuy n và c ly (ñ dài) bình quân chuy n ñi c a hành khách.
b. Các y u t nh hư ng t i lu ng hành khách
Các y u t nh hư ng t i lu ng hành khách r t ña d ng (tr c ti p, gián ti p, tác
ñ ng nhi u, tác ñ ng ít), có y u t có th lư ng hoá ñư c, có y u t khó lư ng hoá
ñư c. Có th chia các y u t nh hư ng ñ n lu ng hành khách thành 4 nhóm:
* Nhóm kinh t xã h i: M c s ng v t ch t c a các nhóm dân cư khác nhau, kh
năng mua s m phương ti n cá nhân như: ô tô, xe máy; kh năng ti p c n ñ i v i v n t i
hành khách công c ng...
* Nhóm lãnh th : S dân trong vùng lãnh th , m t ñ dân cư, phân b dân cư,
phân b nh ng cơ s s n xu t, kinh t , văn hoá, ñ i s ng c a vùng...
* Nhóm t ch c: M t ñ m ng lư i hành trình, lo i hình v n t i, t n su t ch y xe,
ch t lư ng ph c v hành khách, chi phí th i gian cho chuy n ñi...
* Nhóm th i ti t khí h u: Mưa n ng, mùa hè, mùa ñông...
ð bi t ñư c m c ñ nh hư ng c a các nhân t riêng bi t thông thư ng s d ng
các phương pháp toán kinh t trên cơ s s li u v ñ c trưng quy lu t bi n ñ ng c a
lu ng hành khách.
2. Quy lu t bi n ñ ng lu ng hành khách
a. Quy lu t bi n ñ ng theo th i gian
* Bi n ñ ng c a lu ng hành khách theo gi trong ngày
S bi n ñ ng này t o nên gi cao ñi m, gi th p ñi m, gi bình thư ng. Bi t ñư c
quy lu t này giúp cho vi c l a ch n s c ch a xe h p lý, xác ñ nh ñư c nhu c u ñi l i
c a hành khách theo gi trong ngày ñ xác ñ nh t n su t ch y xe h p lý, l p th i gian
bi u cho t ng hành trình.



NMTCVTOT • 136


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Các y u t nh hư ng ñ n s thay ñ i lu ng hành khách theo gi trong ngày bao
g m: Th i gian b t ñ u và k t thúc ca làm vi c c a các ñơn v s n xu t, ñơn v hành
chính s nghi p, trư ng h c, m ng lư i thương nghi p, văn hoá, ñ i s ng. Ch ñ làm
vi c c a các phương th c v n t i khác nhau: ðư ng s t, ñư ng thu , hàng không; m c
ñích c a các chuy n ñi (ñi làm, ñi h c, ñi mua bán, thư ng th c văn hoá), ngoài ra còn
có nh ng y u t khác như t ch c tri n lãm, thi ñ u th thao, bi u di n ngh thu t...
Bi n ñ ng lu ng hành khách theo gi trong ngày t o ra gi cao ñi m, nó có liên
quan t i gi b t ñ u và k t thúc làm vi c, chúng khác nhau gi a hư ng ñi và hư ng v .
ð ñánh giá bi n ñ i lu ng hành khách theo gi trong ngày dùng h s không
ñ ng ñ u theo gi Kgi là t s gi a s lư ng hành khách c a gi l n nh t trong ngày v i
s lư ng hành khách bình quân trong m t gi .
Qmax
K gi = (4.1)
QTB
S bi n ñ ng c a lu ng hành khách theo gi trong ngày c a nh ng ngày làm vi c
và nh ng ngày ngh (ch nh t, l , t t) không gi ng nhau. Vì v y, th i gian bi u ch y xe
không gi ng nhau gi a ngày làm vi c và ngày ngh .
* Bi n ñ ng lu ng hành khách theo ngày trong tu n và theo tháng trong năm
Lu ng hành khách bi n ñ ng theo ngày trong tu n ph thu c vào: Ch ñ làm
vi c c a các cơ quan xí nghi p, h th ng thương nghi p văn hoá ñ i s ng và ch ñ làm
vi c c a các phương th c v n t i khác.
Nh ng ñơn v có ch ñ làm vi c liên t c (không ngh ngày ch nh t), các ñơn v
khác có ngày ngh trong tu n c ñ nh thì các chuy n ñi làm gi m rõ r t, còn các chuy n
ñi v i m c ñích khác (sinh ho t văn hoá...) tăng lên rõ r t. Nhìn chung lu ng hành
khách trong thành ph gi m vào ngày ngh và gi cao ñi m cũng thay ñ i c chi u ñi và
chi u v .
Lu ng hành khách cũng thay ñ i theo các tháng trong năm. S thay ñ i này ph
thu c vào nhi u y u t như: ði u ki n kinh t , ñ a lý, phong t c t p quán, th i ti t, khí
h u, các lo i hình v n t i, tr ng thái ñư ng sá, ñ dài m t chuy n ñi c a hành khách,
m ng lư i hành trình...
Các lu ng hành khách trong thành ph s bi n ñ ng theo tháng trong năm không
rõ nét. Lu ng hành khách ngo i ô và liên t nh kh i lư ng hành khách tăng vào nh ng
tháng hè và d p t t, ñ ng th i v i vi c tăng chi u dài chuy n ñi bình quân tăng là do các
nhu c u ñi tham quan, ngh mát, du l ch, tr y h i, thăm vi ng gia ñình...
D a vào bi n ñ ng hành khách theo các tháng trong năm ñ xác ñ nh nhu c u v
phương ti n, m thêm nh ng tuy n m i trong th i gian cao ñi m (tr y h i, du l ch, t m
bi n) tăng chuy n ñi vào d p l t t, qu c khánh, kỳ thi ñ i h c...
b. Quy lu t bi n ñ ng lu ng hành khách theo không gian (theo chi u dài hành trình
và theo hư ng)




NMTCVTOT • 137


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Nghiên c u s bi n ñ ng lu ng hành khách theo không gian có ý nghĩa r t quan
tr ng trong t ch c v n t i hành khách. Bi n ñ ng theo không gian bao g m bi n ñ ng
lu ng hành khách theo chi u và theo ñi m ñ .
* Bi n ñ ng lu ng hành khách theo chi u
Lu ng hành khách thay ñ i theo hai chi u có kh i lư ng hành khách khác nhau,
quy lu t bi n ñ ng này thư ng kèm theo bi n ñ ng lu ng hành khách theo th i gian.
Ví d lu ng hành khách chi u t Hà N i ñi v các t nh khu v c phía B c vào
th i ñi m trư c t t nguyên ñán cao hơn chi u t các t nh v Hà N i và ngư c l i. Thông
thư ng do ñ c ñi m c a các chuy n ñi c a hành khách là ñi hai chi u, có ñi và có v
cho nên trong m t kho ng th i gian nào ñó thì kh i lư ng hành khách hai chi u là
tương ñương.
* Bi n ñ ng lu ng hành khách theo ñi m d ng, ñ
Hành khách không ñi t ñi m ñ u c a hành trình ñ n cu i hành trình và có th
t p trung m t s ño n nh t ñ nh.
Bi t ñư c bi n ñ ng lu ng hành khách theo chi u dài hành trình giúp cho các ñơn
v v n t i hành khách xác ñ nh nên kéo dài hay rút ng n, chia nh hành trình, t ch c
các chuy n xe khác nhau: Bình thư ng, ch y nhanh, t c hành...l a ch n và b trí xe
ho t ñ ng trên hành trình h p lý, xây d ng các tr m ñ (cơ s v t ch t) h p lý.
4.2. T CH C V N T I HÀNH KHÁCH TRONG ðÔ TH
4.2.1. ðÔ TH VÀ PHÂN LO I ðÔ TH
1. Khái ni m
ðô th là m t không gian cư trú c a c ng ñ ng ngư i s ng t p trung và ho t ñ ng
trong nh ng khu v c kinh t phi nông nghi p. ðô th là ñi m t p trung dân cư v i m t
ñ cao, ch y u là lao ñ ng phi nông nghi p s ng và làm vi c theo l i s ng thành th .
ðô th có s lư ng dân cư, m t ñ dân cư và t l lao ñ ng phi nông nghi p, có h th ng
cơ s h t ng (k thu t, xã h i) m c nh t ñ nh tuỳ theo quy ñ nh c a m i nư c. Là
trung tâm t ng h p hay trung tâm chuyên ngành có vai trò thúc ñ y s phát tri n kinh t
– xã h i c a c nư c, c a m t mi n lãnh th , m t t nh, m t huy n ho c m t vùng trong
t nh ho c trong huy n.
Khái ni m v ñô th ch y u ñư c xem xét theo tính ch t ñô th và ñi m dân cư
ñô th .
a. Khái ni m ñô th theo tính ch t ñô th
Xét v tính ch t, ñô th ph i có ba ñi u ki n
M t là, tính t p trung v i m t ñ cao: ðô th không ch t h i m t s lư ng l n
dân s , v t ch t và ho t ñ ng, mà còn h n ch trên m t khu v c nh t ñ nh. Chính do quy
mô và m t ñ c a dân s , v t ch t và ho t ñ ng ñã làm cho ñô th khác bi t v i
nông thôn.
Hai là, tính kinh t : ðô th là m t th c th kinh t , ñô th là k t qu tr c ti p c a
phát tri n l c lư ng s n xu t và phân công lao ñ ng xã h i. Phát tri n kinh t là nhân t
có tính quy t ñ nh ñ i v i phát tri n ñô th , s phân công và m i liên h gi a ñô th v i


NMTCVTOT • 138


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
nông thôn, t p trung bi u hi n s khác bi t c a cơ c u kinh t gi a ñô th v i
nông thôn.
Ba là, tính xã h i: ðô th v i tính ch t là m t t ng th v t ch t c a quan h s n
xu t, ñư c quy t ñ nh b i hình th c quan h xã h i ph c t p c a nó. Tính ña d ng c a
quan h xã h i, phá v m i liên h huy t th ng, tôn giáo gi a con ngư i v i con ngư i,
hình thành t p ñoàn xã h i trong ñi u ki n th ng nh t phương th c sinh ho t và phương
pháp tư duy.
Ti p c n v i các tính ch t nói trên c a ñô th , có th rút ra ñ nh nghĩa: ðô th là
m t th c th th ng nh t h u cơ c a th c th kinh t phi nông nghi p, th c th xã h i và
th c th v t ch t t p trung v i m t ñ cao t i m t khu v c nh t ñ nh.
b. Khái ni m v ñô th theo ñi m dân cư ñô th
ðô th là các ñi m dân cư có các y u t cơ b n sau ñây
– Th nh t, là trung tâm t ng h p hay chuyên ngành có vai trò thúc ñ y s phát
tri n kinh t – xã h i c a m t vùng lãnh th nh t ñ nh.
Nh ng ñô th là trung tâm chuyên ngành khi chúng có ch c năng ch y u v m t
m t nào ñó như công nghi p, thương nghi p, c ng, ñ u m i giao thông, du l ch,
ngh ngơi.
Vi c xác ñ nh trung tâm t ng h p hay chuyên ngành còn ph i căn c vào v trí c a
ñô th ñó trong m t vùng lãnh th nh t ñ nh. Vùng lãnh th c a ñô th bao g m n i
thành ho c n i th v i ñơn v hành chính là qu n, phư ng và ngo i thành ho c ngo i th
v i ñơn v hành chính là huy n và xã.
– Th hai, quy mô dân s : m i nư c có quy ñ nh riêng v quy mô nh nh t c a
dân cư ñô th . ð ng th i trong m i nư c quy mô dân s t i thi u c a ñô th các vùng
lãnh th có ñ c ñi m kinh t – xã h i khác nhau cũng khác nhau.
– Th ba, t l lao ñ ng phi nông nghi p chi m ít nh t 60% t ng s lao ñ ng, là
nơi có s n xu t hàng hóa và thương nghi p, d ch v phát tri n.
T l lao ñ ng phi nông nghi p ñi m dân cư ñô th ch tính trong ph m vi n i
thành, n i th . Lao ñ ng phi nông nghi p bao g m lao ñ ng công nghi p và th công
nghi p, lao ñ ng xây d ng cơ b n, lao ñ ng giao thông v n t i, bưu ñi n ngân hàng, b o
hi m, lao ñ ng thương nghi p, d ch v , du l ch, lao ñ ng, trong các cơ quan hành chính,
văn hóa, giáo d c, xã h i, y t , nghiên c u khoa h c và nh ng lao ñ ng khác ngoài lao
ñ ng tr c ti p làm nông nghi p.
– Th tư, có k t c u h t ng k thu t và các công trình công c ng ph c v dân cư
ñô th .
K t c u h t ng ñô th là y u t ph n ánh trình ñ phát tri n và ti n nghi sinh ho t
c a dân cư ñô th theo l i s ng ñô th . K t c u h t ng ñô th g m h t ng k thu t như
giao thông, ñi n, nư c, c ng rãnh, năng lư ng, thông tin, v sinh, môi trư ng… và h
t ng xã h i như nhà ti n nghi, công trình ph c v công c ng văn hóa, xã h i, y t ,
giáo d c, nghiên c u khoa h c, cây xanh, gi i trí... K t c u h t ng ñô th ñư c xác ñ nh
d a trên ch tiêu ñ t ñư c m c ñ t i thi u c a t ng ñô th . Thí d : m t ñ ñư ng ph



NMTCVTOT • 139


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
(Km / Km2), ch tiêu c p nư c (lít / ngư i / ngày), ch tiêu c p ñi n sinh ho t (KWh /
ngư i), ch tiêu nhà (m2 / ngư i).
– Th năm, m t ñ dân cư ñư c xác ñ nh tùy theo t ng lo i ñô th phù h p v i
ñ c ñi m t ng vùng.
M t ñ dân cư là ch tiêu ph n ánh m c ñ t p trung dân cư c a ñô th , ñư c xác
ñ nh trên cơ s qui mô dân s n i thành, n i th trên di n tích ñ t ñai n i thành n i th
(ngư i / Km2 ho c ngư i / ha).
Căn c vào năm ch tiêu trên, có th nêu lên m t ñ nh nghĩa khác: ñô th là ñi m
dân cư t p trung v i m t ñ cao, ch y u là lao ñ ng phi nông nghi p, là trung tâm
t ng h p hay chuyên ngành, có vai trò thúc ñ y phát tri n kinh t – xã h i c a c nư c
ho c c a m t t nh, m t huy n.
2. Phân lo i ñô th và các y u t cơ b n phân lo i ñô th c a Vi t Nam hi n nay
a. Phân lo i ñô th Vi t Nam
* Theo quy mô dân s
ðô th có quy mô dân s r t l n v i dân s trên 1 tri u; ñô th có quy mô dân s
l n v i dân s 35 v n – 1 tri u; ñô th có quy mô dân s trung bình, dân s 10 v n – 35
v n; ñô th có quy mô dân s nh , dân s < 10 v n.
* Theo tính ch t hành chính, chính tr : th ñô; thành ph ; th xã, th tr n.
* Theo không gian: n i thành, n i th , ngo i th .
* Phân lo i t ng h p
ð phân lo i theo tiêu th c này d a vào các tiêu chu n sau: vai trò c a ñô th
trong n n kinh t , trình ñ hoàn thi n các công trình k thu t h t ng, quy mô dân s .
Căn c vào Ngh ñ nh s 72 / 2001 / Nð–CP ngày 05 / 10 / 2001 c a Chính ph
v vi c Phân lo i ñô th và c p qu n lý ñô th , ñô th Vi t Nam bao g m: thành ph ,
th xã, th tr n ñư c các cơ quan nhà nư c có th m quy n quy t ñ nh thành l p.
b. Các y u t cơ b n phân lo i ñô th Vi t Nam hi n nay
ðô th là trung tâm t ng h p ho c trung tâm chuyên ngành có vai trò thúc ñ y s
phát tri n kinh t , xã h i c a c nư c ho c m t vùng lãnh th nh t ñ nh; có s dân t
4000 ngư i tr lên và có 65% là lao ñ ng phi nông nghi p; cơ s h t ng ph c v các
ho t ñ ng c a dân cư t i thi u ph i ñ t 70% m c tiêu chu n qui chu n qui ñ nh ñ i v i
t ng lo i ñô th , m t ñ dân s phù h p v i qui mô tính ch t c a t ng lo i ñô th .
ðô th Vi t Nam ñư c phân thành 6 lo i g m: ñô th lo i ñ c bi t, ñô th lo i I,
ñô th lo i II, ñô th lo i III, ñô th lo i IV và ñô th lo i V.
• ðô th lo i ñ c bi t: là th ñô ho c ñô th v i ch c năng là trung tâm chính tr ,
kinh t văn hoá khoa h c k thu t,ñào t o, du l ch, d ch v , ñ u m i giao thông, giao
lưu trong nư c và qu c t , có vai trò thúc ñ y s phát tri n kinh t xã h i c a ñ t nư c;
t l phi nông nghi p trong t ng s lao ñ ng chi m 90% tr lên, có cơ s h t ng ñư c
xây d ng v cơ b n ñ ng b và hoàn ch nh, qui mô dân s t 1,5 tri u ngư i tr lên,
m t ñ dân s bình quân t 15.000 ngư i / km2.


NMTCVTOT • 140


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
• ðô th lo i I: là nh ng ñô th r t l n, trung tâm kinh t , chính tr , văn hoá – xã
h i, khoa h c k thu t, du l ch, d ch v , GTVT, công nghi p, thương m i và giao lưu
qu c t có vai trò thúc ñ y s phát tri n ñ i v i c nư c; dân s t 50 v n ngư i tr lên,
v i m t ñ dân cư bình quân t 12.000 ngư i / km2 tr lên, t l phi nông nghi p trên
85% trong t ng s lao ñ ng, có cơ s h t ng k thu t và m ng lư i công trình công
c ng ñư c xây d ng ñ ng b .
• ðô th lo i II: là nh ng ñô th l n, trung tâm kinh t , văn hoá – xã h i, công
nghi p, du l ch, d ch v , GTVT giao d ch qu c t có vai trò thúc ñ y s phát tri n c a
m t vùng lãnh th ho c m t s lĩnh v c ñ i v i c nư c; dân s t 25 v n tr lên m t ñ
dân s bình quân 10.000 ngư i / Km2 tr lên; t l phi nông nghi p t 80% tr lên so v i
t ng s lao ñ ng, có cơ s h t ng k thu t và m ng lư i công trình công c ng ñư c xây
d ng nhi u m t ti n t i ñ ng b .
• ðô th lo i III: là ñô th trung bình l n, trung tâm kinh t , văn hoá – xã h i, là
nơi t p trung công nghi p, ti u th công nghi p, du l ch, d ch v , có vai trò thúc ñ y s
phát tri n c a m t t nh ho c m t s lĩnh v c ñ i v i m t vùng liên t nh; dân s t 10
v n tr lên (vùng mi n núi có th th p hơn); m t ñ dân cư bình quân t 8.000 ngư i /
km2 tr lên; s n xu t hàng hoá tương ñ i phát tri n; t l phi nông nghi p t 75% tr lên
so v i t ng s lao ñ ng, có cơ s h t ng k thu t và m ng lư i công trình công c ng
ñư c ñ u tư xây d ng t ng ph n.
• ðô th lo i IV: là ñô th trung bình nh , trung tâm t ng h p chính tr , văn hoá –
xã h i, ho c trung tâm chuyên s n xu t công nghi p, ti u th công nghi p, thương
nghi p, có vai trò thúc ñ y s phát tri n c a m t t nh ho c c a m t vùng trong t nh; dân
s t 5 v n tr lên, m t ñ dân cư bình quân t 6.000 ngư i / Km2 tr lênt t l phi nông
nghi p t 70% tr lên so v i t ng s lao ñ ng; ñã và ñang ñ u tư xây d ng cơ s h
t ng k thu t và các công trình công c ng t ng ph n.
• ðô th lo i V: là ñô th nh , trung tâm t ng h p kinh t – xã h i, ho c trung tâm
chuyên s n xu t ti u th công nghi p, thương nghi p, có vai trò thúc ñ y s phát tri n
c a m t huy n, m t vùng trong t nh hay m t vùng trong huy n; dân s t 4000 ngư i
tr lên; m t ñ dân cư bình quân t 2.000 ngư i / Km2 tr lên; t l phi nông nghi p t
65% tr lên so v i t ng s lao ñ ng; bư c ñ u xây d ng m t s công trình công c ng và
h t ng k thu t.
4.2.2. CÁC PHƯƠNG TH C V N T I HÀNH KHÁCH TRONG THÀNH
PH
Tuỳ theo s c ch a, các phương ti n giao thông công c ng trong ñô th ñư c chia
thành nhi u phương th c khác nhau (ñư ng s t ñi n khí hoá, tàu ñi n ng m, tàu ñi n
trên cao, tàu ñi n bánh s t, tàu ñi n bánh hơi, ô tô buýt và các phương ti n cá nhân).
1. Ô tô buýt
Xe buýt là phương ti n v n t i hành khách ph bi n nh t hi n nay. Xe buýt ñư c
ñưa vào khai thác th ñô Luân ðôn (Anh) vào năm 1990. M t ñ các tuy n ô tô buýt
trong ñô th cao hơn m t ñ tuy n c a các phương ti n khác trong thành ph .
a. Ưu ñi m c a v n t i xe buýt là


NMTCVTOT • 141


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
– Có tính cơ ñ ng cao, không ph thu c vào m ng dây d n ho c ñư ng ray,
không c n tr và d hoà nh p vào h th ng giao thông ñư ng b trong thành ph ;
– Khai thác, ñi u hành ñơn gi n, có th nhanh chóng ñi u ch nh chuy n lư t, d
dàng thay xe trong th i gian ng n mà không nh hư ng ñ n ho t ñ ng c a tuy n;
– Ho t ñ ng có hi u qu v i các dòng hành khách có công su t nh và trung bình.
ð i v i các lu ng hành khách có h s bi n ñ ng cao v th i gian và không gian v n
t i, có th gi i quy t thông qua vi c l a ch n lo i xe thích h p và m t bi u ñ h p lý;
– V n t i xe buýt cho phép phân chia nhu c u ñi l i ra các tuy n (ñư ng ph ) khác
nhau trên cơ s m ng lư i ñư ng th c t ñ ñi u ti t m t ñ ñi l i chung;
– Có chi phí ñ u tư tương ñ i th p so v i các phương ti n v n t i hành khách
công c ng hi n ñ i. Cho phép t n d ng m ng lư i ñư ng hi n t i c a thành ph . Chi phí
v n hành th p, nhanh chóng ñem l i hi u qu .
b. Như c ñi m c a v n t i xe buýt
– Năng l c v n chuy n không cao, năng su t v n chuy n th p, t c ñ khai thác
còn th p (12– 15 Km / h) so v i xe ñi n bánh s t, xe ñi n ng m…;
– Kh năng vư t t i th p trong gi cao ñi m vì dùng bánh hơi;
– Trong khai thác ñôi khi không thu n l i do thi u thi t b do d ng xe b n, thi u
h th ng thông tin… cho nên không ñáp ng ñư c nhu c u c a hành khách v ti n
nghi, ñ tin c y;
– Ô tô buýt s d ng nhiên li u không kinh t (xăng, diezel);
– ð ng cơ ñ t trong có cư ng ñ gây ô nhi m cao do: Khí x , b i, ho c nhiên li u
và d u nh n ch y ra, ngoài ra còn gây n và ch n ñ ng.
Tuy nhiên v n t i xe buýt v n là lo i hình v n t i thông d ng nh t trong h th ng
v n t i hành khách công c ng, nó ñóng vai trò ch y u trong v n chuy n hành khách
nh ng thành ph có kh i lư ng hành khách nh . Ô tô buýt ñư c s d ng thích h p t i
nh ng khu v c m i xây d ng, trong th i kỳ xây d ng ñ t ñ u c a thành ph , khi s
lư ng hành khách còn ít. Trong các thành ph c i t o dùng các phương ti n này cũng r t
phù h p vì có th thay ñ i hư ng các tuy n m t cách d dàng khi dòng hành khách
thay ñ i.
Kinh nghi m phát tri n giao thông c a các ñô th trên th gi i cho th y các
thành ph qui mô dân s dư i 500.000 dân thì xe buýt là phương th c ñi l i ch y u c a
ngư i dân.
B ng 4.1. T l chuy n ñi b ng xe buýt m t s thành ph

S xe
Dân GDP / %S
buýt /
Tên thành ph s 103 ngư i.nă d ng
1000
ngu i m (USD) xe buýt
dân



NMTCVTOT • 142


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
BANG KOK 5.154 670 1,22 55
BOMBAY 8.500 240 0,36 34
CALCUTTA 9.500 250 0,33 67
HONGKONG 5.067 4.240 1,83 60
JAKARTA 6.700 430 0,72 51
KULUA
977 1.620 1,18 33
LUMPUR
MALINA 5.925 690 5,30 16
SEOUL 8.366 1.520 1,55 68
SINGAPORE 2.413 4.430 2,70 18
LONDON 6.851 7.920 1,68 23
NEWYORK 7.086 11.360 1,48 14
PARIS 8.800 11.730 0,81 8

các thành ph như Băng c c, Seoul, H ng công, Cairo, các chuy n ñi b ng xe
buýt chi m t i 50–70%. Th m chí ñ i v i các thành ph hi n ñ i như Luân ðôn, New
york m c dù t l chuy n ñi b ng xe ñi n ng m r t l n (t i 72% New york) nhưng t l
chuy n ñi b ng xe buýt v n còn m c trên dư i 20% (b ng 4.1).
ð i v i các ñô th v a và nh v n t i xe buýt thư ng ñ m nh n 60 – 80% kh i
lư ng v n chuy n c a c h th ng v n t i hành khách công c ng. Tuỳ theo ch c năng
ph c v giao thông, các tuy n ô tô buýt ñư c chia thành các tuy n chính n i thành,
tuy n ph , tuy n ngo i thành, tuy n liên t nh.
Các tuy n chính n i thành n i các khu v c c a thành ph v i các ñi m thu hút
khách l n như nhà ga ñư ng s t, b n ñư ng thu , các công trình văn hoá thương nghi p
l n, trung tâm thành ph . Các tuy n này có các tr m ñ u cu i thư ng n m trong n i
thành.. Chi u dài c a các tuy n chính n i thành ph thu c vào quy mô thành ph .
Các tuy n ngo i thành liên h gi a các khu v c n i ñô thành ph v i ngo i ô. Các
tuy n ngo i thành thư ng có c ly l n, c ly c a các tuy n ph thu c vào vi c b trí dân
cư khu v c ngo i thành. Trong các thành ph c c l n có nh ng tuy n ngo i thành dài
t i 50Km.
Các tuy n ph ñưa các hành khách t các khu nhà , ti u khu ñ n tr m c a các
phương ti n có s c ch l n, các tuy n ph có ñ c ñi m ng n. S c ch a c a các lo i ô tô
buýt thay ñ i trong m t kho ng r ng (t 10 – 80 hành khách) và có th tăng thêm b ng
cách thêm rơmooc.
2. Xe ñi n bánh hơi


NMTCVTOT • 143


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Các ch tiêu kinh t – k thu t c a lo i phương ti n này không khác nhi u so v i ô
tô buýt. Tuy nhiên, yêu c u trang b ph c t p hơn ô tô buýt (tr m ch nh lưu, dây ñi n,
c t ñi n). S c ch a c a xe ñi n bánh hơi nhi u hơn ô tô buýt (t 60–90 khách) có th
tăng s c ch a b ng cách kéo thêm rơmooc. Phương ti n này ñòi h i ch t lư ng ñư ng
cao hơn so v i xe buýt. M t ñư ng dùng cho xe ñi n bánh hơi ph i là m t ñư ng c p
cao. Tính năng ñ ng c a xe ñi n bánh hơi kém hơn so v i ô tô buýt vì ch y u nó ch y
trên ñư ng c ñ nh và ch có th xê d ch trong kho ng 3 mét k t dây d n ñ n m t
ngoài thân xe.
Xe ñi n bánh hơi ch y u dùng hư ng có dòng hành khách trung bình. ð i v i
các tuy n ng n và các tuy n ñi xa ra ngo i thành thì s d ng lo i này không ñư c thu n
ti n. Xe ñi n bánh hơi có th là lo i phương ti n chính trong thành ph l n, còn trong
các thành ph c c l n nó là lo i th y u. Khi b trí các tuy n xe ñi n bánh hơi c n chú
ý h n ch s ch giao nhau gi a chúng v i nhau và gi a chúng v i ñư ng tàu ñi n vì
như th s gi m t c ñ giao thông c a các lo i phương ti n. ñư ng ph nhi u cây l n,
b trí xe ñi n bánh hơi không thích h p. ð d c c a ñư ng có xe ñi n bánh hơi không
ñu c quá 80.
3. T u ñi n bánh s t
Là lo i phương ti n giao thông có giá thành xây d ng cao hơn so v i ô tô buýt và
xe ñi n bánh hơi vì ngoài thi t b ñi n c n ph i có ñư ng ray.
Tàu ñi n có s c ch l n hơn so v i hai lo i phương ti n trên. Do ñó, ngư i ta b
trí các tuy n tàu ñi n n m các hư ng có dòng hành khách l n và n ñ nh. ðư ng tàu
ñi n có th b trí cùng m c v i lòng ñư ng ho c b trí t i n n riêng tách kh i lòng
ñư ng ñư c ngăn cách b i bó v a ho c d i cây xanh r ng 1,5 – 2,5 mét. B trí ñư ng
tàu ñi n trên n n ñư ng riêng s tăng ñư c t c ñ gi m ñư c hi n tư ng ng ng tr giao
thông do các phương ti n giao thông không gây ra, nâng cao an toàn giao thông, tăng
th i gian ph c v c a m t ñư ng… nơi xa trung tâm và ngo i ô ñư ng tàu ñi n c n
ñư c ñ t trên n n riêng. Khi ñư ng t u ñi n là ñư ng ñôi và ñ t chung v i lòng ñư ng
thì không ñư c b trí c t dây d n gi a hai ñư ng ray.
Các tuy n tàu ñi n thư ng ñư c b trí trong ph m vi n i thành, các thành ph
c c l n, không nên b trí các ñư ng tàu ñi n khu trung tâm, nơi có lưu lư ng phương
ti n và ngư i ñi b l n, làm nh hư ng t i các phương ti n khác. Các tuy n ra ngo i
thành ch ñư c xây d ng t i hư ng không có tàu ho và s c ch c a ô tô buýt không
ñ m b o kh i lư ng hành khách t i hư ng ñó.
T i các thành ph có dân s c c l n v i dân s 500 nghìn ngư i tr lên, ngoài tàu
ñi n thông thư ng có th có các tàu ñi n cao t c n i các khu v c xa c a thành ph ho c
ra ngo i thành, t c ñ có th ñ t ñ n 30 – 35 Km / h. ðư ng tàu ñi n cao t c ph i b trí
trên n n ñư ng riêng so v i ñư ng ph , Hà N i tàu ñi n bánh s t có 5 tuy n và ñ n
ñ u nh ng năm 90 c a th k XX b thay th b ng ô tô buýt. T i Sài gòn tàu ñi n ñư c
xây d ng vào năm 1895 v i t ng chi u dài các tuy n là 50 Km g m 30 ñoàn tàu, ñ n
năm 1950 tàu ñi n ñư c thay th b ng ô tô buýt.
Như v y tàu ñi n bánh s t có ưu ñi m là kh năng chuyên ch khá l n (kho ng
15000 HK / h), giá thành r hơn ô tô và không gây ô nhi m môi trư ng vì s d ng năng
lư ng ñi n. Tuy nhiên nó có như c ñi m cơ b n là tính cơ ñ ng không cao (vì ph i ho t


NMTCVTOT • 144


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
ñ ng trên tuy n ñư ng s t c ñ nh) và khi b trí chung v i làn xe ñư ng ph thì gây c n
tr giao thông.
Trên th gi i, tàu ñi n bánh s t thư ng ñư c s d ng các thành ph v a và l n.
Hi n nay khuynh hư ng s d ng tàu ñi n bánh s t cũng r t khác nhau, có thành ph
phát tri n m nh lo i hình này, có thành ph l i lo i b ho c ch s d ng vùng
ngo i thành.


4. T u ñi n ng m
ðư ng tàu ñi n ng m ñư c xây d ng các thành ph l n có dân s trên m t tri u
ngư i tr lên. T i nơi có dòng hành khách l n t 12.000 – 60.000 hành khách theo m t
hư ng (gi cao ñi m) thì tàu ñi n ng m ho t ñ ng có hi u qu . L ch s c a tàu ñi n
ng m ñã có trên m t trăm năm nay, tàu ñi n ng m xu t hi n l n ñ u tiên trên th gi i
Luân ðôn năm 1863 lúc ñó là tàu ho ng m, sau ñó là New York năm 1885, Paris năm
1990…
Theo v trí ñ i v i m t ñ t, ñư ng tàu ñi n ng m có các ño n ng m dư i ñ t (ñ t
sâu và ñ t r ng) ngay t i m t ñ t, trên m t ñ t (ch y trên c u c n). Lo i ñ t sâu b t bu c
ph i xây d ng khi ñư ng tàu ñi dư i các nhà tr c tr i, qua nơi có ñi u ki n ñ a ch t và
thu văn ph c t p, khi chui qua sông. ð i v i trư ng h p ñ t t i m t ñ t ta hay g p khi
hư ng c a nó ñi song song v i ñư ng tàu ho . Trong trư ng h p tàu ñi n ng m ch y
trên c u c n khi nó ph i ñi qua các thung lũng, khe sâu…
M t toa t u ñi n ng m có s c ch a kho ng 50 ch ng i và 120 ch ñ ng. M t t u
6 toa m t lúc có th ch 1000 hành khách. Kh ñư ng ray t u ñi n ng m thư ng th ng
nh t v i kh ñư ng s t và tàu ñi n. ð d c t i thi u c a ñư ng là 0,3% t i ña là 4%.
T i các nhà ga có b trí c u thang máy, n u ga th p hơn m t ñ t t 5 – 7 mét thì ch làm
c u thang máy cho ngư i ñi lên, n u th p hơn 7 mét thì ph i b trí c u thang máy cho c
lên và xu ng ga. T u ñi n, b trí t i nh ng nơi có dòng hành khách l n, t i các qu ng
trư ng và các ch giao nhau c a các ñư ng giao thông chính, c nh các barie ñư ng s t
và ñư ng thu , sân v n ñ ng, công viên, các xí nghi p công nghi p l n, nơi giao nhau
c a các t u ñi n ng m.
Khi ch n phương ti n chính ph c v v n t i hành khách công c ng k trên, trong
giao thông ñô th , trên th gi i còn s d ng t u ñi n trên không, tàu ho ngo i thành,…
ñ ch hành khách trong n i thành cũng như thành ph v i ngo i ô.
5. T u ñi n trên cao
S quá t i v giao thông c a các ñư ng ph làm n y ra ý ñ nh xây d ng các
ñư ng ñi n trên cao các thành ph c c l n. T u ñi n trên cao s d ng ch y u vào
vi c v n chuy n hành khách gi a n i thành và ngo i thành, c th là n i các ñ u m i
giao thông riêng bi t ngo i ô v i thành ph , n i các sân bay v i nhau, n i các th tr n
khu ngh ngơi v i thành ph . T u ñi n trên cao là lo i phương ti n giao thông ngoài m t
ñư ng ph , ch y trên các c u c n. Theo quan h v trí v i ñư ng ray có hai cách ñ t:
ð t trên ray và dư i ray.




NMTCVTOT • 145


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
T c ñ t i ña c a tàu ñi n trên cao ñ t ñ n 100 Km/ h, t c ñ khai thác 60 Km/ h,
s c ch c a t u ñi n trên cao có th ñ t ñư c 4.000 hành khách. ðư ng ray là các d m
kim lo i ho c bê tông c t thép ng su t trư c.
ðư ng t u ñi n trên cao ñư c xây d ng ñ u tiên thành ph Vupenta (ð c) năm
1901, dài 15 Km. Cũng năm ñó ðơrezden (ð c) cũng xây d ng ñư ng t u ñi n
trên cao.
6. Monorail (tàu ñi n 1 ray)
Là lo i phương ti n v n t i hi n ñ i (Monorail l n ñ u tiên ñư c s d ng thành
ph Vupeptal c a ð c vào năm 1901 v i chi u dài tuy n 13 Km). Monorail có t c ñ
cao (bình quân có th ñ t ñư c 60 Km / h) và kh năng chuyên ch l n (g n 25.000 hk /
Km) và nó có ưu ñi m là di n tích chi m d ng kho ng không ít. Nó thư ng ñư c s
d ng ñ v n chuy n hành khách t các khu v c v tinh vào trung tâm thành ph v i
lu ng khách l n.
Monorail hi n nay ñư c s d ng nhi u các nư c phát tri n và ngày càng ñư c
hoàn thi n. G n ñây ngư i ta ñã nghiên c u ñưa vào s d ng monorail ch y trên ñ m t
ho c ñ m không khí và ñ t ñư c t c ñ 500 km / h. Ngoài ra ñ v n chuy n trong thành
ph monorail còn ñư c s d ng ñ v n t i liên t nh.
B ng 4.2. M t s ch tiêu so sánh gi a các phương ti n v n t i công c ng ch y u

Tàu ñi n Tàu
Ô tô Xe ñi n
TT Các lo i ñ c trưng lo i hi n ñi n
buýt bánh hơi
ñ i ng m
S c ch t i ña c a
1 2700– 4400– 32000–
tuy n (Hk / h theo m t 9700–7100
5800 7100 60000
hư ng)
2 T c ñ giao thông (Km
19–20 18–19 17–18 35–45
/ h)
3 M t ñ trung bình c a 0,25–
1,5–3 0,5–1,5
m ng lư i (Km / Km2) 0,6
4 ð d c l n nh t (%) 7 8 6–9 4
5 Giá thành v n chuy n
1,6 1,3 1 0,7
so v i tàu ñi n
6 Kinh phí cho 1 Km
1 1,7 2,5 75
tuy n (So v i ô tô buýt)
7 Di n tích chi m ñư ng
4,3 3,6 2,7 –
ph khi ch y (m2 / hk)

7. M t s phương ti n cá nhân


NMTCVTOT • 146


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
a. Xe ñ p (Bicycle)
Là lo i phương ti n v n t i cá nhân thô sơ, ñư c ra ñ i vào th k XVII và ñã tr i
qua m t th i kỳ phát tri n. Tuy là lo i xe phi cơ gi i nhưng hi n nay v n là m t lo i
phương ti n ñư c s d ng ph bi n trên th gi i. Hi n nay m t s nư c phát tri n xu
th s d ng xe ñ p tăng lên. Nh ng ñ c ñi m cơ b n c a xe ñ p là:
– Giá xe r (bình quân kho ng 50 USD / xe), vì v y nó phù h p v i m i t ng l p
dân cư có thu nh p th p, d s d ng, b o qu n và s a ch a (chi phí khai thác th p).
– Tính cơ ñ ng và tính linh ho t cao (xe ñ p có th ñi ñư c vào nh ng ngõ có
chi u r ng ñư ng h p ñ n 1 mét, ñư ng m i ñi u ki n ñ a hình). T c ñ tuy không
cao (12 Km / h) nhưng có th ñi ñư ng dài trong nh ng ñi u ki n c n thi t.
– Không gây ô nhi m môi trư ng và m c ñ an toàn cao nhưng t n hao năng
lư ng cơ th vì ph i dùng s c ngư i.
– S c ch a c a xe ñ p trung bình là 1,2 ngư i, trong v n t i hàng hoá nó có th
ch ñư c 80 – 100 Kg.
– T c ñ xe ñ p không cao do v y nó ch thích h p v i c ly ng n và di n tích
chi m d ng m t ñư ng tương ñ i l n, vì v y dòng xe h n t p ñó thư ng gây c n tr
giao thông.
Vi c s d ng xe ñ p ph c v cho vi c ñi l i là m t v n ñ r t ph c t p, ph thu c
nhi u y u t như thu nh p, ngh nghi p, chi u dài chuy n ñi, th i gian chuy n ñi và s
ñáp ng c a h th ng v n t i hành khách công c ng.
b. Xe máy (Motocycle)
Là lo i phương ti n ñư c cơ gi i hoá nên có th coi xe máy là bư c chuy n hoá t
v n t i phi cơ gi i nh sang v n t i cơ gi i nh th hi n s c i thi n v t c ñ và s c
l c, s gia tăng m c s ng c a cư dân. Xe máy có ñ y ñ nh ng ưu vi t v n có c a xe
ñ p nhưng t c ñ cao nên rút ng n ñư c th i gian m t chuy n ñi, s c ch c a nó cao
hơn xe ñ p (trung bình là 1,3 ngư i). ð c bi t xe máy là phương ti n cơ gi i cá nhân
v i giá th p (kho ng 1 / 10 giá xe ô tô). V i nh ng ưu vi t ñó, hi n nay ñang có s
"bùng n " d d i c a xe máy các thành ph c a Vi t Nam.
V n ñ nan gi i ñ t ra ñ i v i xe máy là di n tích chi m d ng m t ñư ng quá l n,
d gây tai n n nguy hi m va gây ô nhi m môi trư ng cao.
c. Ô tô con
Ô tô con có s c ch t 4 – 5 ngư i. Ô tô con ñư c dùng ñ v n chuy n hành
khách trong thành ph , gi a các thành ph v i ngo i thành ho c gi a các thành ph v i
nhau. Trong thành ph , ô tô con ñư c dùng ch hành khách t nhà ñ n nơi c n thi t và
ngư c l i, ch khách v i yêu c u nhanh chóng và ñúng gi như ñ n các nhà ga, b nh
vi n, … ch hành khách t i nơi giao thông công c ng không thu n ti n ho c không có
giao thông công c ng.
Tuy nhiên, vi c l a ch n lo i giao thông ph i căn c vào nhi u m t, trong ñó ph i
chú ý ñ n l i ích chung c a toàn b xã h i. T i các nư c phát tri n, s lư ng ô tô con
phát tri n quá nhi u (ñ t 200–500 / 1000 dân) nên x y ra h u qu r t nghiêm tr ng.
4.2.3. T CH C V N T I HÀNH KHÁCH B NG XE BUÝT

NMTCVTOT • 147


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
1. Khái ni m
a.. V n t i khách c ng c ng b ng xe buýt: là ho t ñ ng v n t i khách b ng ô tô theo
tuy n c ñ nh có các ñi m d ng ñón, tr khách và xe ch y theo bi u ñ v n hành.
b. Tuy n xe buýt
Tuy n xe buýt là tuy n v n t i khách c ñ nh b ng ô tô, có ñi m ñ u, ñi m cu i
và các ñi m d ng ñón tr khách theo quy ñ nh.
– Tuy n xe buýt ñô th là tuy n xe buýt cú ñi m ñ u, ñi m cu i tuy n trong
ñô th ;
– Tuy n xe buýt n i t nh là tuy n xe buýt ho t ñ ng trong ph m vi t nh, thành
ph tr c thu c Trung ương n i các thành ph , th xó, huy n, khu c ng nghi p, khu
du l ch;
– Tuy n xe buýt lõn c n là tuy n xe buýt cú l trình ñi t các t nh, thành ph
tr c thu c Trung ương ñ n các t nh lân c n, các khu công nghi p, khu du l ch (ñi m
ñ u, ñi m cu i và l trình c a m t tuy n không vư t quá 2 t nh, thành ph ; n u ñi m
ñ u ho c ñi m cu i thu c ñô th lo i ñ c bi t th i tuy n kh ng vư t quá 3 t nh, thành
ph ).
c. K t c u h t ng ph c v xe buýt:
Ngoài h th ng k t c u h t ng ph c v chung cho vi c ho t ñ ng c a các
phương ti n cơ gi i và ngư i ñi b cũn cú: làn ñư ng xe buýt ho t ñ ng, ñư ng dành
riêng, ñư ng ưu tiên cho xe buýt, ñi m ñ u, ñi m cu i, ñi m trung chuy n xe buýt,
nhà ch xe buýt, bi n báo và các v ch sơn t i các ñi m d ng, bãi ñ dành cho xe
buýt, các c ng trình ph tr ph c v ho t ñ ng khai thác v n t i khách công c ng
b ng xe buýt.
– ði m d ng xe buýt là nh ng v tr xe buýt ph i d ng ñ ñón ho c tr khách
theo quy ñ nh c a cơ quan có th m quy n.
– ði m ñ u, ñi m cu i c a tuy n xe buýt là nơi b t ñ u, k t thúc c a m t hành
trình xe ch y tr n m t tuy n.
d. Bi u ñ ch y xe buýt tr n m t tuy n là t ng h p các l ch trình ch y xe c a các
chuy n xe tham gia v n chuy n trên tuy n trong m t th i gian nh t ñ nh.
2. Hành trình v n chuy n
a. Khái ni m: Hành trình xe buýt là ñư ng ñi c a xe buýt t ñi m ñ u ñ n ñi m cu i
c a hành trình, m ng lư i hành trình là t p h p t t c các hành trình xe buýt.
b. Phân lo i hành trình xe buýt
* Căn c vào ñi m ñ u và ñi m cu i c a hành trình theo lãnh th ñư c phân ra:
– Hành trình xe buýt trong thành ph



NMTCVTOT • 148


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
– Hành trình xe buýt ngo i ô
– Hành trình xe buýt n i t nh
– Hành trình xe buýt liên t nh
– Hành trình xe buýt liên qu c gia.
* Các hành trình xe buýt trong thành ph
Là nh ng hành trình mà ñi m ñ u và ñi m cu i n m trong gi i h n hành chính
c a thành ph . Theo hình d ng c a thành ph mà các hành trình xe buýt trong thành
ph có các d ng sau:
– Hành trình bán kính (hư ng tâm): là hành trình n i m t ñi m v i trung tâm
thành ph .
– Hành trình ñư ng kính (xuyên tâm): là hành trình n i hai ñi m trong thành ph
và ñi qua trung tâm.
– Hành trình dây cung (ti p tuy n): là hành trình n i hai ñi m trong thành ph mà
không ñi qua trung tâm.
– Hành trình ñư ng vòng: n i các ñi m trong thành ph thành m t vòng khép kín
l y trung tâm thành ph là tâm vòng tròn.
– Hành trình t ng h p: là hành trình mà t ng ño n có các d ng ñã nêu trên.
M i hành trình thư ng có s hi u riêng ñ hành khách d phân bi t, không b
nh m l n và ch n hành trình thu n ti n nh t cho mình.
c. Yêu c u ñ t ra v i hành trình xe buýt
* Yêu c u chung
– Khi có m t công trình m i (kinh t , văn hoá) lư ng thu hút hành khách cũng
thay ñ i, do ñó nhu c u ñi l i c a hành khách cũng thay ñ i, ph i nghiên c u m ng lư i
hành trình xe buýt cho phù h p.
– Các hành trình xe buýt khi thi t l p ñ m b o thu n ti n cho hành khách (th i
gian ñi l i là nh nh t) và phù h p v i t c ñ giao thông, an toàn giao thông ñ m b o
hi u qu s d ng phương ti n.
– ði m ñ u, ñi m cu i c a hành trình, ñ dài hành trình ph i phù h p v i nhu c u
ñi l i c a hành khách.
– Trên l trình tuy n c a các ñi m quy ñ nh cho xe buýt d ng ñón, tr
khách. Xe buýt b t bu c ph i d ng l i t t c các ñi m quy ñ nh d ng trên l
trình tuy n ñ ñón, tr khách.
* Khi l a ch n các phương án hành trình c n ñ m b o các yêu c u sau ñây
– Các hành trình c n ph i ñi qua các ñi m thu hút hành khách l n như: Nhà ga,
b n c ng, ch , sân v n ñ ng, công viên, r p hát, trư ng h c... theo ñư ng ñi h p lý ñ m
b o th i gian ñi l i c a hành khách;


NMTCVTOT • 149


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
– Các ñi m ñ u và ñi m cu i c n ph i ñ di n tích và thi t b c n thi t cho xe
quay tr và thu n ti n cho lái xe khi ho t ñ ng;
– M ng lư i hành trình xe buýt ph i phù h p v i sơ ñ lu ng hành khách và ñ
dài bình quân chuy n ñi c a hành khách;
– Hành trình ñi ñ n các công trình l n không ph i chuy n t i, khi xác l p ñi m
d ng c n ph i chú ý t i các phương th c v n t i khác;
– Hành trình xe buýt trong thành ph c n ph i k t h p v i hành trình c a các
phương th c v n t i khác;
– ð dài c a các tuy n xe buýt trong thành ph c n ph i phù h p v i di n tích và
dân s thành ph ;
– ð m b o các ch tiêu khai thác k thu t phương ti n ñ nâng cao hi u qu s
d ng phương ti n.
* Khi m m t tuy n m i c n ph i nghiên c u
Công su t lu ng hành khách trên tuy n, l a ch n tuy n (hành trình), ñi u ki n
ñư ng sá, tính toán các ch tiêu khai thác k thu t và các ch tiêu kinh t , l p h sơ kinh
t k thu t c a tuy n.
d. Các ñi m d ng, ñ trên hành trình
Các ñi m d ng ñ trên hành trình bao g m hai lo i: ði m ñ ñ u và ñi m ñ cu i;
ñi m d ng d c ñư ng.
* ði m ñ u và ñi m cu i c a hành trình
– Các hành trình xe buýt trong thành ph ñi m ñ u và ñi m cu i thư ng ch n v
trí thích h p ñ ñ m b o quay tr ñ u xe d dàng, không c n tr giao thông, có th k t
h p v i các hình th c v n t i khác.
– Các ñi m ñ u và cu i c a hành trình n i t nh, liên t nh thư ng b trí vào các nơi
có kh i lư ng hành khách t p trung r t cao, khi b trí nên b trí g n các ga c ng, sân
bay ñ hành khách thu n ti n cho vi c chuy n t i.
* Các ñi m d ng d c ñư ng
– V n t i hành khách trong thành ph và n i t nh các ñi m d ng d c ñư ng c n
có tên và bi n ch d n, ñ i v i nh ng ñi m d ng l n c n xây d ng nhà ch cho hành
khách.
– V trí các ñi m d ng ph i cách ngã ba, ngã tư t 20 – 25 mét, s c ch a t 5–10
ngư i.
– Nh ng ñi m d ng có nhi u hành trình ñi qua n u < 30 lư t xe / gi có th s
d ng chung; n u > 30 lư t xe / gi nên có ñi m d ng riêng.
– V n t i hành khách trong thành ph có th có nhi u hình th c v n t i khác nhau,
vì v y m i hình th c v n t i c n có ký hi u riêng ñ kh i nh m l n.
– Khi kho ng cách ch y xe nh hơn hay b ng 20 phút thì b ng ch d n ghi kho ng
cách ch y xe cho các hành trình, khi kho ng cách ch y xe trên 20 phút thì ghi th i gian
bi u ch y xe c a các chuy n trong ngày (ghi rõ các ngày ngh ).
3. Phương ti n v n t i hành khách b ng xe buýt


NMTCVTOT • 150


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
a. Khái ni m
Xe buýt là ô tô ch khách có thi t k t 17 gh tr lên và có di n tích sàn xe
dành cho khách ñ ng (di n tích dành cho 1 khách ñ ng là 0,125m2) theo tiêu chu n
quy ñ nh.
b. Các yêu c u ñ i v i phương ti n v n t i hành khách b ng xe buýt
Ngoài các yêu c u ñ i v i các xe dùng ñ ch khách (yêu c u ñ tin c y, ñ b n;
an toàn; h th ng tín hi u; kích thư c…) Phương ti n v n t i xe buýt c n ñáp ng ñư c
các yêu c u sau:
* V s c ch a
Do ñ c ñi m xe buýt ho t ñ ng trong thành ph v i chi u dài chuy n ñi bình quân
c a hành khách ng n, s lư ng ñi m d ng ñ nhi u cho nên s gh ch chi m 25 – 40%
tr ng t i còn l i là ch ñ ng.
Di n tích h u ích dµnh cho 1 hành khách ñ ng không nh hơn 0,125 m2, kh i
lư ng tính toán bình quân c a m t hành khách không ñư c nh hơn 60kg (k c hành lý
xách tay); Không gian dµnh cho hành khách ñ ng là không gian không b trí gh ng i
ñ ng th i ph i tho mãn các yêu c u v kích thư c c a chi u cao h u ích, chi u r ng
h u ích, kho ng tr ng 250 mm trư c các gh ng i không ñư c tính là ch ñ ng;
*V k tc u
– Phương ti n ho t ñ ng trong ñi u ki n ñư ng sá thu n l i cho nên không yêu
c u v kh năng vư t chư ng ng i v t. trong xe c n có h th ng tay v n ñ ñ m b o
hành khách ñư c n ñ nh trong quá trình ch y xe.
– Có tay v n, tay n m cho hành khách ñ ng: Các tay v n, tay n m ph i có k t
c u b n v ng b o ñ m cho hành khách n m ch c, an toàn. M i tay v n ph i có m t ño n
dài ít nh t là 100 mm, dây treo có th ñư c tính là tay n m khi chúng ñư c b trí l p ñ t
phù h p; các tay v n, tay n m ph i ñư c trang b ñ y ñ , phân b h p lý và ñư c b trí
ñ cao nh t ñ nh nhưng không ñư c làm nh hư ng ñ n vi c di chuy n c a hành
khách trên ô tô và khi lên, xu ng xe.
– Hai bên c a hành khách ph i b trí tay v n, tay n m ñ hành khách lên xu ng d
dµng. C nh l i lên xu ng ph i b trí thanh ch n b o v nh m b o ñ m cho hành khách
không b xô t i b c lên xu ng khi phanh ô tô ñ t ng t.
– Trong khoang hành khách ph i l p ñ t các ñèn ñ chi u sáng rõ các ph n sau:
l i ñi trong khoang hành khách và t t c các b c lên xu ng.
* V h th ng c a
– S lư ng c a lên xu ng ít nh t ph i có 2 c a m t c a lên và m t c a xu ng, b c
th p nh t c a c a thư ng cao b ng chi u cao c a v a hè tiêu chu n.
– S lư ng, chi u r ng, chi u cao c a lên xu ng hành khách t i thi u ñư c quy
ñ nh phù h p v i tr ng t i c a xe; ngoài ra trên xe ph i có ñ l i thoát kh n c p, c a s
có th ñư c s d ng làm l i thoát kh n c p khi có di n tích ñ l n theo quy ñ nh.




NMTCVTOT • 151


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
– B c lên xu ng: B m t b c lên xu ng ph i ñư c t o nhám ho c ph v t li u có
ma sát ñ b o ñ m an toàn cho hành khách lên xu ng; kích thư c cho phép ñ i v i các
b c lên xu ng ñư c quy ñ nh ñ i v i b c th nh t (tính t m t ñ t), chi u sâu nh nh t
c a b c lên xu ng…
*V t cñ
Phương ti n xe buýt yêu c u có tính năng gia t c l n ñ trong kho ng th i gian
ng n có th ñ t ñư c t c ñ theo yêu c u, vì ho t ñ ng trong thành ph cho nên không
c n yêu c u có t c ñ cao.
4. Công tác t ch c v n t i hành khách b ng xe buýt
Nh ng yêu c u chung khi t ch c v n t i hành khách cho t t c các lo i hình v n
chuy n:
– ðáp ng ñ y ñ nh t nhu c u ñi l i c a hành khách;
– Gi m th i gian chuy n ñi c a hành khách;
– Nâng cao ch t lư ng ph c v hành khách;
– T ch c ch y xe ph i theo th i gian bi u và bi u ñ ch y xe (ñã ñư c xác ñ nh
trư c), n u có thay ñ i ph i có thông báo k p th i, chính xác cho hành khách;
– Nâng cao hi u qu s d ng phương ti n, ñ m b o các ch tiêu kinh t – tài chính
cho doanh nghi p v n t i hành khách.
T ch c v n t i hành khách b ng xe buýt ph thu c vào không nh ng ch kh i
lư ng hành khách, k t qu ho t ñ ng s n xu t (kinh t , tài chính) c a doanh nghi p v n
t i hành khách mà còn ph thu c vào các ch tiêu ch t lư ng ph c v hành khách. T
ch c v n t i hành khách bao g m các n i dung sau:
– L a ch n các phương pháp ñi u tra s bi n ñ ng lu ng hành khách.
– Xác ñ nh h th ng hành trình t i ưu
– L a ch n phương ti n và xác ñ nh s lư ng phương ti n ho t ñ ng trên các
hành trình
– Xác ñ nh t c ñ ch y xe
– Ph i h p ho t ñ ng c a xe buýt v i các lo i hình v n t i khác (n u có)
– L p th i gian bi u ch y xe
– T ch c lao ñ ng cho lái xe
– T ch c ñưa xe ra ho t ñ ng
– Ki m tra và qu n lý ho t ñ ng c a xe trên ñư ng
– Các bi n pháp ñ m b o an toàn ch y xe.
Các n i dung trên ñư c th hi n sơ ñ 4.1.
a. ði u tra lu ng hành khách



NMTCVTOT • 152


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
ð t ch c v n t i hành khách h p lý và nâng cao hi u qu s d ng phương ti n
c n ph i nghiên c u m t cách có h th ng s bi n ñ ng c a lu ng hành khách theo
không gian và th i gian c a các hành trình. Có nhi u phương pháp nghiên c u bi n
ñ ng lu ng hành khách.
* Phương pháp th ng kê
Là phương pháp d a vào s li u th ng kê và s vé bán ñư c các tuy n theo
t ng chuy n mà lái ph xe ghi chép trong ca làm vi c. D a vào s li u này có th xác
ñ nh: Kh i lư ng hành khách theo t ng ch ng và c hành trình theo t ng chuy n. Song
phương pháp này không ñ m b o ñ y ñ vì cơ s c a phương pháp này h n ch v
ngu n thông tin. Ngoài ra ñ i v i vé xe buýt trong thành ph thư ng vé ñ ng h ng, vé
s d ng cho nhi u hình th c v n t i,vé tháng...
* Phương pháp d báo
D a vào s li u th ng kê và dùng các phương pháp phân tích, xác su t th ng kê
ñ xác ñ nh kh i lư ng v n chuy n hành khách trong th i gian t i.




NMTCVTOT • 153


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
L p k ho ch Ch ñ o th c hi n k Tính toán phân tích
ði u tra hành khách V nt i ho ch v n t i KQSXVT




154 • NMTCVTOT
L p L a ch n Xác ñ nh T ch c Xây ðưa xe Qu n lý
b trí các ch lao ñ ng ho t ñ ng
hành d ng ra ho t xe trên
phương tiêu khai lái xe
trình TGB ñ ng ñư ng
ti n thác k
ch y BðCX
thu t
xe

ðK hành khách

Xác ñ nh b n ñ u, cu i ðK ñư ng sá
L a ch n sơ b
ðK t ch c k
Xác ñ nh l trình tuy n
L a ch n chi ti t
ðK th i ti t khí
Xác ñ nh ñi m d ng,




Không phù h p
Năn CP nhiên Giá L i T su t l i
Ki m tra s phù h p g li u thành nhu n nhu n

Sơ ñ 4.1 N i dung công tác t ch c v n t i hành khách




TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
NMTCVTOT • 154
Tuỳ thu c vào m c ñích ñi u tra mà có th ñi u tra toàn b (t t c các hành trình
trong cùng m t lúc) ho c ñi u tra l a ch n (m t ho c m t s hành trình), th i gian ñi u
tra có th là t t c các ngày trong tu n ho c vào ngày ngh , toàn b gi m tuy n hay
ch vào gi cao ñi m, th p ñi m...
* Phương pháp t khai
N i dung c a phương pháp này là m i ngư i ñư c nh n m t b n ghi có câu h i và
h t tr l i v các câu h i ñó. Sau khi t p h p ñư c các câu tr l i có th xác ñ nh ñư c
nhu c u v n chuy n theo các hành trình khác nhau và xây d ng ñư c sơ ñ lu ng hành
khách. Phương pháp này ph i ñi u tra toàn b t t c m ng lư i hành trình c a thành
ph , vi c phân phát và thu th p s lý s li u r t ph c t p t n công s c.
Phương pháp này thu th p ñư c kho ng th i gian hành khách ñi l i và dao ñ ng
c a lu ng hành khách theo các ñi m ñ (không gian). Thông thư ng ti n hành ñi u tra
t i các cơ quan, trư ng h c, doanh nghi p...
* Phương pháp phát th
N i dung c a phương pháp là m i hành khách khi lên xe ñư c phát m t th có ghi
s hi u c a ñi m ñ mà h khi lên xe, khi hành khách xu ng xe nhân viên ñi u tra
ñi m ñ xu ng thu l i th ñó.
Phương pháp phát th cho các s li u v kh i lư ng v n chuy n hành khách, ñ
dài m t chuy n ñi, dao ñ ng c a lu ng hành khách, ñi u tra toàn b các hành trình ho c
m t hành trình hay m t chuy n nào ñó.
* Phương pháp b n ghi
N i dung c a phương pháp này là dùng b n ghi s lư ng hành khách lên xu ng
các ñi m ñ , sau ñó s tính toán các ch tiêu.
Phương pháp b n ghi có th ti n hành theo toàn b hay ch n m u, s li u thu th p
ñư c bao g m: Kh i lư ng và lư ng luân chuy n theo t ng hành trình và t t c m ng
lư i, ñ dài bình quân 1 chuy n ñi theo t ng hành trình, h s s d ng tr ng t i tĩnh c a
xe theo t ng hành trình và theo t ng ch ng, s thay ñ i hành khách theo gi trong ngày,
ngày trong tu n và theo không gian, doanh thu v n t i theo t ng hành trình.
Cách t ch c: Nhân viên ñi u tra theo xe t i m i c a lên xu ng có m t ngư i ghi
chép theo b ng riêng t i c a do mình ph trách.
* Phương pháp quan sát b ng m t
N i dung c a phương pháp cho bi t h s l i d ng tr ng t i tĩnh thông qua quan
sát (cho ñi m) c a ngư i ñi u tra ñ ng nh ng ñi m ñ có lưu lư ng khách l n. ð
ñánh giá h s s d ng tr ng t i theo ñi m, sau ñó ngư i quan sát ghi vào b ng quan sát
t i ñi m mình ph trách.
Phương pháp quan sát b ng m t ch s d ng khi ñánh giá h s s d ng tr ng t i
gi cao ñi m nói riêng và trong ngày nói chung các ñi m có lưu lư ng l n nh m l a
ch n lo i xe cho phù h p v i t ng hành trình.
* Các phương pháp khác: T khai, phát th , b ng ghi, quan sát b ng m t, thi t b
t ñ ng.
b. Xác ñ nh hành trình ch y xe



NMTCVTOT • 155


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
V n t i hành khách trong thành ph m c tiêu là v n chuy n ñư c kh i lư ng hành
khách ñ ñáp ng ñư c m t ph n nhu c u ñi l i c a ngư i dân ñô th . Hành trình ch y
xe c n ñáp ng m t s yêu c u sau ñây:
– ði qua các ñi m thu hút và hình thành hành khách như: Trung tâm thương m i,
trư ng h c, b nh vi n, nhà máy, các doanh nghi p…
– Phù h p v i quy mô và di n tích c a thành ph ;
– Các ñi m ñ u cu i ph i ñ ñi u ki n ñ phương ti n làm tác nghi p ñ u cu i;
– Phù h p v i các chuy n ñi c a hành khách;
– Kho ng cách gi a các ñi m d ng, ñ phù h p thu n l i cho hành khách…
c. L a ch n b trí phương ti n vào hành trình
ð v n chuy n hành khách có th s d ng nhi u lo i xe có s c ch a khác nhau.
Song hi u qu s d ng phương ti n cũng s khác nhau khi chúng không phù h p v i
cư ng ñ lu ng hành khách trên các hành trình.
L a ch n xe theo s c ch a h p lý ñư c ti n hành trong hai trư ng h p sau:
– Xây d ng phương án, k ho ch cho th i gian t i;
– L p k ho ch tác nghi p cho th i gian c th (khi doanh nghi p có nhi u lo i xe
có s c ch a khác nhau).
Thông thư ng trên m i hành trình thư ng s d ng m t lo i xe, khi có s bi n
ñ ng l n c a lu ng hành khách thì s d ng xe có s c ch a khác nhau.
ð l a ch n s c ch a h p lý c n ph i xác ñ nh ñư c các y u t sau ñây:
– Công su t lu ng hành khách vào gi cao ñi m;
– Bi n ñ ng lu ng hành khách theo gi trong ngày và theo chi u dài hành trình
(bi n ñ ng theo không gian);
– Ch ñ làm vi c c a xe trên hành trình;
– ði u ki n ñư ng sá, kh năng thông qua c a ñư ng;
– Giá thành v n chuy n;
– Kho ng cách ch y xe h p lý (mang tính ch t ph c v );
– Chi u dài hành trình và ñ dài bình quân chuy n ñi c a hành khách.
N u cùng m t kho ng cách ch y xe n u l a ch n tr ng t i phương ti n không h p
lý s x y ra hai trư ng h p:
– Công su t lu ng hành khách l n dùng xe s c ch a nh d n t i ch t lư ng ph c
v kém (quá t i, chen l n xô ñ y ho c ch ñi chuy n sau);




NMTCVTOT • 156


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
– Công su t lu ng hành khách nh dùng xe s c ch a l n d n t i hi u qu s d ng
phương ti n gi m, lãng phí s c ch a c a xe (h s l i d ng tr ng t i th p, giá thành cao
nh hư ng t i kinh doanh).
Xác ñ nh s c ch a h p lý
– Theo HAMU, v n chuy n hành khách trong thành ph s c ch a h p lý ph
thu c vào cư ng ñ lu ng hành khách trong gi theo m t hư ng như sau:
B ng 4.3 Quan h gi a cư ng ñ lu ng HK và s c ch a c a xe

Cư ng ñ lu ng HK trong 1 gi (HK) S c ch a c a xe (ch )
200– 1000 40
1000– 1800 65
1800– 2600 80
2600– 3800 110
>3800 180

Xác ñ nh s c ch a h p lý theo lư ng luân chuy n hành khách trên 1 Km hành
trình
B ng 4.4 Quan h gi a lư ng luân chuy n HK v i s c ch a c a xe

Lư ng luân chuy n HK S c ch a phương ti n
1000 HKKm / Km hành trình (ch )
16 150 – 160

– Xác ñ nh s c ch a theo kho ng cách ch y xe vào gi cao ñi m:
Kho ng cách ch y xe vào gi cao ñi m và t n su t ch y xe ñư c xác ñ nh như
sau:
Kho ng cách ch y xe
TV
I= * 60 (phút) (4.22)
Ahd
T n su t ch y xe
Ahd
J= (xe / gi ) (4.23)
Tv


NMTCVTOT • 157


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Ta có t n su t ch y xe J vào gi cao ñi m ñư c xác ñ nh theo công su t lu ng
hành khách vào gi cao ñi m ño n l n nh t:
Qmax Q
J= ⇒ q = max (4.24)
q *γ J *γ
Trong ñó: Qmax– công su t lu ng hành khách l n nh t gi cao ñi m theo m t
hư ng (HK / gi )
Thay vào ta có:
Qmax Qmax Q *T 2 * Qmax * LT
q= = = max v = (ch )
J * γ γ * Ahd Aht * γ V K * Ahd * γ
Tv
d. Xác ñ nh t c ñ ch y xe

C n xác ñ nh các lo i t c ñ trong VTHKCC b ng xe buýt bao g m: t c ñ k
thu t, t c ñ l hành (giao thông), t c ñ khai thác (ph n này ñư c trình b y c th
ph n 2.3.

T c ñ làm m t trong nh ng y u t nh hư ng r t l n ñ n th i gian
chuy n ñi c a hành khách, khi ñ nh m c t c ñ ch y xe c n ph i quan tâm nhi u
ñ n nh ng quy ñ nh v t c ñ trên t ng ño n ñư ng, m t ñ xe trên ñư ng, ch t
lư ng ñư ng... ñ có th ñ nh m c t c ñ t t nh t ñ m b o cho lái xe an toàn và
th i gian chuy n ñi c a hành khách ñư c ñ m b o.

Hi n nay có hai phương pháp ñ nh m c t c ñ ch y xe hay dùng là:
phương pháp ch p nh b m gi và phương pháp phân tích tính toán.

- Phương pháp ch p nh b m gi : ð th c hi n phương pháp này chính
xác thì ngư i ñ nh m c ph i tr c ti p ñi kh o sát tuy n. Ngư i ñ nh m c s b m
gi t ng thao tác c a lái xe như: tăng t c, gi m t c, phanh xe, xe vào ñi m ñón
tr khách... t ñó ñ nh ra t c ñ ch y xe chung cho toàn hành trình.

- Phương pháp phân tích tính toán: D a vào s li u ban ñ u trên tuy n
ho t ñ ng như: các cung ñư ng v n chuy n, chi u dài t ng cung ñư ng, ñ c
ñi m t ng cung ñư ng, quy ñ nh v t c ñ ch y xe trên t ng cung c a B GTVT
ñ t ñó ti n hành phân tích ñ nh m c t c ñ ch y xe.
e. Các ch tiêu trong v n t i hành khách b ng xe buýt
e.1. Các ch tiêu ñ c trưng cho hành trình


NMTCVTOT • 158


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
– Chi u dài hành trình (LM): Là kho ng cách t ñi m ñ u ñ n ñi m cu i hành
trình. Trong thành ph chi u dài hành trình xe buýt h p lý n m trong kho ng:
Lmin ≤ LM ≤ Lmax (Km) (4.2)
Trong ñó: Lmin = LHK ; Lmax = (2–3) LHK
LHK: chi u dài bình quân chuy n ñi c a hành khách
– S lư ng các ñi m d ng d c ñư ng (n)
LM
n= −1 (4.3)
L0
– Kho ng cách bình quân gi a các ñi m d ng, ñ (L0)
Trong thành ph ñ ñ m b o th i gian chuy n ñi c a hành khách là nh nh t thì
Lo ñư c xác ñ nh theo công th c th c nghi m như sau:
LHK * t d
L0 = (mét) (4.4)
7,5
Trong ñó: td – th i gian xe d ng t i m t ñi m d ng
e.2. Các ch tiêu ñ c trưng cho h th ng hành trình
– M t ñ m ng lư i hành trình (δht): Là t s gi a t ng chi u dài ñư ng ph mà
hành trình xe buýt ch y qua v i di n tích thành ph .

δ HT =
∑L gt
(Km / Km2) (4.5)
F
Trong ñó: F – di n tích thành ph , vùng (Km2);
∑Lgt– t ng chi u dài ñư ng ph nơi có hành trình xe buýt ch y
qua (Km)
– H s m ng lư i hành trình KHT: Là t s gi a t ng chi u dài t t c các hành
trình v i t ng chi u dài ñư ng mà hành trình xe buýt ñi qua.

K HT =
∑L M
(Km / Km) (4.6)
∑L gt


Trong ñó: ∑LM– t ng chi u dài m ng lư i hành trình (Km)
∑Lgt– t ng chi u dài m ng lư i giao thông nơi có hành trình xe buýt
ch y qua (Km).
H s này bi u th s hành trình bình quân trên m ng lư i, th hi n s thu n ti n
cho hành khách khi l a ch n hành trình.
e.3. Ch tiêu t c ñ
– T c ñ ch y xe là m t ch tiêu quan tr ng ph n ánh hi u qu s d ng xe (năng
su t, giá thành) và ch t lư ng ph c v hành khách.



NMTCVTOT • 159


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
– Các lo i t c ñ trong VTHKCC b ng xe buýt: Ngoài các ch tiêu t c ñ ñư c
trình b y t i ph n 2.3.4 bao g m các t c ñ : T c ñ k t c u, t c ñ gi i h n cho phép,
t c ñ k thu t, t c ñ l hành (giao thông), t c ñ khai thác, trong v n t i hành khách
b ng xe buýt còn có t c ñ O – D (t c ñ tính t ñi m xu t phát ñ n ñi m k t thúc
chuy n ñi c a hành khách).
T c ñ O – D (VO–D): T c ñ này ñư c tính b ng t s gi a quãng ñư ng t ñi m
xu t phát ñ n ñích chia cho th i gian chuy n ñi c a hành khách.
L
VO − D = O − D (4.7)
TO − D
Trong ñó: VO − D – v n t c c a hành khách ñư c tính t ñi m xu t phát ñ n ñích
LO − D – quãng ñư ng ñi c a hành khách tính t ñi m xu t phát ñ n
ñích
TO − D – th i gian chuy n ñi c a hành khách tính t ñi m xu t phát ñ n
ñích
e.4. Ch tiêu v th i gian
– Th i gian chuy n xe (Tcxe)
Tcxe = Tlb + Tdd + Tñc (phút) (4.8)
LM L 
TCxe = * 60 +  M − 1 * t 0 + Tdc
L  (phút) (4.9)
VT  0 
– Th i gian chuy n ñi c a hành khách (Tcñi)
Th i gian m t chuy n ñi c a hành khách bao g m th i gian hành khách ñi b t
ñi m xu t phát ñ n ñi m ñ tdb1 th i gian hành khách ch ñ i t i ñi m d ng, ñ tcñ th i
gian v n chuy n c a phương ti n tpt và th i gian hành khách ñi b t ñi m ñ ñ n ñ a
ñi m k t thúc c a chuy n ñi tñb2.
Tcñi = tñb1 + tcñoi + tpt + tñb2 (phút) (4.10)
Khi m t ñ m ng lư i giao thông trên thành ph ñ ng ñ u thì tñb1 = tñb2 do ñó th i
gian di chuy n s là:
tñb = tb1 + tb2 (phút) (4.11)
Trên cơ s nghiên c u lý thuy t A Kh.ðibertal ñã xác ñ nh ñư c m i quan h gi a
m t ñ m ng lư i giao thông và chi u dài quãng ñư ng ñi b Lb ñ n tuy n giao thông
ñ i v i m ng lư i giao thông có hình d ng b t kỳ.
1
Lb1 = (mét) (4.12)

Kho ng cách bình quân quãng ñư ng ñi b d c theo tuy n giao thông ñ n
ñi m ñ .
L0
Lb 2 = (mét) (4.13)
4


NMTCVTOT • 160


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
L0 – kho ng cách bình quân gi a các ñi m d ng trên tuy n giao thông
Như v y th i gian ñi b ñ n ñi m ñ ho c t ñi m ñ ñ n ñ a ñi m c n thi t trong
chuy n ñi c a hành khách ñư c xác ñ nh b ng t s gi a quãng ñư ng ñi b và t c ñ
ñi b .
 1 L0 
 + 
t db = t db1 + t db 2 =  3δ 4 
* 60 (phút) (4.14)
Vdb
Trong ñó: Vdb – t c ñ ñi b (km / h)
tdb1 – th i gian ñi b ñ n tuy n giao thông (phút)
tdb2 – th i gian ñi b d c theo tuy n giao thông ñ n ñi m ñ (phút)
Th i gian ñi trên phương ti n bao g m th i gian lăn bánh tlb và th i gian d ng
c a phương ti n tdñ t i các ñi m d ng trên hành trình c a hành khách.
LHK
tpt = tdñ + tlb = * 60 + n * to (phút) (4.15)
VT
Trong ñó: n – s ñi m d ng trên hành trình không k ñi m ñ u cu i
L 
n =  HK − 1
 L  (4.16)
 0 
to – th i gian d ng t i m t ñi m
LHK L 
t pt = * 60 +  HK − 1 * t 0
 L  (phút) (4.17)
VT  0 
Th i gian ch ñ i phương ti n c a hành khách trên các ñi m ñ ph thu c vào
kho ng th i gian v n chuy n liên ti p gi a hai phương ti n (kho ng cách ch y xe)
I
t cdoi = (phút) (4.18)
2
Thay các tr s ñã bi t vào công th c (Tcñi) chúng ta xác ñ nh ñư c th i gian ñ y
ñ ñ di chuy n t ñi m ñ u ñ n ñi m cu i c a hành khách (th i gian chuy n ñi c a
hành khách.
 1 L0 
 + 
Tcdi =2  3δ 4  * 60 + I +  LHK − 1 * t + LHK * 60
  0 (phút) (4.19)
Vdb 2  L0


 BT

LO − D
VO − D = (Km/h) (4.20)
Tcdi
Trong ñó: LO–D – c ly c a hành khách t ñi m xu t phát ñ n ñi m k t thúc
 1 L0 
LO − D = 2 +  + LHK (Km) (4.21)
 3δ 4 


NMTCVTOT • 161


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
g. Xây d ng th i gian bi u và bi u ñ ch y xe
g.1. M c ñích tác d ng c a th i gian bi u và bi u ñ ch y xe
Th i gian bi u và bi u ñ ch y xe có tác d ng cho vi c t ch c qu n lý phương
ti n, lái xe, nâng cao hi u qu và ch t lư ng công tác c a nh ng xe buýt ho t ñ ng theo
hành trình và thông tin cho hành khách bi t.
Th i gian bi u ch y xe là nh ng tài li u ñ nh m c cơ b n v t ch c công tác v n
t i c a nh ng xe buýt ho t ñ ng theo hành trình trong ñó quy ñ nh v ch ñ ch y xe
(th i gian lăn bánh, th i gian d ng ñ ), ch ñ lao ñ ng cho lái xe, th i gian làm vi c
c a hành trình (m tuy n, ñóng tuy n hay nói cách khác: chuy n ñ u, chuy n cu i), s
lư ng xe, chuy n xe và kho ng cách ch y xe trên hành trình.
Th i gian bi u ch y xe không nh ng có tác d ng trong vi c t ch c ch y xe (liên
quan t i lái xe, ph xe, bán vé, ñi u ñ , tr m, b n) mà còn có tác d ng cho các b ph n
ph c v k thu t, v t tư (b o dư ng, s a ch a, v t tư, nhiên li u), b ph n ki m tra xe
ho t ñ ng trên ñư ng, cho hành khách.
Bi u ñ ch y xe khác nhau gi a ngày làm vi c và ngày ngh . Nh ng hành trình
ho t ñ ng liên t c trong năm cũng ph i l p riêng.
Hình th c th hi n th i gian bi u hay bi u ñ ch y xe d ng b ng hay d ng
bi u ñ cho t ng hành trình c th sau ñó d a vào yêu c u c a t ch c qu n lý và ph c
v hành khách ñ l p:
– Th i gian ñi, ñ n tr m ñ u, cu i (ñi u ñ )
– Th i gian làm vi c c a lái xe (qu n lý lái xe)
– Th i gian bi u ñ thông tin cho hành khách bi t b n ñ u, cu i, d c ñư ng
(b n ch d n cho hành khách).
g.2. Xây d ng bi u ñ và th i gian bi u ch y xe: Các s li u c n thi t khi l p bi u ñ
– Chi u dài hành trình, chi u dài gi a các ñi m ñ .
– T c ñ k thu t cho t ng ño n (gi a hai ñi m ñ ), thay ñ i theo gi trong ngày
(n u xác ñ nh ñư c).
– Th i gian ñ các ñi m ñ .
– Th i gian m t chuy n, m t vòng, th i gian ho t ñ ng trong ngày, th i gian và
ñ a ñi m ngh ngơi, ăn u ng...
– Quãng ñư ng huy ñ ng.
– S lư ng xe ho t ñ ng trong ngày trên hành trình.
Khi xây d ng tuy n m i, hành trình m i, khi ñó các ñi u ki n có nh hư ng ñ n
s thay ñ i bi u ñ như: ði u ki n ñư ng sá, hành khách, ho c kéo dài hành trình ñã
ñư c c p có th m quy n phê duy t thì c n ph i thay ñ i (xây d ng, ñi u ch nh) bi u ñ
ch y xe.
Trong th c t ho t ñ ng c a xe, c a tuy n có th có sai s so v i bi u ñ chu n
v i gi i h n t i ña như sau: ð i v i các tuy n v n t i hành khách trong thành ph là +(–


NMTCVTOT • 162


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
) 1 phút ; ñ i v i các tuy n v n chuy n hành khách n i t nh là +(–) 3 phút ; ñ i v i
tuy n v n t i hành khách liên t nh là +(–) 5 phút.
h. T ch c ch y xe vào gi cao ñi m
Các bi n pháp ph c v hành khách vào gi cao ñi m bao g m:
h.1. Các bi n pháp liên quan t i m ng lư i hành trình
– Tăng m t ñ m ng lư i hành trình
– Hoàn thi n h th ng hành trình
– Áp d ng các hành rình rút ng n
– T ch c các chuy n xe nhanh, t c hành
h.2. Các bi n pháp liên quan ñ n phương ti n
– Tăng s xe ho t ñ ng, rút ng n kho ng cách ch y xe
– S d ng moóc và sơ mi rơ moóc
– S d ng xe có tr ng t i l n
– Ch n xe có tính năng ñ ng l c t t
h.3. Các bi n pháp trong t ch c ch y xe
– Ph i h p t ch c v n chuy n v i các hình th c v n t i khác trong thành ph
– Tăng v n t c khai thác, rút ng n th i gian ch ñ i b n cu i
– Hoàn thi n t ch c lao ñ ng cho lái xe
– S d ng các ñ i xe thay th , d phòng
h.4. Các bi n pháp t ch c qu n lý
– ð m b o kho ng cách ch y xe theo quy ñ nh
– Ki m tra hi u qu s d ng xe trên các hành trình
– ði u ch nh xe các hành trình khác
– Ph i h p tác nghi p v i các hình th c v n t i khác
h.5. Các bi n pháp khác
– C i thi n ch t lư ng ñư ng sá
– Phân b th i gian b t ñ u làm vi c c a các ñơn v
– Hoàn thi n m ng lư i ñi u khi n giao thông thành ph
h.6. Các hình th c t ch c v n t i hành khách trong gi cao ñi m
Căn c vào ñ c ñi m phân ph i lu ng hành khách trên hành tình mà có th t
ch c các chuy n xe sau:
– Hình th c ch y xe bình thư ng
Là nh ng chuy n xe d ng l i t t c các ñi m trên hành trình ñã quy ñ nh ñ
hành khách lên xu ng, các chuy n bình thư ng ñư c th c hi n vào t t c các gi trong
ngày, vào gi cao ñi m và cho phép hình th c ch y xe này ñư c th c hi n cùng v i các
hình th c khác. Hình th c t ch c ch y xe này có th ñón ñư c t t c các hành khách t i
các ñi m d ng, tuy nhiên v i t c ñ giao thông s làm tăng th i gian chuy n xe.
– Hình th c ch y xe nhanh



NMTCVTOT • 163


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Là nh ng chuy n xe d ng l i ñ hành khách lên xu ng không ph i t t c các
ñi m d ng trên hành trình mà ch m t vài ñi m ñư c ghi rõ trong bi u ñ ch y xe và
b n (ho c ñi m d ng) ñ hành khách bi t. Hình th c ch y xe nhanh ch ñón khách ñư c
m t s ñi m d ng theo quy ñ nh làm cho th i gian ch ñ i c a hành khách t i các
ñi m không ñón tr khách. Hình th c ch y xe nhanh phù h p v i v n chuy n hành
khách trong gi cao ñi m t i các tuy n có kh i lư ng hành khách l n t i m t s ñi m.
– Hình th c ch y xe t c hành
Là chuy n xe ch ñón tr khách t i ñi m ñ u, cu i còn các di m khác trên hành
trình xe không d ng l i. Nh ng chuy n này c n ñư c ghi rõ b n ñ u, b n cu i, s hi u
riêng ñ hành khách bi t. Hình th c ch y xe t c hành ch áp d ng ñ i v i các tuy n vào
kho ng th i gian có kh i lư ng hành khách ñi t ñi m ñ u ñ n ñi m cu i c a hành trình
ví d các tuy n xe buýt n i các b n xe liên t nh.
– Hình th c ch y xe ñ c bi t
Là nh ng chuy n xe ch y không h t toàn b chi u dài hành trình ch ch y trên
ño n có kh i lư ng hành khách l n.
Các hình th c ch y xe nhanh, t c hành, ñ c bi t ch ñư c th c hi n xem k v i
các chuy n xe bình thư ng ñ có th ñáp ng ñư c nhu c u ñi l i c a hành khách trên
tuy n.
i. T ch c lao ñ ng cho lái, ph xe
* ð c ñi m: lao ñ ng c a lái xe là lao ñ ng ph c t p, nguy hi m có liên quan t i
an toàn và tính m ng c a hành khách. Vì v y t ch c lao ñ ng cho lái xe ph i ñ m b o
nh ng quy ñ nh v ch ñ lao ñ ng do nhà nư c quy ñ nh (th i gian làm vi c m t
tháng, ñ dài 1 ngày, ca làm vi c, ch ñ ngh ngơi).
D a vào t ch c s n xu t ñ có phương án t ch c lao ñ ng lái ph xe cho thích
h p theo ñ c ñi m tính ch t c a t ng lu ng hành khách c th .
* M t s yêu c u khi t ch c lao ñ ng cho lái xe
– T ng s th i gian làm vi c trong tháng b ng quy ñ nh v th i gian lao ñ ng do
nhà nư c quy ñ nh.
– ð dài ca làm vi c không lơn hơn 10 gi trong ngày ñ i v i v n chuy n hành
khách trong thành ph và v n chuy n n i t nh, không l n hơn 12 gi trong ngày v i v n
chuy n ñư ng dài liên t nh.
– ð i v i xe khách có th i gian ho t ñ ng l n hơn 12 gi trong ngày nên b trí
m t xe hai lái.
– Th i gian chu n b và k t thúc ca làm vi c là 15 – 20 phút.
– Sau 4 gi xe ch y liên t c ph i ngh ngơi t 30 – 60 phút.
– Khi làm vi c vào ca ba (t 22 gi ñ n 6 gi sáng) ñ dài ca làm vi c ñư c gi m
so v i ñ nh m c.
– ð t o ñi u ki n thu n l i cho lái xe thông thư ng n ñ nh lái xe trên tuy n và
lái xe ñư c b trí theo n t (chuy n) c th trong tháng.
– C n chú ý t ch c lao ñ ng cho lái xe và t ch c ch y xe vào các ngày ngh : l
t t, ch nh t... theo ch ñ ph c v công c ng c a nhà nư c quy ñ nh.




NMTCVTOT • 164


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
k. Công tác ch ñ o và th c hi n k ho ch tác nghi p

k.1. Công tác ñưa ra ho t ñ ng

Vi c l p bi u ñ ñưa xe ra ho t ñ ng là công ño n cu i cùng c a công tác
v n t i. Khi phương ti n ho t ñ ng c n ph i ñ m b o yêu c u s d ng xe có hi u
qu , nâng cao ch t lư ng ph c v hành khách.

- Các căn c l p bi u ñ ñưa xe ra ho t ñ ng.

+ S lư ng xe có và s lư ng xe t t ñã ch n ñ ho t ñ ng trên hành trình.

+ Th i gian ho t ñ ng bình quân c a các xe trong ngày.

+ T ch c phù h p cho lái xe.

Trư c khi ñưa xe ra ho t ñ ng c n:

+ Ki m tra tình tr ng và k thu t c a phương ti n.

+ C p nhiên i u.

+ C p l nh v n chuy n

Sau ñó ñưa xe ra ho t ñ ng theo th i gian bi u và bi u ñ ch y xe.

k.2. Công tác qu n lý ho t ñ ng c a xe trên ñư ng.

Vi c qu n lý ho t ñ ng phương ti n nh m m c ñích n m b t tình hình
ho t ñ ng th c t c a phương ti n, ki m tra giám sát vi c th c hi n có ñúng v i
k ho ch ñã l p ra hay không. Vi c qu n lý ñư c th c hi n trên các m t sau:

+ Xe ch y ñúng hành trình không.

+ ðón và tr khách ñúng th i gian và ñ a ñi m không.

+ Trư c khi xu t b n ki m tra s lư ng hành khách, s p x p hành lý trên
xe.

+ Ki m tra gi y phép và l nh v n chuy n.

+ Ki m tra vi c th c hi n ñúng gi , ñúng xe, ñúng n t không b n t t
ti n.



NMTCVTOT • 165


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
m. Phân tích k t qu s n xu t v n t i

ðây là công vi c r t quan tr ng trong b t kỳ m t ho t ñ ng s n xu t kinh
doanh nào. Nó giúp cho doanh nghi p có th n m b t ñư c nhưng th i cơ và
lư ng trư c ñư c nh ng r i ro trong quá trình th c hi n k ho ch.

D a trên k t qu s n xu t, doanh nghi p ti n hành so sánh v i k ho ch ñ
ra ñ th y ñư c m c ñ th c hi n c a ñơn v mình. Trên cơ s ñó tìm ra các
nguyên nhân thu c v ch qua c a ñơn v mình ho c do công tác t ch c v n t i
còn b t h p lý khâu nào. T ñó ñ ra ñư c các bi n pháp kh c ph c, ñi u ch nh
k p th i ñ nâng cao hi u qu ho t ñ ng s n xu t v n t i t i doanh nghi p.


4.3. T CH C V N T I HÀNH KHÁCH LIÊN T NH, QU C T
4.3.1. KHÁI NI M VÀ PHÂN LO I V N T I HÀNH KHÁCH
1. Khái ni m
- Tuy n v n t i khách là tuy n ñư c xác ñ nh ñ xe ô tô khách v n chuy n
khách t m t b n xe thu c ñ a danh này ñ n m t b n xe thu c ñ a danh khác.
- Hành trình ch y xe là tuy n v n t i khách ñư c xác ñ nh c th , có quy ñ nh
ñi m ñi, ñi m ñ n và các ñi m d ng, ñ ñ xe ô tô v n t i khách th c hi n trong m i
chuy n xe.
- L ch trình ch y xe c a m t chuy n xe v n chuy n khách là th i gian ñư c xác
ñ nh cho m t hành trình ch y xe t khi xu t phát ñ n khi k t thúc chuy n xe.
- Bi u ñ ch y xe trên m t tuy n v n t i khách là t ng h p các l ch trình ch y
xe c a các chuy n xe v n t i khách tham gia khai thác trên tuy n trong m t th i gian
nh t ñ nh.
- Kinh doanh v n t i khách b ng ô tô là vi c s d ng xe ô tô khách ñ v n
chuy n khách có thu ti n.
- Doanh nghi p v n t i là các ñơn v kinh doanh v n t i ñư c thành l p theo
Lu t Doanh nghi p, Lu t H p tác xã.
- V n t i khách theo tuy n c ñ nh là v n t i khách theo tuy n có b n ñi, b n
ñ n là b n xe khách và xe ch y theo hành trình, l ch trình quy ñ nh.
- V n t i hành khách qu c t : Vi c v n chuy n hành khách k c khách du l ch
gi a hai nư c ñư c th c hi n b ng phương ti n theo hình th c v n chuy n t nơi
hành khách ñi t i nơi hành khách ñ n gi a 2 hay nhi u qu c gia. Phương ti n v n
chuy n theo tuy n ph i xu t phát và k t thúc t i b n xe theo quy ñ nh.



NMTCVTOT • 166


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
2. Phân lo i: Có r t nhi u tiêu th c phân lo i v n t i hành khách khác nhau
a. Theo phương th c v n t i
- V n t i hành khách b ng ô tô;
- V n t i hành khách b ng ñư ng s t;
- V n t i hành khách b ng ñư ng th y;
- V n t i hành khách b ng ñư ng hàng không.
b. Theo ph m vi ho t ñ ng
-V nt i khách tuy n n i t nh;
-V nt i khách tuy n li n k ;
-V nt i khách tuy n liên t nh;
-V nt i hành khách qu c t .
c. Theo lo i hình ho t ñ ng
- V n t i khách theo tuy n c ñ nh;
- V n t i khách theo h p ñ ng;
- V n t i khách du l ch.
3. Yêu c u ñ i v i v n t i hành khách theo tuy n liên t nh, qu c t
a. Yêu c u và phân h ng ñ i v i phương ti n v n t i hành khách liên t nh
* Yêu c u
- Là ô tô ch ngư i có t 10 ch ng i tr lên (k c ngư i lái) ñư c phép kinh
doanh v n chuy n hành khách liên t nh.
- Ph i th c hi n các quy ñ nh b t bu c áp d ng c a tiêu chu n v ô tô khách, tiêu
chu n an toàn k thu t và b o v môi trư ng c a phương ti n cơ gi i ñư ng b .
- Ph i ñ gh ng i, không ñư c phép b trí di n tích ñ ch hành khách ñ ng, các
gh hành khách ph i hư ng theo chi u xe ch y. H th ng gh ng i ph i ñ m b o yêu
c u ñ t ra (yêu c u v kích thư c gh chi u r ng, cao, sâu, kho ng cách gi a các hàng
gh ; ñ êm c a gh , góc nghiêng c a gh ...). Ô tô ph i trang b bình c u ho , d ng c
phá c a s c , túi thu c c p c u.
* Th i gian s d ng c a ô tô khách liên t nh
– V i c ly tr n 300Km: Không quá 15 năm ñ i v i ô tô s n xu t ñ ch
khách; không quá 12 năm ñ i v i ô tô chuy n ñ i công năng trư c ngày 01 tháng
01 năm 2002 t các lo i xe khác thành ô tô ch khách.
– V i c ly t 300Km tr xu ng: không quá 20 năm ñ i v i xe ô tô s n xu t
ñ ch khách; không quá 17 năm ñ i v i ô tô chuy n ñ i công năng trư c ngày 01
tháng 01 năm 2002 t các lo i xe khác thành ô tô ch khách.
* K t c u và t c ñ




NMTCVTOT • 167


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
– V k t c u: Phương ti n ph i có kh năng vư t chư ng ng i v t, trong xe c n có
h th ng giá ñ hành lý và hàng hóa c a khách mang theo.
– V t c ñ : Phương ti n có tính năng t c ñ cao.
* Phân h ng ôtô khách: Ô tô khách ñư c phân làm 03 h ng:
– Ô tô khách h ng 1: Là các lo i ô tô khách liên t nh có: ñi u hoà nhi t ñ trung
tâm, gh ng i hành khách ñi u ch nh ñư c ñ nghiêng, radio catset, và có th có
VIDEO, có bu ng v sinh.
– Ô tô khách h ng 2: Là các lo i ô tô khách liên t nh có ñi u hoà nhi t ñ trung
tâm và radio catset.
– Ô tô khách h ng 3: Là các lo i ô tô khách liên t nh còn l i.
b. B n xe và tr m ngh d c ñư ng
* Khái ni m: B n xe khách là b ph n thu c k t c u h t ng giao thông ñư ng
b , ñư c xây d ng ñ ôtô ñón, tr khách; nơi các cơ quan qu n lý Nhà nư c có th m
quy n th c hi n quy n qu n lý Nhà nư c theo quy ñ nh c a pháp lu t. ðơn v kinh
doanh, khai thác b n xe là m t lo i hình doanh nghi p.
* Yêu c u ñ i v i b n xe
– Ph i g n v i ñư ng giao thông công c ng, thu n ti n cho khách ñi xe, g n khu
dân cư ho c trung tâm kinh t , trung tâm thương m i.
Trư ng h p v trí b n xe không g n v i ñư ng giao thông công c ng thì không
cách quá xa ñư ng giao thông công c ng và có ñư ng n i v i ñư ng giao thông công
c ng phù h p v i quy ñ nh c a pháp lu t v an toàn giao thông.
– B n xe ñư c xây d ng g n nơi chuy n ti p v i các phương th c v n t i khác
ho c g n nơi chuy n ti p v i xe buýt ñô th .
– B n xe ph i có bi n báo, bi n ch d n rõ ràng.
4. Qu n lý, khai thác v n t i hành khách b ng ô tô theo tuy n c ñ nh
a. ði u ki n thi t l p tuy n v n t i khách c ñ nh b ng ô tô
– Có h th ng ñư ng b b o ñ m an toàn, thông su t cho xe v n chuy n
khách th c hi n hành trình và l ch trình v n t i.
– Có nhu c u ñi l i c a khách n ñ nh theo t ng chu kỳ th i gian.
– Có b n xe nơi ñi, b n xe nơi ñ n ñ tiêu chu n, tr m ngh và các ñi m
d ng, ñ xe khách theo quy ñ nh c a B trư ng B Giao thông v n t i.
b. Công b tuy n v n t i khách c ñ nh m i
– H sơ ñăng ký m tuy n m i c a doanh nghi p v n t i g m: ðăng ký m
tuy n v n t i khách b ng ô tô theo tuy n c ñ nh kèm theo phương án ho t ñ ng
v n t i khách liên t nh b ng ô tô, l ch trình ch y xe theo m u.


NMTCVTOT • 168


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
– Sau khi nh n ñư c h sơ ñăng ký m tuy n, cơ quan qu n lý tuy n có trách
nhi m th m ñ nh và c ng b m tuy n v n t i khách c ñ nh m i; ñ ng th i ban
hành văn b n ch p thu n khai thác th theo m u quy ñ nh, trư ng h p không ch p
thu n ph i có văn b n tr l i nêu r lý do theo m u quy ñ nh.
– N i dung công b tuy n v n t i khách c ñ nh m i bao g m: Hành trình
ch y xe; c ly v n chuy n; b n xe nơi ñi, b n xe nơi ñ n.
c. Công b ng ng t m th i ho c vĩnh vi n, ñi u ch nh tuy n v n t i khách c
ñ nh ñang khai thác
* Tuy n v n t i khách c ñ nh b ng xe ô tô s ñư c công b ng ng khai thác
t m th i ho c vĩnh vi n khi:
– Tuy n v n t i khách c ñ nh b ng xe ô tô không cũn tho món m t trong s
các ñi u ki n v n chuy n hành khách tuy n c ñ nh;
– Tuy n ñư ng giao thông c n s a ch a, nâng c p ñ t xu t không b o ñ m an
toàn cho v n t i, các b n xe thay ñ i v trí, t nh h nh tr t t an ninh kh ng b o ñ m
ho c có nh ng s c b t thư ng khác.
– Khi ng ng ho t ñ ng, cơ quan qu n lý tuy n ph i th ng b o r ng rói lý do
ng ng ho t ñ ng trư c 30 ngày, trư ng h p ng ng t m th i ph i thông báo th i gian
t m ng ng.
d. ð i v i chuy n xe ch t lư ng cao
– Doanh nghi p t ch c chuy n xe ch t lư ng cao ph i ñăng ký v i cơ quan qu n
lý tuy n v ch t lư ng phương ti n và các d ch v ph c v khách trên su t hành trình ñ
theo d i trong qu trình th c hi n;
– Xe tham gia khai th c chuy n xe ch t lư ng cao khi ho t ñ ng trên tuy n ph i
có phù hi u “CHUY N XE CH T LƯ NG CAO” ñ t phía bên trong kính ch n gió,
phía bên ph i ngư i lái xe; phù hi u “CHUY N XE CH T LƯ NG CAO” theo
quy ñ nh.

5. Trách nhi m quy n h n c a các bên t i b n xe
* Trách nhi m, quy n h n c a Ban qu n lý b n xe
Ban qu n lý b n xe th c hi n quy n ki m tra, giám sát vi c ch p hành các quy
ñ nh v v n t i khách b ng ôtô trong b n xe như:
– Ki m tra vi c ch p hành các quy ñ nh v v n t i t i b n xe
– Ph i h p v i chính quy n ñ a phương và các cơ quan có liên quan trong vi c
ki m tra và x lý các hành vi vi ph m t i b n xe theo quy ñ nh c a pháp lu t.

* Trách nhi m và quy n h n c a ñơn v kinh doanh, khai thác b n xe ñ i v i
khách ñi xe và doanh nghi p v n t i
– Ký h p ñ ng v i doanh nghi p v n t i ñ th c hi n vi c ñón tr khách t i b n
theo quy ñ nh c a cơ quan qu n lý tuy n và các h p ñ ng d ch v ph c v lái xe, ph
xe, nhân viên ph c v trên xe và các d ch v k thu t.


NMTCVTOT • 169


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
– Xác nh n vào “S nh t trình ch y xe”.
– B o ñ m tr t t an toàn, v sinh cho khách và xe trong b n.
– Ch p hành các quy ñ nh v qu n lý b n xe và ch u s ki m tra, ki m soát c a cơ
quan qu n lý nhà nư c.
– Gi gìn tr t t – an ninh, ngăn ch n các hành vi gây m t tr t t , m quan và v
sinh – môi trư ng t i b n xe; ñ ngh cơ quan nhà nư c có th m quy n x lý nh ng
hành vi vi ph m t i b n xe và ñư c yêu c u b i thư ng thi t h i do nh ng hành vi ñó
gây ra.

* Trách nhi m và quy n h n c a doanh nghi p v n t i
– Ch p hành các quy ñ nh liên quan ñ n v n t i khách b ng ôtô và các quy ñ nh
khác có liên quan ñ n tr t t an toàn t i b n xe.
– Th c hi n h p ñ ng ñã ký v i ñơn v kinh doanh, khai thác b n xe; ñư c tr c
ti p bán vé t i b n ho c u thác cho ñơn v kinh doanh, khai thác b n xe bán vé.
– B trí ñ và ñúng s xe ñ m b o ch t lư ng ñã ñư c cơ quan qu n lý tuy n ch p
thu n ñưa vào ho t ñ ng t i b n xe.
– T ch c th c hi n ñúng hành trình, l ch trình v n t i khách trên tuy n.
– ðón, tr khách ñúng v trí quy ñ nh trong ph m vi b n xe.
* Trách nhi m và quy n h n c a khách t i b n xe
– Ch p hành s hư ng d n c a ñơn v kinh doanh, khai thác b n xe, lái xe, nhân
viên ph c v trên xe và nh ng quy ñ nh khác c a Nhà nư c t i b n xe
– Không mang theo nh ng hàng hoá Nhà nư c c m lưu thông
– ðư c yêu c u bán vé theo ñúng giá quy ñ nh và b trí ch ng i trên ôtô theo
ñúng s gh ñã ñư c ghi trên vé, ñư c mang theo hành lý nh g n ñ n 10kg mi n cư c
và ñư c x p hàng hoá ñã mua vé cư c lên ôtô theo hư ng d n
– Khi không có nhu c u ñi, ñư c tr l i vé trư c khi chuy n xe ñó làm th t c
xu t b n ít nh t là 30 phút, khi ñó s ñư c hoàn l i 90% s ti n ghi trong vé.
6. Kinh doanh, khai thác b n xe
ðơn v kinh doanh, khai thác b n xe ch u s qu n lý c a cơ quan qu n lý Nhà
nư c chuyên ngành v giao thông v n t i ñư ng b và c a cơ quan qu n lý Nhà nư c
khác có liên quan t i b n xe.
N i dung kinh doanh, khai thác b n xe:
– Cho thuê qu y bán vé ho c ký h p ñ ng nh n u thác bán vé v i các doanh
nghi p v n t i;
– T ch c bán vé cho khách, s p x p xe ôtô khách vào b n ñón khách, tr khách
b o ñ m tr t t an toàn;
– T ch c trông gi xe;



NMTCVTOT • 170


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
– T ch c các d ch v x p, d , b o qu n hàng, hành lý cho khách;
– T ch c các d ch v b o ñ m v sinh môi trư ng;
– T ch c các d ch v b o dư ng, s a ch a xe, t ch c các d ch v ph c v
khách, lái xe, ph xe và nhân viên ph c v trên xe, qu n lý, b o trì k t c u h t ng,
phòng ch ng cháy n trong b n xe, kinh doanh các d ch v khác theo quy ñ nh c a pháp
lu t.
7. V n t i hành khách qu c t
a. Khái ni m v khách qu c t
Vi c v n chuy n hành khách k c khách du l ch gi a hai nư c ñư c th c
hi n b ng phương ti n theo h nh th c ñi th ng nơi hành khách ñi t i nơi hành
khách ñ n (ñ i v i v n chuy n hành khách). Phương ti n v n chuy n theo tuy n
v n t i khách c ñ nh gi a 2 qu c gia ph i xu t phát và k t thúc t i b n xe theo
quy ñ nh.
b. Yêu c u ñ i v i v n t i hành khách qu c t
* Yêu c u ñ i v i qu c t phương ti n và ngư i ñi u khi n phương ti n khi
ho t ñ ng v n t i hành khách qu c t trên ñư ng ph i có ñ các lo i gi y t c n
giá tr s d ng sau ñây ñ xu t trình cho nhà ch c tr ch khi c n thi t:
– Gi y phép liên v n gi a 2 qu c gia và phù hi u;
– Gi y ch ng nh n ñăng ký phương ti n;
– Gi y ch ng nh n ki m ñ nh an toàn k thu t và b o v môi trư ng cùng v i
tem ki m ñ nh an toàn k thu t và b o v môi trư ng;
– Gi y phép lái xe phù h p v i lo i xe ñang lái;
– Gi y ch ng nh n b o hi m trách nhi m dân s c a ch xe cơ gi i;
– Gi y phép lưu hành ñ c bi t
Ngoài ra các xe ph i có thêm gi y t sau:
ð i v i xe v n chuy n khách ch y tuy n c ñ nh ph i có thêm:
Phù hi u “xe ch y tuy n c ñ nh” liên v n gi a 2 qu c gia;
S nh t trình ch y xe v n chuy n khách gi a 2 qu c gia theo quy ñ nh;
B ng kê danh sách hành khách ñi xe.
ð i v i xe v n chuy n khách theo h p ñ ng v n chuy n khách du l ch ph i
có thêm:
Phù hi u “xe ch y h p ñ ng” ho c bi n hi u xe v n chuy n khách du l ch do cơ
quan có th m quy n c p;
H p ñ ng v n chuy n khách ho c b n phôtô có d u xác nh n c a doanh nghi p,
ch phương ti n.



NMTCVTOT • 171


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
– ð i v i xe v n chuy n hàng hóa ph i có b ng kê khai hàng hóa và các gi y t
có liên quan ñ n hàng hóa.
– Phương ti n v n t i qua l i gi a hai nư c ph i là xe ô tô có tay lái phía bên trái
theo chi u xe ch y, có kích thư c và t i tr ng phù h p v i quy ñ nh c a m i nư c.
– Phương ti n v n t i ñư ng b khi ho t ñ ng trên lãnh th gi a 2 qu c gia ph i
d ng, ñ t i các tr m ngh , ñi m d ng ho c b n xe và ph i mua phí giao thông, phí b n
bãi, các lo i phí và l phí khác theo quy ñ nh c a các qu c gia.
– Phương ti n c a các qu c gia khi tham gia v n chuy n không ph i thay ñ i bi n
ñăng ký c a nư c mình khi ho t ñ ng trên lãnh th c a nư c kia.
– Lái xe th c hi n v n t i qu c t gi a 2 qu c gia ph i có gi y phép lái xe qu c
gia ho c qu c t phù h p v i lo i xe ñang ñi u khi n và không ph i ñ i gi y phép lái xe
khi ho t ñ ng trên lãnh th c a nư c kia.
4.4. T CH C V N T I HÀNH KHÁCH DU L CH
Trong ngành du l ch ph i có v n t i, hay c n ph i có v n t i m i có du l ch, ngư c
l i du l ch làm cho v n t i phát tri n. Giao thông v n t i thu n l i, an toàn là nhân t
quan tr ng trong vi c thúc ñ y ñi du l ch, qua ñó có th khai thác, s d ng h t công
su t, tài s n, s c lao ñ ng, tài nguyên c a du l ch.
1. Khái ni m
V n t i khách du l ch là vi c cung c p d ch v v n chuy n khách du l ch theo
tuy n du l ch, theo chương trình du l ch và t i các khu du l ch, ñi m du l ch, ñô th
du l ch.
Khi ñưa xe ra v n t i khách du l ch ph i có chương trình du l ch theo tuy n du
l ch ñ i v i xe thu c ngành du l ch qu n lý, h p ñ ng du l ch kèm theo chương trình du
l ch ñ i v i xe c a t ch c, cá nhân h p ñ ng v i ngành du l ch.
2. Yêu c u c a v n t i trong du l ch
Ngoài các ch c năng, nhi m v có tính ch t chung c a v n t i ph c v dân sinh,
ph c v kinh t , v n t i du l ch có nh ng yêu c u ñ c ñi m riêng sau:
– B o ñ m ñi l i cho khách du l ch m t cách an toàn, ñ c bi t chính xác v m t
th i gian, ñ ng th i v i vi c ti n l i k t h p v i vi c xem ng m phong c nh trên tuy n
du l ch.
– Ti n nghi c a phương ti n ph i tho i mái, ñáp ng yêu c u v d ch v sinh ho t
cho khách trên phương ti n: ăn u ng, gi i trí, ch p nh...
– B o ñ m s d ng h p lý các kh năng c a phương ti n v s lư ng ngư i trong
ñoàn không gi ng nhau, nhu c u c a khách cũng không gi ng nhau, ñ v a tho mãn
nhu c u c a khách v a ñ m b o hi u qu kinh doanh c a doanh nghi p.
– Quá trình v n chuy n cũng là quá trình hư ng d n du l ch, ñ ng th i cũng là
quá trình tr c ti p ti p xúc v i khách hàng ñ qu ng cáo, ti p th cho ho t ñ ng c a
doanh nghi p, nên doanh nghi p c n ph i bi t k t h p yêu c u này. ð làm ñư c ñi u



NMTCVTOT • 172


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
ñó doanh nghi p c n ñào t o các lái xe có trình ñ , hi u bi t văn hoá du l ch, có trình ñ
giao ti p t t.
– Ph i có nh ng phương án ñi u ch nh b xung s n có ñ ñ i phó k p th i v i
nh ng trư ng h p ñ t xu t x y ra, tránh nh ng b c d c x y ra cho khách (ch m th i
gian, s c d c ñư ng, b quên khách...).
3. ð c ñi m c a kinh doanh v n t i du l ch
Quá trình s n xu t v n t i là m t quá trình khép kín, nó bao g m các công ño n
sau: hành khách lên phương ti n – v n chuy n – hành khách xu ng phương ti n.
V n t i du l ch cũng là m t b ph n trong v n t i hành khách. Tuy nhiên quy trình
công ngh trong v n t i du l ch có nh ng ñ c ñi m riêng sau:
Quy trình công ngh s n xu t v n t i trong du l ch c n ñư c m m hoá theo yêu
c u v n t i c a tour du l ch: Vì hành trình du l ch theo yêu c u c a khách có nh ng
d ch v xen k như ăn, ngh , ch ñ i, ch p nh... nên có ch có th rút ng n th i gian,
có ch l i kéo dài hơn.
Quy trình công ngh s n xu t v n t i trong du l ch mang tính t ng h p cao: Vì
ngoài vi c di chuy n ra, trong quy trình công ngh v n t i có thêm các d ch v ngoài
v n t i ngay trên xe theo yêu c u c a khách hay là trên tuy n ñư ng ñi, mà không
ph i ñơn thu n theo s thuê bao phương ti n hay thuê v n chuy n, như: mua bán, gi i
trí, gi i thi u, tư v n thông tin...
4. ði u ki n kinh doanh v n t i khách du l ch
Ch các doanh nghi p, h kinh doanh có ñ các ñi u ki n sau m i ñư c phép kinh
doanh v n t i khách du l ch.
– Có ñ y ñ ñi u ki n quy ñ nh kinh doanh v n t i hành khách b ng ô tô.
– Khi xe ho t ñ ng ph i có h p ñ ng v n t i khách du l ch ho c h p ñ ng d ch
v , chương trình, l ch trình b ng văn b n ghi t th i gian, ñi m ñi, ñi m ñ n, s lư ng
khách, giá cư c và tuy n ñư ng xe ch y.
– Niên h n s d ng theo quy ñ nh và ñ t tiêu chu n v an toàn k thu t, b o v
môi trư ng, ch t lư ng d ch v .
– Xe v n t i khách du l ch ph i có phù hi u theo quy ñ nh.
– Các ñi u ki n khác theo quy ñ nh c a pháp lu t v du l ch.
– Doanh nghi p, h kinh doanh có ñ ñi u ki n theo quy ñ nh ñ u ñư c khai thác
v n t i khách du l ch.
– Xe ô tô ñăng ký bi n s nư c ngoài không ñư c khai thác v n t i khách các
tuy n du l ch n i ñ a trên lãnh th Vi t Nam.
– Xe v n chuy n khách du l ch ph i b o ñ m các ñi u ki n ph c v khách du l ch
theo quy ñ nh.
– Xe v n chuy n khách du l ch khi ho t ñ ng ph i g n phù hi u “XE V N
CHUY N KHÁCH DU L CH”


NMTCVTOT • 173


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
– Khi ñưa xe ra v n t i khách du l ch ph i có chương trình du l ch theo tuy n du
l ch ñ i v i xe thu c ngành du l ch qu n lý, h p ñ ng du l ch kèm theo chương trình du
l ch ñ i v i xe c a t ch c, cá nhân h p ñ ng v i ngành du l ch.
– Nghiêm c m các xe ñăng ký khai thác v n t i khách du l ch t ch c bán vé cho
khách.
5. Khai th c v n t i khách du l ch
Quá trình v n t i du l ch bao g m các bư c sau ñây
* Khâu chu n b ký h p ñ ng
C n tìm hi u, khai thác ngu n khách; l a ch n phương ti n phù h p v i s lư ng
khách trong ñoàn cũng như yêu c u ñ t ra c a ñoàn khách sao cho ñ m b o hi u qu
khai thác phương ti n l i ñáp ng t i ña nhu c u c a khách.
* Giai ño n ñón khách
Vì ñi m ñón tr khách không n ñ nh l i ph i ñúng gi nên c n tho thu n v
ñi m ñón tr khách ngay t khâu ký h p ñ ng (có th ñón t i nhà n u s lư ng khách ít
ho c t i m t ñi m ñ u m i giao thông n u s lư ng khách trong ñoàn ñông) ñ t ñó có
k ho ch ñi u phương ti n, nh t là t i các ñi m chuy n t i khi có nhi u phương th c
v n t i tham gia vào hành trình du l ch. Sau khi ñón khách, ph c v khách lên xe: s p
x p ch ng i, ch ñ hành lý mang theo...
* Trong quá trình v n chuy n
Trong quá trình này ngoài d ch v chính là v n chuy n còn có nh ng d ch v b
xung khác như: ñ xe trên ñư ng ñ cho khách ng m c nh, ch p nh lưu ni m, vào ch
mua bán, tìm h khách nơi lưu trú, gi i trí... Trong hành trình v n chuy n c n t o tâm lý
vui v tho i mái cho khách ñ khách có th quên ñi nh ng m t m i do s di chuy n
mang l i.
* Giai ño n xu ng xe và ti n khách
ðây là giai ño n cu i cùng trong hành trình du l ch, nó cũng là giai ño n d ñ l i
n tư ng cho du khách, cho hi u qu c a chuy n ñi. Trư c khi khách xu ng xe có th
hư ng d n khách mua quà lưu ni m, t ng quà cho khách (ñ c bi t c n có ñ i v i ñoàn
khách VIP), chào ti n khách ni m n ...
4.5. T CH C V N T I HÀNH KHÁCH H P ð NG VÀ CHO THUÊ XE
1. Khái ni m
V n t i khách theo h p ñ ng là v n t i khách không theo tuy n c ñ nh, ñư c th c
hi n theo h p ñ ng v n t i ñó ñư c ký k t gi a ngư i thuê v n t i và ngư i v n t i.
2. Quy ñ nh khai thác v n t i khách theo h p ñ ng
– Doanh nghi p, h kinh doanh có ñ y ñ ñi u ki n quy ñ nh ñ i v i kinh v n t i
hành khách ñ u ñư c khai thác v n t i khách theo h p ñ ng.
– Xe ô tô v n t i khách theo h p ñ ng ph i có phù hi u “XE H P ð NG” theo
m u.


NMTCVTOT • 174


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
– Xe ô tô khách ñăng ký nư c ngoài không ñư c khai thác v n t i khách theo
hình th c h p ñ ng trên lãnh th Vi t Nam.
3. H p ñ ng v n chuy n khách
– Xe ô tô khách v n chuy n khách theo h p ñ ng ph i có h p ñ ng v n t i b ng
văn b n theo m u h p ñ ng do pháp lu t quy ñ nh.
– Trong h p ñ ng v n t i ph i ghi t th i gian th c hi n h p ñ ng, ñ a ch c th
nơi ñi, nơi ñ n, s lư ng khách và hành trình ch y xe;
– Khi v n chuy n hành khách theo h p ñ ng lái xe ph i mang theo h p ñ ng, n i
dung h p ñ ng ph i phù h p v i b n h p ñ ng lưu t i doanh nghi p, h kinh doanh cá
th khi phát hành h p ñ ng. H p ñ ng ph i ghi r ñi m ñi, ñi m ñ n, các ñi m ñón tr
khách, s lư ng khách t i t ng ñi m.
– Nh ng xe ñó ñăng ký khai thác tuy n c ñ nh, n u có nhu c u v n chuy n khách
theo h p ñ ng th i doanh nghi p g i "Gi y ñ ngh khai thác v n t i khách b ng ô tô
theo h p ñ ng" ñ n cơ quan qu n lý tuy n ñ ñư c c p phù hi u “XE H P ð NG”
theo th i h n h p ñ ng ñó ký.
– Nghiêm c m các xe v n chuy n khách theo h p ñ ng t ch c bán vé cho khách
ñi xe.
4.5. T CH C V N T I HÀNH KHÁCH B NG XE CON
4.5.1. PHÂN LO I V N CHUY N HÀNH KHÁCH B NG XE CON
Xe con ch qu n là xe con c a các ñơn v , cơ quan ñ ph c v nhu c u ñi l i c a
các thành viên quan tr ng trong cơ quan ñó.
Xe con cá nhân là xe con c a các cá nhân s d ng trong các chuy n ñi c a
chính mình.




NMTCVTOT • 175


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
V n t i hành khách b ng xe con




Xe con c a các ñơn v , Xe con c a các ñơn v v n Xe con c a các cá nhân
cơ quan (ch qu n) t i (công c ng) (tư nhân)




V n t i b ng xe con V n t i t c xi Cho thuê xe con



T c xi t do T c xi hành trình
Sơ ñ 4.2. Sơ ñ v n chuy n hành khách b ng xe con
Xe con cho thuê: ð tho mãn nhu c u s d ng xe con cho các cá nhân, nh ng
thành ph ngư i ta thư ng t ch c nh ng ñơn v v n t i cho thuê xe con. Th i gian thuê
xe có th là 1 ca, 1 ngày... Sau khi ký h p ñ ng c th v : th i gian thuê xe, tình tr ng
k thu t c a xe và các ph tùng kèm theo, trách nhi m c a ngư i thuê xe, bên v n t i s
ti n hành giao xe cho ngư i thuê t i ñ a ñi m ñ t t i nơi thu n ti n ñ ngư i thuê xe s
d ng giao thông công c ng ñư c thu n l i. Vi c thuê xe có th ñư c ti n hành theo hai
cách: thuê c xe và lái, thuê xe không. Giá thuê xe có th tính theo th i gian thuê ho c
theo quãng ñư ng lăn bánh.
V n t i taxi là hình th c s d ng xe con ñ ñáp ng nhu c u ñi l i c a hành khách.
Trong n i dung ph n này ch y u ñi vào nghiên c u vi c t ch c v n t i hành khách
b ng taxi.
4.5.2. T CH C V N T I HÀNH KHÁCH B NG TAXI
1. Khái ni m
– Xe taxi là lo i xe ôtô có không quá 8 gh (k c gh ngư i lái) ñư c thi t k ñ
v n chuy n khách ñáp ng các ñi u ki n v n chuy n taxi.
– Kinh doanh v n t i khách b ng taxi là kinh doanh v n t i khách b ng ô tô có
l ch trình và hành trình theo yêu c u c a khách; cư c tính theo ñ ng h tính ti n.
– ði m ñ xe taxi là nơi cơ quan có th m quy n quy ñ nh cho xe taxi ñư c ñ ch
ñón khách ho c ñ trong th i gian ng ng v n hành.
2. Yêu c u ñ i v i v n t i taxi
a. Yêu c u ñ i v i phương ti n v n t i taxi
* V i phương ti n

NMTCVTOT • 176


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
– Có không quá 8 gh (k c gh ngư i lái) ñư c thi t k ñ v n chuy n khách:
có niên h n s d ng theo quy ñ nh; có ch ng nh n ki m ñ nh an toàn k thu t và b o v
môi trư ng phương ti n giao thông cơ gi i ñư ng b .
– Có máy b ñàm liên h v i Trung tâm ñi u hành c a doanh nghi p.
– có phù hi u “XE TAXI”; trên nóc taxi ph i g n c ñ nh h p ñèn có ch
“TAXI” ho c “METER TAXI” b ng ch in nhãn t ñư c c phía trư c và phía sau h p
ñèn. Trên h p ñèn có th ghi thêm tên doanh nghi p, s ñi n tho i c a doanh nghi p v i
c ch và s nh hơn c ch “TAXI” ho c “METER TAXI”. H p ñèn ph i ñư c b t
sáng ñ ng th i v i h th ng ñèn chi u sáng c a xe.
– Phía m t ngoài hai bên thành xe ph i ghi tên, s ñi n tho i doanh nghi p, bi u
trưng lôgô c a doanh nghi p (n u có), s th t xe taxi (theo s th t c a doanh nghi p
qu n lý).
* ð ng h tính ti n: Xe taxi ph i có ñ ng h tính ti n theo quy ñ nh sau:
– ð ng h tính ti n ñư c tính b ng ti n Vi t Nam (VNð) ñơn giá trên s ki lô mét
lăn bánh.
– ð ng h ñư c l p v trí h p lý ñ khách ñi xe và lái xe quan sát d dàng.
– ð ng h tính ti n ph i ñư c ñ nh kỳ ki m ñ nh, k p ch theo quy ñ nh c a cơ
quan Nhà nư c có th m quy n. Khi thay ñ i giá cư c doanh nghi p ph i báo cáo v i cơ
quan ki m ñ nh ñ ki m tra và k p chì l i.
b. ði m ñ xe taxi
* ði m ñ xe taxi ñư c chia làm 2 lo i
ði m ñ xe taxi do doanh nghi p taxi t ch c và qu n lý;
ði m ñ xe taxi công c ng do ngành giao thông v n t i ñ a phương t ch c và
qu n lý.
* Yêu c u ñ i v i ñi m ñ xe taxi
– ð m b o an toàn và tr t t giao thông ñô th , b o ñ m yêu c u phũng, ch ng
cháy n và v sinh môi trư ng ;
– Vi c l p ho c bãi b ñi m ñ xe taxi công c ng do y ban nhân dân c p t nh
ho c cơ quan ñư c U ban nhân dân c p t nh u quy n quy ñ nh phù h p v i quy ho ch
phát tri n m ng lư i giao thông v n t i c a ñ a phương; ưu tiên b trí ñi m ñ taxi công
c ng t i các nhà ga, b n c ng, sân bay, b n xe, khu dân cư, trung tâm văn hoá, siêu th ,
khách s n,...
3. Nh ng trư ng h p thư ng s d ng taxi
V n t i taxi r t ph bi n trong v n t i hành khách các nư c, ñ c bi t các thành
ph l n nó b xung h tr cho các hình th c v n t i hành khách khác. Taxi thư ng ñư c
s d ng ph bi n trong các trư ng h p sau:
– Nh ng chuy n ñi yêu c u nhanh chóng kh n trương;
– Nh ng chuy n ñi yêu c u v n chuy n t c a ñ n c a (ñi và ñ n t n c a nhà);


NMTCVTOT • 177


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
– Nh ng chuy n ñi mà vùng ñó m ng lư i hành trình v n t i công c ng không
ñ m b o ho c chưa có;
– Nh ng chuy n ñi mà hành khách m ng theo nhi u hành lý;
– Nh ng chuy n ñi vào nh ng th i ñi m m ng lư i v n t i công c ng không
làm vi c
4. ð c ñi m c a v n t i taxi
– Nhu c u s d ng taxi thay ñ i theo th i gian (theo gi trong ngày: gi r t s m,
khuya; theo ngày trong tu n: ngày làm vi c và ngày ngh ; theo mùa; theo hư ng).
– Kh i lư ng hành khách do v n t i taxi ñ m nh n chi m m t t tr ng r t nh
trong t ng kh i lư ng hành khách v n chuy n.
– S chuy n s d ng taxi trong năm c a ngư i dân ph thu c vào nhi u y u t
(phong t c t p quán, thu nh p bình quân ñ u ngư i, giá c v n t i taxi...)
– ð dài chuy n ñi trong v n t i taxi h t s c ña d ng ph thu c nhi u y u t .
– S ngư i cùng ñi (nhóm) trên 1 xe taxi có th : t 1 ñ n s c ch a t i ña c a xe.
Ví d v i xe 4 ch , các kh năng có th là:
+ 1 ngư i + 2 ngư i
+ 3 ngư i + 4 ngư i.
– Phương ti n s d ng trong v n t i taxi yêu c u có tính năng t c ñ cao, có ch
ñ hành lý, có thi t b tính ti n t ñ ng, có ñèn hi u, có ký hi u riêng.
– Th i gian ho t ñ ng bình quân c a m t xe trong ngày t 14 – 15 gi , th i gian
làm vi c c a taxi thư ng là su t c ngày ñêm (ñ i v i nh ng thành ph l n), quãng
ñư ng xe ch y trong ngày l n t 200 – 300 Km / ngày.
– Giá cư c trong v n t i taxi thư ng ñư c tính theo s l n m c a xe, s Km xe
lăn bánh và th i gian ch ñ i ñư c tr ti n.
5. Các phương án g i taxi
a. ðón taxi t i các ñi m ñ
nh ng nơi t p trung ñông ngư i (ga, c ng, siêu th , nhà hát, tri n lãm, công
viên, b nh vi n...) ho c nh ng ñư ng ph chính thư ng b trí tr m ñ taxi. Nh ng taxi
không có khách thư ng x p hàng n m t i các tr m ñ . Vi c l a ch n tr m ñ taxi c n
ñ m b o thu n ti n cho hành khách (ñi b ít) và kho ng cách gi a chúng ph i phù h p
(thông thư ng ≤ 2 Km2 di n tích thành ph có m t ñi m ñ ). Nh ng tr m ñ nào có s
lư ng xe taxi ñ n > 40 xe / gi thì t ch c ñi u ñ (th t xe ra vào), tuy nhiên cũng có
nh ng trư ng h p do nhu c u s d ng taxi cao cho nên cũng có th không còn xe.
Thông thư ng phương án này có kho ng 20 – 30% s lư ng khách s d ng.
b. ðón taxi trên ñư ng (v y taxi)
Khi xe taxi ch y trên ñư ng (không có khách ñèn xanh), hành khách có th ñ ng
trên ñư ng ñ v y các xe taxi không khách ch y ngang qua. Khi s d ng phương án


NMTCVTOT • 178


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
này, hành khách không ph i ñi b t i các tr m ñ taxi nhưng ph i ch ñ i trên ñư ng.
Th i gian ch ñ i c a hành khách ph thu c vào t n su t xe taxi ch y trên ñư ng, th i
gian g i taxi, v trí g i taxi. T i các tr c l giao thông l n nơi mà m t ñ taxi cao thì
phương án phát huy hi u qu thông thư ng kho ng 20 – 50% s lư ng khách s d ng.
c. G i taxi qua ñi n tho i cho các chuy n ñi ngay ho c ñ t trư c
Phương án này r t ch ñ ng cho hành khách và ñ i v i c các hãng taxi. Các hãng
taxi có m t s s ñi n tho i (các s ñi n tho i thông thư ng r t d nh ) do t ng ñài ph
trách khi khách có nhu c u g i các chuy n ñi ngay hay ñ t trư c t ng ñài ti p nh n
thông tin, thông qua m ng liên l c n i b t ng ñài ñi u xe taxi g n v trí ñón khách nh t
ñ n ñón.
Hành khách g i ñi n tho i báo trư c th i gian, ñ a ñi m và nơi ñ n (ñ t trư c
taxi), ho c g i ñi n tho i báo nhu c u s d ng taxi ngay. Khi g i taxi theo phương án
này hành khách không ph i ñi b cũng như không ph i ch ñ i
V i phương án này n u trung tâm ñi u hành t t thì gi m ñáng k quãng ñư ng
ch y không c a xe ñ n v trí ñón khách nâng cao hi u qu ho t ñ ng c a các hãng taxi.
Tuy nhiên trong th c t hi n nay do r t nhi u b t c p nh t là trong h th ng liên l c n i
b c a các hãng taxi không ñư c b o m t cho nên các taxi khác có th nh n ñư c thông
tin d n ñ n tình tr ng tranh dành khách c a các xe gây ra tai n n giao thông trên ñư ng.
6. T ch c v n chuy n taxi
a. N i dung công tác t ch c v n chuy n taxi ñư c th hi n qua sơ ñ sau:


Nghiên c u Xác ñ nh nhu c u v n chuy n taxi
nhu c u v n chuy n taxi

Xác ñ nh ch ñ công
T ch c lao ñ ng
tác, tính toán s lư ng
cho lái xe
xe taxi
Phân b các ñi m ñ taxi


L p bi u ñ ñưa xe taxi ra ho t ñ ng
Qu ng cáo và
thông tin v taxi
Ngày làm vi c Ngày ngh


T ch c ñưa xe ra ho t ñ ng

Hình 6. Sơ ñ công tác t ch c v n chuy n taxi


NMTCVTOT • 179


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
b. Các ch tiêu c a v n t i taxi
* Quãng ñư ng xe ch y chung:
Lchg = LTT + LHð + L0TT (4.28)
Trong ñó: LTT – quãng ñư ng ñư c tr ti n
LHð – quãng ñư ng huy ñ ng
L0TT – quãng ñư ng không ñư c tr ti n (không có khách).
* Quãng ñư ng ñư c tr ti n (Km)
LTT = LTTck + LTTkk (4.29)
ck
Trong ñó: Ltt – quãng ñư ng ñư c tr ti n khi có ch khách
Lttkk– quãng ñư ng ñư c tr ti n khi không ch khách (ch có trong
trư ng h p g i ñi n ñ t trư c xe taxi).
* H s quãng ñư ng ñư c tr ti n
Ltt
β tt = (4.30)
Lchg
* H s s d ng quãng ñư ng
LCK
β= tt
(4.31)
Lchg

H s β tt là ch tiêu quan tr ng ph n ánh công tác c a taxi trên ñư ng. Thông
thư ng β tt = 0,71 – 0,82 tuỳ thu c vào ñ c ñi m ho t ñ ng.
* Th i gian ho t ñ ng c a xe trên ñư ng (không k th i gian lái xe ngh ăn cơm)
T = tLB + tCð (gi ) (4.32)
Th i gian ch ñ i bao g m hai lo i:
tt
– Th i gian ch ñ i ñư c tr ti n (theo nhu c u c a khách ( t cd )

– Th i gian ch ñ i không ñư c tr ti n ( t ott )
cd

* H s s d ng th i gian
Ttt
η= (4.43)
T
Trong ñó: Ttt = t lb + t cd
tt tt
(4.34)
Ttt – th i gian ñư c tr ti n (gi )
tt
t lb – th i gian lăn bánh ñư c tr ti n (gi )
tt
t cd – th i gian ch ñ i ñư c tr ti n (gi )



NMTCVTOT • 180


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
* Hi u qu s d ng xe trong m t gi (s km ñư c tr ti n trong m t gi )
Ltt
K= (Km/gi ) (4.35)
T
* ð dài bình quân chuy n ñi có khách
LCK
Lbq = tt
(4.36)
ZC
ZC– s chuy n v n chuy n
ð dài bình quân chuy n ñi có khách (Lbq) ph thu c:
– Di n tích thành ph ;
– S phân b các ñi m thu hút hành khách;
– S phát tri n c a các lo i v n t i khác.
7. Giá cư c và doanh thu c a v n t i taxi
a. Giá cư c v n t i taxi: Trong v n t i taxi giá cư c ñư c tính theo hai lo i
* Giá cư c theo quãng ñư ng
ð i v i v n t i taxi giá cư c theo quãng ñư ng ñư c xác ñ nh trên cơ s sau:
– Giá m c a: ðó là giá cư c tính ñ u tiên cho các chuy n v i m t c ly nh t
ñ nh, thông thư ng giá cư c cao hơn so v i giá cư c c a các c ly ti p theo. Giá m
c a ñư c xác ñ nh sao cho doanh nghi p taxi thu ñ chi phí ñ i v i các chuy n ñi v i
c ly ng n và r t ng n vì ngoài quãng ñư ng ñư c tr ti n các chuy n taxi ph i ch y
quãng ñư ng ñón khách. thông thư ng giá m c a ñư c tính cho 1Km (Cm c a ∼ 1 Km)
– Giá cư c ñ i v i quãng ñư ng có khách: ð i v i giá cư c này thì cũng theo
nguyên t c chung khi xây d ng giá cư c v n t i như gi m giá ñ i v i khách ñi hai
chi u, giá cư c ñơn v c a các chuy n ñi có c ly l n thì nh hơn giá cư c ñơn v c a
các chuy n ñi có c ly nh …
* Giá cư c theo th i gian
Cư c theo th i gian c a taxi ñư c tính ñ i v i th i gian ch ñ i theo yêu c u c a
khách, ñư c g i là th i gian ch ñ i ñư c tr ti n
T ng doanh thu c a taxi ñư c tính như sau
DT = CKm * ∑ LTT + CCð * ∑TCðTT (4.37)
Ngoài ra còn có m t s kho n l phí khác như ph phí ñư ng, l phí b n bãi
Trong ñó: CKm – giá cư c ph i tr cho 1 Km quãng ñư ng xe ch y
CCð – giá cư c ph i tr cho 1 gi ch ñ i ñư c tr ti n
Cch – giá cư c ph i tr cho 1 l n lên xe (chuy n)




NMTCVTOT • 181


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
B ng 4.5. M t s s li u v v n t i taxi

S
Chi u Th i T.gian Nhu c u
Dâns Di n S lư ng
dài BQ gian ch ðB ñ n taxi cho
tích lư ng taxi /
(106ngư i) t i ñi m ñ i xe ñi m ñ 1Km2
Km2 ñi m ñ 1000
ñ Km (phút) (phút) D.Tích
dân
(1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8)
>1 220 60 0,73 14,5 11,0 4,6 1,35
> 0,5–1 120 30 0,76 18,0 11,5 4,3 1,25
(1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8)
> 0,25–0,5 80 18 0,80 20,0 12,1 3,2 1,15
> 0,1–0,25 60 11 0,89 23,0 13,4 1,8 1,0
< 0,1 30 3 0,98 27,0 14,7 1,5 0,4

Bi u ñ ñưa xe ra ho t ñ ng
Yêu c u l p bi u ñ ñưa xe ra ho t ñ ng ñ m b o s d ng xe có hi u qu và nâng
cao ch t lư ng ph c v hành khách.
Cơ s ñ l p bi u ñ ñưa xe ra ho t ñ ng
– Nhu c u v n chuy n hành khách theo không gian và th i gian;
– Nh ng ñi m thu hút có kh i lư ng l n (nhà ga, c ng, nhà hát, sân bay...)
– S lư ng xe có và xe t t ;
– Th i gian làm vi c bình quân c a m t xe trong ngày;
– T ch c lao ñ ng cho lái xe phù h p.
Chú ý khi l p bi u ñ ñưa xe ra ho t ñ ng c n ñ m b o:
– Th i gian có nhu c u s d ng t c xi l n nh t trong ngày thì c n s lư ng xe ho t
ñ ng nhi u nh t.
– Khi có nhu c u v n chuy n không l n nên rút b t s xe ho t ñ ng (chú ý thay ca
vào th i gian thích h p n u làm vi c 2 ca ñ kh i nh hư ng ñ n s xe ho t ñ ng trên
ñư ng).
D a vào bi u ñ ñưa xe ra ho t ñ ng b ph n ñi u ñ vi t l nh (ghi m t s chie
tiêu c n thi t) cho các xe ra ho t ñ ng c th .
Bi u ñ ñưa xe ra ho t ñ ng ph i cân ñ i v i s xe t t, t ch c lao ñ ng cho lái xe
và lo i ngày trong tu n (ngày thư ng, ngày ngh )




NMTCVTOT • 182


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Chương 4
Câu 1: Lu ng hành khách? Các phương pháp nghiên c u lu ng hành
khách nói chung và lu ng hành khách ñi b ng xe buýt nói riêng? ði u ki n
và ph m vi s d ng h p lý c a t ng phương pháp?
Câu 2: Các quy lu t bi n ñ ng lu ng hành khách? Phân tích nh
hư ng c a chúng t i công tác t ch c v n t i?
Câu 3: Các phương th c v n t i hành khách công c ng trong ñô th ?
Vai trò c a v n t i xe buýt trong v n t i hành khách ñô th ?
Câu 4: N i dung và yêu c u ñ t ra ñ i v i công tác t ch c v n t i
hành khách b ng xe buýt trong thành ph ?
Câu 5: Các lo i hành trình xe buýt trong thành ph ? Quy trình xây
d ng hành trình xe buýt? Các ch tiêu khai thác phương ti n trên hành
trình?
Câu 6: Yêu c u ñ t ra ñ i v i phương ti n v n t i ôtô s d ng làm xe
buýt trong thành ph ? T i sao ph i l a ch n phương ti n? Phương pháp l a
ch n và phân b xe buýt vào ho t ñ ng trên các hành trình?
Câu 7: M c ñích, tác d ng, yêu c u và cơ s xây d ng bi u ñ và
th i gian bi u ch y xe?
Câu 8: Các lo i t c ñ trong v n t i hành khách công c ng b ng xe
buýt? Ý nghĩa và cách xác ñ nh c a t ng lo i t c ñ ?
Câu 9: S khác bi t gi a v n t i hành khách ñư ng dài b ng ôtô v i
t ch c v n t i hành khách b ng xe buýt. ði u ki n ñ kinh doanh v n t i
hành khách ñư ng dài b ng ôtô trên lãnh th Vi t Nam.
Câu 10: Vai trò c a v n t i ôtô trong vi c phát tri n ho t ñ ng du
l ch t i Vi t Nam? S khác bi t gi a v n t i hành khách và v n t i hành
khách du l ch.
Câu 11: Vai trò c a v n t i taxi trong h th ng v n t i hành khách ñô
th ? V n t i taxi ñư c s d ng trong trư ng h p nào? Các phương án g i
taxi? Ph m vi s d ng h p lý c a t ng phương án?



NMTCVTOT • 183


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Câu 12: Các ch tiêu ñánh giá ho t ñ ng v n t i taxi? Cách xác ñ nh
trong các ch tiêu ñó nh ng ch tiêu nào ñánh giá tr c ti p hi u qu ho t
ñ ng c a v n t i taxi? Ý nghĩa c a chúng?
Câu 13: N i dung cơ b n c a công tác t ch c v n t i taxi?




PH L C 1
CÁC THÔNG S HÌNH H C CƠ B N C A Ô TÔ

Các kích thư c cơ b n c a m t s xe Tây Âu, Nh t B n, Hàn Qu c, M hi n ñang
lưu hành trên th trư ng Vi t Nam ñư c trình bày trong b ng sau.

Chi u
Nư c s n Dài R ng Cao dài cơ
TT Lo i xe Mã hi u
xu t (mm) (mm) (mm) s
(mm)
(1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8)
A Xe con
1 Honda CRX Nh t 3772 1614 1272 2300
2 Huyndai Excel Hàn Qu c 4275 1608 1384 2383
3 Huyndai Sonata Hàn Qu c 4681 1750 1407 2650
4 I suzu Stylus Nh t 4194 1679 1390 2451
5 Mazda 626 Nh t 4554 1689 1500 2576
6 Nissan Maxima GXE Nh t 4596 1698 1350 2649
7 Nissan Stanza Nh t 4570 1700 1374 2550
8 Peogeot 405 Pháp 4408 1714 1406 2669
9 Peogeot 505 Pháp 4901 1730 1481 2900
10 Toyota Corolla Nh t 4326 1656 1330 2430
11 Suzuki 1.6 GLS Nh t 4075 1600 1380 2365
12 Toyota Cressida Nh t 4816 1710 1384 2680
13 Toyota Camry Nh t 4770 1770 1340 2619


NMTCVTOT • 184


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
14 Toyota CElica Nhât 4445 1727 1280 2525
15 Volvo 740 / 940 / 960 Thu ði n 4830 1760 1410 2770
16 Ford Mustang M 4562 1735 1323 2553
17 Audi A8 ð c 5030 1880 1436 2880
Trung
18 Chang'An SC7080
Qu c 3300 1405 1410 2175
19 Chevrolet Cavalier M 4630 1684 1359 2573
20 Citroen ZX Pháp 4070 1688 1399 2540
(1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8)
21 Daihatsu Feroza Nh t 3700 1580 1720 2175
Trung
22 Fan VW 4385 1674 1415 2471
Qu c
23 Honda Accord Nh t 4675 1715 1380 2720
24 Hyundai Accent Hàn Qu c 4130 1620 1394 2400
25 Hyundai Grandeur Hàn Qu c 4865 1725 1430 2735
26 Hyundai Lantra Hàn Qu c 4388 1680 1385 2500
27 Mekong Star Super deluxe Vi t Nam 4585 1750 1865 2640
28 Nissan Sunny Nh t 4230 1690 1395 2430
B Xe hòm
1 Daihatsu Charade Nh t 4054 1615 1384 2340
2 Ford Escord Wagon M 4351 1694 1360 2500
3 Honda Escord Wagon Nh t 4745 1715 1400 2720
4 Mazda 323 Nh t 4155 1669 1380 2415
5 Mitsubishi Precis Nh t 4100 1608 1384 2383
6 Peugeot 205 Pháp 3705 1560 1364 2420
7 Peugeot 309 Pháp 4051 1628 1395 2469
8 Suzuki 1.3 GL Nh t 3810 1575 1380 2365
9 Daihatsu Citivan Nh t 3875 1560 1860 2080
C Xe t i con và ña năng
9 General Chevrolet Pick up M 4927 1950 1788 2984


NMTCVTOT • 185


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
10 Ford F–Series M 5006 2006 1773 2967
11 Jeep Comanche M 4554 1821 1721 2867
12 Mazda B2200 / B2600 Nh t 4511 1669 1565 2760
Pick up Model
13 Nissan
Flat Bed 4X2 Nh t 4735 1660 1580 2950
Pick up Model
14 Nissan
Regular Bed 4X2 Nh t 4435 1650 1605 2650
15 Peugeot 504 Pháp 4707 1710 1540 3000
16 Mitsubishi Montero Nh t 4704 1694 1864 2725
(1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8)
Land Cruiser
17 Toyota STD Nh t 4675 1800 1820 2730
18 Toyota Land Cruiser LX Nh t 4350 1690 1910 2600
19 Toyota Land Cruiser GX Nh t 4675 1800 1955 2730
Land Cruiser
20 Toyota STD Nh t 4675 1800 1920 2730
21 Toyota Land Cruiser VX Nh t 4750 1800 1820 2730
22 Isuzu 1.45T NHR55E Nh t 4590 1695 2095 2490
23 Isuzu 2 T NKR55E Nh t 4670 1695 2120 2460
24 Isuzu 3T NKR55R Nh t 5830 1695 2120 3360
25 Isuzu 5T NQR66P Nh t 6610 1995 2250 3815
D Xe t i l n
1 Nissan CLG 87D Nh t 6630 2220 2560 3745
2 –nt– CLG 87F –nt– 7300 2220 2560 4205
3 –nt– CLG 87H –nt– 7750 2220 2560 4505
4 –nt– CLG 87L –nt– 8590 2220 2560 4975
5 –nt– CPB 14 E –nt– 6210 2425 2685 3750
6 –nt– CPB 14 H –nt– 7700 2425 2685 4500
7 –nt– CPB 14 N –nt– 9500 2425 2685 5650
8 Isuzu* FXZ(6x4) Nh t 8345 2460 2850 4800
9 Hino 8.5T FC112SA Nh t– VN 6070 2095 2315 3360


NMTCVTOT • 186


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
10 Hino 8.5T FC114SA Nh t– VN 7220 2095 2315 4150
11 Hino 14.2T* FF3HJS Nh t– VN 7560 2440 2610 4280
12 Hino 14.2T* FF3HMS Nh t– VN 8720 2440 2610 5050
13 Hino 14.2T* FF3HGS Nh t– VN 6435 2440 2610 3780
14 Hino 23T* FM1JNKA Nh t– VN 8520 2430 2630
E Xe bus
1 Xe khách 25 Hoà Bình Vi t Nam 6350 2150 2800 –
2 Xe khách 30 Hoà Bình Vi t Nam 7180 2150 2750 –
3 Xe khách 45 Hoà Bình Vi t Nam 9900 2500 3200 –

Ghi chú: * Ch tính ñ u kéo.
PH L C 2
M TS THÔNG S HÌNH H C C A ðOÀN XE VÀ RƠ MOÓC

Ô tô ñ u kéo Sơ mi rơmoóc Rơmoóc




Mmz 584b




Uapz754b

Maz 520b
Kpaz 221




Ogaz 832

Zin 130
Gaz 51




Thông s Gaz
hi u
744


(1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8) (9) (10)
Tr ng t i (t n) 6.0 10.5 30.0 4.0 7.0 12.0 4.0 6.0

Kích thư c (m)

Dài 5.12 5.28 7.37 5.19 6.30 9.50 6.02 6.58

R ng 2.11 2.36 2.65 2.20 2.46 2.50 2.35 2.50

Cao 2.13 2.31 2.62 2.62 2.00 3.50 2.16 1.52

Kho ng cách tr c (m) 3.30 3.30 4.78 3.72 4.34 7.22 2.60 3.00

ðo n chìa trư c (m) 0.87 1.07 1.00 – – – – –

ðo n chìa sau (m) 0.95 0.90 0.89 – – – – –

V t bánh trư c (m) 1.58 1.80 1.95 1.65 1.74 1.69 1.80 1.95



NMTCVTOT • 187


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
V t bánh sau (m) 1.65 1.79 1.2 1.65 1.74 1.69 1.80 1.95

Kho ng sáng g m xe 0.24 0.27 0.29 – – – – –
(m)

Bán kính gi i h n ngoài 8.10 7.80 11.2 – – – – –
(m)

Bán kính gi i h n trong 5.2 4.3 7.1 – – – – –
(m)

Bán kính nh nh t bánh 7.30 6.70 9.90 – – – – –
trư c bên ngoài (m)

Bán kính nh nh t bánh 0.42 0.51 0.56 0.42 0.48 0.56 0.50 0.56
sau bên ngoài (m)
(1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8) (9) (10)
S lư ng tr c 6 6 10 4 4 4 4 4

C l p 7.5– 26– 12– 7.5– 9– 12– 26– 12–
20 20 20 20 20 20 20 20

Di n tích gi i h n (m2) 10.8 12.5 19.5 11.4 15.5 23.8 14.2 16.5

T ng tr. lư ng xe (t n) – 3.86 10.1 1.90 2.52 4.0 1.9 3.2
Công su t ñ ng cơ (mã 70 148 180 – – – – –
l c)
Tiêu hao nhiêu li t / 26 32 80 – – – – –
100 km
Dung tích thùng nhiên 90 170 450 – – – – –
li u

Chú thích: Chi u dài c a romoóc bao g m c chi u dài c a càng xe.




NMTCVTOT • 188


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
PH L C 3
CÁC HÃNG Ô TÔ N I TI NG TRÊN TH GI I

1. Các mác xe c a châu Âu

Italia Anh ð c Pháp Thu ði n
1. Ferrari 1.Rolls – Royce 1. Mercedes 1. Peogeot 1. Volvo
2. Fiat 2. Jaguar 2. BMW 2. Renault 2. Saab
3. Alfa Romeo 3. Bentley 3. Volkwagel 3. Citroen
4. Lancia 4. MG 4. Audi
5. Lamborghini 5. Mini 5. Porsche Nga Séc
6. Innocenti 6. Aston Martin 6. Opel 1. Lada 1. Skoda
7. Bugatti 7. MCC (Smart) 2. Volga
8. Maserati 8. Land Rover 3. Kamaz
9. Boxel 9. Lotus Rumani
10. Mazzieri 10. Rover 1. Oltena
11. Micro Vett
12. Torpedo
13. Autobianchi
2. Các mác xe c a M

1. Ford (Mustang,...) 6. Dodge
2. Chrysler 7. Jeep
3. General Motor 8. Lincoln
4. Chevrolet 9. Pontiac
5. Cadilac

3. Các mác xe c a Nh t B n

1. Toyota (Corona, Camry, Cressida, Crown, Land Cruiser, Previa, Coaster,
Zace..)
2. Nissan (Vip,Cedric, Bluebird, Sunny, Maxima, Primera, Ternano, Patrol,
PathFinder...)
3. Honda (Accord, Civic, Acura, Legend,...)
4. Mitsubishi (Pajero, Canter,...)
5. Mazda (323, 626, 929)
6. Isuzu (Trooper)


NMTCVTOT • 189


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
7. Suzuki
8. Daihatsu
9. Hino
10. Infiniti
4. Các mác xe c a Hàn Qu c

1. Hyundai (Chair man, Combi, Cosmos, Sonata,)
2. Deawoo (Excel, Cielo, Nubira, Lanos,...)
3. Kia
4. Asia Motor




NMTCVTOT • 190


TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
PH L C 4
S LI U V GIAO THÔNG V N T I C A M T S ðÔ TH TRÊN TH GI I

Dân s Ô tô Bus
T cñ GNP T cñ Ô tô
Di n Trên
T tăng trên ñ u T ng tăng Trên thương
Thành ph 1980 tích 1000 T ng s
T trư ng ngư i s trư ng 1000 dân m i
(103) (km2) dân (103)
1970 – 80 (USD) (103) hàng năm (1980) (1980)
(1980)
(%) 1970–80
(1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8) (9) (10) (11) (12)

1 Abidjan 1715 11.0 261 1150 85 50 10 2410 1.41 –

2 Accra 1447 6.7 1390 420 27 19 – 709 0.49 7411

3 Amman 1125 4.1 36 1420 81 72 – 433 0.38 32000

4 Ankara 1900 4.4 237 1470 65 34 14.2 781 0.41 –

5 Bangkok 5154 9.1 1569 670 367 71 7.9 6300 1.22 34155

6 Bogota 4254 7.1 – 1180 180 42 7.8 9081 2.13 –

7 Bombay 8500 3.7 438 240 180 21 6.1 3066 0.36 38447

8 Buenos 10100 1.7 210 2390 537 53 10.0 12089 1.20 97245
Aires




TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
NMTCVTOT • 191
9 Cairo 7464 3.1 233 580 239 32 17.0 8177 1.10 42000

(1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8) (9) (10) (11) (12)

10 Calcutta 9500 3.0 1414 240 95 10 5.6 3160 0.33 28500

11 Harare 670 5.2 – 630 107 160 3.0 504 0.75 5300

12 HongKong 5067 2.5 1060 4240 200 39 7. 9278 1.83 58801

13 Jakatta 6700 4.0 650 430 222 33 9.8 4798 0.72 77781

14 Karachi 5200 5.2 1346 300 184 35 8.4 12064 2.32 17628

15 Kuala 977 3.5 244 1620 37 38 – 1148 1.18 7923
Lumpur

16 Lagos 1321 3.1 665 1010 62 47 – – – 58857

17 Lima 4415 4.2 – 930 333 75 7.2 8853 2.01 1060

18 Manila 5925 5.1 636 690 266 45 8.0 31403 5.30 100725

19 Medelin 2078 3.2 1152 1180 91 44 – 4800 2.31 10800

20 Mexico City 15056 5.0 1479 2090 1577 105 – 18500 1.23 155500

21 Nairobi 1275 8.8 690 420 60 47 – 1100 0.86 –




TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
NMTCVTOT • 192
22 Rio de 9200 2.4 6464 2050 957 104 12.1 11000 1.20 95945
Janero
(1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8) (9) (10) (11) (12)

23 San Jose, 637 3.5 180 1730 – – – 500 0.78 –
C.R.

24 Sao Paolo 12800 4.5 1493 2050 1935 151 7.8 16400 1.28 240000

25 Seoul 8366 5.0 627 1520 127 15 11.7 13000 1.55 63222

26 Singapore 2413 1.5 618 4430 164 68 6.8 6512 2.70 78038

27 Tunis 1230 6.4 115 1310 38 31 – 642 0.52 –

28 London 6851 –0.9 1579 7920 1932 282 2.6 11479 1.68 78723

29 New York 7086 –1.0 759 11360 1545 218 – 10481 1.48 90692

30 Paris 8800 0.6 454 11730 3240 368 12.3 7100 0.81 255000

31 Stockholm 1528 3.0 6489 13520 391 256 3.0 1850 1.21 34036

32 Stuttgart 581 –0.8 207 13590 199 343 2.5 332 0.57 –

33 Tokyo 8352 –6.6 592 9890 2219 266 2.5 6393 0.77 130427

34 Wellington 135 –0.7 266 7090 61 452 – 256 1.90 24432




TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
NMTCVTOT • 193
PH L C 5
PHƯƠNG TI N V N T I CÔNG C NG VÀ CÁ NHÂN CÁC ðÔ TH CÁC NƯ C ASEAN

T l phương ti n trong
Cơ c u các phương ti n
Dân s Ô tô và xe máy / các chuy n ñi cơ gi i hoá
trong v n t i công c ng
TT Thành ph (1000 1000 dân (T ng s / Ô tô / xe máy / xe ñ p) (%)
ngư i) (Ô tô / xe máy) Phương ti n cá Phương ti n công Ô tô Các phương
nhân c ng buýt ti n khác
1 BanDung 1300 48 / 14 / 23 / 11
35 / 65 52 – 52
Indonexia (năm 1976)
2 Jakarta 6000
25 / 75 35 65 32 33
Indonexia (năm 1977)
3 Surabaya 2300
11 / 51 64 / 16 / 48 / 0 36 5 31
Indonexia (năm 1976)
4 Kuala Lampur 1000
90 / 60 53 / 39 / 14 / 0 47 19 28
Malaysia (năm 1978)
5 Manila 5900
45 / 7 25 75 15 60
Philippin (năm 1980)
6 Bangkok 5330
62 / 54 28 / 22 / 6 / 0 72 60 12
Thái Lan (năm 1981)
7 Chiang Mai 150
5 / 35 7 93 7 86
Thái Lan (năm 1977)




TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
NMTCVTOT • 194
.
TÀI LI U THAM KH O


[1] VŨ VĂN BÁCH
Nh ng v n ñ cơ b n v kinh t
Nhà xu t b n Th ng kê, 1998
[2] NGÔ TH CÚC
Qu n lý ñơn v trong n n kinh t th trư ng
Nhà xu t b n Th ng kê, 1998
[3] PHAN TI N ð C
Kinh t th trư ng
Trư ng ð i h c Giao thông V n t i
[4] NGUY N VĂN ðI P
Kinh t v n t i
Trư ng ð i h c Giao thông V n t i, 2003
[5] ðOÀN VĂN H NH
Hư ng d n thành l p – T ch c ho t ñ ng c a doanh nghi p tư nhân;
Công ty TNHH; Công ty c ph n
Nhà xu t b n Lao ñ ng.
[6] ð PHI HOÀI
Kinh t vi mô
Nhà xu t b n Tài chính, 1996
[7] LÊ THÁI LĨNH
T ch c v n t i ô tô
Trư ng ð i h c Giao thông V n t i
[8] Nguy n Văn Lu n
Kinh t h c vĩ mô
Nhà xu t b n Th ng kê
[9] VŨ HUY L C
Kinh t v n t i ô tô
Trư ng ð i h c Giao thông V n t i
[10] NGUY N VĂN TH
Phân tích ho t ñ ng kinh doanh
Nhà xu t b n Giao thông v n t i, 2003
[11] T S SÙA
V n t i hành khách
Trư ng ð i h c Giao thông v n t i
[12] ð I H C LU T



NMTCVTOT • 195
TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Giáo trình Lu t kinh t
Nhà xu t b n Công an nhân dân
[13] Lu t doanh nghi p năm 2005
Nhà xu t b n Chính tr qu c gia
[14] Lu t giao thông ñư ng b
Nhà xu t b n Chính tr qu c gia

[15] Quy t ñ nh 08 / 2005 / Qð–BGTVT c a B Giao thông v n t i ra ngày 10 / 01 / 2005
quy ñ nh v b n xe ô tô khách.

[16] Quy t ñ nh 09 / 2005 / Qð–BGTVT c a B Giao thông v n t i ra ngày 10 / 01 / 2005
quy ñ nh v v n t i khách b ng ô tô theo tuy n c ñ nh và v n t i khách b ng ô tô theo
h p ñ ng.

[17] M t s v n ñ v qu n lý nhà nư c
Nhà xu t b n Chính tr qu c gia.

[18] B Giao thông v n t i
Quy t ñ nh s 17– 2007 / Qð–GGTVT quy ñ nh v v n t i khách b ng taxi

[19] U ban thư ng v qu c h i
Pháp l nh v ch t lư ng hàng hoá s 18 – 1999 / PL – UBTVQH 10 ngày 24 / 12 /
1999.

[20] B Giao thông v n t i
Tiêu chu n 22 – TCN 256 – 99 – Yêu c u chung v xe khách liên t nh;
Tiêu chu n 22 – TCN 302 – 02 – 99 – Yêu c u chung v xe buýt trong thành ph ;
Tiêu chu n 22 – TCN 224 – 2001 – 99 – Tiêu chu n v k thu t và b o v môi trư ng
c a phương ti n giao thông cơ gi i ñư ng b .

[21] B Khoa h c công ngh
TCVN 62211 – 2003 – Khái ni m v phương ti n ñư ng b
Quy ñ nh v các yêu c u chung ñ i v i ô tô khách liên t nh (tiêu chu n 22–TCN 256–99
Có hi u l c t : 01 / 01 / 2000).
Quy ñ nh trách nhi m và hình th c x lý ñ i v i t ch c, cá nhân khi vi ph m trong
qu n lý, ñi u hành và ho t ñ ng kinh doanh v n t i khách b ng ô tô theo Quy t ñ nh s
3633 / 2003 / Qð–BGTVT ngày 02 tháng 12 năm 2003 c a B trư ng B Giao thông
V n t i)
Quy ñ nh v vi c ki m tra k thu t xu t xư ng ñ i v i ôtô khách thành ph s n xu t,
l p ráp theo thi t k trong nư c theo Quy t ñ nh s 2090 / 2003 / Qð–BGTVT ngày 16
tháng 7 năm 2003 c a B trư ng B Giao thông V n t i)
Ngh ñ nh s 23 / 2004 / Nð–CP c a Chính ph v quy ñ nh niên h n s d ng c a ôtô
t i và ôtô ch ngư i




NMTCVTOT • 196
TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Quy ñ nh v b n xe ôtô khách theo Quy t ñ nh s : 08 / 2005 / Qð–BGTVT ngày 10
tháng 01 năm 2005 c a B trư ng B Giao thông V n t i)
Qu y ñ nh v V n t i kh ách b n g ôt ô t heo t u y n c ñ n h và v n t i
kh ách b n g ô t ô t h eo h p ñ n g (Ban hành kèm theo Quy t ñ nh s : 09 / 2005 /
Qð–BGTVT ngày 10 tháng 01 năm 2005 c a B trư ng B Giao thông V n t i).




NMTCVTOT • 197
TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
M CL C

Trang
L i nói ñ u -
Chương 1: T NG QUAN V V N T I Ô TÔ -

1.1 V n t i ô tô trong h th ng v n t i -
1.1.1. H th ng v n t i
1. Khái ni m
2. Phân lo i v n t i:
3. Vai trò, tác d ng c a v n t i trong n n kinh t qu c dân
4. Tính ch t c a v n t i
5. Cơ s v t ch t k thu t c a v n t i
1.2.2. Vai trò v n t i ô tô trong h th ng v n t i
1.2. Tình hình phát tri n c a ô tô trên th gi i và Vi t Nam
1.2.1. Tình hình phát tri n c a ô tô trên th gi i
1. T ng quan v l ch s hình thành và phát tri n c a ô tô
2. Xu hư ng phát tri n c a công ngh ch t o ô tô trên th gi i
3. Xu hư ng kinh doanh ô tô trên th gi i
4. Phát tri n m ng lư i ñư ng và các công trình ph tr ph c v cho v n t i
1.2.2. Tình hình phát tri n c a v n t i ô tô t i Vi t Nam
1.3. Các tác nghi p c a quá trình s n xu t v n t i
1. Các tác nghi p c a quá trình v n t i hàng hoá
2. Các tác nghi p c a quá trình v n t i hành khách
1.4. Các ñi u ki n khai thác v n t i
1.4.1. ði u ki n kinh t - xã h i
1. Thu nh p
2. Cơ c u kinh t (%GDP)
3. Dân cư và ngu n lao ñ ng Vi t Nam
4. Các y u t khác
1.4.2. ði u ki n v n t i
1.4.3. ði u ki n t ch c k thu t
1. Ch ñ b o qu n phương ti n
2. Ch ñ khai thác xe
3. Ch ñ b o dư ng s a ch a phương ti n
1.4.4. ði u ki n khí h u th i ti t và các nhân t khác
1. ði u ki n khí h u th i ti t
2. nh hư ng c a các nhân t khác
1.4.5. ði u ki n ñư ng sá
1. M ng lư i ñư ng ô tô và c p h ng k thu t c a ñư ng
1.5. Năng l c v n chuy n



NMTCVTOT • 198
TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
1.5.1. Kh năng thông qua c a ñư ng
1. Kh năng thông xe và s làn xe
2. Kh năng thông qua c a nút giao thông
1.5.2. Năng l c v n chuy n c a v n t i ô tô
1. Năng l c v n chuy n
1.6. Cơ s pháp lý cho t ch c và qu n lý v n t i ô tô
1.6.1. Các khái ni m
1.6.2. ði u ki n, th t c c p gi y phép kinh doanh v n t i và các hình th c h at ñ ng kinh
doanh v n t i
1. ði u ki n, th t c c p gi y phép kinh doanh v n t i
2. Các hình th c ho t ñ ng kinh doanh v n t i
1.6.3. Cơ s pháp lý cho h at ñ ng kinh doanh v n t i b ng ô tô
1.V n chuy n hàng hoá
2. Quy ñ nh ñ i v i t ch c v n chuy n hành khách

Chương 2. PHƯƠNG TI N V N T I Ô TÔ VÀ CÁC CH TIÊU KHAI THÁC
2.1. Phương ti n v n t i ô tô
2.1.1. Khái ni m và phân lo i phương ti n
1. Khái ni m
2. Phân lo i
2.2. Ch tiêu ñánh giá phương ti n v n t i
1. Các thông s cơ b n c a phương ti n v n t i ô tô
2. Ch tiêu s d ng kích thư c và tr ng lư ng c a xe
3. S c ch a c a xe
4. Tính s d ng thu n ti n
5. S c kéo và t c ñ c a xe
6. An toàn ch y xe
7. ð b n ch c c a xe
8. Tính kinh t nhiên li u
9. Tính cơ ñ ng c a phương ti n
10. nh hư ng t i môi trư ng
2.3. Các ch tiêu khai thác phương ti n v n t i
2.3.1. T ng s phương ti n và m c ñ s d ng
1. T ng s phương ti n
2. H s ngày xe t t
3. H s ngày xe v n doanh
2.3.2. Tr ng t i và h s s d ng tr ng t i phương ti n
1. Tr ng t i
2. H s s d ng tr ng t i
2.3.3. Quãng ñư ng và h s s d ng quãng ñư ng
1. Quãng ñư ng
2. H s s d ng quãng ñư ng


NMTCVTOT • 199
TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
3. Quãng ñư ng xe ch y ngày ñêm (Lngñ)
2.3.4. Ch tiêu v t c ñ
1. T c ñ k t c u
2. T c ñ gi i h n cho phép
3. T c ñ k thu t
4. T c ñ l hành
5. T c ñ khai thác
2.3.5. Th i gian làm vi c c a phương ti n
1. Th i gian x p d hàng hoá
2. Th i gian chuy n xe, vòng xe
3. Th i gian làm vi c trong ngày c a phương ti n v n t i
2.3.6. kho ng cách v n chuy n, quãng ñư ng xe ch y có hàng trong m t chuy n
2.4. Năng su t c a phương ti n v n t i ô tô
2.4.1. Khái ni m năng su t
2.4.2. Năng su t c a phương ti n v n t i
1. Năng su t c a phương ti n v n t i hàng hóa
2. Năng su t c a phương ti n v n t i hành khách
2.5. Giá thành c a v n t i ô tô
2.5.1. Khái ni m
2.5.2. Giá thành v n t i
2.5.3. Xác ñ nh giá thành theo các kho n m c chi phí
1. Chi phí ti n lương và các kho n theo lương c a lái ph xe
2. Các lo i b o hi m
3. Chi phí nhiên li u
4. V t li u khai thác bao g m
5. Chi phí trích trư c săm l p
6. Chi phí BDKT và SCTX
7. Kh u hao cơ b n phương ti n v n t i
8. Chi phí s a ch a l n phương ti n v n t i
9. Các lo i phí và l phí
10. Chi phí qu n lý doanh nghi p
11. Các lo i thu ñánh vào y u t ñ u vào c a s n xu t
12. T ng chi phí
13. Giá thành v n t i ô tô
Chương 3. T CH C V N T I HÀNG HOÁ B NG Ô TÔ
3.1. Hàng hoá và Lu ng hàng trong v n t i
3.1.1. Hàng hoá
1. Phân lo i và ñ c ñi m c a hàng hóa
3.1.2. Lu ng hàng trong v n t i
1. Khái ni m
2. Tính ch t c a hàng hoá trong quá trình v n t i
3.2. Hành trình ch y xe trong v n t i hàng hoá


NMTCVTOT • 200
TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
3.2.1. Khái ni m
3.2.2.Phân lo i và các ch tiêu c a hành trình v n chuy n
1. Hành trình con thoi
2. Hành trình ñư ng vòng
3.3. Công tác t ch c v n t i hàng hoá
3.3.1. ði u tra xác minh hàng hoá
3.3.1. L p hành trình v n chuy n
3.3.3. L a ch n phương ti n và b trí phương ti n vào hành trình
3. 3.4. Ph i h p ho t ñ ng gi a v n t i và x p d
3.3.4. Xác ñ nh các ch tiêu trên hành trình v n chuy n
3.3.5. Bi u ñ và th i gian bi u ch y xe trong v n t i hàng hoá
1. M c ñích tác d ng c a th i gian bi u và bi u ñ ch y xe
2. Xây d ng bi u ñ và th i gian bi u ch y xe
3.4. M t s hình th c v n chuy n hàng hoá b ng ô tô
3.4.1. T ch c v n t i hàng hóa b ng container
1. Khái ni m và phân lo i container
2. Cơ s v t ch t k thu t c a h th ng v n t i container
3. Hi u qu c a v n t i container
4 .T ch c chuyên ch hàng hoá b ng Container
3.4.2. V n chuy n ña phương th c
1. Khái ni m và ñ c ñi m c a v n t i ña phương th c
2. Các hình th c c a VTðPT
3. Hi u qu c a v n t i ña phương th c
4. T ch c chuyên ch hàng hoá b ng VTðPT - ngư i kinh doanh VTðPT
3.4.4. T ch c v n t i kéo moóc
1. M c ñích và ñi u ki n kéo moóc
2. Các hình th c kéo moóc
3.5. V n t i ñư ng dài
1. Khái ni m:
2. Các hình th c t ch c v n t i ñư ng dài
Chương 4 T CH C V N T I HÀNH KHÁCH B NG Ô TÔ
4.1. Hành khách và lu ng hành khách
4.1.1. Hành khách, hành lý và hàng bao g i
1. Hành khách
2. Hành lý
3. Hàng bao g i
4.1.2. Lu ng hành khách và phương pháp nghiên c u lu ng hành khách
1. Lu ng hành khách và các y u t nh hư ng t i lu ng hành khách
2. Quy lu t bi n ñ ng lu ng hành khách
4.2. T ch c v n t i hành khách trong ñô th
4.2.1. ðô th và phân lo i ñô th



NMTCVTOT • 201
TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
1. Khái ni m
2. Phân lo i ñô th và các y u t cơ b n phân lo i ñô th c a Vi t Nam hi n nay
4.2.2. Các phương th c v n t i hành khách trong thành ph
1. Ô tô buýt
2. Xe ñi n bánh hơi
3. T u ñi n bánh s t
4. T u ñi n ng m
5. T u ñi n trên cao
6. Monorail (tàu ñi n 1 ray)
7. M t s phương ti n cá nhân
4.2.3. T ch c v n t i hành khách b ng xe buýt
1. Khái ni m
2. Hành trình v n chuy n
3. Phương ti n v n t i hành khách b ng xe buýt
4. Công tác t ch c v n t i hành khách b ng xe buýt
4.3. T ch c v n t i hành khách liên t nh, qu c t
4.3.1. Khái ni m và phân lo i v n t i hành khách
1. Khái ni m
2. Phân lo i
3. Yêu c u ñ i v i v n t i hành khách theo tuy n liên t nh, qu c t
4. Qu n lý, khai th c v n t i hành khách b ng t theo tuy n c ñ nh
5. Trách nhi m quy n h n c a các bên t i b n xe
6. Kinh doanh, khai thác b n xe
7. V n t i hành khách qu c t
4.4. T ch c v n t i hành khách du l ch
1. Khái ni m
2. Yêu c u c a v n t i trong du l ch
3. ð c ñi m c a kinh doanh v n t i du l ch
4. ði u ki n kinh doanh v n t i khách du l ch
5. Khai thác v n t i khách du l ch
4.5. T ch c v n t i hành khách h p ñ ng và cho thuê xe
1. Khái ni m.
2. Quy ñ nh khai thác v n t i hành khách theo h p ñ ng
3. H p ñ ng v n chuy n khách
4.6. T ch c v n t i hành khách b ng xe con
4.6.1. Phân lo i v n chuy n hành khách b ng xe con
4.6.2. T ch c v n t i hành khách b ng taxi
1. Khái ni m
2. Yêu c u ñ i v i v n t i taxi
3. Nh ng trư ng h p thư ng s d ng taxi
4. ð c ñi m c a v n t i taxi



NMTCVTOT • 202
TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
5. Các phương án g i taxi
6. T ch c v n chuy n taxi
7. Giá cư c và doanh thu c a v n t i taxi
Ph l c
M cl c




NMTCVTOT • 203
TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Ch u trách nhi m xu t b n
LÊ T GIANG

Biên t p
VŨ VĂN BÁI
VŨ V

ĂN Ch b n và s a bài

TÁC GI & XƯ NG IN TRƯ NG ð I H C GTVT




NHÀ XU T B N GIAO THÔNG V N T I
80B Tr n Hưng ð o – Hà N i
ðT: 04. 9423345 – Fax: 04. 8224784




In 320 cu n, kh 19x27cm, t i Xư ng in Trư ng ð i h c GTVT. Quy t ñ nh xu t b n s :
23/Qð– GTVT, ngày 26/2/2008; S ñăng ký k ho ch xu t b n: 58–2008/CXB/131–51–78/
GTVT. In xong và n p lưu chi u quý I năm 2008.




NMTCVTOT • 204
TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
CÂU H I NH P MÔN V N T I Ô TÔ
Chương 1:
Câu 1: Vai trò c a v n t i ôtô trong h th ng v n t i nói chung và h
th ng v n t i Vi t Nam nói riêng?
Câu 2: Xu hư ng phát tri n công ngh ch t o l p ráp ôtô Vi t Nam và
trên th gi i trong hi n t i cũng như trong tương lai?
Câu 3: Các y u t c u thành nên h th ng v n t i ôtô? Hi n nay nh ng
y u t nào c n ñư c t p trung ñ u tư xem xét ñ nâng cao ch t lư ng c a h
th ng v n t i ôtô Vi t Nam?
Câu 4: Các tác nghi p cơ b n c a quá trình v n t i hàng hoá và hành
khách? Phân tích m i quan h gi a chúng ñ th c hi n t t nh t quá trình v n
t i?
Câu 5: Như th nào là ñi u ki n khai thác phương ti n v n t i ôtô? Phân
tích nh hư ng c a các ñi u ki n khai thác ñ n quá trình v n t i? Trong các
ñi u ki n khai thác ñi u ki n nào thu c y u t ch quan t ngành v n t i? ði u
ki n nào thu c y u t khách quan?
Câu 6: Cơ c u dân cư - t p quán và thói quan s d ng v n t i c a ngư i
dân tác ñ ng như th nào ñ n ho t ñ ng v n t i nói chung và v n t i ôtô nói
riêng. Hãy liên h th c t t i Vi t Nam?
Câu 7: Các y u t nh hư ng t i kh năng thông qua c a ngành v n t i
ôtô? T i Vi t Nam y u t nào kh ng ch m nh nh t ñ n kh năng thông qua
c a ngành? Hãy nêu các bi n pháp kh c ph c ñ làm tăng kh năng thông qua.
Chương 2
Câu 1: M c ñích c a vi c phân lo i phương ti n v n t i ôtô, các tiêu th c
phân lo i phương ti n v n t i ôtô ch y u hi n nay?
Câu 2: Các thông s cơ b n c a phương ti n v n t i ôtô? Nh ng thông s
nào c n ñ c bi t xem xét khi ñưa phương ti n v n t i ôtô ra ho t ñ ng trên các
tuy n ñư ng b ?
Câu 3: Như th nào là ch t lư ng kéo c a xe ôtô? Ch tiêu ñánh giá ch t
lư ng kéo? Các y u t giàng bu c ñ n ch t lư ng kéo c a ôtô?
Câu 4: Nh ng y u t nào nh hư ng t i an toàn ch y xe? Ch rõ nh ng
b ph n ch y u trong k t c u ôtô nh hư ng tr c ti p t i an toàn v n hành c a
nó?



TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Câu 5: Các ch tiêu ñánh giá hi u qu ho t ñ ng s n xu t c a ngành v n
t i ôtô? Ý nghĩa và cách xác ñ nh t ng ch tiêu? Trong các ch tiêu ñó ch tiêu
nào là nhóm ch tiêu ch t lư ng? Vì sao?
Câu 6: Năng su t? Phân bi t các lo i năng su t trong ngành v n t i ôtô?
Các y u t nh hư ng t i năng su t phương ti n v n t i? Bi n pháp nâng cao
năng su t phương ti n v n t i?
Câu 7: Các lo i chi phí trong v n t i? Nh ng chi phí nào ñư c phép tính
vào giá thành v n t i? Nh ng chi phí nào không ñư c tính vào giá thành v n
t i? Vì sao?
Câu 8: Xác ñ nh giá thành v n t i ôtô theo các ch tiêu khai thác k
thu t? Xác ñ nh giá thành theo các kho n m c chi phí (m c ñích cách xác ñ nh
giá thành trong các trư ng h p)?
Câu 9: Các y u t nh hư ng t i giá thành, các bi n pháp h giá thành
v n t i ôtô?
Chương 3
Câu 1: Hàng hoá trong v n t i? T i sao ph i phân lo i hàng hoá, các tiêu
th c phân lo i hàng hoá ch y u trong v n t i ôtô?
Câu 2: Như th nào là lu ng hàng? Công su t lu ng hàng? Các y u t
nh hư ng t i chúng? Quan ni m th nào là lu ng hàng t i ưu?
Câu 3: Các lo i hành trình trong v n t i hàng hoá b ng ôtô? Ph m vi s
d ng h p lý c a t ng lo i hành trình?
Câu 4: Các ch tiêu khai thác phương ti n v n t i trên hành trình (cách
xác ñ nh ng v i t ng lo i hành trình c th )?
Câu 5: Nh ng n i dung ch y u trong công tác t ch c v n t i hàng hoá
b ng ôto?
Câu 6: T i sao ph i ph i h p nh p nhàng gi a v n t i và x p d ? Cho
bi t ñi u ki n và cơ s ñ ph i h p gi a v n t i và x p d ?
Câu 7: M c ñích và tác d ng c a v n chuy n kéo moóc? T i sao ph i c t
moóc? ði u ki n ñ t ch c hình th c v n chuy n này? Nh ng thu n l i và
khó khăn khi áp d ng hình th c v n chuy n này t i Vi t Nam.
Câu 8: Vai trò c a v n t i ôtô trong h th ng v n t i container? ði u ki n
ñ áp d ng hình th c v n t i container b ng ôtô trên lãnh th Vi t Nam?




TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Câu 9: Như th nào là v n t i ña phương th c? Phân bi t gi a v n t i ña
phương th c và v n t i ñ t ño n? Các mô hình v n t i ña phương th c có s
tham gia c a v n t i ôtô? Th c tr ng áp d ng v n t i ña phương th c Vi t
Nam hi n nay? Hi u qu c a nó mang l i?
Câu 10: Các hình th c v n t i hàng hoá ñư ng dài b ng ôtô hi n nay?
ði u ki n và ph m vi áp d ng h p lý c a t ng hình th c? Liên h th c t t i
Vi t Nam.
Chương 4
Câu 1: Lu ng hành khách? Các phương pháp nghiên c u lu ng hành
khách nói chung và lu ng hành khách ñi b ng xe buýt nói riêng? ði u ki n và
ph m vi s d ng h p lý c a t ng phương pháp?
Câu 2: Các quy lu t bi n ñ ng lu ng hành khách? Phân tích nh hư ng
c a chúng t i công tác t ch c v n t i?
Câu 3: Các phương th c v n t i hành khách công c ng trong ñô th ? Vai
trò c a v n t i xe buýt trong v n t i hành khách ñô th ?
Câu 4: N i dung và yêu c u ñ t ra ñ i v i công tác t ch c v n t i hành
khách b ng xe buýt trong thành ph ?
Câu 5: Các lo i hành trình xe buýt trong thành ph ? Quy trình xây d ng
hành trình xe buýt? Các ch tiêu khai thác phương ti n trên hành trình?
Câu 6: Yêu c u ñ t ra ñ i v i phương ti n v n t i ôtô s d ng làm xe
buýt trong thành ph ? T i sao ph i l a ch n phương ti n? Phương pháp l a
ch n và phân b xe buýt vào ho t ñ ng trên các hành trình?
Câu 7: M c ñích, tác d ng, yêu c u và cơ s xây d ng bi u ñ và th i
gian bi u ch y xe?
Câu 8: Các lo i t c ñ trong v n t i hành khách công c ng b ng xe buýt?
Ý nghĩa và cách xác ñ nh c a t ng lo i t c ñ ?
Câu 9: S khác bi t gi a v n t i hành khách ñư ng dài b ng ôtô v i t
ch c v n t i hành khách b ng xe buýt. ði u ki n ñ kinh doanh v n t i hành
khách ñư ng dài b ng ôtô trên lãnh th Vi t Nam.
Câu 10: Vai trò c a v n t i ôtô trong vi c phát tri n ho t ñ ng du l ch t i
Vi t Nam? S khác bi t gi a v n t i hành khách và v n t i hành khách du l ch.




TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Câu 11: Vai trò c a v n t i taxi trong h th ng v n t i hành khách ñô th ?
V n t i taxi ñư c s d ng trong trư ng h p nào? Các phương án g i taxi?
Ph m vi s d ng h p lý c a t ng phương án?
Câu 12: Các ch tiêu ñánh giá ho t ñ ng v n t i taxi? Cách xác ñ nh
trong các ch tiêu ñó nh ng ch tiêu nào ñánh giá tr c ti p hi u qu ho t ñ ng
c a v n t i taxi? Ý nghĩa c a chúng?
Câu 13: N i dung cơ b n c a công tác t ch c v n t i taxi?




TÀI LIỆU CHIA SẺ TRÊN DIỄN ĐÀN WWW.OTO-HUI.COM
Đề thi vào lớp 10 môn Toán |  Đáp án đề thi tốt nghiệp |  Đề thi Đại học |  Đề thi thử đại học môn Hóa |  Mẫu đơn xin việc |  Bài tiểu luận mẫu |  Ôn thi cao học 2014 |  Nghiên cứu khoa học |  Lập kế hoạch kinh doanh |  Bảng cân đối kế toán |  Đề thi chứng chỉ Tin học |  Tư tưởng Hồ Chí Minh |  Đề thi chứng chỉ Tiếng anh
Theo dõi chúng tôi
Đồng bộ tài khoản