Nuôi bò sữa ở nông hộ - Chương 4

Chia sẻ: Nguyen Minh Phung | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:43

0
73
lượt xem
18
download

Nuôi bò sữa ở nông hộ - Chương 4

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Nuôi bò sữa ở nông hộ. Chương 4. nuôi dưỡng và chăm sóc. Hệ tiêu hóa của bò cũng như các gia súc nhai lại khác được đặc trưng bởi hệ dạ dày kép có 4 túi gồm dạ cỏ, dạ tổ ong, dạ lá sách và dạ múi khế

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Nuôi bò sữa ở nông hộ - Chương 4

  1. Ch−¬ng 4 nu«i d−ìng vµ ch¨m sãc I. §Æc ®iÓm tiªu ho¸ cña bª vµ bß 1. §Æc tr−ng cña ®−êng tiªu ho¸ HÖ tiªu ho¸ cña bß còng nh− c¸c gia sóc nhai l¹i kh¸c ®−îc ®Æc tr−ng bëi hÖ d¹ dµy kÐp cã 4 tói gåm d¹ cá, d¹ tæ ong, d¹ l¸ s¸ch vµ d¹ mói khÕ (h×nh 4-1). Ba tói ®Çu ®−îc gäi chung lµ d¹ tr−íc. Trong d¹ cá cã hÖ vi sinh vËt céng sinh dµy ®Æc. D¹ mói khÕ lµ d¹ dµy thùc, t−¬ng tù nh− d¹ dµy cña gia sóc kh«ng nhai l¹i. D¹ cá D¹ tæ D¹ l¸ D¹ mói H×nh 4-1: D¹ dµy kÐp ë bß tr−ëng thµnh Tuy nhiªn, d¹ dµy cña bª cã kh¸c so víi d¹ dµy cña bß. Lóc s¬ sinh bª cã d¹ dµy gÇn gièng d¹ dµy cña 68
  2. gia sóc d¹ dµy ®¬n v× c¸c d¹ tr−íc ch−a ph¸t triÓn. Do ®ã bª cÇn ph¶i ¨n s÷a vµ s÷a ®−îc ®−a th¼ng xuèng d¹ khÕ th«ng qua r·nh thùc qu¶n mµ kh«ng ®i qua c¸c d¹ tr−íc (h×nh 4-2). H×nh 4-2: Khi bª bó s÷a ®i qua r·nh thùc qu¶n xuèng th¼ng d¹ mói khÕ H×nh 4-3: Qu¸ tr×nh ph¸t triÓn d¹ cá ë bß Khi bª lín lªn nã dÇn dÇn ¨n cá vµ thøc ¨n ®−îc ®−a vµo c¸c d¹ tr−íc tr−íc khi ®−îc chuyÓn xuèng d¹ 69
  3. khÕ. C¸c d¹ tr−íc còng dÇn dÇn hoµn thiÖn vµ khi bß tr−ëng thµnh dung tÝch (søc chøa thøc ¨n) cña d¹ tr−íc gÊp 13-14 lÇn d¹ khÕ (h×nh 4-3). 2. Tiªu ho¸ thøc ¨n ë bß Khi bß ¨n cá c¸c miÕng thøc ¨n sau khi ®−îc thÊm −ít n−íc bät sÏ ®−îc nuèt qua thùc qu¶n xuèng d¹ cá. Vi sinh vËt d¹ cá lªn men vµ lµm gi¶m kÝch th−íc cña thøc ¨n. PhÇn thøc ¨n cã kÝch th−íc lín trong d¹ cá ®−îc î lªn miÖng ®Ó ®−îc thÊm n−íc bät vµ nhai l¹i kü h¬n tr−íc khi ®−îc nuèt trë l¹i d¹ cá (h×nh 4-4). H×nh 4-4: Sù nhai l¹i thøc ¨n th« ë bß S¶n phÈm lªn men thøc ¨n cña vi sinh vËt trong d¹ cá lµ c¸c axÝt bÐo bay h¬i, nh÷ng vi sinh vËt míi, c¸c chÊt khÝ vµ c¶ c¸c vitamin nhãm B, K. C¸c axÝt bÐo bay h¬i ®−îc hÊp thu qua v¸ch d¹ cá trë thµnh 70
  4. nguån dinh d−ìng cho bß, cßn c¸c chÊt khÝ ®−îc th¶i ra ngoµi qua î h¬i. Nh÷ng tiÓu phÇn thøc ¨n nhá cïng víi c¸c vi sinh vËt b¸m trªn ®ã ®i ra khái d¹ cá, qua d¹ tæ ong vµ d¹ l¸ s¸ch ®Ó ®Õn d¹ mói khÕ vµ ruét. DÞch tiªu ho¸ cña d¹ mói khÕ vµ ruét ph©n gi¶i phÇn thøc ¨n cßn l¹i vµ x¸c vi sinh vËt. C¸c s¶n phÈm tiªu ho¸ ®−îc hÊp thu ë ruét vµ mét phÇn kh«ng tiªu ho¸ ®−îc th¶i ra ngoµi qua ph©n. Vi sinh vËt trong d¹ cá kh«ng nh÷ng ph©n gi¶i ®−îc chÊt x¬ mµ cßn cã kh¶ n¨ng chuyÓn ho¸ c¸c chÊt chøa nit¬ (kÓ c¶ nit¬ phi protein nh− urª) thµnh protein cho c¬ thÓ chóng. Sau ®ã nh÷ng vi sinh vËt nµy ®−îc chuyÓn xuèng d¹ mói khÕ, ®−îc tiªu ho¸ vµ trë thµnh nguån ®¹m cã gi¸ trÞ sinh vËt häc cao cung cÊp cho c¬ thÓ bß. §ã lµ −u thÕ sinh häc cña gia sóc nhai l¹i cho phÐp con ng−êi khai th¸c c¸c thøc ¨n x¬ th« (cá, r¬m) vµ c¸c nguån ®¹m v« c¬ (nh− urª) ®Ó cho bß ¨n, tiÕt kiÖm ®−îc c¸c lo¹i thøc ¨n chÊt l−îng cao (®¾t tiÒn). ii. thøc ¨n vµ khÈu phÇn 1. Thµnh phÇn vµ gi¸ trÞ dinh d−ìng cña thøc ¨n Hµng ngµy bß s÷a cÇn ®−îc cung cÊp ®Çy ®ñ c¸c lo¹i chÊt dinh d−ìng sau: 71
  5. - ChÊt ®¹m (protein vµ c¸c chÊt chøa nit¬ kh«ng ph¶i lµ protein) ®Ó x©y dùng c¬ b¾p khoÎ m¹nh vµ cÊu t¹o s¶n phÈm (bµo thai, s÷a). - Gluxit (x¬, mì, bét, ®−êng) vµ mì ®Ó cung cÊp n¨ng l−îng cho c¬ thÓ ho¹t ®éng vµ t¹o s¶n phÈm. - ChÊt kho¸ng ®Ó x−¬ng khíp (c¶ bß mÑ vµ thai) ®−îc ch¾c ch¾n vµ t¹o s÷a. - Vitamin ®Ó c¬ thÓ ho¹t ®éng ®−îc nhÞp nhµng. - N−íc cÇn cho trao ®æi chÊt, cÊu t¹o c¬ thÓ vµ t¹o s¶n phÈm (n−íc chiÕm gÇn 90% trong s÷a). Bß lÊy c¸c chÊt dinh d−ìng nµy tõ thøc ¨n. Thøc ¨n cho bß cã thµnh phÇn phøc t¹p do c¸c nguyªn tè ho¸ häc cÊu t¹o nªn. Nãi chung, thøc ¨n cã c¸c thµnh phÇn nh− sau: 72
  6. Thøc ¨n Lµm kh« (sÊy) N−íc VËt chÊt kh« §èt ch¸y ChÊt h÷u c¬: → Protein (N) → Bét & §−êng → ChÊt x¬ → ChÊt bÐo → Vitamin Tro (kho¸ng) Do vËy, khi cho bß ¨n mét lo¹i thøc ¨n nµo ®ã ng−êi ch¨n nu«i cÇn biÕt ®−îc gi¸ trÞ dinh d−ìng cña thøc ¨n ®ã ®Ó xem cÇn cho bß ¨n bao nhiªu thøc ¨n nh»m tho¶ m·n nhu cÇu dinh d−ìng cña bß. Gi¸ trÞ dinh d−ìng cña mét lo¹i thøc ¨n th−êng ®−îc thÓ hiÖn qua: - Gi¸ trÞ n¨ng l−îng: Gi¸ trÞ n¨ng l−îng cña thøc ¨n do c¸c chÊt h÷u c¬ trong ®ã t¹o nªn. Ng−êi ta th−êng dïng gi¸ trÞ n¨ng l−îng trao ®æi (ME), n¨ng l−îng thuÇn (NE) hay quy c¸c gi¸ trÞ n¨ng l−îng nµy ra thµnh ®¬n vÞ thøc ¨n. - Protein: Tr−íc ®©y th−êng dïng gi¸ trÞ protein th« hay protein tiªu ho¸, hiÖn nay ng−êi ta b¾t 73
  7. ®Çu chuyÓn sang dïng c¸c gi¸ trÞ protein hiÖn ®¹i h¬n; vÝ dô, protein hÊp thu ë ruét (PDI). - C¸c lo¹i kho¸ng: HiÖn nay ë n−íc ta míi tÝnh ®Õn can-xi (Ca) vµ phèt-pho (P) trong thøc ¨n cña bß. 2. Tiªu chuÈn ¨n cña bß Tiªu chuÈn ¨n lµ nhu cÇu c¸c chÊt dinh d−ìng cho con vËt trong mét ngµy ®ªm. Nhu cÇu ®−îc thÓ hiÖn theo c¸c ®¬n vÞ gièng nh− c¸c ®¬n vÞ ®¸nh gi¸ gi¸ trÞ dinh d−ìng cña thøc ¨n. Nhu cÇu dinh d−ìng cña bß s÷a bao gåm: - Nhu cÇu duy tr×, tøc lµ sè l−îng c¸c chÊt dinh d−ìng mµ con vËt cÇn khi nã kh«ng t¨ng träng vµ kh«ng s¶n xuÊt. Nhu cÇu nµy chñ yÕu phô thuéc vµo thÓ träng cña bß. - Nhu cÇu s¶n xuÊt, tøc lµ nhu cÇu c¸c chÊt dinh d−ìng v−ît trªn nhu cÇu duy tr× ®Ó cho s¶n xuÊt s÷a, mang thai vµ t¨ng träng (nÕu cã). Nhu cÇu dinh d−ìng cña bß s÷a th−êng ®−îc c¸c nhµ khoa häc lËp ra c¸c c«ng tÝnh thøc hay tÝnh s½n thµnh B¶ng nhu cÇu dinh d−ìng ®i kÌm víi B¶ng thµnh phÇn vµ gi¸ trÞ dinh d−ìng thøc ¨n. C¸n bé kü thuËt ch¨n nu«i cã thÓ gióp c¸c n«ng hé tÝnh to¸n cô thÓ cho mçi con bß. 74
  8. 3. Phèi hîp khÈu phÇn ¨n a. Kh¸i niÖm KhÈu phÇn ¨n lµ tæ hîp c¸c lo¹i thøc ¨n ®Ó cung cÊp ®Çy ®ñ nhu cÇu dinh d−ìng cho con vËt trong mét ngµy ®ªm. b. Nh÷ng yªu cÇu c¬ b¶n cña phÈu phÇn: - Cung cÊp ®Çy ®ñ vµ lµ c©n ®èi c¸c chÊt dinh d−ìng cho bß theo tiªu chuÈn ¨n. - Cã khèi l−îng vµ dung tÝch phï hîp víi kh¶ n¨ng thu nhËn cña bß. - Gåm nhiÒu lo¹i thøc ¨n, phï hîp víi khÈu vÞ ®Ó gia sóc ¨n hÕt. - §¶m b¶o hiÖu qu¶ kinh tÕ (gåm chñ yÕu nh÷ng lo¹i thøc ¨n dÔ kiÕm vµ rÎ). - Khi thay ®æi khÈu phÇn míi ph¶i thay ®æi tõ tõ ®Ó vi sinh vËt d¹ cá vµ gia sóc quen dÇn. c. Nh÷ng th«ng tin cÇn biÕt khi lËp khÈu phÇn Muèn x©y dùng khÈu phÇn cho bß ®¸p øng ®−îc c¸c yªu cÇu trªn cÇn cã ®−îc nh÷ng th«ng tin sau: 1) Gi¸ trÞ dinh d−ìng cña c¸c lo¹i thøc ¨n dù kiÕn ®−a vµo sö dông. 75
  9. Ng−êi ch¨n nu«i cã thÓ xem c¸c B¶ng thµnh phÇn vµ gi¸ trÞ dinh d−ìng thøc ¨n gia sóc ®Ó biÕt ®−îc gi¸ trÞ dinh d−ìng cña c¸c lo¹i thøc ¨n dù kiÕn sö dông. 2) Tiªu chuÈn ¨n (nhu cÇu dinh d−ìng) cña bß. Ng−êi ch¨n nu«i ph¶i c¨n cø vµo khèi l−îng, n¨ng suÊt s÷a, th¸ng mang thai, tuæi... cña bß vµ ®èi chiÕu víi B¶ng nhu cÇu dinh d−ìng cña bß (lËp s½n) ®Ó tÝnh xem con bß ®ã cÇn bao nhiªu n¨ng l−îng (®¬n vÞ thøc ¨n), protein vµ kho¸ng mçi ngµy. 3) Kh¶ n¨ng thu nhËn vµ giíi h¹n sö dông c¸c lo¹i thøc ¨n kh¸c nhau trong khÈu phÇn. §Ó x©y dùng ®−îc c¸c khÈu phÇn c¬ së lµ thøc ¨n th« mµ gia sóc cã kh¶ n¨ng ¨n hÕt, cÇn biÕt ®−îc l−îng thøc ¨n th« bß cã thÓ ¨n ®−îc. L−îng thu nhËn tù do nµy chÞu ¶nh h−ëng cña chÊt l−îng cña thøc ¨n: ChÊt l−îng cá L−îng thu nhËn VCK (% thÓ träng) RÊt tèt 3,0 Tèt 2,5 Trung b×nh 2,0 XÊu 1,5 RÊt xÊu 1,0 76
  10. C¨n cøa vµo hµm l−îng vËt chÊt kh« (VCK) trong thøc ¨n cho ¨n ta cã thÓ −íc tÝnh ra ®−îc khèi l−îng mét con bß cã thÓ ¨n. VÝ dô, víi cá xanh trung b×nh (20% VCK) bß 500kg cã thÓ ¨n 500 x 2/100 x 100/20 = 50 kg. 4) Gi¸ c¶ cña c¸c lo¹i thøc ¨n cã thÓ dïng. Khi phèi hîp khÈu phÇn cho bß kh«ng nh÷ng ph¶i ®¶m b¶o ®ñ nhu cÇu dinh d−ìng mµ ph¶i chän c¸c lo¹i thøc ¨n hîp lý ®Ó gi¸ thµnh rÎ nhÊt. d. C¸ch x©y dùng khÈu phÇn Cã thÓ x©y dùng khÈu phÇn cho bß v¾t s÷a theo c¸c b−íc nh− sau: 1. TÝnh nhu cÇu n¨ng l−îng vµ protein cho duy tr×, sinh tr−ëng vµ mang thai (nÕu cã). 2. X©y dùng khÈu phÇn c¬ së dùa vµo nh÷ng thøc ¨n th« hiÖn cã vµ kh¶ n¨ng thu nhËn cña bß. TÝnh gi¸ trÞ n¨ng l−îng vµ protein cña nã. 3. TÝnh phÇn n¨ng l−îng vµ protein cßn l¹i cña khÈu phÇn c¬ së sau khi ®· trõ ®i nhu cÇu duy tr×, sinh tr−ëng vµ mang thai. 4. Bæ sung khÈu phÇn c¬ së b»ng mét hoÆc vµi lo¹i thøc ¨n giµu n¨ng l−îng hoÆc protein (tuú tr−êng hîp) ®Ó c©n b»ng n¨ng l−îng vµ protein nh»m ®¸p øng 77
  11. thªm ®−îc nhu cÇu s¶n xuÊt mét l−îng s÷a nµo ®ã (vÝ dô 5 lÝt s÷a/ngµy). 5. Dïng thøc ¨n hçn hîp bæ sung ®Ó ®¸p øng møc s¶n xuÊt s÷a v−ît trªn møc mµ khÈu phÇn thøc ¨n c¬ së (®· ®iÒu chØnh) cho phÐp. Cã mét c¸ch ®¬n gi¶n ®Ó −íc tÝnh l−îng thøc ¨n cÇn cho bß s÷a khi kh«ng tÝnh to¸n ®−îc khÈu phÇn chÝnh x¸c nh− sau: - Bß cã thÓ ¨n ®−îc mét l−îng thøc ¨n th« xanh hµng ngµy b»ng kho¶ng 10% khèi l−îng c¬ thÓ (bß 500kg ¨n ®−îc 50kg cá xanh/ngµy). L−îng thøc ¨n nµy cã thÓ ®ñ cho nhu cÇu duy tr× c¬ thÓ vµ s¶n xuÊt 4- 5 lÝt s÷a/ngµy. - Mçi kg thøc ¨n tinh hçn hîp cã thÓ ®¸p øng ®−îc nhu cÇu cho s¶n xuÊt 2 – 2,5 kg s÷a. Nh− vËy, mét con bß s¶n xuÊt 15 kg s÷a/ngµy vµ ®−îc cho ¨n thøc ¨n xanh tù do th× cÇn cho ¨n thªm kho¶ng 5 kg thøc ¨n tinh (®Ó s¶n xuÊt 10 kg s÷a mµ thøc ¨n xanh kh«ng ®¸p øng ®−îc). iii. nu«i d−ìng vµ ch¨m sãc bª Nu«i d−ìng bª ph¶i nh»m ®ång thêi vµo 3 môc tiªu sau: - §¶m bµo cho bª s¬ sinh nhËn ®−îc ®ñ kh¸ng thÓ tõ s÷a mÑ ®Ó cã kh¶ n¨ng kh¸ng bÖnh tèt. 78
  12. - §¶m b¶o cung cÊp ®ñ nhu cÇu dinh d−ìng hµng ngµy cho bª. - ChuyÓn ®−êng tiªu ho¸ cña bª tõ chç tiªu ho¸ gièng nh− mét gia sóc d¹ dµy ®¬n (tiªu ho¸ s÷a) sang tiªu ho¸ cña mét gia sóc nhai l¹i thùc sù (tiªu ho¸ cá). §Ó ®¹t ®−îc 3 môc tiªu trªn viÖc nu«i d−ìng ch¨m sãc bª ®−îc ph©n ra c¸c giai ®o¹n nh− sau. 1. Bª s¬ sinh (7 ngµy ®Çu) a. Thøc ¨n nu«i bª s¬ sinh Thøc ¨n chñ yÕu cña bª s¬ sinh lµ s÷a ®Çu vµ s÷a th−êng. - S÷a ®Çu S÷a ®Çu lµ s÷a ®−îc tiÕt ra trong vµi ngµy ®Çu tiªn sau khi ®Î. S÷a ®Çu ®−îc h×nh thµnh trong tuyÕn s÷a vµo giai ®o¹n cuèi cña thêi gian mang thai. S÷a ®Çu ®¸p øng ®−îc yªu cÇu cña bª trong giai ®o¹n nµy v× nã cã thµnh phÇn ho¸ häc vµ b¶n chÊt sinh häc ®Æc thï mµ kh«ng thÓ thay thÕ b»ng thøc ¨n nµo kh¸c. 79
  13. B¶ng 4-1: Thµnh phÇn cña s÷a bß S÷a ®Çu Thµnh phÇn S÷a ngµy thø 10 V¾t lÇn 1 V¾t lÇn 2 Mì (%) 7,2 5,15 4,25 §−êng (%) 3,96 3,72 4,49 Protein (%) 15,23 10,66 3,41 Kho¸ng (%) 1,074 0,953 0,635 Caroten (mg%) 0,158 0,155 0,027 §é chua (oT) 38 33 19 S÷a ®Çu cã hµm l−îng vËt chÊt cao (250- 300g/kg). Thµnh phÇn s÷a ®Çu cã thÓ tham kh¶o qua b¶ng 4-1. So víi s÷a th−êng s÷a ®Çu tréi h¬n h¼n vÒ thµnh phÇn mì (1,5 lÇn), protein (5 lÇn), kho¸ng (2 lÇn), caroten (5 lÇn). S÷a ®Çu cã ®é chua cao cã t¸c dông kÝch thÝch tuyÕn tiªu ho¸, øc chÕ vi khuÈn, kÝch thÝch tiÕt dÞch mËt. Trong s÷a ®Çu cã hµm l−îng gama-globulin cao cã t¸c dông lµm t¨ng søc ®Ò kh¸ng cña bª. Bª s¬ sinh cã kh¶ n¨ng hÊp thu nguyªn vÑn gama-globulin tõ s÷a ®Çu vµo m¸u. Tuy nhiªn, kh¶ n¨ng nµy cµng l©u sau khi sinh cµng gi¶m xuèng. Trong s÷a ®Çu cßn cã hµm l−îng chÊt sun-ph¸t manhª (MgSO4) cao t¹o thµnh chÊt tÈy nhÑ ®Ó ®Èy cøt su ra ngoµi. 80
  14. Do cã c¸c yÕu tè trªn mµ bª cÇn ®−îc bó s÷a ®Çu cµng sím cµng tèt vµ tû lÖ m¾c bÖnh cµng thÊp. ThÝ nghiÖm cho thÊy sau 1 giê cho bó tû lÖ m¾c bÖnh lµ 7,9%, cßn nÕu sau khi ®Î 7 giê míi cho bó th× tû lÖ nµy lªn tíi 42%. Nh− vËy s÷a ®Çu ®· n©ng cao søc sèng cña bª s¬ sinh nhê 2 nh©n tè: - Dinh d−ìng cao vµ dÔ ®ång ho¸ - T¨ng kh¶ n¨ng ®Ò kh¸ng cña c¬ thÓ ®èi víi bÖnh tËt. Trong tr−êng hîp thiÕu s÷a ®Çu ng−êi ta cã thÓ lµm s÷a ®Çu nh©n t¹o cho bª bó víi thµnh phÇn nh− sau: 1 lÝt s÷a nguyªn, 10ml dÇu c¸, 5-10g muèi, 2-3 qu¶ trøng, nÕu t¸o bãn cho thªm 5-10g MgSO4. S÷a nguyªn sau khi thanh trïng h¹ nhiÖt ®é xuèng 38- 39oC, ®Ëp trøng vµ cho dÇu c¸, muèi vµo, ®¸nh thËt ®Òu. - S÷a th−êng: Sau thêi gian bó s÷a ®Çu bª ®−îc cho uèng s÷a th−êng, tèt nhÊt cña chÝnh mÑ nã, nÕu kh«ng còng ph¶i cña nh÷ng con khoÎ m¹nh, kh«ng viªm vó. 81
  15. - C¸c thøc ¨n kh¸c: Thêi gian cuèi bª ph¶i ®−îc tËp ¨n thøc ¨n th«: cá kh«, r¬m. Tõ ngµy thø 5 trë ®i cã thÓ cho ¨n thªm kho¸ng bæ sung. b. C¸ch cho bª bó s÷a Yªu cÇu bª ph¶i ®−îc bó s÷a ®Çu sau khi ®Î chËm nhÊt lµ 1 giê. S÷a ®Çu dïng cho bª ®Õn ®©u th× v¾t ®Õn ®ã (v¾t thõa lµm mÊt s÷a ®Çu cña bª vµ dÔ g©y sèt s÷a cho bß mÑ). S÷a ph¶i ®¶m b¶o vÖ sinh, nh−ng tuyÖt ®èi kh«ng dïng nhiÖt ®Ó xö lý v× dÔ g©y ®«ng vãn. Kh«ng ®−îc cho bª bó s÷a vó viªm. S÷a ph¶i cã nhiÖt ®é thÝch hîp, tèt nhÊt lµ 35-37oC. L−îng s÷a mçi lÇn cho bó kh«ng ®−îc qu¸ 8% so víi khèi l−îng bª v× nã phô thuéc vµo dung tÝch d¹ mói khÕ. NÕu s÷a bó qu¸ nhiÒu sÏ trµn xuèng d¹ cá trong khi nhu ®éng d¹ cá cßn yÕu nªn vi sinh vËt g©y thèi sÏ ph¸t triÓn. L−îng s÷a cho bó mçi ngµy b»ng 1/5-1/6 khèi l−îng s¬ sinh. Sè lÇn cho bª bó b»ng sè lÇn v¾t s÷a mÑ. Th−êng lóc ®Çu cho bó 3-4 lÇn/ngµy, vÒ sau gi¶m xuèng. Cho bª bó ph¶i tõ tõ kh«ng ®Ó bª bÞ sÆc s÷a. Trong thêi kú nµy cã thÓ cho bª bó trùc tiÕp hay gi¸n tiÕp: 82
  16. - Cho bó trùc tiÕp: Sau khi ®Î bª ®−îc trùc tiÕp bó mÑ hµng ngµy. Th−êng c¸ch nµy ¸p dông trong ch¨n nu«i bß kiªm dông s÷a-thÞt vµ vµ ®èi víi mét sè lo¹i bß s÷a cã tËp tÝnh lµm mÑ cao chØ tiÕt s÷a lóc cã con bó. L−îng s÷a bª bó kh«ng hÕt sÏ ®−îc v¾t. Tr−íc khi cho bª nghÐ bó cÇn ph¶i lµm vÖ sinh chuång tr¹i, vó bß mÑ ph¶i ®−îc lau s¹ch. NÕu vó bÞ viªm ph¶i ch÷a trÞ ®Ó tr¸nh bª nghÐ viªm ruét. Thêi kú nµy kh«ng cho bª ®i theo mÑ mµ ph¶i nu«i ë chuång. C¸ch cho bó nµy cã −u ®iÓm lµ: tû lÖ sèng cña bª cao, ®Ò phßng viªm vó ë bß míi ®Î. - Cho bó gi¸n tiÕp: Khi ®Î t¸ch con ra ngay, sau ®ã v¾t s÷a ®Çu cho vµo b×nh cã nóm vó cao su cã ®−êng kÝnh lç tiÕt < 2mm nh»m ®¶m b¶o mét lÇn mót kh«ng qu¸ 30 mm s÷a ®Ó cho r·nh thùc qu¶n ho¹t ®éng tèt. Khi cho bó ®Æt b×nh nghiªng gãc 30o. Sau mét vµi ngµy cho bó b×nh b¾t ®Çu chuyÓn sang tËp cho bª uèng s÷a trong x«. Ph−¬ng ph¸p tËp cho bª uèng s÷a trong x« nh− sau: röa s¹ch tay vµ ng©m vµo trong s÷a, thß 2 ngãn tay lªn lµm vó gi¶. Tay kia Ên mâm bª xuèng cho ngËm mót 2 ®Çu ngãn tay. S÷a sÏ theo kÏ ngãn tay lªn. Lµm vµi lÇn nh− vËy bª sÏ quen vµ tù uèng s÷a. 83
  17. c. Ch¨m sãc vµ qu¶n lý bª s¬ sinh Sau khi sinh, tr−íc lóc cho bª bó s÷a ®Çu cÇn tiÕn hµnh c©n khèi l−îng cña bª. Nh÷ng thao t¸c nµy ph¶i lµm rÊt nhanh chãng ®Ó bª ®−îc bó s÷a ®Çu sím. CÇn quan s¸t ®Æc ®iÓm l«ng, da, ph¶n x¹ mót bó, r¨ng, niªm m¹c miÖng, t×nh h×nh søc khoÎ, ¨n uèng, ®i ®øng... ®Ó cã chÕ ®é nu«i d−ìng cho thÝch ®¸ng vµ x¸c ®Þnh h−íng sö dông vÒ sau. H×nh 4-5: Còi nu«i bª s¬ sinh Bª s¬ sinh rÊt yÕu, kh¶ n¨ng chèng ®ì bÖnh tËt kÐm nªn cÇn ®−îc nu«i ë chuång c¸ch ly, trong ®ã mçi con ®−îc nu«i trong mét còi c¸ thÓ (h×nh 4-5) cã kÝch th−íc: dµi 1,2- 1,4m, cao 1m, réng 0,7m, sµn c¸ch mÆt ®Êt 0,15m. Còi nµy cã thÓ lµm b»ng gç, tre 84
  18. hay b»ng thÐp. Sµn nªn lµm b»ng gç nh− r¸t gi−êng. Còi ph¶i ®−îc ®Æt n¬i tho¸ng nh−ng kh«ng cã giã lïa, hµng tuÇn ®−îc tiªu ®éc, hµng ngµy ®−îc lau sµn vµ lµm vÖ sinh. Thêi gian nu«i bª trong còi nµy chØ cho phÐp kh«ng qu¸ 30 ngµy. Trªn còi nµy ph¶i ®Æt x« chøa n−íc cho bª uèng vµ x« ®Ó cá kh« cho bª tËp ¨n. Mçi ngµy s¸t trïng rèn cho bª mét lÇn b»ng c¸c dung dÞch s¸t trïng ®Õn khi rèn kh« míi th«i. Hµng ngµy cho bª xuèng còi ®Ó ®−îc vËn ®éng tù do trong 3-4 giê, th−êng mïa hÌ s¸ng vµo lóc 8-10 giê, chiÒu tõ 3-5 giê, mïa ®«ng chËm h¬n 30 phót. Hµng ngµy ph¶i kiÓm tra t×nh h×nh søc khoÎ bÖnh tËt cña bª, vÖ sinh tiªu ®éc chuång nu«i vµ còi bª. Mïa ®«ng treo rÌm che chuång nu«i ®Ó bª ®−îc Êm, mïa hÌ ph¶i tho¸ng m¸t. Trong chuång nªn m¾c bãng ®iÖn vµ cho s¸ng gi¸n ®o¹n: s¸ng 3-4 giê/t¾t 1-2 giê. 2. Bª tõ sau s¬ sinh ®Õn cai s÷a a. C¸c lo¹i thøc ¨n vµ c¸ch sö dông - S÷a nguyªn §©y lµ lo¹i thøc ¨n quan träng nhÊt ®èi víi bª trong giai ®o¹n nµy. C¸c chÊt dinh d−ìng ë trong s÷a t−¬ng ®èi hoµn chØnh vµ phï hîp víi yªu cÇu sinh lý cña bª. Cho nªn trong bÊt kú ph−¬ng thøc nu«i d−ìng 85
  19. nµo còng cÇn ph¶i cã s÷a nguyªn. Tuy nhiªn sè l−îng s÷a nguyªn cho ¨n tuú thuéc vµo gièng, tÇm quan träng cña bª, kh¶ n¨ng s¶n xuÊt s÷a thay thÕ. Trong th¸ng ®Çu tiªn chñ yÕu cho bª ¨n s÷a nguyªn cßn c¸c thøc ¨n kh¸c chØ lµ tËp ¨n. Tõ th¸ng thø 2 vÒ sau tuú theo møc ®é sö dông thøc ¨n thùc vËt cña bª mµ cã thÓ gi¶m dÇn l−îng s÷a nguyªn xuèng. Còng cã thÓ thay thÕ dÇn b»ng s÷a khö b¬. Ph¶i cho bª bó s÷a tõ tõ ®Ó cho r·nh thùc qu¶n khÐp kÝn ®−a ®−îc hÕt s÷a xuèng d¹ mói khÕ. Cho bó tõ tõ cßn ®¶m b¶o thêi gian ph©n tiÕt n−íc bät vµ c¸c dÞch tiªu ho¸ kh¸c. S÷a cho bª ¨n ph¶i ®¶m b¶o vÖ sinh vµ cã nhiÖt ®é thÝch hîp: th¸ng ®Çu 35-37oC, th¸ng thø hai 3- 35oC, nh÷ng th¸ng sau 20-25oC. NÕu cã ®iÒu kiÖn nªn tiÕn hµnh läc s÷a, sau ®ã ®un lªn nhiÖt ®é 80oC ®Ó thanh trïng råi h¹ xuèng nhiÖt ®é cÇn thiÕt. Sè lÇn cho bó/ngµy = l−îng s÷a cho bó trong ngµy/l−îng s÷a 1 lÇn. Trong ®ã l−îng s÷a cho bó/ngµy = 1/5-1/6 khèi l−îng s¬ sinh. L−îng s÷a cho bó/lÇn b»ng 8% khèi l−îng s¬ sinh. Kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c lÇn cho bó ph¶i gÇn ®Òu nhau bëi v× dÞch vÞ tiÕt t−¬ng ®èi æn ®Þnh nªn c−êng ®é tiªu ho¸ gÇn ®Òu nhau theo thêi gian. Tuy nhiªn lÇn 86
  20. bó cuèi cïng trong ngµy kh«ng nªn muén qu¸ 8-9 giê ®ªm. C¸ch cho bó: Cho bó b»ng b×nh cã nóm vó cao su hay b»ng x« nh− ®· giíi thiÖu ë phÇn tr−íc. - S÷a khö mì Cã thÓ dïng lo¹i s÷a nµy thay thÕ cho mét phÇn s÷a nguyªn. VÒ mÆt gi¸ trÞ n¨ng l−îng s÷a khö mì chØ b»ng 50% so víi s÷a nguyªn, nh−ng gi¸ trÞ sinh vËt häc cña nã cao. S÷a khö mì cã thÓ dïng tõ tuÇn tuæi thø 3-4 trë ®i. C¸ch dïng t−¬ng tù s÷a nguyªn, nh−ng kh«ng ®−îc hçn hîp víi s÷a nguyªn, mµ ph¶i cho ¨n xen kÎ nhau trong ngµy trong mét thêi gian, sau ®ã dïng s÷a khö mì thay h¼n cho s÷a nguyªn. Th−êng dïng s÷a khö mì thay h¼n s÷a nguyªn tõ 40-45 ngµy tuæi trë ®i. - S÷a thay thÕ §©y lµ lo¹i thøc ¨n chÕ biÕn cã thµnh phÇn t−¬ng tù s÷a nguyªn nh»m thay thÕ mét phÇn s÷a nguyªn. Tuú theo chÊt l−îng cña s÷a thay thÕ mµ quyÕt ®Þnh thêi gian b¾t ®Çu cho ¨n. S÷a tèt cµng gÇn gièng s÷a nguyªn cµng cho ¨n sím, cã thÓ b¾t ®Çu tõ 15-20 ngµy tuæi. C¸c n−íc tiªn tiÕn dïng s÷a khö mì lµm nÒn ®Ó s¶n xuÊt s÷a thay thÕ. VÝ dô, mét lo¹i s÷a thay thÕ cã thÓ gåm: s÷a khö mì 80%, dÇu thùc vËt hydro ho¸ 15%, photphatit 87

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản