Phân tích hoạt động kinh doanh - GS.TS Bùi Xuân Phong

Chia sẻ: ntgioi120404

Trong điều kiện hoạt động kinh doanh theo cơ chế thị trường, muốn tồn tại và phát triển, đòi hỏi các doanh nghiệp phải hoạt động kinh doanh có lãi. Muốn vậy, yêu cầu doanh nghiệp phải được thường xuyên tiến hành phân tích hoạt động kinh doanh, nhằm đánh giá đúng đắn ….

Bạn đang xem 20 trang mẫu tài liệu này, vui lòng download file gốc để xem toàn bộ.

Nội dung Text: Phân tích hoạt động kinh doanh - GS.TS Bùi Xuân Phong

PHÂN TÍCH HO T NG
KINH DOANH


Biên so n: GS.TS.NGƯT Bùi Xuân Phong




1
L IM U

Trong i u ki n ho t ng kinh doanh theo cơ ch th trư ng, mu n t n t i và phát tri n, òi h i
các doanh nghi p ph i ho t ng kinh doanh có lãi. Mu n v y, yêu c u doanh nghi p ph i ư c
thư ng xuyên ti n hành phân tích ho t ng kinh doanh, nh m ánh giá úng n m i ho t ng kinh
doanh trong tr ng thái th c c a chúng. Trên cơ s ó có nh ng bi n pháp h u hi u và l a ch n ưa ra
quy t nh t i ưu phương án ho t ng kinh doanh.
Phân tích ho t ng kinh doanh là m t môn h c không th thi u trong chương trình ào t o
ngành Qu n tr kinh doanh. áp ng yêu c u nghiên c u, gi ng d y và h c t p c a giáo viên và
sinh viên, chúng tôi t ch c biên so n cu n sách “Phân tích ho t ng kinh doanh” phù h p v i n n
kinh t th trư ng. V i kinh nghi m gi ng d y ư c tích lu qua nhi u năm, c ng v i s n l c nghiên
c u t các ngu n tài li u khác nhau, cu n sách có nhi u thay i và b sung áp ng yêu c u do
th c ti n t ra. Sách “Phân tích ho t ng kinh doanh” là tài li u chính th c s d ng gi ng d y và
h c t p cho sinh viên h ào t o i h c t xa ngành Qu n tr kinh doanh; ng th i cũng là tài li u
tham kh o cho nh ng ai quan tâm n lĩnh v c này. N i dung cu n sách g m 7 chương c p
n toàn b nh ng ki n th c v phân tích ho t ng kinh doanh c a doanh nghi p. Trong ó có m t
chương khái quát nh ng v n mang tính lý lu n v phân tích ho t ng kinh doanh. Các chương còn
l i trình bày cách th c phân tích ho t ng kinh doanh c a doanh nghi p.
Trong l n biên so n này, tác gi có k th a m t s n i dung cơ b n c a cu n sách “Phân tích
ho t ng kinh doanh doanh nghi p Bưu chính Vi n thông” do nhà xu t b n Giao thông v n t i xu t
b n năm 1999 mà tác gi là ch biên; sách “Phân tích ho t ng kinh doanh” do nhà xu t b n Th ng
kê xu t b n năm 2004 c a tác gi và có nh ng s a i, b sung quan tr ng hư ng t i yêu c u b o m
tính Vi t Nam, cơ b n và hi n i.
Tác gi chân thành c m ơn các ng nghi p ã giúp trong quá trình biên so n cu n sách này.
Tác gi mong mu n nh n ư c góp ý c a các ng nghi p, anh ch em sinh viên và b n c ti p
t c hoàn thi n nh m nâng cao hơn n a ch t lư ng cu n sách.


Hà N i tháng 7 năm 2007
Tác gi




1
CHƯƠNG 1
M TS V N CHUNG V PHÂN TÍCH
HO T NG KINH DOANH

1.1. KHÁI NI M VÀ N I DUNG PHÂN TÍCH HO T NG KINH DOANH
1.1.1. Khái ni m phân tích ho t ng kinh doanh:
Trong xã h i t n t i nhi u ho t ng như ho t ng chính tr , văn hoá, kinh t , quân s ...Ho t
ng kinh t là ho t ng ch y u, nó có vai trò quy t nh s t n t i và phát tri n c a các ho t ng
khác. Tiêu th c phân bi t các ho t ng là căn c vào công d ng s n ph m d ch v t o ra và theo
tính ch t m c ích c a ho t ng ó.
Ho t ng kinh t là nh ng ho t ng có ý th c nh m t o ra nh ng s n ph m d ch v em l i l i
ích kinh t nh t nh.
Ho t ng kinh doanh là ho t ng kinh t , khi vi c t ch c th c hi n ho t ng ó nh m m c
ích tìm ki m l i nhu n.
Trong ho t ng kinh doanh, con ngư i luôn hư ng t i m c tiêu t ư c k t qu và hi u qu
cao nh t. Mu n v y, ph i nh n th c úng n, y và toàn di n các hi n tư ng, các quá trình và
y u t x y ra trong ho t ng. làm ư c nh ng v n ó không th không s d ng công c phân
tích.
Phân tích hi u theo nghĩa chung nh t là s chia nh s v t, hi n tư ng trong m i quan h h u cơ
gi a các b ph n c u thành c a s v t hi n tư ng ó. Trong lĩnh v c t nhiên, vi c chia nh này ư c
ti n hành v i nh ng v t th b ng các phương ti n c th . Ví d : phân tích các ch t hoá h c b ng
nh ng ph n ng hoá h c, phân tích các lo i vi sinh v t b ng kính hi n vi... Trái l i, trong lĩnh v c
kinh t - xã h i, các hi n tư ng c n phân tích ch t n t i b ng nh ng khái ni m tr u tư ng. Do ó, vi c
phân tích ph i th c hi n b ng nh ng phương pháp tr u tư ng. Các Mác ã ch ra r ng "Khi phân tích
các hình thái kinh t - xã h i thì không th s d ng ho c kính hi n vi, ho c nh ng ph n ng hoá h c.
L c lư ng c a tr u tư ng ph i thay th b ng cái này ho c cái kia"
Phân tích ho t ng kinh doanh là vi c phân chia các hi n tư ng, các quá trình và các k t qu
ho t ng kinh doanh thành nhi u b ph n c u thành, trên cơ s ó, dùng các phương pháp liên h ,
so sánh, i chi u và t ng h p l i nh m rút ra tính quy lu t và xu hư ng phát tri n c a các hi n
tư ng nghiên c u. Phân tích ho t ng kinh doanh luôn g n li n v i m i ho t ng kinh doanh c a
c a doanh nghi p như nh ng ho t ng t giác và có ý th c cao c a con ngư i. Tuy nhiên trong i u
ki n kinh doanh v i quy mô và trình khác nhau, công vi c phân tích cũng ti n hành khác nhau.
Phân tích ho t ng kinh doanh có ng th i v i các ho t ng kinh doanh c a con ngư i.
Nhưng lúc ban u nó ch là nh ng phép c ng tr ơn gi n và ư c ti n hành ngay trong công tác
h ch toán. Khi ho t ng kinh doanh phát tri n, yêu c u qu n lý kinh doanh ngày càng cao và ph c
t p thì phân tích ho t ng kinh doanh cũng ngày càng phát tri n áp ng yêu c u ó. T ch ơn
gi n ch là phân tích l lãi c a t ng thương v , sau phát tri n phân tích các y u t ho t ng kinh
doanh và l lãi c a t ng ơn v , b ph n ho t ng kinh doanh, n nay vi c phân tích ho t ng kinh
doanh còn ư c th c hi n không ch ph m vi doanh nghi p, mà ã m r ng n vùng kinh t , toàn b
n n kinh t ..




2
Như v y phân tích ho t ng kinh doanh ã hình thành như m t ho t ng c l p v i h th ng
lý lu n c l p và tr thành m t môn khoa h c c l p. Ho t ng kinh doanh luôn ư c ti n hành
thư ng xuyên liên t c r t phong phú và ph c t p. Mu n th y ư c m t cách y s phát tri n c a
các hi n tư ng, quá trình kinh doanh, t ó th y ư c th c ch t ho t ng kinh doanh c a doanh
nghi p, ph i i sâu nghiên c u k t qu và m i quan h qua l i c a các s li u, tài li u b ng nh ng
phương pháp khoa h c. ó là nh ng phương pháp nh n bi t các ho t ng th c t , các hi n tư ng, các
quá trình trong m i liên h tr c ti p v i nh n th c và s ti p nh n ch ng c a con ngư i, trên cơ s
ó ánh giá tình hình ho t ng kinh doanh, tìm nguyên nhân, ra nh ng gi i pháp và bi n pháp
khai thác có hi u qu m i năng l c ho t ng kinh doanh c a doanh nghi p.
1.1.2. i tư ng phân tích ho t ng kinh doanh:
Trong i u ki n kinh doanh chưa phát tri n, thông tin cho qu n lý chưa nhi u, chưa ph c t p nên
công tác phân tích ư c ti n hành ch là các phép tính c ng tr ơn gi n. N n kinh t ngày càng phát
tri n, nh ng òi h i v qu n lý kinh t qu c dân không ng ng tăng lên. áp ng nhu c u c a qu n
lý kinh doanh ngày càng cao, ph c t p, phân tích ho t ng kinh doanh ư c hình thành và ngày càng
phát tri n v i h th ng lý lu n c l p.
Phân tích ho t ng kinh doanh là k t qu c a quá trình ho t ng kinh doanh ư c bi u hi n
b ng các ch tiêu kinh t c th , v i s tác ng c a các nhân t nh hư ng.
K t qu ho t ng kinh doanh thu c i tư ng phân tích có th là k t qu riêng bi t c a t ng
khâu, t ng giai o n c a quá trình ho t ng kinh doanh như: K t qu c a khâu chu n b các y u t
u vào, k t qu c a vi c t ch c s n xu t, k t qu c a khâu tiêu th s n ph m,... ho c có th là k t
qu t ng h p c a c m t quá trình kinh doanh.
Phân tích ho t ng kinh doanh có m i liên h m t thi t v i các môn khoa h c kinh t khác như:
Các môn kinh t ngành, th ng kê, k toán, tài chính, k ho ch, nh m c kinh t - k thu t... Khi ti n
hành phân tích ph i có s liên h v i các môn khoa h c khác nghiên c u, phân tích ư c sâu s c và
toàn di n hơn. Nhi u v n khi phân tích không th tách r i v i s tác ng qua l i c a các môn khoa
h c khác.
1.1.3. N i dung phân tích ho t ng kinh doanh
Ho t ng kinh doanh là m t ph m trù r t r ng có liên quan n m i lĩnh v c trong i s ng xã
h i. Ho t ng này c a các doanh nghi p nư c ta hi n nay th c hi n theo cơ ch h ch toán kinh
doanh. ây là m t ph m trù kinh t khách quan, th hi n m i quan h gi a Nhà nư c v i các t ch c
kinh t , gi a các t ch c kinh t v i nhau cũng như gi a các b ph n trong t ch c kinh t . Do v y,
ho t ng kinh doanh c a các doanh nghi p có m i quan h v i các t ch c kinh t khác nhau và v i
toàn b n n kinh t qu c dân, nó ư c ti n hành trong s c l p tương i và s ràng bu c ph thu c
h u v i môi trư ng xung quanh. M t khác, h ch toán kinh doanh là m t phương pháp qu n lý kinh t
mà yêu c u cơ b n là các doanh nghi p ư c quy n t ch trong ho t ng kinh doanh, t trang tr i
chi phí và m b o có l i nhu n. th c hi n ư c i u này, phân tích ho t ng kinh doanh ph i
thư ng xuyên ki m tra ánh giá m i di n bi n và k t qu quá trình ho t ng kinh doanh, tìm gi pháp
khai thác ti m năng c a doanh nghi p nh m nâng cao hi u qu ho t ng kinh doanh. Như v y n i
dung ch y u c a phân tích ho t ng kinh doanh là các hi n tư ng, các quá trình kinh doanh ã ho c
s x y ra trong các ơn v , b ph n và doanh nghi p dư i s tác ng c a các nhân t ch quan và
khách quan. Các hi n tư ng, các quá trình kinh doanh ư c th hi n b ng m t k t qu ho t ng kinh
doanh c th ư c bi u hi n b ng các ch tiêu.




3
K t qu ho t ng kinh doanh có th là k t qu c a t ng khâu riêng bi t, cũng có th là k t qu
t ng h p c a quá trình ho t ng kinh doanh. Khi phân tích k t qu ho t ng kinh doanh ph i hư ng
vào k t qu th c hi n các nh hư ng, m c tiêu và phương án t ra.
Trong phân tích, k t qu ho t ng kinh doanh ư c bi u hi n b ng h th ng ch tiêu hi n v t,
hi n v t quy ư c và ch tiêu giá tr . ó là s xác nh v n i dung và ph m vi c a k t qu ho t ng
kinh doanh. N i dung ch y u c a phân tích k t qu ho t ng kinh doanh là phân tích s n lư ng,
doanh thu ho t ng kinh doanh. Tuy nhiên vi c phân tích này ph i luôn luôn t trong m i quan h
v i các y u t c a quá trình ho t ng kinh doanh như lao ng, v t tư, ti n v n...
Phân tích ho t ng kinh doanh không ch d ng l i vi c ánh giá k t qu ho t ng kinh
doanh thông qua các ch ti u k t qu , mà còn ph i i sâu phân tích các nhân t nh hư ng n k t qu
ho t ng kinh doanh. Thông qua vi c phân tích ánh giá ư c k t qu t ư c, i u ki n ho t ng
kinh doanh và hi u qu ho t ng kinh doanh c a doanh nghi p nói chung và t ng b ph n, t ng khía
c nh, t ng ơn v nói riêng.
th c hi n ư c các n i dung trên, phân tích ho t ng kinh doanh c n ph i xác nh các c
trưng v m t lư ng c a các giai o n, các quá trình kinh doanh (s lư ng, k t c u, m i quan h , t
l ...) nh m xác nh xu hư ng và nh p phát tri n, xác nh nh ng nguyên nhân nh hư ng n s
bi n ng c a quá trình kinh doanh, tính ch t và trình ch t ch c a m i liên h gi a k t qu kinh
doanh v i các i u ki n (y u t ) kinh doanh.
1.1.4 Vai trò và yêu c u c a phân tích ho t ng kinh doanh
1. Vai trò c a phân tích ho t ng kinh doanh
Phân tích ho t ng kinh doanh là m t công c qu lý kinh t có hi u qu các ho t ng kinh
doanh c a doanh nghi p. Hi n nay các doanh nghi p ho t ng kinh doanh trong i u ki n n n kinh t
th trư ng, v n t lên hàng u là ph i ho t ng kinh doanh có hi u qu . Ho t ng kinh doanh
có hi u qu m i có th ng v ng trên th trư ng, s c c nh tranh v a có i u ki n tích lu và m
r ng ho t ng kinh doanh, v a m b o i s ng cho ngư i lao ng và làm tròn nghĩa v iv i
Nhà nư c. làm ư c i u ó, doanh nghi p ph i thư ng xuyên ki m tra, ánh giá y chính xác
m i di n bi n và k t qu ho t ng kinh doanh, nh ng m t m nh, m t y u c a doanh nghi p trong
m i quan h v i môi trư ng kinh doanh và tìm m i bi n pháp không ng ng nâng cao hi u qu ho t
ng kinh doanh. Vi c ti n hành phân tích m t cách toàn di n m i m t ho t ng kinh doanh c a
doanh nghi p là h t s c c n thi t và có v trí h t s c quan tr ng.
Phân tích ho t ng kinh doanh có vai trò trong vi c ánh giá, xem xét vi c th c hi n các ch
tiêu ph n ánh ho t ng kinh doanh c a doanh nghi p. Xem xét vi c th c hi n các m c tiêu ho t ng
kinh doanh, nh ng t n t i, nguyên nhân khách quan, ch quan và ra bi n pháp kh c ph c nh m t n
d ng m t cách tri t th m nh c a doanh nghi p. K t qu phân tích ho t ng kinh doanh là nh ng
căn c quan tr ng doanh nghi p có th ho ch nh chi n lư c phát tri n và phương án ho t ng
kinh doanh c a doanh nghi p có hi u qu
Phân tích ho t ng kinh doanh g n li n v i quá trình ho t ng kinh doanh c a doanh nghi p,
nó có vai trò và tác d ng i v i doanh nghi p trong ch o m i ho t ng kinh doanh c a mình.
Thông qua vi c phân tích t ng hi n tư ng, t ng khía c nh c a quá trình ho t ng kinh doanh, phân
tích giúp doanh nghi p i u hành t ng m t ho t ng c th v i s tham gia c th c a t ng b ph n
ch c năng c a doanh nghi p. Phân tích cũng là công c quan tr ng liên k t m i ho t ng c a các
b ph n cho ho t ng chung c a doanh nghi p ư c nh p nhàng và t hi u qu cao.




4
Phân tích ho t ng kinh doanh không ch ư c th c hi n trong m i kỳ kinh doanh, mà nó còn
ư c th c hi n trư c khi ti n hành ho t ng kinh doanh. Vì v y phân tích ho t ng kinh doanh s
giúp các nhà u tư quy t nh hư ng u tư và các d án u tư. Các nhà u tư thư ng quan tâm
n vi c i u hành ho t ng và tính hi u qu c a công tác qu n lý cũng như kh năng th c hi n ho t
ng kinh doanh c a doanh nghi p. Phân tích ho t ng kinh doanh s áp ng nh ng òi h i này c a
các nhà u tư.
Tóm l i phân tích ho t ng kinh doanh là i u h t s c c n thi t và có vai trò quan tr ng i v i
m i doanh nghi p. Nó g n li n v i ho t ng kinh doanh, loà cơ s c a nhi u quy t nh quan tr ng
và ch ra phương hư ng phát tri n c a các doanh nghi p.
2. Yêu c u c a phân tích ho t ng kinh doanh
Mu n công tác phân tích ho t ng kinh doanh mang ý nghĩa thi t th c, làm cơ s tham mưu
cho các nhà qu n lý ưa ra các gi i pháp nâng cao hi u qu ho t ng kinh doanh c a mình, thì công
tác phân tích ho t ng kinh doanh ph i áp ng các yêu c u sau ây:
- Tính y : N i dung và k t qu phân tích ph thu c r t nhi u vào s y ngu n tài li u
ph c v cho công tác phân tích. Tính y còn th hi n ph i tính toán t t c các ch tiêu c n thi t thì
m i ánh giá úng i tư ng c n phân tích.
- Tính chính xác: Ch t lư ng c a công tác phân tích ph thu c r t nhi u vào tính chính xác v
ngu n s li u khai thác; ph thu c vào s chính xác l a ch n phương pháp phân tích, ch tiêu dùng
phân tích.
- Tính k p th i: Sau m i chu kỳ ho t ng kinh doanh ph i k p th i t ch c phân tích ánh giá
tình hình ho t ng, k t qu và hi u qu t ư c, n m b t nh ng m t m nh, nh ng t n t i trong
ho t ng kinh doanh, thông qua ó xu t nh ng gi i pháp cho th i kỳ ho t ng kinh doanh ti p
theo có k t qu và hi u qu cao hơn.
t ư c các yêu c u trên ây, c n t ch c t t công tác phân tích ho t ng kinh doanh phù
h p v i lo i hình, i u ki n, quy mô ho t ng kinh doanh và trình qu n lý c a doanh nghi p. T
ch c công tác phân tích ph i th c hi n t t các khâu:
+ Chu n b cho quá trình phân tích
+ Ti n hành phân tích
+ T ng h p, ánh giá công tác phân tích
Các khâu này có nh ng n i dung, v trí riêng nhưng có m i quan h m t thi t v i nhau, do ó
c n t ch c t t t ng bư c không nh hư ng n quá trình phân tích chung

L.2. LO I HÌNH PHÂN TÍCH HO T NG KINH DOANH
- Theo th i i m phân tích:
+ Phân tích trư c kinh doanh: là phân tích khi chưa ti n hành kinh doanh như phân tích d án,
phân tích k ho ch... Tài li u s d ng phân tích là các b n lu n ch ng, b n thuy t trình v hi u qu d
án, các b n k ho ch. M c ích c a phân tích này nh m d báo, d oán cho các m c tiêu có th t
ư c trong tương lai, cung c p thông tin cho công tác xây d ng k ho ch.
+ Phân tích hi n hành: là phân tích ng th i v i quá trình kinh doanh nh m xác minh tính úng
n c a phương án kinh doanh, c a d án u tư, c a công tác k ho ch, ng th i i u ch nh k p th i




5
nh ng b t h p lý trong phương án kinh doanh, trong d án u tư và trong k ho ch c a doanh nghi p
.
+ Phân tích sau kinh doanh: là phân tích k t qu ho t ng kinh doanh nh m ánh giá hi u qu
c a phương án kinh doanh, d án u tư, c a vi c hoàn thành k ho ch kinh doanh c a doanh nghi p,
xác nh nh ng nguyên nhân nh hư ng n k t qu ho t ng kinh doanh.
- Theo th i h n phân tích:
+ Phân tích nghi p v (hàng ngày): nh m ánh giá sơ b k t qu kinh doanh theo ti n th c
hi n, ph c v k p th i cho lãnh o nghi p v kinh doanh .
+ Phân tích nh kỳ (quy t toán): là phân tích theo th i h n n nh trư c không ph thu c vào
th i h n và ti n kinh doanh nh m ánh giá ch t lư ng kinh doanh trong t ng th i gian c th .
- Theo n i dung phân tích g m :
+ Phân tích chuyên : là phân tích vào m t b ph n hay m t khía c nh nào ó c a k t qu kinh
doanh như phân tích s d ng lao ng, v n, tài s n, hi u qu kinh doanh, hi u qu c a công tác qu n
lý . . .nh m làm rõ ti m năng, th c ch t c a ho t ng kinh doanh c i ti n và hoàn thi n t ng b
ph n, t ng khía c nh ó.
+ Phân tích toàn b quá trình ho t ng kinh doanh: là phân tích, ánh giá t t c m i m t c a k t
qu trong m i liên h nhân qu gi a chúnãnhem xét m i quan h và tác ng nh hư ng c a t ng
nhân t n ch tiêu phân tích.
- Theo ph m vi phân tích có :
+ Phân tích i n hình: là phân tích ch gi i h n ph m vi nh ng b ph n c trưng như b ph n
tiên ti n, b ph n l c h u, b ph n tr ng y u, ...
+ Phân tích t ng th : là phân tích k t qu kinh doanh trên ph m vi toàn b , bao g m các b ph n
tiên ti n, b ph n l c h u trong m i quan h v i các b ph n còn l i.
- Theo lĩnh v c và c p qu n lý:
+ Phân tích bên ngoài: là phân tích nh m áp ng yêu c u qu n lý c p trên ho c các ngành
chuyên môn có liên quan như ngân hàng, tài chính, k ho ch,...
+ Phân tích bên trong: là phân tích chi ti t theo yêu c u c a qu n lý kinh doanh doanh nghi p.

1.3 CƠ S PHÂN TÍCH HO T NG KINH DOANH
Là duy v t bi n ch ng, duy v t l ch s c a ch nghĩa Mác-Lê Nin và kinh t chính tr Mác-Lê
Nin. Nh ng c i m ch y u v cơ s lý lu n c a phân tích ho t ng kinh doanh là:
1) Nghiên c u phân tích ho t ng s n xu t kinh doanh ư c t trong m i quan h qua l i ch t ch
c a các hi n tư ng, các quá trình kinh t . Ch nghĩa duy v t bi n ch ng c a Mác ã ch rõ m i hi n
tư ng trong xã h i u có liên quan ch t ch v i nhau. Trong phân tích t t c các ch tiêu ph i ư c
nghiên c u trong m i quan h qua l i, tác ng l n nhau, không ư c tách r i nhau. M i ch tiêu ph n
ánh k t qu ho t ng s n xu t kinh doanh u ch u nh hư ng c a nh ng nhân t xã h i, t nhiên, k
thu t, t ch c, qu n lý... Vì v y khi phân tích c n xem xét, nghiên c u k nh ng nh hư ng c a các
nhân t trên. Phân tích ho t ng kinh doanh không ch quan tâm chú tr ng v m t kinh t , mà còn
ph i chú tr ng t i kinh t - k thu t, vì các nhân t kĩ thu t có nh hư ng r t l n t i hi u qu kinh
doanh, nh hư ng r t nhi u t i vi c t ch c s n xu t, nh hư ng t i ch t lư ng s n ph m, nh hư ng
t i lao ng.


6
2) Nghiên c u phân tích ho t ng kinh doanh c a ơn v ph i chú ý xem xét mâu thu n n i t i, có
các bi n pháp gi i quy t nh ng mâu thu n ó.
Khi phân tích c n phát hi n nh ng mâu thu n n i t i trong các hi n tư ng, các quá trình kinh
doanh. Trên cơ s ó ra các bi n pháp gi i quy t các mâu thu n ó. Có như v y m i có th c i ti n
ư c công tác t ch c qu n lý kinh doanh .
V i c i m th hai v cơ s lý lu n phân tích ho t ng kinh doanh là ph i nghiên c u nh ng
tình hu ng mâu thu n n i t i c a các hi n tư ng, quá trình kinh t , k p th i kh c ph c, gi i quy t mâu
thu n ó thúc y s phát tri n c a các hi n tư ng, quá trình kinh t c a doanh nghi p.
Vi c gi i quy t các mâu thu n s c i ti n công tác qu n lý kinh doanh nh m áp ng tình hình
phát tri n kinh doanh c a doanh nghi p nói riêng và c a n n kinh t qu c dân nói chung.
3) Nghiên c u phân tích ho t ng kinh doanh ph i ư c ti n hành trong quá trình phát tri n t t y u
c a các hi n tư ng, các quá trình kinh t . Khi nghiên c u quá trình tăng trư ng, phát tri n c a doanh
nghi p "Doanh thu, l i nhu n, s n lư ng d ch v . . . " cho th y s phát tri n ó cũng như s phát
tri n c a n n kinh t qu c dân không ph i ch tăng ơn thu n v s lư ng, t c tăng trư ng mà còn
tái s n xu t m r ng t th p n cao. S phát tri n không ng ng này không ch m t ngành nào ó
mà là trong toàn b n n kinh t qu c dân. S phát tri n này di n ra như m t quy lu t c a s phát tri n
xã h i trên cơ s các quy lu t kinh t cơ b n như quy lu t giá tr , quy lu t cung – c u và quy lu t c nh
tranh...
Phân tích ho t ng kinh doanh c a doanh nghi p là ph i nghiên c u các quy lu t kinh t cơ b n
trong chi n lư c phát tri n kinh t nói chung và trong doanh nghi p nói riêng c a ng và Nhà nư c.
Trong phân tích ph i tính n yêu c u c a quy lu t giá tr . Phân tích ho t ng kinh doanh ánh giá
cao tình hình ti t ki m lao phí lao ng s ng và lao ng quá kh h giá thành s n ph m d ch v ,
tăng s n lư ng s n ph m, tăng doanh thu, l i nhu n, tăng m c tích lu v n. Bên c nh ó phân tích
kinh doanh còn ph i tính n yêu c u c a quy lu t này phù h p v i m c phát tri n c a n n s n
xu t xã h i.
Ch ng h n phân tích s d ng lao ng ph i xem xét, nghiên c u m i quan h gi a t c tăng
năng su t lao ng và t c tăng ti n lương. Thư ng thì t c tăng ti n lương ph i ch m hơn t c
tăng năng su t lao ng.
V i c i m th ba c a cơ s lý lu n phân tích là nghiên c u các hi n tư ng, quá trình kinh
doanh trong s phát tri n t t y u c a nh ng hi n tư ng ó, ng th i có tính n yêu c u c a các quy
lu t kính t cơ b n m i b o m tính khách quan khoa h c c a phân tích ho t ng kinh doanh.

1 4. NHI M V PHÂN TÍCH HO T NG KINH DOANH
tr thành m t công c c a công tác qu n lý ho t ng kinh doanh, là cơ s cho vi c ra quy t
nh kinh doanh úng n, phân tích ho t ng kinh doanh có nh ng nhi m v sau:
1.4.1: Ki m tra và ánh giá k t qu ho t ng kinh doanh thông qua các ch tiêu kinh t :
Nhi m v trư c tiên c a phân tích là ánh giá và ki m tra khái quát gi a k t qu kinh doanh t
ư c so v i m c tiêu k ho ch, d toán, nh m c. . . ã t ra kh ng nh tính úng n và khoa
h c c a ch tiêu ã xây d ng trên m t s m t ch y u c a quá trình ho t ng kinh doanh
Ngoài quá trình ánh giá trên, phân tích c n xem xét ánh giá tình hình ch p hành các quy nh,
th l thanh toán, trên cơ s pháp lý,lu t pháp trong nư c và qu c t .




7
Thông qua quá trình ki m tra, ánh giá, ta có ư c cơ s nh hư ng nghiên c u sâu hơn các
bư c ti p theo, làm rõ các v n c n quan tâm.
1.4.2. Xác nh các nhân t nh hư ng c a các ch tiêu và tìm các nguyên nhân gây nên nh
hư ng c a các nhân t ó:
Bi n ng c a các ch tiêu là do nh hư ng tr c ti p c a các nhân t tác ng t i ch tiêu gây
nên. Cho nên ph i xác nh, lư ng hoá ư c m c nh hư ng c a t ng nhân t t i ch tiêu và
nh ng nguyên nhân tác ng vào nhân t ó. Ch ng h n khi nghiên c u ch tiêu doanh thu kinh
doanh, các nhân t làm cho doanh thu thay i như: s n lư ng d ch v , chính sách giá thay i. V y
các nguyên nhân nh hư ng t i s n lư ng d ch v có th là nhu c u c a khách hàng tăng, có th là do
s lư ng d ch v tăng lên, có th là vi c áp ng t t hơn nhu c u c a khách hàng do công ngh phát
tri n, có th do daonh nghi p u tư thêm trang thi t b m r ng s n xu t... Còn nhân t giá thay
i, có th là do chính sách c a nhà nư c, s l a ch n m c cư c phí c a ngành trong khung nhà nư c
quy nh thay i...
1.4.3: xu t gi i pháp nh m khai thác tri t ti m năng và kh c ph c nh ng t n t i c a
quá trình ho t ng kinh doanh:
Phân tích ho t ng kinh doanh không ch ánh giá k t qu không ch d ng l i vi c xác nh
các nhân t nh hư ng và các nguyên nhân mà trên cơ s ó phát hi n ra các ti m năng c n ph i khai
thác và nh ng khâu còn y u kém t n t i, nh m ra các gi i pháp, bi n pháp phát huy h t th m nh,
kh c ph c nh ng t n t i c a doanh nghi p.
1 4.4. Xây d ng phương án kinh doanh căn c vào m c tiêu ã nh:
Quá trình ki m tra và ánh giá k t qu ho t ng kinh doanh giúp doanh nghi p bi t ư c ti n
th c hi n, nh ng nguyên nhân sai l ch x y ra, ngoài ra còn giúp cho doanh nghi p phát hi n nh ng
thay i có th x y ra ti p theo. N u ki m tra và ánh giá úng n s giúp cho doanh nghi p i u
ch nh k ho ch cho phù h p và ra các gi i pháp ti n hành trong tương lai.
nh kỳ doanh nghi p ph i ti n hành ki m tra và ánh giá ho t ng kinh doanh trên t t c các
góc , ng th i căn c vào i u ki n tác ng c a môi trư ng bên ngoài hi n t i và tương lai xác
nh v trí c a doanh nghi p trên th trư ng nh hư ng, xây d ng chi n lư c kinh doanh phù
h p. Nhi m v c a phân tích nh m xem xét,d báo, d oán s phát tri n c a doanh nghi p trong
tương lai, ho ch nh các m c tiêu kinh doanh c a doanh nghi p trong n n kinh t th trư ng.

1.5. CH TIÊU PHÂN TÍCH
1.5.1 Khái ni m ch tiêu phân tích
Trong quá trình kinh doanh c a các doanh nghi p d a vào k t qu các lo i h ch toán, có th rút ra
nh ng ch tiêu c n thi t phân tích các m t ho t ng kinh doanh. Các ch tiêu phân tích ó bi u th
c tính v m c hoàn thành nhi m v , v ng thái c a quá trình kinh doanh c a các b ph n, các
m t cá bi t h p thành các qúa trình kinh doanh ó. Ch tiêu phân tích có th bi u th m i liên h qua
l i c a các m t ho t ng c a doanh nghi p, cũng có th xác nh nguyên nhân em l i nh ng k t qu
kinh t nh t nh.
Ch tiêu phân tích là nh ng khái ni m nh t nh ph n ánh c s lư ng, m c , n i d ng và hi u
q a kinh t c a m t hi n tư ng kinh t , m t quá trình kinh t toàn b hay t ng m t cá bi t ho t ng
kinh doanh c a doanh nghi p. N i dung c a ch tiêu bi u hi n b n ch t kinh t c a các hi n tư ng, các
quá trình kinh t , do ó nó luôn luôn n nh ; còn giá tr v con s c a ch tiêu bi u th m c o
lư ng c th , do ó nó luôn bi n i theo th i gian và không gian c th .


8
1.5.2 H th ng ch tiêu phân tích
- Căn c vào n i dung kinh t : phân ch tiêu phân tích thành ch tiêu s lư ng và ch tiêu ch t lư ng.
Ch tiêu s lư ng ph n ánh quy mô c a k t qu hay i u ki n c a quá trình kinh doanh như
doanh thu, lư ng v n,...
Ch tiêu ch t lư ng ph n ánh nh ng c i m v b n ch t c a quá trình ó. Có ch tiêu ch t
lư ng ph n ánh hi u qu toàn b ho t ng kinh t c a doanh nghi p, có ch tiêu ch t lư ng ph n ánh
hi u qu m t khía c nh nào ó c a quá trình kinh doanh
Ch tiêu s lư ng và ch tiêu ch t lư ng có m i quan h m t thi t v i nhau, chính vì v y, không
nên phân tích m t cách cô l p mà ph i t trong m i liên h ch t ch v i nhau m i thu ư c k t qu
toàn di n và sâu s c. Ngoài ra cũng c n nghiên c u phân tích các ch tiêu này trong th th ng nh t
trong m i liên h gi a ch tiêu s lư ng và ch tiêu ch t lư ng
- Theo cách tính toán: Ch tiêu phân tích bao g m ch tiêu t ng lư ng, ch tiêu tương i và ch tiêu
bình quân.
Ch tiêu t ng lư ng hay ch tiêu tuy t i bi u th b ng s tuy t i, ư c s d ng ánh giá
quy mô k t qu hay i u ki n kinh doanh t i m t th i gian và không gian c th như doanh thu,
lư ng v n, s lao ng.
Ch tiêu tương i là nh ng ch tiêu ph n ánh quan h so sánh b ng s tương i gi a hai ch
tiêu t ng lư ng. Ch tiêu này có th tính b ng t l ho c ph n trăm (%). Nó ư c s d ng phân
tích quan h kinh t gi a các b ph n.
Ch tiêu bình quân ph n ánh m c chung b ng s bình quân hay nói m t cách khác, ch tiêu
bình quân ph n ánh m c i n hình c a m t t ng th nào ó . Nó ư c s d ng so sánh t ng th
theo các lo i tiêu th c s lư ng nghiên c u s thay i v m t th i gian, m c i n hình các lo i
tiêu th c s lư ng c a t ng th ; nghiên c u quá trình và xu hư ng phát tri n c a t ng th
- Ch tiêu phân tích còn ư c phân ra ch tiêu t ng h p và ch tiêu cá bi t.
Ch tiêu t ng h p ph n ánh m t t ng hoà nh t nh c a quá trình kinh doanh, t ng hoà này bi u
th s t ng h p c a các quá trình kinh doanh, bi u th k t c u và ch t lư ng c a nh ng quá trình ó.
Ch tiêu cá bi t không có nh hư ng s lư ng c a quá trình kinh doanh nói trên. S d ng các
ch tiêu trong phân tích là nêu ra nh ng c i m c a quá trình kinh doanh, ng th i xác nh các
nhân t nh hư ng n k t qu ho t ng mà doanh nghi p t ư c trong m t chu kỳ kinh doanh
nh t nh, khi bi u th c tính c a hi n tư ng kinh doanh, quá trình kinh doanh, có th th y k t c u
c a ch tiêu phân tích. Các ch tiêu phân tích nói rõ doanh nghi p ã hoàn thành nhi m v như th
nào? t n m c nào? quá trình kinh doanh x y ra như th nào?..v.v...
Cũng như các ch tiêu kinh t khác, ch tiêu phân tích u có ơn v tính. ơn v tính có th là
hi n v t như ơn v t nhiên (con,cái ); ơn v o lư ng (mét, kilôgam, t , t n ); ơn v th i gian(
ngày, gi ). C u thành c a ơn v ư c dùng tính ch tiêu phân tích cũng g m có ơn v ơn và ơn
v kép. ơn v ơn như mét, kilôgam,..; còn ơn v kép như Kw/h i n, máy i n tho i/100 dân...v.v...
Trong các ơn v trên, ch có ơn v giá tr và ơn v lao ng là có tác d ng t ng h p, còn các ơn v
khác không có tác d ng t ng h p.
H th ng ch tiêu phân tích có nhi u lo i, vi c s d ng lo i ch tiêu nào là do n i dung, yêu c u
và nhi m v c a công tác phân tích c th quy t nh.
1.5.3 Chi ti t hoá ch tiêu phân tích


9
phân tích ho t ng kinh doanh c a các doanh nghi p ư c sâu s c và k t qu , n u ch d a
vào các ch tiêu t ng h p thì chưa , c n ph i có nh ng ch tiêu c th chi ti t. C n ph i chi ti t các
ch tiêu phân tích nh m ph n ánh các m t t t, x u, ph n ánh k t qu t ư c theo th i gian, a i m
và b ph n cá bi t h p thành ch tiêu ó.
Thông thư ng ch tiêu phân tích ư c chi ti t hoá theo th i gian th c hi n, theo a i m và theo
b ph n cá bi t h p thành các ch tiêu ó.
1. Chi ti t hoá ch tiêu theo th i gian: t c là các ch tiêu năm ư c chi ti t thành ch tiêu quý ho c
ch tiêu tháng .
Chi ti t ch tiêu phân tích theo th i gian có tác d ng tìm ra nh ng ch tiêu l n nh t, có th xác
nh ư c xu hư ng c a quá trình ho t ng c a b ph n kinh doanh này ho c b ph n kinh doanh
khác, có th tìm th i gian t t nh t theo k t qu t ư c khi doanh nghi p s d ng kh năng c a mình.
Nó cũng cho phép tìm ra s không u n c a tình hình ti n tri n trong quá trình kinh doanh c a
doanh nghi p. Ngoài ra chi ti t hoá ch tiêu phân tích theo th i gian còn có tác d ng trong vi c nghiên
c u s d ng th i gian trong ngày làm vi c. B ng cách ch p nh b m gi ngày làm vi c cũng như b ng
nh ng cách i u tra khác có th xác nh th i gian ngư i lao ng s d ng s n xu t và nh ng hao
phí không s n xu t, t ó có th xác nh ư c hi u qu công tác nh ng kho ng th i gian khác nhau
trong ngày làm vi c c a ngư i lao ng.
2.Chi ti t hoá ch tiêu phân tích theo a i m:
M i doanh nghi p u bao g m m t s khâu, m t s ơn v s n xu t nh t nh. Chính vì v y ch
tiêu t ng h p v công tác c a doanh nghi p ư c hình thành t các ch tiêu cá bi t v công tác c a t t
c các khâu, các ơn v s n xu t ó.
Chi ti t ch tiêu phân tích theo a i m có tác d ng i v i vi c nêu rõ nh ng b ph n, nh ng
ơn v s n xu t nào tiên ti n, nh ng lao ng nào tiên ti n. ng th i cũng nêu ra nh ng khâu, nh ng
ơn v ch m ti n. Nhi u doanh nghi p, ch t lư ng s n ph m không m b o, nh hư ng n doanh
thu. Nh chi ti t ch tiêu phân tích theo a i m có th xác nh ư c các khâu, các ơn v có ít ho c
nhi u s n ph m không m b o ch t lư ng, trên cơ s ó tìm nguyên nhân và bi n pháp kh c ph c.
Chi ti t ch tiêu phân tích theo a i m s b sung cho chi ti t theo th i gian. M t ch tiêu n u
ư c chi ti t c th i gian và a i m khi phân tích s cho k t qu y và sâu s c hơn.
3. Chi ti t ch tiêu phân tích theo b ph n cá bi t h p thành: ư c s d ng tìm k t c u c a quá
trình kinh t và xác l p vai trò c a các b ph n cá bi t h p thành ch tiêu t ng h p. Chi ti t theo b
ph n cá bi t có tác d ng i v i vi c tìm các nhân t nh hư ng n k t qu kinh doanh mà doanh
nghi p ã t ư c. Nó cũng có tác d ng v ch rõ m c hoàn thành hi n tư ng kinh t ho c quá trình
kinh t .
Trong th c t không ít doanh nghi p hoàn thành ư c nhi m v chung, nhưng l i không hoàn
thành nhi m v cá bi t. Ngoài ra nó còn giúp cho ngư i làm công tác phân tích t p trung kh năng sao
cho t ư c k t qu t t hơn. Tác d ng này r t quan tr ng khi chi ti t quá trình lao ng theo nh ng
hao phí lao ng nhi u nh t nh m t ch c cơ gi i hoá, tăng năng su t lao ng...v.v... Chi ti t hoá ch
tiêu phân tích theo b ph n cá bi t h p thành còn có th xác nh ư c m i quan h qua l i c a nh ng
chi tiêu khác nhau. Xác nh ư c m c nh hư ng c a các nhân t khác nhau n hi n tư ng và
quá trình kinh t .
Tóm l i, chi ti t ch tiêu phân tích theo th i gian, theo a i m và theo b ph n cá bi t h p
thành có s b sung m t thi t cho nhau. Nh ó có th i sâu nghiên c u toàn b quá trình kinh doanh,
tìm ra nh ng m i liên h qua l i và nh ng m t khác nhau c a các ch tiêu phân tích. Chi ti t hoá ch


10
tiêu phân tích có th ti n hành m t cách liên t c, t c là sau khi chi ti t l n u các ch tiêu phân tích
theo ch tiêu cá bi t này l i có th ư c chi ti t thêm n a theo nh ng ch tiêu cá bi t khác. Ch ng h n,
ch tiêu giá thành s n ph m d ch v , sau khi ư c chi ti t hoá theo b ph n có th chi ti t theo yêú t
chi phí ti n lương, b o hi m xã h i, v t li u, d ch v mua ngoài, chi khác..v.v...
Cũng c n chú ý là không ph i khi nào cũng c n và có kh năng chi ti t m t cách liên t c ch
tiêu phân tích theo b ph n cá bi t. M t s ch tiêu phân tích ch có th chi ti t ư c n m t m c
nào ó mà thôi. Nói chung, chi ti t ch tiêu phân tích theo b ph n cá bi t h p thành quy t nh b i
nhi m v , n i dung và yêu c u c a công tác phân tích ho t ng kinh doanh c a doanh nghi p .
1.5.4 M i liên h gi a các ch tiêu phân tích
Trong phân tích ho t ng kinh doanh, m i ch tiêu u bi u th m t khía c nh nào ó c a hi n
tư ng và quá trình kinh t nghiên c u. Các khía c nh ó liên quan m t thi t v i nhau, cho nên khi
nghiên c u m t hi n tư ng nào ó ph i xem xét t t c các ch tiêu, m i liên h gi a các ch tiêu ó.
M i liên h gi a các ch tiêu thư ng bao g m : liên h hàm s , liên h tương quan, liên h thu n
ho c ngh ch, liên h m t hay nhi u nhân t ...
M i liên h khi mà m t giá tr nh t nh c a nhân t ng v i m t giá tr nh t nh c a ch tiêu
phân tích (ch tiêu k t qu ) g i là liên h hàm s .
M i liên h khi mà m t giá tr nh t nh c a ch tiêu k t qu ng v i nhi u giá tr c a nhân t
g i là liên h tương quan.
C liên h hàm s và tương quan u có th là liên h thu n hay liên h ngh ch. Liên h thu n là
m i liên h khi tăng ho c gi m ch tiêu nhân t s làm tăng ho c gi m ch tiêu k t qu . Còn liên h
ngh ch thì ngư c l i t c là khi tăng ho c gi m ch tiêu nhân t s làm gi m ho c tăng ch tiêu k t
qu .
M i liên h gi a các ch tiêu thư ng ư c bi u di n dư i d ng sơ ho c công th c toán h c.
Trong sơ m i liên h gi a các ch tiêu bi u th nguyên nhân, k t qu gi a các khía c nh c a hi n
tư ng nghiên c u. Chính vì v y m i ch tiêu gi m t vai trò nh t nh. Khi bi u th m i liên h gi a
các ch tiêu dư i d ng công th c c n b o m các yêu c u sau:
- Các ch tiêu nhân t trong công th c phân tích ph i xác nh nguyên nhân c a ch tiêu k t qu
(ch tiêu phân tích).
- Gi a các ch tiêu nhân t xác nh ch tiêu k t qu (ch tiêu phân tích) ph i không có s liên h
ch t ch v i nhau. N u có s liên h ch t ch s không ánh giá úng nguyên nhân thay i ch tiêu
k t qu . Trong trư ng h p như v y ph i nghiên c u m t cách t m l a ch n phương pháp lu n phân
tích thích h p.

1.6. NHÂN T TRONG PHÂN TÍCH
1.6.1 Khái ni m nhân t
Trong phân tích ho t ng kinh doanh c a doanh nghi p, khái ni m nhân t ư c thư ng xuyên
s d ng ch i u ki n t t y u làm cho quá trình kinh t nào ó có th th c hi n u c. Nhân t có
nghĩa là nguyên nhân gây nh hư ng n k t qu nh t nh cho hi n tư ng và quá trình kinh t .
Trong phân tích, nguyên nhân và k t qu không ph i là c nh b i vì nghiên c u m t hi n
tư ng kinh doanh, m t quá trình kinh doanh nào ó thì cái này có th là nguyên nhân nhưng khi
nghiên c u m t qúa kinh doanh khác thì nguyên nhân ó l i tr thành k t q a. Có khi nguyên nhân và
k t qu h p v i nhau làm cho nguyên nhân bi u hi n thành k t qu và ngư c l i.


11
1.6.2 Phân lo i nhân t
Trong quá trình phân tích ho t ng kinh doanh c a doanh nghi p, có r t nhi u nhân t . Vi c
xác nh nhân t nào là tuỳ thu c vào c i m c a hi n tư ng, quá trình kinh doanh. Tuy v y v n có
th phân các nhân t như sau :
1. Theo n i dung kinh t bao g m:
- Nhân t thu c i u ki n kinh doanh (lao ng, v t tư, ti n v n); các nhân t này nh hư ng tr c
ti p n quy mô kinh doanh.
- Nhân t thu c v k t qu kinh doanh, các nhân t này thư ng nh hư ng dây chuy n t khâu
cung ng n s n xu t tiêu th t ó nh hư ng n tài chính.
2. Theo tính t t y u c a nhân t bao g m:
- Nhân t ch quan là nh ng nhân t tác ng n ho t ng kinh doanh tuỳ thu c vào s n l c
ch quan c a ch th ti n hành ho t ng kinh doanh. Nh ng nhân t này như trình s d ng lao
ng, v t tư, ti n v n, trình khai thác các nhân t khách quan c a doanh nghi p (giá thành s n
ph m, m c hao phí, th i gian lao ng).
- Nhân t khách quan là nh ng nhân t phát sinh và tác ng như m t yêu c u t t y u ngoài s
chi ph i c a ch th ti n hành ho t ng kinh doanh (thu , giá c , lương bình quân).
Vi c phân tích k t qu ho t ng kinh doanh theo s tác ng c a các nhân t ch quan và
khách quan, giúp doanh nghi p ánh giá úng nh ng n l c c a b n thân và tìm hư ng tăng nhanh
hi u qu ho t ng kinh doanh.
3. Theo tính ch t c a nhân t bao g m:
- Nhân t s lư ng là nh ng nhân t ph n ánh quy mô, i u ki n ho t ng kinh doanh, như s
lư ng lao ng, v t tư, ti n v n, s n lư ng doanh thu..
- Nhân t ch t lư ng là nh ng nhân t ph n ánh hi u su t ho t ng kinh doanh.
Vi c phân tích ho t ng kinh doanh theo ch tiêu s lư ng và ch tiêu ch t lư ng giúp cho vi c
ánh giá phương hư ng, ánh giá ch t lư ng và giúp cho vi c xác nh trình t ánh giá các nhân t
khi s d ng phương pháp lo i tr trong phân tích ho t ng kinh doanh.
4. Theo xu hư ng tác ng c a các nhân t phân ra:
- Nhân t tích c c là nh ng nhân t có tác ng t t hay làm tăng l n c a k t qu và hi u qu
ho t ng kinh doanh.
- Nhân t tiêu c c là nh ng nhân t có tác ng x u hay làm gi m quy mô c a k t q a ho t ng
kinh doanh.
Trong phân tích c n xác nh xu hư ng và s bù tr v l n c a các lo i nhân t tích c c và
tiêu c c xác nh nh hư ng t ng h p c a t t c các lo i nhân t n ch tiêu phân tích. Phân tích
k t qu ho t ng kinh doanh theo hư ng tác ng c a các nhân t tích c c và tiêu c c giúp cho
doanh nghi p ch ng th c hi n các bi n pháp phát huy nh ng nhân t tích c c, tăng nhanh k t
qu ho t ng kinh doanh. n th i cũng h n ch t i m c t i a nh ng nhân t tiêu c c, có tác ng
x u n quá trình ho t ng kinh doanh c a doanh nghi p.
Nhân t có nhi u lo i như ã nêu trên, nhưng c n chú r ng khi phân lo i ph i tuỳ thu c vào
m i quan h c th c a nhân t v i ch tiêu phân tích. Ch ng h n, có nh ng nhân t trong m i quan h
v i ch tiêu này là lo i nhân t này, nhưng trong m i quan h v i ch tiêu khác tr thành nhân t khác.


12
Ch ng h n doanh thu là ch tiêu phân tích khi ánh giá, phân tích k t qu ho t ng kinh doanh,
nhưng l i là ch tiêu nhân t khi phân tích ch tiêu l i nhu n ho t ng kinh doanh.

1.7. QUY TRÌNH TI N HÀNH CÔNG TÁC PHÂN TÍCH
T ch c công tác phân tích là m t công vi c h t s c quan tr ng, nó s quy t nh ch t lư ng và
k t qu công tác phân tích. Thông thư ng vi c phân tích ư c ti n hành theo quy trình (trình t ) sau
ây:
1.7.1 L p k ho ch phân tích là xác nh trư c v n i dung, ph m vi, th i gian và cách t ch c
phân tích:
V n i dung phân tích c n xác nh rõ các v n c n phân tích. Có th là toàn b ho t ng kinh
doanh c a doanh nghi p, có th là m t khía c nh nào ó c a quá trình kinh doanh. ây là cơ s xây
d ng cương c th ti n hành phân tích.
V ph m vi phân tích có th toàn doanh nghi p ho c m t vài ơn v b ph n ư c ch n làm i m
phân tích. Tùy theo yêu c u và th c ti n qu n lý kinh doanh mà xác nh n i dung và ph m vi phân
tích cho thích h p.
V th i gian n nh trong k ho ch phân tích bao g m th i gian chu n b và th i gian ti n hành
phân tích.
Trong k ho ch phân tích còn phân công trách nhi m các b phân tr c ti p và ph c v công tác
phân tích cùng các hình th c h i ngh phân tích nh m thu th p nhi u ý ki n, ánh giá úng th c tr ng
và phát hi n y ti m năng cho vi c ph n u t k t qu cao trong kinh doanh.
1.7.2. Thu th p, ki m tra và x lý s li u:
Tài li u s d ng làm căn c phân tích bao g m văn ki n c a các c p b ng có liên quan n
ho t ng kinh doanh. Các ngh quy t, ch th c a chính quy n các c p và cơ quan qu n lý c p trên có
liên quan n ho t ng kinh doanh c a doanh nghi p; các tài li u k ho ch, d toán, nh m c,...v..v..
Sau khi thu th p tài li u c n ti n hành ki m tra tính h p pháp c a tài li u bao g m tính pháp lý
c a tài li u (trình t l p, ban hành, c p th m quy n ký duy t..), n i dung và phương pháp tính và ghi
các con s ; cách ánh giá i v i ch tiêu giá tr . Ph m vi ki m tra không ch gi i h n các tài li u tr c
ti p làm căn c phân tích mà còn c các tài li u khác có liên quan, c bi t là các tài li u g c.
1.7.3. Xây d ng h th ng ch tiêu và phương pháp phân tích:
Tuỳ theo n i dung, ngu n tài li u thu th p ư c và lo i hình phân tích xác nh h th ng ch
tiêu và phương pháp phân tích cho thích h p .
Tuỳ theo phương ti n phân tích và trình s d ng tài li u phân tích, h th ng ch tiêu ư c th
hi n khác nhau: có th b ng sơ kh i thư ng dùng trong chương trình cho máy vi tính hay b ng
phân tích ho c bi u .
1.7. 4. Vi t báo cáo phân tích và t ch c h i ngh phân tích:
Báo cáo phân tích, th c ch t là b n t ng h p nh ng ánh giá cơ b n cùng nh ng tài li u ch n l c
minh ho rút ra t quá trình phân tích. Khi ánh giá c n nêu rõ c th c tr ng và ti m năng c n khai
thác. Cũng ph i nêu phương hư ng và bi n pháp cho kỳ ho t ng kinh doanh ti p theo.
Báo cáo phân tích c n ư c trình bày trong h i ngh phân tích thu th p các ý ki n óng góp
và th o lu n cách th c th c hi n các phương hư ng và bi n pháp trong kỳ kinh doanh ti p theo.




13
1.8. T CH C CÔNG TÁC PHÂN TÍCH
Công tác t ch c phân tích ho t ng s n xu t kinh doanh thư ng ph thu c vào công tác s n
xu t kinh doanh doanh nghi p. Công tác t ch c s n xu t kinh doanh l i ph thu c vào lo i hình s n
xu t kinh doanh. c i m và i u ki n kinh doanh m i doanh nghi p không gi ng nhau, do ó
công tác t ch c phân tích ho t ng kinh doanh cũng ph i t ra như th nào phù h p v i hình
th c t ch c s n xu t kinh doanh.
*Công tác phân tích ho t ng kinh doanh có th n m m t b ph n riêng bi t ki m soát tr c
ti p c a Ban giám c và làm tham mưu cho giám c. Theo hình th c này thì quá trình phân tích
ư c th c hi n toàn b n i dung c a ho t ng s n xu t kinh doanh. K t qu phân tích s cung c p
thông tin thư ng xuyên cho lãnh o c p cao. Trên cơ s này các thông tin qua phân tích ư c truy n
t t trên xu ng dư i theo các kênh căn c theo ch c năng qu n lý và quá trình ánh giá, ki m tra,
ki m soát, i u ch nh, ch n ch nh i v i t ng b ph n c a doanh nghi p cũng ư c kèm theo t ban
giám c doanh nghi p t i các phòng ban.
* Công tác phân tích ho t ng kinh doanh ư c th c hi n nhi u b ph n riêng bi t căn c
theo các ch c năng c a qu n lý, nh m cung c p và tho mãn thông tin cho các b ph n c a qu n lý
ư c phân quy n, trách nhi m trong lĩnh v c ki m tra, ki m soát và ra quy t nh i v i chi
phí,doanh thu trong ph m vi ư c giao quy n ó. C th :
+ i v i b ph n ư c quy n ki m soát và ra quy t nh v chi phí s t ch c th c hi n
phân tích v tình hình bi n ng gi a th c hi n so v i nh m c (ho c k ho ch) nh m phát hi n
chênh l ch c a t ng y u t chi phí, giá c v m t bi n ng lư ng và giá, trên cơ s ó tìm ra nguyên
nhân và ra các gi i pháp.
+ i v i các b ph n ư c phân quy n ki m soát và ra quy t nh v doanh thu thư ng g i
là trung tâm kinh doanh, trung tâm này là các b ph n kinh doanh riêng bi t theo khu v c a i m
hay m t s s n ph m, nhóm hàng nh t nh, do ó h có quy n v i các b ph n c p dư i là trung tâm
chi phí. ng v i trung tâm này thư ng là trư ng b ph n kinh doanh ho c giám c kinh doanh
t ng doanh nghi p tr c thu c t ng công ty. Trung tâm này s ti n hành phân tích báo cáo thu nh p, i
xem xét và ánh giá m i quan h chi phí – kh i lư ng - l i nhu n là cơ s ánh giá hoà v n trong
kinh doanh và vi c phân tích báo cáo b ph n.
+ i v i trung tâm u tư, các nhà qu n tr c p cao nh t có quy n ph trách toàn b doanh
nghi p, h ch y u quan tâm n hi u qu c a v n u tư, ng n h n và dài h n. áp ng vi c cung
c p và tho mãn thông tin thì quá trình phân tích s ti n hành phân tích các báo cáo k toán - tài chính,
phân tích ra quy t nh dài h n và ng n h n.
Như v y quá trình t ch c công tác phân tích ư c ti n hành tuỳ theo t ng lo i hình t ch c s n
xu t kinh doanh các doanh nghi p. Nh m áp ng tho mãn thông tin cung c p cho quy trình l p k
ho ch, ki m tra và ra quy t nh, công tác t ch c phân tích ph i làm sao tho mãn ư c cao nh t nhu
c u c a t ng c p ch c năng qu n lý.

1.9 PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH
1.9.1. Phương pháp so sánh i chi u
Phương pháp so sánh i chi u ư c s d ng r ng rãi và là m t trong nh ng phương pháp ch
y u dùng phân tích ho t ng kinh doanh các doanh nghi p. Th t ra phương pháp này ư c s
d ng trong t t c các ngành khoa h c và trong cu c s ng hàng ngày. Có th nói phương pháp so sánh
i chi u không thu c quy n s h u c a m t ngành khoa h c nào. Nhưng phương pháp i chi u ã


14
ư c phát tri n và úc k t thành lý lu n m t cách có h th ng trong môn phân tích ho t ng kinh
doanh các doanh nghi p.
N i dung c a phương pháp này là ti n hành so sánh i chi u các ch tiêu ph n ánh ho t ng
kinh doanh c a doanh nghi p (ch tiêu ph n ánh k t qu ho t ng kinh doanh; ch tiêu ph n ánh i u
ki n ho t ng kinh doanh và ch tiêu hi u qu ho t ng kinh doanh). Tuỳ theo yêu c u, m c ích,
tuỳ theo ngu n s li u và tài li u phân tích mà s d ng s li u ch tiêu phân tích khác nhau.
V hình th c phân tích: thu n ti n cho công tác phân tích, phương pháp so sánh i chi u ch
y u th c hi n theo hình th c b ng phân tích
B ng 1.1 Phân tích ho t ng kinh doanh b ng phương pháp so sánh
Th c Kỳ phân tích So sánh
Ch tiêu ơn v hi n kỳ
K Th c V i kỳ V ik
trư c
tính ho ch hi n trư c ho ch
I. K t qu kinh doanh
1. Hi n v t
2. Giá tr
II. i u ki n kinh doanh
1. Lao ng
2. Ti n v n
3. Chi phí
III. Hi u qu kinh doanh
1. T ng h p
2. Chi ti t


Tác d ng c a phương pháp i chi u là có th ánh giá ư c các ch tiêu s lư ng và các ch
tiêu ch t lư ng ph n ánh trong h th ng các báo bi u và trong nh ng tài li u h ch toán.
Khi s d ng phương pháp so sánh i chi u c n gi i quy t nh ng v n cơ b n như:
- Xác nh s g c so sánh
- Xác nh i u ki n so sánh
- Xác nh m c tiêu so sánh.
V s g c so sánh khi xác nh ph thu c vào m c ích c th c a phân tích. N u như phân
tích nghiên c u nh p bi n ng t c tăng trư ng các ch tiêu thì s g c so sánh là tr s
c a ch tiêu kỳ trư c ho c n u nghiên c u th c hi n nhi m v kinh doanh trong t ng kho ng th i
gian thư ng so sánh v i cùng kỳ năm trư c.
V i u ki n so sánh khi xác nh s khác nhau theo th i gian và không gian. Như khi so sánh
theo th i gian c n m b o tính th ng nh t v n i dung kinh t c a ch tiêu. Thông thư ng n i dung
kinh t c a ch tiêu n nh và quy nh th ng nh t. Cũng c n m b o tính th ng nh t v phương
pháp tính các ch tiêu. Trong ho t ng kinh doanh các ch tiêu có th ư c tính theo các phương



15
pháp khác nhau. Vì v y khi so sánh c n l a ch n ho c tính l i các tr s ch tiêu theo phương pháp
th ng nh t. Ngoài ra c n m b o tính th ng nh t v ơn v tính các ch tiêu c v s lư ng, th i gian
và giá tr .
V m c tiêu so sánh khi xác nh c n phân bi t xác nh m c bi n ng tuy t i hay m c
bi n ng tương i c a ch tiêu phân tích.
M c bi n ng tuy t i, xác nh b ng cách so sánh tr s c a ch tiêu gi a 2 kỳ (kỳ phân
tích và kỳ l y làm g c)
M c bi n ng tương i là k t qu so sánh gi a kỳ phân tích v i kỳ g c dã ư c i u
ch nh theo h s c a ch tiêu liên quan.
Phương pháp so sánh i chi u trong phân tích ho t ng kinh doanh bao g m nhi u phương
th c khác nhau. S d ng công th c nào là tuỳ thu c vào m c ích và yêu c u c a công tác phân tích
quy t nh. Nói chung có nh ng phương th c so sánh i chi u sau:
a) So sánh ch tiêu th c hi n v i ch tiêu nhi m v t ra trong phân tích
Trong i u ki n kinh doanh theo cơ ch th trư ng, m i v n ng kinh t u ph i ư c xây
d ng và hoàn thành theo nhi m v , m c tiêu ra. Vì v y mu n bi t trong kỳ phân tích ã th c hi n
nhi m v và m c tiêu ra như th nào, c n ph i so sánh ch tiêu th c hi n v i ch tiêu nhi m v
ra tìm s chênh l ch b ng s tuy t i ho c s tương i. Sau khi so sánh i chi u như th có th
nêu ra phương hư ng i sâu phân tích t c là có th s d ng các phương pháp khác c a phân tích
xác nh c th hơn, chi ti t hơn các nhân t và m c nh hư ng c a chúng n quá trình kinh
doanh c a doanh nghi p .
b) So sánh ch tiêu th c hi n kỳ phân tích v i ch tiêu th c hi n kỳ trư c ho c v i nh ng ch tiêu th c
hi n c a nh ng kỳ trư c:
Trong ho t ng kinh doanh không ph i t t c các ch tiêu u t ra nhi m v th c hi n, m t s
ch tiêu không th t ra như s s n ph m d ch v vi ph m ch t lư ng,...Tuy v y trong kỳ phân tích
v n phát sinh nh ng s th c t . Như v y, không th so sánh ch tiêu th c t v i ch tiêu nhi m v
ra. Do ó ti n hành so sánh ch tiêu th c t kỳ phân tích v i ch tiêu th c hi n kỳ trư c ánh giá và
phân tích.
Ngoài ra các ch tiêu tuy ã so sánh s th c hi n v i nhi m v ra nhưng v n chưa , c n ti n
hành so sánh th c hi n c a kỳ phân tích v i th c hi n kỳ trư c ánh giá y và sâu s c. Vi c so
sánh ó nh m ánh giá tình hình phát tri n kinh doanh.
So sánh ch tiêu th c hi n kỳ phân tích v i ch tiêu th c hi n kỳ trư c không ch h n ch m t
kỳ trư c mà có th là hàng lo t th i kỳ kỳ ti p nhau m t cách liên t c. Phương th c này t o kh năng
thu ư c nh ng tài li u chính xác hơn vì có th lo i tr nh ng tình hình khác nhau ho c nh ng y u t
ng u nhiên có nh hư ng n ch tiêu dùng cho m t th i kỳ nào ó. Tuy nhiên, vi c so sánh này ch
ư c s d ng khi các th i kỳ so sánh có i u ki n ho t ng tương t nhau.
c) So sánh các ch tiêu gi a các ơn v tương t n i b và ngoài doanh nghi p
Phương th c này thư ng so sánh nh ng ch tiêu trong kỳ phân tích gi a các b ph n, khu v c
kinh doanh ho c gi a các doanh nghi p c a m t ngành s n xu t
1.9.2 Phương pháp lo i tr
1. Nguyên t c s d ng:




16
Khi phân tích m t quá trình kinh doanh thư ng có nhi u nhân t nh hư ng và d n n nh ng
k t qu nh t nh. C n ph i bi t cũng như c n ph i xác nh ư c m i liên h l n nhau gi a các nhân
t . giúp cho ngư i làm công tác phân tích bi t ư c nhân t nào là quan tr ng nh t, có tác ng
l n nh t n ch tiêu phân tích c n ph i xác nh chính xác m c nh hư ng c a t ng nhân t .
Khi xác nh m c nh hư ng c a t ng nhân t , thư ng th y nh ng nhân t cá bi t có nh
hư ng nh ng chi u hư ng i l p nhau, không cùng m t chi u. M t s nhân t có nh hư ng tích
c c, có tác d ng thúc y kinh doanh. Trái l i, m t s nhân t có nh hư ng tiêu c c, kìm hãm s
phát tri n kinh doanh. C n ph i xác nh m c nh hư ng các nhân t c khi kinh doanh t t và
không t t. B i vì qua vi c xác nh này có th th y rõ m c nh hư ng c a m t nhân t tích c c
nào ó không nh ng có th bù l i m c nh hư ng c a m t nhân t tiêu c c khác mà có khi còn
vư t c m c nh hư ng tiêu c c c a nhân t ó làm cho ho t ng kinh doanh t ư c k t qu
nh t nh. Như th , rõ ràng tác ng c a các nhân t tích c c cũng không gi ng nhau.
s d ng phương pháp lo i tr c n bi t nguyên t c s d ng c a nó.
N u gi a các ch tiêu nhân t v i ch tiêu k t qu có m i quan h hàm s thu n
Z=x+y+v
Gi s m t trong các nhân t thay i còn các nhân t khác c nh ta có:
∆Ζ(x) = x1 – x0
∆Ζ(y) = y1 – y0
∆Ζ(v) = v1 – v0
∆Ζ = Z1 – Z0 = ∆Ζ(x)+ ∆Ζ(y) + ∆Ζ(v)
Trong ó:
Z - Ch tiêu k t qu (phân tích) .
x, y, v - Ch tiêu nhân t
Z1, x1, y1, v1 - ch tiêu kỳ phân tích ng v i ch tiêu k t qu và các nhân t .
Z0, x0, y0, v0 - ch tiêu kỳ g c ng v i ch tiêu k t q a và các nhân t .
∆Ζ(i) – M c nh hư ng c a nhân t i n ch tiêu k t qu (phân tích) (i = x, y, v)
i v i trư ng h p này trình t ánh giá nh hư ng c a các nhân t không làm thay ik t
qu tính toán.
N u gi a các ch tiêu nhân t v i ch tiêu k t qu có m i liên h tích s :
Z=xy
xác nh m c nh hư ng các nhân t n ch tiêu k t qu có 2 phương án.
Phương án 1: Xét nh hư ng c a nhân t x trư c y sau:
∆Ζ(x) = x1 y0 - x0 y0 = ∆x y0
∆Ζ(y) = x1 y1 - x1 y0 = x1∆y
Phương án 2: Xét nh hư ng c a nhân t y trư c x sau:
∆Ζ(y) = x0 y1 - x0 y0 = x0 ∆y



17
∆Ζ(x) = x1 y1 - x0 y1 = ∆xy1
K t qu tính toán theo 2 phương án khác nhau và như v y rõ ràng nó ph thu c vào th t ánh
giá các nhân t . Cho nên c n ph i th ng nh t th t ánh giá d a trên nguyên t c nh t nh. Th t
ánh giá nh hư ng các nhân t ư c xác nh trên cơ s phương pháp ch s . Khi xây d ng ch s ch
tiêu s lư ng, các nhân t ch t lư ng l y giá tr kỳ g c còn khi xây ch s ch tiêu ch t lư ng, các nhân
t s lư ng l y giá tr kỳ phân tích (báo cáo). Th t xây d ng ch s như v y ng v i nguyên t c
ánh giá nh hư ng các nhân t n ch tiêu k t qu . Có th khái quát nguyên t c xác nh th t ánh
giá nh hư ng các nhân t n ch tiêu k t qu như sau:
N u ch tiêu k t qu b nh hư ng b i hai nhân t , m t trong s ó là nhân t s lư ng, m t là
nhân t ch t lư ng thì u tiên ánh giá nhân t s lư ng, sau ó là nhân t ch t lư ng.
N u ch tiêu k t qu b nh hư ng b i nhi u t thì ph i xác nh th t ánh giá b ng cách khai
tri n ch tiêu k t qu theo các nhân t ho c nhóm các nhân t . Trong ó c n chú ý:
- N u trong công th c m i liên quan các ch tiêu có m t vài nhân t s lư ng thì trư c h t ánh giá
nh hư ng nhân t bi u di n i u ki n s n xu t, sau ó ánh giá nh hư ng nhân t thay i cơ c u và
cu i cùng là các nhân t ch t lư ng.
- Công th c trung gian dùng tri n khai nhân t c n ph i có n i dung kinh t th c s .
2. Phương pháp thay th liên hoàn
Phương pháp thay th liên hoàn ư c s d ng xác nh m c nh hư ng c a t ng nhân t
cá bi t n m t hi n tư ng, m t quá trình ho t ng kinh doanh.
ánh giá (xác nh) m c nh hư ng c a b t kỳ m t nhân t nào n ch tiêu k t qu (phân
tích) c n ph i tính 2 i lư ng gi nh c a ch tiêu phân tích ó (phép th ). Trong phép th th nh t
nhân t nào mà xem xét nh hư ng c a nó thì l y s li u kỳ phân tích (th c hi n). Trong phép th th
hai l y s li u kỳ g c (k ho ch). M c c a các nhân t còn l i trong 2 phép th ph thu c vào th
t ánh giá nh hư ng c a chúng n ch tiêu phân tích. Nh ng nhân t mà nh hư ng c a chúng xác
nh trư c nhân t nghiên c u thì l y s li u kỳ phân tích (th c hi n) . Còn các nhân t mà nh hư ng
c a chúng xác nh sau nhân t nghiên c u thì l y s li u kỳ g c (k ho ch).
Hi u c a phép th th nh t v i phép th th hai là m c nh hư ng c a nhân t n ch tiêu
phân tích.
Ví d : Z = x(1) y(2)
xác nh m c nh hư ng c a nhân t th nh t x ta tính 2 phép th
Phép th 1
ZI = x1 y0
Phép th 2
ZII = x0 y0
nh hư ng c a nhân t x
∆Ζ(x) = ZI - ZII = x1 y0 - x0 y0
xác nh m c nh hư ng c a nhân t th hai y n ch tiêu phân tích Z ta cũng tính 2 phép th
Phép th 1: ZIII = x1 y1
Phép th 2: ZIV = x1 y0


18
nh hư ng c a nhân t y
∆Ζ(y) = ZIII - ZIV = x1 y1 - x1 y0
Khi s d ng phương pháp thay th liên hoàn, pha xác nh chính xác th t thay th các nhân
t nh hư ng. N u th t thay th các nhân t b thay i tuỳ ti n thì k t qu tính toán không úng,
m c dù t ng m c nh hư ng c a các nhân t không i. Mu n xác nh m c nh hư ng c a các
nhân t m t cách úng n thì ph i nghiên c u n i dung kinh t c a quá trình kinh doanh t c là ph i
xác nh m i liên h th c t c a hi n tư ng ư c ph n ánh trong trình t thay th liên hoàn.
Nói chung, khi có hai nhân t nh hư ng có 2 l n thay th , có ba nhân t thì có 3 l n thay
th .v.v... t ng quát có n nhân t thì có n l n thay th và ph i tính (n-1) phép th .
3. Phương pháp s chênh l ch
Phương pháp s chênh l ch là m t trong nh ng phương pháp lo i tr và thư ng ư c s d ng
trong phân tích kinh doanh. Thông thư ng khi có hai nhân t cá bi t nh hư ng n m t quá trình
kinh doanh thì s d ng phương pháp s chênh l ch vì nó ơn gi n hơn phương pháp thay th liên
hoàn.
Mu n xác nh m c nh hư ng c a các nhân t cá bi t ph i tìm s chênh l ch gi a ch tiêu
kỳ phân tích (quy t toán) v i ch tiêu kỳ g c (k ho ch). Nhân s chênh l ch c a m i m t nhân t v i
s tuy t i c a nhân t khác cũng t c là ch tiêu cá bi t. Khi xác nh m c nh hư ng c a nhân t
ch t lư ng thì nhân s chênh l ch c a ch tiêu ó v i kỳ phân tích (quy t toán) c a nhân t s lư ng.
Nói m t cách khác là l y s chênh c a nhân t th nh t (nhân t s lư ng) nhân v i kỳ g c c a nhân
t th hai (nhân t ch t lư ng) thì có m c nh hư ng c a nhân t th nh t - nhân t s lư ng. L y
s chênh l ch c a nhân t th hai (nhân t ch t lư ng) nhân v i s kỳ phân tích c a nhân t th nh t
(nhân t s lư ng) s ư c m c nh hư ng c a nhân t th hai.
Khi có ba nhân t nh hư ng v i m t quá trình kinh doanh v n có th s d ng phương pháp s
chênh l ch. .
hi u rõ n i dung c a phương pháp, hãy xét 2 trư ng h p sau:
+ Có 2 nhân t : Z - Ch tiêu phân tích
x,y – Ch tiêu nhân t
Z0 , Z1 - Ch tiêu phân tích kỳ g c và kỳ phân tích
x0,y0, x1,y1 - Ch tiêu nhân t kỳ g c và kỳ phân tích
∆(i) − Chênh l ch c a ch tiêu i
Z = x(1) y(2)
∆Ζ = Z1 – Z0 = x1 y1 - x0 y0
Cùng thêm và b t m t i lư ng gi s x1 y0
∆Ζ = x1 y1 - x0 y0 + x1 y0 - x1 y0

= (x1- x0) y0 + x1(y1 - y0)
= ∆x y0 - x1∆ y
+ Có 3 nhân t
Z = x(1) y(2) v(3)


19
∆Ζ = Z1 – Z0 = x1y1v1 - x 0 y0v0
Cùng thêm và b t m t i lư ng gi s x1 y0v0
∆Ζ = x1y1v1 - x 0 y0v0 + x 1y0v0 - x 1 y0 v0
= (x1 - x0) y0 v 0 + x1 [(y1- y0)v0 + y1(v1 – v0)]
= ∆x y0v0 - x 1 ∆yv0 + x1y1 ∆v
T ng quát:
- Có bao nhân t thì có b y nhiêu nhóm tích s
- M i nhóm tích s có m t s chênh l ch c a m t nhân t nh t nh
- Trư c s chênh l ch c a nhân t là s kỳ phân tích, sau s chênh l ch là s kỳ g c
- T ng giá tr các tích s b ng giá tr s chênh l ch c a ch tiêu phân tích
Phương pháp thay th liên hoàn và phương pháp s chênh l ch ch khác nhau v m t tính toán,
còn k t qu tính v n như nhau. Có th nói phương pháp s chênh l ch là m t hình th c ơn gi n c a
phương pháp thay th liên hoàn.
4 Phương pháp s gia tương i
M c nh hư ng c a t ng nhân t cá bi t không ch xác nh b ng s tuy t i khi s d ng
phương pháp thay th liên hoàn ho c phương pháp s chênh l ch mà còn có th xác nh b ng các
phương pháp tính theo s tương i. Nói m t cách khác, có th xác nh b ng s ph n trăm (%) gi a
s kỳ phân tích v i s kỳ g c.
S d ng phương pháp s gia tương i có th ơn gi n ư c công tác tính toán, vì khi dùng
phương pháp này không c n tính ch tiêu t tr ng ch c n tr c ti p tính toán b ng ch tiêu xu t phát.
N i dung c a phương pháp s gia tương i như sau:
- Mu n xác nh m c nh hư ng c a nhân t th nh t n ch tiêu phân tích thì l y t l ph n
trăm (%) th c hi n (kỳ phân tích) so v i k ho ch (kỳ g c) c a nhân t ó tr i 100, n u tính toán ch
tiêu tương i cho dư i d ng h s thì l y h s th c hi n (ký phân tích) so v i k ho ch (kỳ g c) tr
i 1.
- Mu n xác nh m c nh hư ng c a nhân t i th hai n ch tiêu phân tích ta so sánh ph n
trăm (%) hay h s th c hi n (kỳ phân tích) so sánh v i k ho ch (kỳ g c) ch tiêu phân tích v i nhân
t ư c ánh giá u tiên.
- Mu n xác nh giá tr nh hư ng c a các nhân s b ng s tuy t i ta nhân nh hư ng tương
i c a các nhân t v i giá tr k ho ch (kỳ g c) c a ch tiêu phân tích.
Ví d : Z = x(1) y(2)
Trong ó: Z- Ch tiêu phân tích
x y- Nhân t
Khi ó:
∆Ζ(x)% = Ix% - 100

∆Ζ(y)% = Iz% - Ix% = Ix%( Iy% - 100)
∆Ζ(x) = ∆Ζ(x)% . Z0



20
∆Ζ(y) = ∆Ζ(x)% . Z0
V i; x1
Ix% = . 100
x0


y1
Iy% = . 100
y0

Z1
Iz% = . 100
Z0

Tính ch t cơ b n c a phương pháp s gia tương i.
1- N u bi t r ng nhân t th nh t K trong công th c m i liên quan (M = Kn) là m t ch tiêu t ng
h p t c là K = f(a, b...) và n u bi t i lư ng c a nó bi n i do tác ng c a nhân t a là x%, nhân t
b là y%... thì i lư ng ch tiêu phân tích b nh hư ng b i các nhân t có th vi t dư i d ng:
∆M(a)% = ∆K(a)%
∆M(b)% = ∆K(b)%
2- N u nhân t th hai n trong công th c m i liên quan (M = Kn) là m t hàm s c a các nhân
t khác n = ϕ(g, e...) và bi t i lư ng tương ôi do tác ng c a các nhân t g, e là ∆n(g)%; ∆n(e)% thì
nhân s thay i này v i h s th c hi n k ho ch c a nhân t th nh t (IK) s ư c nh hư ng c a
các nhân t g, e n ch tiêu phân tích.
∆M(g)% = ∆n(g)%. IK


∆M(e)% = ∆n(e)%. IK


K1
IK =
K0
5. Phương pháp i u ch nh
Mu n xác nh m c nh hư ng c a b t kỳ nhân t nào n ch tiêu phân tích c n tính hi u
c a 2 phép th . tính m i phép th l y i lư ng kỳ g c ch tiêu phân tích nhân v i h s i u
ch nh.
H s i u ch nh là t s gi a s th c hi n (kỳ phân tích) v i s k ho ch (kỳ g c) c a nhân t
ó. Vi c ch n nhân t xác nh h s i u ch nh ph thu c vào th t ánh giá c a nhân t phân
tích. N u xác nh m c nh hư ng c a nhân t th i thì phép th nh t h s i u ch nh trong công
th c phân tích tính cho i các nhân t u, còn trong phép th hai cho (i - 1) các nhân t .
Ví d : Z = x(1) y(2)
xác nh m c nh hư ng c a nhân t x (th t th nh t) ta tính 2 phép th . Trong ó phép
th nh t: Z = Z0. Ix . Phép th th 2: Z II = Z0
I


∆Ζ(x) = Z I - Z II = Z0(Ix – 1)



21
xác ính m c nh hư ng c a nhân t y (th t th hai) ta tính 2 phép th . Trong ó phép
th th nh t Z = Z0. Ix Iy = Z0. IZ Z I = Z1, phép th th 2: Z IV = Z0. Ix
III


Ix
III IV
∆Ζ(y) = Z - Z = Z1 - Z0. Ix = Z1{1 - }
Iz
6. Phương pháp ánh giá nh hư ng thay i k t c u.
Phương pháp này ư c s d ng phân tích ch tiêu ph thu c vào cơ c u c a hi n tư ng
nghiên c u.
xác nh s thay i ch tiêu k t qu c n ph i tính i lư ng gi nh (phép th ) c a nó.
Trong phép th cơ c u l y s th c hi n (kỳ phân tích) còn y u t thành ph n l y s k ho ch (kỳ g c).
M c nh hư ng s thay i cơ c u n ch tiêu k t qu ư c xác nh b ng hi u s c a i
lư ng gi nh ó v i i lư ng ch tiêu k t qu kỳ k ho ch (kỳ g c). Còn m c nh hư ng c a
nhân t thành ph n ư c xác nh b ng hi u c a i lư ng ch tiêu k t qu th c hi n (kỳ phân tích)
v i i lư ng gi nh ó.
Ví d : có 2 lo i v t tư a và b t tr ng (cơ c u) là γ, y u t thành ph n là r
r = γa ra + γb rb
Tính i lư ng gi nh (phép thê)
r* = γa1 ra0 + γb1 rb 0
M c nh hư ng c a cơ c u:
∆r(γ) = r* - r0 = (γa1ra0 + γ b1rb0) – ( γ a0 ra0 + γ b0 rb0 )
= (γa1 - γa0) ra0 + ( γb1 - γb0 ) rb0
M c nh hư ng c a y u t thành ph n:
∆r(r) = r1 - r * = (γa1ra1 + γb1rb1) – ( γa1 ra0 + γb1 rb0 )
= γa1 (ra1 – ra0) – γb1 (ra1 - rb0)
Mu n xác nh nh hư ng c a t ng h s cơ c u, l y thay i cơ c u ó nhân v i hi u s gi a
i lư ng kỳ g c (k ho ch) c a nhân t thành ph n v i i lư ng kỳ g c (k ho ch) ch tiêu k t qu .
∆r(γa) = (γa1 - γa0) (ra0 - r0)
∆r(γb) = ( γb1 - γb0 ) (rb 0 - r0)
Mu n xác nh nh hư ng c a t ng nhân t thành ph n, l y thay i nhân t thành ph n nhân
v i h s cơ c u kỳ quy t toán (th c hi n) nhân t ó.
∆r(a) = γa1 (ra1 – ra0)
∆r(b) = γb1 (ra1 - rb0)
7. Phương pháp h s t l
Phương pháp này thư ng s d ng khi ch tiêu t ng h p là hàm c a m t ch tiêu t ng h p trung
gian ã có k t qu phân tích nh hư ng c a nó tương ng v i t ng ch tiêu nhân t ã ư c bi t:
x(1)
Z = , trong ó y = a + b + c
y(2)


22
xác nh nh hư ng c a nhân t a, b, c n ch 1 tiêu t ng h p Z (Z(a) , Z(b) Z(c)) C n ph i ti n
hành các bư c sau:
- Xác nh h s t l K t c là t s s thay i ch tiêu phân tích do nh hư ng ch tiêu t ng h p y
(∆Z(y)) v i s thay i c a ch tiêu y (∆y):
∆Z(y)
K =
∆y


Vì x 1 1
Z = do ó ∆Z(y) = { - } x1
y y1 y0

H s t l cho bi t s thay i c a ch tiêu phân tích Z bao nhiêu n u như nhân t y tăng ho c
gi m m t ơn v .
- Xác nh nh hư ng c a các nhân t n ch tiêu t ng h p trung gian
∆Z(a) = ∆y(a). K
∆Z(b) = ∆y(b) . K

∆Z(c) = ∆y(c) . K
Phương pháp này có như c i m là không s d ng ư c khi s thay i c a các nhân t a, b và
c theo các chi u hư ng khác nhau và tác ng c a chúng ng th i n y b ng ho c g n b ng 0.
kh c ph c như c i m ó bi n i như sau:

1 1 x1 y0 – y1
∆Z(y) = { - } x1 = { }
y1 y0 y0 y1


x1 - ∆y
* *
t = Z Ta có ∆Z(y) = Z
y0 y1


Khi ó ta có th xác nh nh hư ng c a các nhân t a, b, c, n ch tiêu k t qu .
- ∆y(a)
*
∆Z(a) = Z
y1
- ∆y(b)
∆Z(b) = Z*
y1
- ∆y(c)
∆Z(c) = Z*
y1


Phương pháp phân tích này ch thích ng khi phân tích t su t l i nhu n và trích l p qu khuy n
khích v t ch t.
8. Phương pháp ch sô


23
Phương pháp này nh m xác nh ch tiêu tương i bi u th quan h so sánh gi a các m c c a
hi n tư ng kinh t nh t nh .
Ví : Z = x(1) y(2)
- Tính ch s ch ti u k t qu và các nhân t
Z1 x1y1
IZ = =
Z0 x0y0
x1y0 x1y1
Ix = Iy =
x0y0 x1y0


- Xác nh nh hư ng các nhân t
∆Z = ∆Z(x) + ∆Z(y)
∆Z(x) = (x1y0 – x 0y0)
∆Z(y) = (x1y1 – x1y0 )
∆Z = Z1 – Z0 = (x1y1 – x0y0)
Trư ng h p phân tích bi n ng ch tiêu bình quân ta ti n hành như sau:
- Trư c h t tính ch tiêu bình quân
Σxifi fi
x = hay x = Σxifi v i fi =
Σfi Σfi
Trong ó: xi - Các s bình quân t
fi - T n s
Ch tiêu bình quân kỳ g c
Σx0f0
x0 =
Σf0
Ch tiêu bình quân kỳ gi nh
Σx0f1
x01 =
Σf1
Ch tiêu bình quân kỳ báo cáo
Σx1f1
x1 =
Σf1
- Tính các ch s :
Ch s c u thành kh bi n

x1 Σx1f1 Σx0f0
Icn = = :
x0 Σf1 Σf0
Ch s c nh k t c u


24
x1 Σx1f1 Σx0f1
Ic = = :
x01 Σf1 Σf1
Ch s nh hư ng k t c u

x01 Σx0f1 Σx0f0
In = = :
x0 Σf1 Σf0


- Xác nh m c nh hư ng các nhân t
nh hư ng k t c u

Σx0f1 Σx0f0
( x01 - x0) = -
Σf1 Σf0


nh hư ng nhân t thành ph n
Σx1f1 Σx0f1
(x1 - x01) = -
Σf1 Σf1
T ng nh hư ng
Σx1f1 Σx0f0
(x1 - x0) = -
Σf1 Σf0


1.9.3 Phương pháp liên h
M i k t qu kinh doanh u có m i liên h v i nhau gi a các m t, các b ph n... lư ng hoá
các m i quan h ó, trong phân tích kinh doanh s d ng các cách liên h ph bi n như liên h cân i,
liên h tr c tuy n và liên h phi tuy n.
Liên h cân i có cơ s là s cân b ng v lư ng gi a 2 m t c a các y u t và quá trình kinh
doanh: Gi a t ng s v n và t ng s ngu n v n; gi a nhu c u và kh năng thanh toán; gi a thu v i chi
và k t qu kinh doanh...M i liên h cân i v n có v lư ng c a các y u t ... d n n s cân b ng c
v m c bi n ng (chênh l ch) v lư ng gi a các m t c a các y u t và quá trình kinh doanh.
Liên h tr c tuy n: là m i liên h theo m t hư ng xác nh gi a các ch tiêu phân tích. Ch ng
h n, l i nhu n có quan h cùng chi u v i s n lư ng s n ph m d ch v tiêu th , giá bán có quan h
ngư c chi u v i giá thành... Trong m i liên h tr c tuy n này, theo m c ph thu c gi a các ch tiêu
có th phân thành 2 lo i quan h ch y u:
- Liên h tr c ti p gi a các ch tiêu như gi a l i nhu n v i giá bán, giá thành... Trong nh ng trư ng
h p này các m i liên h không qua m t ch tiêu liên quan nào: giá bán tăng (ho c giá thành gi m) s
làm l i nhu n tăng...
- Liên h gián ti p là quan h gi a các ch tiêu trong ó m c ph thu c gi a chúng ư c xác nh
b ng m t h s riêng



25
Liên h phi tuy n: là m i liên h gi a các ch tiêu trong ó m c liên h không ư c xác nh
theo t l và chi u hư ng liên h luôn luôn bi n i. Trong trư ng h p này, m i liên h gi a ch tiêu
phân tích (hàm s ) v i các nhân t (bi n s ) thư ng có d ng hàm lu th a. quy v hàm tuy n tính
s d ng các thu t toán như phép Loga, b ng tương quan và chương trình chu n t c... Cũng có th
dùng vi phân hàm s c a gi i tích toán h c xác nh nh hư ng c a các nhân t n m c bi n ng
c a ch tiêu phân tích.
1.9.4 Phương pháp tương quan h i quy
1. Phương pháp tương quan ơn
M i liên h gi a ch tiêu nhân t v i ch tiêu phân tích ho t ng kinh doanh c a doanh nghi p
thư ng có quan h t l thu n ho c quan h t l ngh ch.
* Trư ng h p t n t i m i quan h t l thu n gi a ch tiêu nhân t v i ch tiêu phân tích
ây là m i quan h theo m t hư ng xác nh gi a ch tiêu nhân t v i ch tiêu phân tích. Trư ng
h p này s d ng hàm h i quy d ng Yx = a + b.x
Trong ó: Yx - Ch tiêu phân tích
x - Ch tiêu nhân t
a, b – Các tham s
K t h p v i n l n quan sát, ta có: S = ∑ (Y - Yx )2 min
L y ào hàm riêng theo a và b ta có h phương trình chu n t c xác nh các tham s a, b.
na + b∑x = ∑y
a ∑ x + b ∑ x 2 = ∑ xy


Sau khi xác nh ư c các tham s a, b ưa v công th c phân tích Yi = a + b xi
Trong ó Yi - ch tiêu phân tích
xi - Ch tiêu nhân t
Ví d : M t ơn v xây d ng công th c phân tích chi phí ho t ng kinh doanh theo 2 y u t nh
phí (chi phí c nh) và bi n phí (chi phí bi n i). ơn v ã thu th p n l n quan sát th c nghi m v i
x - s n lư ng s n ph m d ch v ; y - t ng chi phí ho t ng kinh doanh tương ng. T ng chi phí nh
phí c a ơn v áp ng trong ph m vi phù h p t 60.000 n 100.000 s n ph m d ch v m i năm. Sau
khi tính toán, xác nh các tham s a, b ta có công th c phân tích:
Y = 900.000 + 20 x
Căn c vào công th c phân tích, k t h p v i ph m vi phù h p s n lư ng s n ph m d ch v s n
xu t cung c p, có th xây d ng k ho ch linh ho t phân tích chi phí ho t ng kinh doanh tương ng
v i t ng m c ho t ng
B ng 1.2 B ng phân tích b ng phương pháp tương quan ơn
S n lư ng s n ph m T ng nh phí T ng bi n phí T ng chi phí kinh
d ch v doanh (Y) 103 ng
(a) 103 ng (bx) 103 ng
60.000 900.000 1.200.000 2.100.000



26
70.000 900.000 1.400.000 2.300.000
80.000 900.000 1.600.000 2.500.000
90.000 900.000 1.800.000 2.700.000
100.000 900.000 2.000.000 2.900.000


Qua b ng phân tích cho th y:
- S n lư ng s n ph m d ch v tăng ho c gi m thì t ng chi phí kinh doanh cũng tăng ho c gi m theo
cùng m t t l nh t nh
- N u ơn v c n s n xu t cung c p s n lư ng s n ph m d ch v bao nhiêu thì lúc ó có th xác nh
t ng chi phí kinh doanh tương ng. Gi s ơn v d ki n s n xu t cung c p 85.000 s n ph m d ch v ,
khi ó t ng chi phí cho ho t ng kinh doanh s là Y = 900.000 + 20 x 850.000 = 2.600.000 ngàn
ng
* Trư ng h p t n t i quan h ngh ch gi a ch tiêu phân tích v i ch tiêu nhân t : có nghĩa là ch tiêu
nhân t có quan h thu n v i i lư ng ngh ch o c a ch tiêu phân tích. Trong trư ng h p này có th
s dùng hàm tương quan h i quy có d ng Yx = a + b/x
K t h p v i n l n quan sát, ta có: S = ∑ (Y - Yx )2 min
L y ào hàm riêng theo a và b ta có h phương trình chu n t c xác nh các tham s a, b.
na + b ∑ 1/x = ∑ y
a ∑ x + b ∑ 1/x 2 = ∑ y/x
Sau khi xác nh ư c các tham s a, b ưa v công th c phân tích Yi = a + b/xi
Trong ó Yi - ch tiêu phân tích
xi - Ch tiêu nhân t
2. Phương pháp tương quan b i
Phương pháp tương quan b i ư c ti n hành theo trình t sau
- Xác nh các ch tiêu nhân t (x1 , x2 , ................... x n)

- Tính các ch tiêu c n thi t cho phân tích


+ S bình quân: Ch tiêu phân tích – Y
Các ch tiêu nhân t - xi
+ Phương sai: Ch tiêu phân tích – δ2y
Các ch tiêu nhân t - δ2xi
+ l ch chu n: Ch tiêu phân tích – δy
Các ch tiêu nhân t - δxi
+ H s bi n thiên: Ch tiêu phân tích – Vy
Các ch tiêu nhân t - Vi



27
K t qu tính toán l p thành b ng
B ng 1.3 B ng tính các ch tiêu c n thi t cho phân tích b ng phương pháp tương quan b i
Ch tiêu S bình quân Phương sai l ch chu n H s bi n thiên
Y Y δ2y δy Vy


x1 x1 δ2x1 δx1 Vx1


x2 x2 δ2x2 δx2 Vx2


........................... .......................... ............................. ............................. .............................
......................... ......................... ............................ ............................ ............................
xk xn δ2xk δxk Vxk




Qua b ng k t qu tính toán cho th y n u nhân tôa nào bi n ng l n nh t s tác ng m nh m
nh t n ch tiêu phân tích.
- Tính h s tương quan c p:
xi xj - xi xj
r xixj =
δxi δxj

- L p ma tr n h s tương quan c p

B ng 1.4 B ng ma tr n h s tương quan c p cho phân tích b ng phương pháp tương quan b i

Y x1 x2 .............. xi ........... xk
Y 1
x1 r x1y 1
x2 r x2y r x2x1 1
.............. ................ ................ .............. .............. ............. ............... .............
xi r xiy r xix1 r xix2 1
................ ................. .............. .............. ............ .............. ................. ...........
xk r xky r xkx1 r xkx2 r xkxi 1

Qua b ng, lo i b nh ng nhân t x không có nh hư ng n ch tiêu phân tích Y. Ngoài ra cũng
lo i b m t trong hai nhân t x mà có m i liên h tương quan không ch t ch v i nahu, ch c n phân
tích m t nhân t là .
- L p h phương trình chu n xác nh các tham s

na0 + a1 ∑x1 + a2 ∑x2 + a3 ∑x3 + ................ + ak ∑xk = ∑y
2
a0∑x1 + a1 ∑x 1 + a2 ∑x1x2 + a3 ∑x1x3 + ............. + ak ∑x1xk = ∑x1 y
a0∑x2 + a1 ∑x1x2 + a2 ∑x22 + a3 ∑x2x3 + ............. + ak ∑x2xk = ∑x2 y
.......................................................................................................
a0∑xk + a1 ∑x1xk + a2 ∑x2xk + a3 ∑x3xk + ............. + ak ∑x2 k = ∑x1 y




28
Gi i h phương trình tìm các tham s và l p phương trình phân tích m i quan h gi a ch tiêu
phân tích Y v i các ch tiêu nhân t xi ( i = 1,2 ...k)
Y = a0 + a1x1 + a2x2 + ..............+ akxk
Trong ó: Y - ch tiêu phân tích
a0 - M c nh hư ng c a các nhân t khác ngoài nhân t ang xét
ai (i = 1,2 ...k) - M c nh hư ng c a t ng nhân t n ch tiêu phân tích
N u a > 0 là nh hư ng thu n
a < 0 là nh hư ng ngh ch
|a| càng g n 1 thì nh hư ng c a các ch tiêu nhân t n ch tiêu phân tích càng l n
- Tính h s tương quan b i


R = 1 −
∑ ( y − y x1 x 2 ... x n
) 2


y x 1 x 2 .. x n
∑ ( y − y ) 2



H s tương quan b i ph n ánh m c nh hư ng t ng h p c a các nhân tôa t x1 n xk n ch
tiêu phân tích Y
- Tính các h s xác nh riêng ph n và xác nh chung
H s xác nh riêng ph n:
ai ( yxi - y xi )
ki = (i = 1,2 ....k)
δ2y

H s xác nh chung: Ki = ∑ki (i = 1,2 ....k)
- Tính các h s co giãn
xi
Ei = ai
Y
Ch tiêu này ph n ánh m c bi n ng c a t ng nhân t n ch o tiêu phân tích n u có 1 %
tăng lên.
hi u rõ b n ch t c a phương pháp này, tác gi xin ưa ra m t ví d c th v phân tích các
nhân t nh hư ng n năng su t lao ng theo s li u gi nh.
B ng 1.5 Năng su t lao ng và các nhân t nh hư ng

Y x1 x2 x3 x4 x5
3
ơn v Tri u ng Tri u ng % 10 /gi Tri u ng %
Năm máy

1995 3,81 2,74 21,4 8,57 7,46 41,6

1996 3,36 2,73 21,7 8,31 7,57 33,1

1997 3,66 2,95 23,0 8,08 7,98 33,1




29
1998 4,12 2,82 23,3 7,98 8,15 37,7
1999 4,07 2,74 23,2 8,85 8,45 35,0
2000 3,86 4,34 20,3 8,85 7,26 36,4
2001 3,65 5,88 25,1 7,29 7,04 37,3
2002 3,45 6,41 25,1 6,97 7,18 33,1
2003 3,86 8,08 26,9 6,97 7,82 27,9
2004 4,45 8,00 28,0 8,03 7,75 31,2
2005 4,47 7,00 22,3 9,97 7,51 33,1
2006 4,44 7,08 24,1 9,18 7,95 40,4
2007 5,02 6,13 27,4 9,22 8,65 37,8


Trong ó: Y – Ch tiêu phân tích (Năng su t lao ng)
x1 - Ch tiêu nhân t (M c trang b thi t b cho m t lao ng)
x2 - Ch tiêu nhân t (H s m nhi m thi t b c a lao ng)
x3 - Ch tiêu nhân t (Năng su t thi t b s n xu t)
x4 - Ch tiêu nhân t (Ti n lương bình quân c a m t lao ng)
x5 - Ch tiêu nhân t (T l v n lưu ng so v i v n kinh doanh)
ti n hành phân tích c n th c hi n theo trình t sau:
1/ Tính các ch tiêu phân tích: K t qu tính ưa vào b ng
B ng 1.6 K t qu tính các ch tiêu phân tích các nhân t nh hư ng n năng su t lao ng
Ch tiêu ơn v tính S bình quân Phương sai l ch chu n H s bi n thiên
Y Tr. ng 4,01692 0,20695 0,4549 11,32
x1 Tr. ng 5,14615 4,25797 2,0635 40,09
x2 % 24,01538 5,35669 2,3144 9,63
x3 103 /G.máy 8,32846 0,76605 0,8752 10,50
x4 Tr. ng 7,75153 0,20830 0,4564 5,88
x5 % 36,05384 20,44677 4,5218 12,54


2/ Tính các h s tương quan c p và l p ma tr n h s tương quan c p: K t qu tính ưa vào b ng
B ng 1.7 B ng ma tr n h s tương quan c p
Y x1 x2 x3 x4 x5

Y 1
x1 0,4151 1
x2 0,4361 0,7071 1
x3 0.6201 -0,4411 -0,3553 1


30
x4 0,6191 -0,1483 -0,3035 0,3539 1
x5 0,1924 -0,5236 -0,3978 0,4751 0,2971 1


T k t qu trên cho th y:
- M i liên h gi a NSL và năng su t thi t b khá ch t ch r = 0,6201
- M i liên h gi a NSL và t l v n lưu ng so v i v n kinh doanh l ng l o nh t r = 0,1924
3/ L p h phương trình chu n và gi i h phương trình này, tính ư c các h s h i quy
a0 = 0,084454
a1 = 0,039271
a2 = 0,109307
a3 = 0,383272
a4 = 0,188809
a5 = 0,008837
Phương trình h i quy th c nghi m v năng su t lao ng
Y = 0,084454 + 0,039271a1 + 0,109307a2 + 0,383272a3 + 0,188809a4 + 0,008837a5
Trong ó:
a0 - M c nh hư ng c a các nhân t khác, ngoài các nhân t ã phân tích
a1 - M c nh hư ng th c t c a trang thi t b s n xu t cho m t lao ng ên năng su t lao
ng. C m t tri u ng tăng lên c a vi c trang thi t b s n xu t cho m t lao ng thì năng su t lao
ng tăng lên 39.271 ng
a2 - M c nh hư ng th c t c a h s m nhi m thi t b c a lao ng n năng su t lao
ng. N u tăng lên 1% v h s m nhi m thi t b c a lao ng thì năng su t lao ng tăng lên
10.931 ng
a3 - M c nh hư ng th c t c a năng su t thi t b n năng su t lao ng. N u năng su t thi t
b tăng ư c 1000 ng cho m t gi máy thì năng su t lao ng tăng lên 383.272 ng
a4 - M c nh hư ng th c t c a ti n lương bình quân n năng su t lao ng. N u ti n lương
bình quân tăng lên 1000 ng thì năng su t lao ng tăng lên 188.000 ng
a5 - M c nh hư ng th c t c a t tr ng v n lưu ng so v i v n kinh doanh n năng su t
lao ng. N u tăng lên 1% t tr ng v n lưu ng so v i v n kinh doanh, loàm cho năng su t lao ng
tăng lê 8.837 ng.
4/ Tính h s tương quan b i: R = 0,9030
Như v y, h s nh hư ng t ng h p c a c 5 nhân t trên n năng su t lao ng b ng 0,9030
5/ Tính các ch tiêu phân tích
- Các h s riêng ph n và h s xác nh chung
K1 = 0,0733
K2 = 0,2417



31
K3 = 0,4552
K4 = 0,1162
K5 = 0,0152

K = 0,9016
Mô hình trên cho th y, phân tích 5 nhân t nh hư ng n năng su t lao ng chi m 90,16%,
còn 9,84% là do nh hư ng c a các nhân t khác mà ta không nghiên c u, phân tích ây. Trong ó,
năng su t thi t b nh hư ng r t l n n năng su t lao ng.
- Tính các h s co dãn
E1 = 0,0499
E2 = 0,6516
E3 = 0,7339
E4 = 0,3627
E5 = 0,0718
Các h s trên ph n ánh m c bi n ng c a t ng nhân t nh hư ng n s bi n ng năng
su t lao ng:
+ N u trang thi t b s n xu t cho m t lao ng tăng lên 1% thì s làm cho năng su t lao ng
tăng lên 0,0499%
+N uh s m nhi m thi t b c a lao ng tăng lên 1% s làm cho năng su t lao ng tăng
lên 0,6516%.




32
CHƯƠNG 2
PHÂN TÍCH K T QU HO T NG KINH DOANH

2.1. K T QU HO T NG KINH DOANH VÀ YÊU C U PHÂN TÍCH
Trong t ng th i kỳ ho t ng kinh doanh, k t qu kinh doanh là m c tiêu m i ho t ng c a
doanh nghi p. ây là i u ki n t n t i và phát tri n doanh nghi p. Chính vì v y c n ph i phân tích,
ánh giá k t qu ho t ng kinh doanh tìm ra nguyên nhân tác ng n k t qu kinh doanh (tác
ng tr c ti p và tác ng gián ti p).
K t qu ho t ng kinh doanh c a doanh nghi p ư c bi u hi n b ng h th ng ch tiêu (ch tiêu
hi n v t và ch tiêu giá tr ). Phân tích k t qu ho t ng kinh doanh giúp cho doanh nghi p có ư c
các thông tin c n thi t ra nh ng quy t nh i u ch nh k p th i nh ng b t h p lý nh m t ư c
m c tiêu ho t ng kinh doanh trong quá trình i u hành quá trình kinh doanh.
Phân tích k t qu ho t ng kinh doanh bao g m phân tích v s n lư ng, ch t lư ng s n ph m
d ch v ; doanh thu kinh doanh. ây là m t giai o n h t s c quan tr ng b i vì thông qua vi c phân
tích k t qu ho t ng kinh doanh k t h p v i phân tích i u ki n ho t ng kinh doanh s ánh giá
ư c hi u qu ho t ng kinh doanh.
Phân tích k t qu ho t ng kinh doanh c n ph i áp ng các yêu c u sau ây:
- Ph i phân tích ư c tình hình hoàn thành l n lư t các ch tiêu ph n ánh k t qu ho t ng kinh
doanh.
- Ph i phân tích ư c nguyên nhân và m c nh hư ng c a các nhân t n vi c hoàn thành
các ch tiêu k t qu ho t ng kinh doanh.
C th :
* V i ch tiêu hi n v t (hi n v t quy ư c) ph i phân tích ư c:
+ Tình hình th c hi n s n lư ng, ch t lư ng s n ph m d ch v nói chung và t ng s n ph m d ch
v nói riêng.
+M c m b o tho mãn nhu c u c a n n kinh t và c a nhân dân v truy n ưa tin t c.
+ Thay i v s n lư ng s n ph m d ch v có nh hư ng gì và nh hư ng như th nào n ho t
ng kinh doanh.
+ Nguyên nhân và m c nh hư ng c a các nhân t n k t qu ho t ng kinh doanh.
* V i ch tiêu giá tr ph i phân tích, ánh giá ư c:
+ Tình hình th c hi n doanh thu kinh doanh
+ Nhân t và m c nh hư ng c a các nhân t n doanh thu kinh doanh.
+ xu t ư c bi n pháp nh m tăng doanh thu ho t ng kinh doanh.

2.2 PHÂN TÍCH K T QU HO T NG KINH DOANH
2.2.1 Phân tích khái quát k t qu ho t ng kinh doanh
1. Phân tích tình hình th c hi n nhi m v ho t ng kinh doanh




33
B ng phương pháp so sánh i chi u, ti n hành so sánh các ch tiêu kỳ phân tích v i các ch tiêu
nhi m v kinh doanh. Tuỳ theo m c ích yêu c u có th s d ng các ch tiêu ph n ánh k t qu ho t
ng kinh doanh khác nhau. Ch ng h n i v i doanh nghi p Bưu chính vi n thông có th s d ng
các ch tiêu như doanh thu phát sinh, thuê bao phát tri n, t ng s máy trên m ng lư i, m t máy/100
dân, thuê bao Internet, m t thuê bao Internet/ 100 dân, n p ngân sách...
thu n ti n, vi c so sánh i chi u ư c th c hi n b ng hình th c b ng
B ng 2.1 B ng phân tích tình hình th c hi n nhi m v k ho ch kinh doanh
T/T Ch tiêu ơn v tính K ho ch Th c hi n So sánh
+(-) %
1
2
3
4
5
6
7
.
.
2. Phân tích quy mô k t qu ho t ng kinh doanh
Quy mô k t qu ho t ng kinh doanh cũng ư c ánh giá b ng phương pháp so sánh i chi u
v i các ch tiêu ph n ánh k t qu ho t ng kinh doanh. thu n ti n, vi c so sánh i chi u ư c
th c hi n b ng hình th c b ng
B ng 2.2 B ng phân tích quy mô ho t ng kinh doanh
Th c Kỳ phân tích So sánh
hi n kỳ
T/T Ch tiêu ơn v K Th c K Th c
trư c
tính ho ch hi n ho ch hi n
1
2
3
4
5
6
7
.
.




34
3. Phân tích t c tăng trư ng k t qu ho t ng kinh doanh
Trong ho t ng kinh doanh, các doanh nghi p không ch quan tâm n s t n t i trong t ng
th i kỳ, mà i u c t y u là s tăng trư ng. Vì v y, m c tăng trư ng quy t nh s t n t i lâu dài
c a doanh nghi p trên th trư ng. ánh giá c n s d ng các ch tiêu ph n ánh t c phát tri n ho t
ng kinh doanh. Có 2 lo i ch tiêu
- T c phát tri n nh g c: Là t c phát tri n tính theo m t kỳ g c n nh, thư ng là th i kỳ ánh
d u s ra i hay bư c ngo t kinh doanh c a doanh nghi p g n v i chi n lư c phát tri n kinh doanh
c a doanh nghi p.
-T c phát tri n liên hoàn: Là t c phát tri n hàng năm (kỳ), kỳ này so v i kỳ trư c li n ó.
Khi phân tích trong c th i kỳ tương i dài, t c phát tri n nh g c và t c phát tri n liên
hoàn thư ng ư c phân tích k t h p trong m i quan h v i chi n lư c phát tri n kinh doanh c a
doanh nghi p cũng như di n bi n th c t trong chu kỳ s ng c a s n ph m d ch v . thu n ti n, vi c
phân tích ư c th c hi n b ng hình th c b ng
B ng 2.3 B ng phân tích t c tăng trư ng ho t ng kinh doanh
T/T Ch tiêu 2004 2005 2006
I T c tăng trư ng nh góc
1 ........................................
2 ..........................................
3 ...........................................
.
.
II T c tăng trư ng liên hoàn
1
2
3
.
.


2.2.2 Phân tích s n lư ng s n ph m d ch v
ư c th c hi n theo trình t sau:
- So sánh s n lư ng s n ph m d ch v th c t th c hi n v i s n lư ng s n ph m d ch v k
ho ch (kỳ trư c) theo t ng lo i s n ph m d ch v ch y u. Vi c so sánh i chi u ư c ti n hành c
s tuy t i và s tương i.
V i s tuy t i: ∆qi = qi1 – qi0
V i s tương i: qi1
iq =
qi0



35
Khi so sánh, n u s n ph m d ch v ch y u t ho c vư t k ho ch thì ư c ánh giá hoàn thành
k ho ch. N u có m t lo i s n ph m d ch v ch y u nào ó không hoàn thành thì ơn v , doanh
nghi p ư c ánh giá không hoàn thành k ho ch, không ư c l y s n ph m d ch v hoàn thành k
ho ch bù tr .
Tuỳ theo c i m, lo i hình ơn v , doanh nghi p mà có nh ng s n ph m d ch v ch y u khác
nhau.
- Tìm nguyên nhân và m c nh hư ng c a các nhân t n s n lư ng s n ph m d ch v th c
hi n. Trong th c t có th có các nguyên nhân như công tác xây d ng k ho ch (chưa phù h p v i yêu
c u c a khách hàng, chưa sát v i th c t ..); có th do giá thay i (giá thay i làm cho nhu c u thay
i. Thông thư ng giá gi m thì nhu c u tăng); do m r ng quy mô kinh doanh (th hi n v s lư ng
lao ng, thi t b m ng lư i, giá tr tài s n...); cũng có th do s c g ng n l c c a doanh nghi p, ơn
v ...
- xu t các bi n pháp nh m i u ch nh k ho ch, tăng cư ng công tác qu n lý k ho ch..
thu n ti n, vi c phân tích cũng ư c th c hi n b ng hình th c b ng.
2.2.3 Phân tích doanh thu ho t ng kinh doanh
1. Doanh thu ho t ng kinh doanh
Theo ch k toán m i và theo thông tư s 76TC/TCDN ban hành ngày 15/11/1996 v hư ng d n
ch d qu n lý doanh thu quy nh doanh thu các doanh nghi p Nhà nư c bao g m: Doanh thu t ho t
ng kinh doanh và doanh thu t ho t ng khác.
Ngày 25/10/2000 theo quy t nh s 167/2000/Q -BTC ã s a i b sung các thông tư trư c ây
và thông tư 89/2002/TT-BTC ngày 09/12/2002 c a B Tài chính thì báo cáo k t qu ho t ng kinh
doanh th hi n theo m u và bao g m:
* Doanh thu t ho t ng kinh doanh
Doanh thu t ho t ng kinh doanh là toàn b s ti n bán s n ph m, hàng hoá, cung ng, d ch v
sau khi tr các kho n thu thanh toá, gi m giá hàng bán, hàng bán b tr l i (n u có ch ng t h p l ) và
ư c khách hàng ch p nh n thanh toán (không phân bi t ã thu hay chưa thu ti n).
Doanh thu t ho t ng kinh doanh c a doanh nghi p còn bao g m:
+ Các kho n tr giá, ph thu theo quy nh Nhà nư c s d ng cho doanh nghi p i v i hàng
hoá, d ch v c a doanh nghi p tiêu th trong kỳ ư c Nhà nư c cho phép
+ Giá tr các s n ph m, hàng hoá em bi u, t ng ho c tiêu dùng trong n i b doanh nghi p.
Doanh thu t ho t ng kinh doanh i v i doanh nghi p Bưu chính vi n thông bao g m
- Doanh thu t ho t ng kinh doanh và ph c v : doanh thu v cung c p d ch v , ti n bán s n
ph m, hàng hoá, cung ng, ho t ng c a Công ty tài chính, c a các ơn v s nghi p có thu và cung
c p các d ch v khác sau khi tr (-) các kho n gi m giá hàng bán, hàng bán b tr l i; thu t tr c p,
tr giá c a Nhà nư c khi th c hi n các nhi m v cung c p hàng hoá, d ch v theo yêu c u c a Nhà n-
ư c và ph thu do Nhà nư c quy nh.
- Doanh thu kinh doanh khác: là doanh thu c a các ơn v ư c thành l p th c hi n các ho t
ng kinh doanh khác, ư c h ch toán riêng, ch ng h n như doanh nghi p Bưu chính vi n thông là
các ho t ng kinh doanh khác ngoài d ch v Bưu chính Vi n thông như tư v n, thi t k , xây l p các
công trình XDCB; Kinh doanh phát tri n ph n m m tin h c; Bán hàng hoá và các các ho t ng kinh



36
doanh khác ngoài d ch v BCVT ư c cơ quan có th m quy n c a Nhà nư c và T p oàn BCVT Vi t
nam cho phép.
- Doanh thu ho t ng tài chính: Doanh thu t các ho t ng u tư tài chính bao g m các
kho n thu:
+ T các ho t ng liên doanh liên k t; góp v n c ph n; lãi ti n g i, ti n cho vay (tr ti n lãi
phát sinh t ngu n v n vay u tư xây d ng cơ b n); ti n lãi tr ch m c a vi c bán hàng tr góp;
ti n h tr lãi su t ti n vay c a Nhà nư c trong kinh doanh (n u có); thu t ho t ng mua bán
ch ng khoán (trái phi u, tín phi u, c phi u)...
+ T ho t ng như ng bán ngo i t ho c thu nh p v chênh l ch t giá nghi p v ngo i t theo
quy nh c a B Tài chính;
+ Hoàn nh p s dư d phòng gi m giá ch ng khoán;
+ Ti n cho thuê tài s n i v i ơn v cho thuê tài s n không ph i là ho t ng kinh doanh thư ng
xuyên.
* Thu nh p t các ho t ng khác: là ngu n thu t các ho t ng bán v t tư, hàng hoá, tài s n dôi
th a; bán công c , d ng c ã phân b h t giá tr , b hư h ng ho c không c n s d ng; các kho n ph i
tr nhưng không tr ư c vì nguyên nhân t phía ch n ; thu chuy n như ng, thanh lý tài s n, n khó
òi ã xoá nay thu h i ư c; hoàn nh p các kho n d phòng gi m giá hàng t n kho, kho n d phòng
n ph i thu khó òi ã trích vào chi phí c a năm trư c nhng không s d ng h t; hoàn nh p s dư chi
phí trích trư c v b o hành hàng hoá, s n ph m, công trình và h ng m c công trình khi h t th i h n
b o hành; các chi phí trích trư c (n u có) l n h n s th c chi (tr chi phí trích trư c v s a ch a tài
s n c a 4 lo i tài s n c nh c thù); thu t cho thuê ho c chuy n quy n s h u trí tu ; thu t ti n
ph t vi ph m H p ng kinh t ; thu v chi t kh u thanh toán; các kho n thu ph i n p (tr thu thu
nh p doanh nghi p) ư c Nhà n c gi m và các kho n thu b t thư ng khác.
2. Phân tích doanh thu ho t ng kinh doanh
* Phân tích chung v doanh thu
Khi phân tích s d ng phương pháp so sánh i chi u (so sánh tr c ti p và so sánh liên h .
- So sánh tr c ti p (so sánh gi n ơn) nh m cho th y m c th c hi n nhi m v v doanh thu
và t c tăng trư ng. Tuy nhiên cách so sánh này không cho bi t m c th c hi n doanh thu
có h p lý và phù h p hay không.
Dt1
= x 100
Dt0
- So sánh liên h : cách so sánh này cho th y m c th c hi n doanh thu có h p lý và phù h p
v i chi phí b ra hay không.
Dt1
= x 100
Dt0. Ic
Cp1
Trong ó Ic – T l th c hi n v chi phí kinh doanh; Ic =
Cp0
Cp1 ; Cp0 – Chi phí ho t ng kinh doanh kỳ phân tích (th c hi n) và kỳ g c (k ho ch)
V i ơn v thành viên, cách th c phân tích cũng tương t , nghĩa là cũng s d ng phương pháp so
sánh i chi u (so sánh tr c ti p và so sánh liên h ) phân tích.


37
* Phân tích m c nh hư ng c a các nhân t n doanh thu
Khi phân tích s d ng phương pháp lo i tr xác nh m c nh hư ng c a các nhân t n
doanh thu. Ch ng h n v i doanh nghi p BCVT khi phân tích nh hư ng các nhân t n doanh thu
kinh doanh d ch v BCVT, c n xem xét cách th c thu cư c phân tích. N u thu cư c theo d ch v
riêng l thì căn c vào công th c xác nh doanh thu cư c xác nh m c nh hư ng c a các
nhân t
Dtc = Σqi pib/q
Trong ó: qi – S n lư ng s n ph m d ch v i
pib/q – M c cư c bình quân c a s n ph m d ch v i, pib/q = Σγipi
B ng các phương pháp lo i tr có th xác nh m c nh hư ng c a các nhân t n doanh thu
cư c. (trong trư ng h p này s d ng phương pháp s chênh l ch).
- M c nh hư ng c a nhân t s n lư ng và k t c u s n ph m d ch v ( qi, γi)

∆Dtc (γi,qi) = Σ∆qi pib/q0
- M c nh hư ng c a nhân t m c cư c bình quân (pi)
∆Dtc (pib/q) = Σqi1 ∆pib/q

- M c nh hư ng c a nhân t k t c u s n ph m d ch v i (γi)
∆Dtc (γi) = Σqi1 ∆pib/q(γi)
- M c nh hư ng c a nhân t m c cư c s n ph m d ch v pi
∆Dtc (pi) = Σqi1 ∆pib/q(pi)
N u thu cư c dư i d ng thuê bao thì công th c doanh thu như sau: Dtc = Ntb . ptb. B ng các
phương pháp lo i tr , có th xác nh m c nh hư ng c a nhân t s thuê bao và m c cư c thuê
bao n doanh thu cư c.
V i các lo i doanh thu khác khi phân tích cũng căn c vào công th c xác nh ti n hành xác
nh m c nh hư ng c a các nhân t .
hi u rõ b n ch t v n , chúng tôi xin ưa ra ví d sau
Hãy phân tích tình hình th c hi n k ho ch v doanh thu và xác nh m c nh hư ng c a các
nhân t n doanh thu c a m t ơn v theo s li u sau (s li u gi nh)
B ng 2.4 Tình hình th c hi n k ho ch doanh thu
S n lư ng Giá bán Doanh thu
( 1000 s n ph m ) ( /s n ph m) ( Tri u ng )
Lo i d ch v K Th c K Th c K Th c
ho ch hi n ho ch hi n ho ch hi n


1. S n ph m A 200 173 15.700 15400 3.140 2664,2
2. S n ph m B 5500 5750 1.300 1200 7.150 6900
3. S n ph m C 500 528 3.200 3000 1.600 1584




38
I. Phân tích tình hình th c hi n k ho ch v doanh thu
1. Tính t ng doanh thu
- Kỳ k ho ch: 3.140 + 7.150 + 1.600 = 11.890 tri u ng
- Kỳ th c hi n: 2.664,2 + 6.900 + 1584 = 11.148,2 tri u ng
2. So sánh:
- B ng s tuy t i: 11.148,2 - 11.890 = - 741,8 tri u ng, t c là so v i k ho ch ra ơn v
th c hi n th p hơn 741,8 tri u ng (không hoàn thành k ho ch doanh thu ra)
- B n s tương i:
11.148,2
.100 = 93,76%
11.890
t c là so v i k ho ch ra ơn v ch th c hi n t 93,76% (không hoàn thành6,24%)

II. Xác nh m c nh hư ng c a các nhân t n doanh thu (s d ng phương pháp thay th liên
hoàn)
1. Nhân t s n lư ng
- Phép th 1: = (173x15700).103 + (5750x1300).103 + (528x3200).103 = 11880,7 tri u ng
- Phép th 2: = 11890 tri u ng
M c nh hư ng c a nhân t s n lư ng n doanh thu c a ơn v :
= 11880,7 - 11890 = - 9,3 tri u ng, t c là do s n lư ng th c hi n gi m so v i
k ho ch ra nên làm gi m doanh thu ơn v 9,3 tri u ng
2. Nhân t giá bán
- Phép th 1: = 11148,2 tri u ng
- Phép th 2: = 11880,7 tri u ng
M c nh hư ng c a nhân t giá bán n doanh thu c a ơn v :
= 11148,2 - 11880,7 = - 732,5 tri u ng, t c là do giá bán gi m so v i k hoach ã
làm doanh thu c a ơn v gi m 732,5 tri u ng
3. T ng nh hư ng c a 2 nhân t :
-9,3 - 732,5 = - 741,8 tri u ng, t c là do không hoàn thành s n lư ng theo k
ho ch ra và do giá bán không như k ho ch ã làm cho doanh thu c a ơn v gi m 741,8 tri u
ng.
2.3 PHÂN TÍCH CH T LƯ NG S N PH M D CH V
2.3.1 M c ích và ch tiêu phân tích
Ho t ng kinh doanh trong i u ki n n n kinh t th trư ng, nâng cao ch t lư ng nói chung,
nâng cao ch t lư ng s n ph m d ch v nói riêng là m t yêu c u h t s c quan tr ng. Chính vì v y, các
doanh nghi p, các ơn v ph i thư ng xuyên ti n hành phân tích, ánh giá tình hình ch t lư ng s n
ph m d ch v .
M c ích ch y u c a phân tích ch t lư ng s n ph m d ch v là tìm nguyên nhân và ưa ra các
bi n pháp nh m không ng ng nâng cao ch t lư ng s n ph m d ch v . Khi phân tích c n chú ý c thù


39
c a ho t ng kinh doanh, nh ng c thù này nh hư ng n ch t lư ng c a s n ph m d ch v , ó là
tính vô hình c a s n ph m d ch v , quá trình kinh doanh mang tính dây chuy n, g n li n gi a s n xu t
và tiêu th s n ph m d ch v , t i tr ng dao ng không u theo th i gian và không gian.
Tiêu chu n ch t lư ng s n ph m d ch v ư c quy nh riêng cho t ng lo i, tuỳ thu c là s n
ph m d ch v nào. Ch ng h n như v i s n ph m d ch v bưu chính ch tiêu ch t lư ng có th là an
toàn, th i gian (t c ), tuân theo quy trình khai thác, khi u n i c a khách hàng... V i d ch v i n
tho i ( i n tho i trên m ng vi n thông c nh m t t, m ng vi n thông di ng m t t; d ch v i n
tho i VoIP); d ch v truy nh p Internet (truy nh p gián ti p qua m ng vi n thông c nh m t t, k t
n i và ADSL) cũng có các ch tiêu ch t lư ng khác nhau. B n c có th tham kh o các ch tiêu ch t
lư ng d ch v Bưu chính, Vi n thông trong môn h c Th ng kê doanh nghi p.
2.3.2 Phân tích ch t lư ng s n ph m d ch v theo ch tiêu hi n v t
ti n hành phân tích c n ph i tính các ch tiêu:


T l s n ph m S lư ng s n ph m d ch v vi ph m ch t lư ng
d ch v vi ph m =
ch t lư ng T ng s s n ph m d ch v


T l s n ph m S lư ng s n ph m d ch v m b o ch t lư ng
d ch v mb o =
ch t lư ng T ng s s n ph m d ch v


Hai ch tiêu này ph i tính cho t ng lo i s n ph m d ch v và tính riêng cho t ng tiêu chu n ch t
lư ng (th i gian, chính xác, n nh và an toàn). D a vào k t qu tính toán, ti n hành phân tích ,
ánh giá tình hình th c hi n ch t lư ng s n ph m d ch v , tìm nguyên nhân và xu t các bi n pháp
kh c ph c nh m nâng cao ch t lư ng s n ph m d ch v . phân tích, ánh giá có th s d ng :
- S d ng phương pháp ch s (bao g m ch s nh g c và ch s liên hoàn) phân tích ch t
lư ng s n ph m d ch v theo th i gian.
- L p b ng phân tích bi n ng ch t lư ng s n ph m d ch v theo th i gian.
- Phân tích m c nh hư ng c a các nhân t ng u nhiên n xu th bi n ng ch t lư ng s n
ph m d ch v . Căn c vào dãy s th i gian v ch t lư ng s n ph m d ch v , tìm quy lu t bi n
ng b ng b ng cách m r ng kho ng cách th i gian, tính s bình quân di ng, hàm h i quy
theo th i gian)
- S d ng bi u mô t bi n ng ch t lư ng s n ph m d ch v .
2.3.3 Phân tích ch t lư ng s n ph m d ch v theo ch tiêu giá tr
S n ph m d ch v thu c ch ng lo i không phân c p ư c và ph i th c hi n úng các tiêu chu n
ch t lư ng, n u không coi là vi ph m. Chính vì v y, phân tích c n ph i tính t l vi ph m ch t
lư ng theo giá tr
Chi phí i v i s n ph m Chi phí kh c ph c
d ch v không kh c + i v i s n ph m d ch
T l s n ph m ph c ư c v có th kh c ph c
d ch v vi ph m =
ch t lư ng T ng s chi phí



40
Trư ng h p doanh nghi p, ơn v th c hi n m t lo i s n ph m d ch v : ánh giá ch t lư ng,
ph i tính t l vi ph m ch t lư ng kỳ phân tích và kỳ g c:
- N u t l vi ph m kỳ phân tích nh hơn t l vi ph m kỳ g c thì ch t lư ng s n ph m d ch v
c a doanh nghi p, ơn v có s ti n b .
- N u t l vi ph m kỳ phân tích b ng t l vi ph m kỳ g c thì ch t lư ng s n ph m d ch v c a
doanh nghi p, ơn v v a t yêu c u.
- N u t l vi ph m kỳ phân tích l n hơn t l vi ph m kỳ g c thì ch t lư ng s n ph m d ch v
c a doanh nghi p, ơn v có s gi m sút.
Trư ng h p doanh nghi p, ơn v th c hi n nhi u loa s n ph m d ch v : ánh giá ch t lư ng
theo t ng lo i s n ph m d ch v , ti n hành như trên. ánh giá chung, c n ph i tính t l vi ph m
ch t lư ng bình quân c a các s n ph m d ch v


T ng chi phí i v i các T ng chi phí kh c ph c
các ph m d ch v không + i v i các s n ph m
T l s n ph m kh c ph c ư c d ch v có th kh c ph c
d ch v vi ph m =
ch t lư ng T ng s chi phí


N u k t c u các s n ph m d ch v không thay i, khi ó tính t l vi ph m bình quân kỳ phân
tích và kỳ g c, r i so sánh v i nhau
- N u t l vi ph m bình quân kỳ phân tích nh hơn t l vi ph m bình quân kỳ g c thì ch t
lư ng s n ph m d ch v c a doanh nghi p, ơn v có s ti n b .
- N u t l vi ph m bình quân kỳ phân tích b ng t l vi ph m bình quân kỳ g c thì ch t lư ng
s n ph m d ch v c a doanh nghi p, ơn v v a t yêu c u.
- N u t l vi ph m bình quân kỳ phân tích l n hơn t l vi ph m bình quân kỳ g c thì ch t
lư ng s n ph m d ch v c a doanh nghi p, ơn v có s gi m sút.
N u k t c u s n ph m d ch v thay i, c n ph i áp d ng phương pháp thích h p lo i tr nh
hư ng thay i k t c u, sau ó m i ti n hành so sánh i chi u.




41
CHƯƠNG 3
PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH S D NG
CÁC Y U T S N XU T KINH DOANH

3.1. PHÂN TÍCH S D NG LAO NG VÀO HO T NG KINH DOANH
3.1.1 N i dung và nhi m v phân tích
S d ng lao ng t t x u là m t y u t vô cùng quan tr ng làm tăng s n lư ng và ch t lư ng s n
ph m d ch v , làm gi m chi phí, h giá thành và tăng l i nhu n. S d ng lao ng ư c th hi n trên
các m t lư ng và ch t lư ng lao ng (s lư ng, k t c u lao ng, th i gian lao ng và năng su t lao
ng).
N i dung phân tích tình hình s d ng lao ng bao g m:
- Phân tích s lư ng và k t c u lao ng. V s lư ng lao ng xem xét có m b o và tương
x ng v i nhi m v kinh doanh hay không. V k t c u lao ng xem có h p lý và phù h p
không
- Phân tích ch t lư ng lao ng, ti n hành phân tích trình lao ng, th i gian lao ng và
năng su t lao ng.
Nhi m v phân tích tình hình s d ng lao ng
- ánh giá tình hình s d ng lao ng (theo ơn v , b ph n và toàn b doanh nghi p).
- xu t bi n pháp s d ng có hi u qu lao ng, khai thác và ng viên m i kh năng ti m
tàng v lao ng tăng s lư ng và ch t lư ng lao ng.
3.1.2 Phân tích tình hình s d ng s lư ng lao ng
S lư ng cùng v i ch t lư ng lao ng là m t trong nh ng y u t cơ b n quy t nh quy mô k t
qu kinh doanh. B i v y, vi c phân tích tình hình s d ng s lư ng lao ng c n xác nh m c ti t
ki m hay lãng phí. Trên cơ s ó, tìm m i bi n pháp t ch c s d ng lao ng t t nh t. S d ng
phương pháp so sánh i chi u, xác nh m c bi n ng tuy t i và m c bi n ng tương i v k
ho ch s d ng s lư ng lao ng.
- M c bi n ng tuy t i:


T l % th c hi n T1
k ho ch s d ng = . 100
s lư ng lao ng Tkh


M c chênh l ch tuy t i
∆T = T1 - T kh
Trong ó: T1 , T kh – S lư ng lao ng kỳ phân tích và kỳ k ho ch (ngư i).
Ch tiêu này ư c s d ng bi u th tình hình m b o v s lư ng lao ng và ch p hành k
lu t v biên ch . K t qu phân tích ph n ánh tình hình s d ng lao ng th c t so v i k ho ch tăng



42
lên hay gi m i, chưa nêu ư c doanh nghi p s d ng s lư ng lao ng ti t ki m hay lãng phí, có
phù h p v i k t qu ho t ng kinh doanh hay không.
- M c bi n ng tương i:


T l % th c hi n T1
k ho ch s d ng = . 100
s lư ng lao ng Tkh.IDt


M c chênh l ch tuy t i
∆T = T1 - T kh.IDt
D t1
Trong ó: IDt – T l hoàn thành k ho ch doanh thu; IDt =
D tkh
Ch tiêu này ư c s d ng bi u th k t qu s thay i lao ng có h p lý không, vì s thay
i lao ng có g n v i k t qu kinh doanh là doanh thu.
Trong ho t ng kinh doanh, thu n ti n khi ti n hành phân tích thư ng l p b ng phân tích
theo d ng sau
B ng 3.1 B ng phân tích tình hình s d ng lao ng
Th c Kỳ phân tích So sánh
hi n kỳ
Lo i lao ng K Th c Kỳ K
trư c
ho ch hi n trư c ho ch
1. Lao ng công ngh
- Lao ng khai thác
....................
- Lao ng k thu t
..........................
2. Lao ng b tr
3. Lao ng qu n lý
- Viên ch c lãnh o
- Viên ch c chuyên môn nghi p v
- Viên ch c th a hành ph c v
4. Lao ng b sung


3.1.3 Phân tích s d ng lao ng theo k t c u
K t c u lao ng ư c th hi n b ng t tr ng lao ng lo i j so v i t ng s lao ng c a ơn v ,
doanh nghi p. Cơ s phân tích k t c u lao ng d a vào phân lo i lao ng.




43
Tj
γj = n

∑T
i =1
j



Trong ó: Tj – S lao ng lo i j
γj – T tr ng lao ng lo i j
Σ Tj – T ng s lao ng c a ơn v , doanh nghi p
Khi phân tích k t c u lao ng có th phân theo các lo i sau:
- Theo ch c năng có
+ Lao ng tr c ti p: là nh ng lao ng tr c ti p tham gia vào quá trình ho t ng kinh doanh
(lao ng công ngh , lao ng b tr )
+ Lao ng gián ti p: là nh ng lao ng thu c cán b qu n l?ý, chuyên môn nghi p v và th a
hành ph c v .
- Theo gi i tính nh m ánh giá năng l c xét t ngu n nhân l c ph c v cho vi c ào t o và b trí
lao ng phù h p v i c i m c a t ng gi i.
- Theo tu i: ánh giá năng l c s n xu t xét t ngu n nhân l c ph c v cho ào t o. Trong th c
t thư ng k t h p phân theo gi i tính và tu i.
- Theo dân t c nh m m c ích nghiên c u ánh giá vi c th c hi n các chính sách dân t c c a ng và
Nhà nư c.
- Theo trình văn hoá (th hi n trình bi t ch , h c th c) nh m nghiên c u năng l c s n xu t
kinh doanh.
- Theo trình chuyên môn nh m nghiên c u ch t lư ng lao ng, nghiên c u nh hư ng c a chuyên
môn n ch t lư ng s n ph m d ch v . ây cũng là cơ s l p k ho ch ào t o và nâng cao trình
cho ngư i lao ng.
- Theo thâm niên công tác ho c thâm niên ngh nghi p cho phép ánh giá n nh c a lao ng,
ánh giá nh hư ng n ho t ng kinh doanh.
Khi phân tích thư ng s d ng phương pháp so sánh ánh giá bi n ng k t c u qua các th i
kỳ và tìm nguyên nhân c a s bi n ng ó. Trong phân tích cũng c n lưu ý n k t c u lao ng có
phù h p v i i u ki n c a doanh nghi p hay không có gi i pháp kh c ph c. Phân tích k t c u lao
ng ư c ti n hành như sau:
- K t c u lao ng theo tr c ti p và gián ti p: ây là k t c u quan tr ng b i vì ch có lao ng
tr c ti p m i liên quan n k t qu kinh doanh. Thông thư ng t l lao ng tr c ti p ph i tăng, còn t
l lao ng gián ti p càng gi m càng t t.
- K t c u theo ngh nghi p: Quá trình s n xu t cung c p các d ch v có nhi u ngành ngh tham
gia v i trình ngh nghi p khác nhau, chính vì v y khi phân tích c n ph i xem xét h s c p b c
bình quân c a t ng ngh nghi p.


ΣTi ki
ki =
ΣTi



44
Trong ó: Ti – S lao ng b c i
ki – H s c p b c i
H s c p b c bình quân c a doanh nghi p, ơn v

ΣTs ki
Ki =
ΣTs
Trong ó: Ts – S lao ng ngh nghi p s
Phương pháp phân tích s d ng ch y u là so sánh ánh giá bi n ng qua các th i kỳ và
nguyên nhân c a s bi n ng ó. Khi phân tích k t c u lao ng cũng c n lưu ý xem k t c u ó có
phù h p v i i u ki n c th c a doanh nghi p không có bi n pháp kh c ph c.
3.1.4 Phân tích tình hình phân b lao ng
Khi phân tích v lao ng cũng c n phân tích tình hình phân b lao ng t c là xem xét ánh giá
vi c phân b lao ng vào các công vi c, các b ph n, các phòng ban.. có h p lý không nh m nâng
cao năng su t lao ng. Tuỳ theo c i m và tình hình c th c a t ng doanh nghi p mà vi c phân
tích tình hình phân b lao ng có th ti n hành theo các n i dung khác nhau.
- Phân tích phân b lao ng vào các ơn v s n xu t kinh doanh: N u là ơn v s n xu t thì lao
ng ư c phân b vào lĩnh v c s n xu t s chi m t tr ng cao, lao ng phân b ngoài lĩnh v c s n
xu t (kinh doanh) s chi m t tr ng th p. N u là ơn v thương m i d ch v thì ch có lao ng trong
lĩnh v c kinh doanh, ho c n u có trong s n xu t thì không áng k .
- Phân tích tình hình phân b lao ng vào lĩnh v c s n xu t:
+ B trí lao ng vào trong s n xu t ư c coi là h p lý khi s lao ng s n xu t chi m t tr ng
cao và có xu hư ng tăng lên v t tr ng và s nhân viên s n xu t chi m t tr ng th p , có xu hư ng
gi m.
+ Vi c phân b lao ng vào các i tư ng s n xu t ư c coi là h p lý khi lao ng phân b
vào chuyên môn chi m t tr ng cao và có xu hư ng tăng lên; còn b tr chi m t tr ng nh , có xu
hư ng gi m.
C n phân tích phân b lao ng vào các b ph n xem có h p lý hay không, nh m tránh m t quy
mô quá l n ho c quá nh , ph i phù h p v i nhi m v ư c giao. Cũng c n chú ý tính ch t th i v
nh m s d ng lao ng m t cách hi u qu nh t. Khi phân tích phân b lao ng c n chú ý s cân i
gi a các lo i lao ng có trình , tay ngh , chuyên môn nh m có s k t h p hài hoà cùng nhau th c
hi n t t nhi m v ư c giao.
- Phân tích tình hình phân b lao ng vào lĩnh v c kinh doanh: lao ng các b ph n ngoài
s n xu t ch y u là lao ng làm công tác qu n lý các phòng ban và thư ng có trình tương i
cao.
Khi phân tích phân b lao ng c n xu t nh ng gi i pháp c th trong vi c qu n tr ngu n
nhân l c c a mình. ó là
+ Xây d ng chi n lư c ngu n nhân l c c a doanh nghi p m t cách hoàn thi n ph c v t t
yêu c u th c hi n chi n lư c kinh doanh t i doanh nghi p.
+ C i ti n, hoàn thi n khâu tuy n d ng lao ng nh m áp ng yêu c u c a chi n lư c qu n tr
ngu n nhân l c như phân tích k công vi c trư c khi tuy n d ng, tìm ngu n tuy n d ng d i dào, t



45
ch c quy trình tuy n d ng h p lý... có ngu n nhân l c phù h p phân b cho các b ph n trong s n
xu t kinh doanh.
+ Có chính sách b i dư ng, ào t o, nâng cao tay ngh m t cách thư ng xuyên cho ngư i lao
ng áp ng ư c công vi c ang th c hi n ho c hoàn thành nhi m v có yêu c u cao hơn.
+ Có chính sách ti n lương, ti n thư ng phù h p, nh m khuy n khích ngư i lao ng tích c c
làm vi c, có ý th c nâng cao k t qu và hi u qu công vi c ư c giao.
+ T ch c công tác thi ua khen thư ng, qu n lý t t th i gian lao ng.
Khi phân tích phân b lao ng, sau khi ánh giá chung c n ưa ra các gi i pháp nh m phân b
lao ng h p lý, nâng cao năng su t lao ng và hi u qu công vi c cho doanh nghi p. Tuỳ theo i u
ki n c th c a t ng doanh nghi p. Tuy nhiên thông thư ng có th có nh ng gi i pháp sau:
- Xây d ng chi n lư c ngu n nhân l c c a doanh nghi p m t cách hoàn thi n ph c v t t
yêu c u th c hi n chi n lư c kinh doanh c a doanh nghi p.
- C i ti n hoàn thi n khâu tuy n d ng lao ng nh m áp ng yêu c u c a chi n lư c ngu n
nhân l c. tuy n d ng lao ng phù h p cho các b ph n, ph i phân tích công vi c th t k , tìm
ngu n tuy n d ng, t ch c quy trình tuy n d ng h p lý.
- Có chính sách b i dư ng, ào t o, nâng cao tay ngh cho ngư i lao ng áp ng ư c
công vi c ang th c hi n ho c hoàn thành nhi m v có yêu c u cao hơn.
- Có chính sách ti n lương, ti n thư ng phù h p, nh m khuy n khích ngư i lao ng hăng say
làm vi c, có ý th c nâng cao k t qu và hi u qu công vi c ư c giao.
- T ch c t t công tác thi ua khen thư ng, qu n lý t t ngày công, gi công.
3.1.5 Phân tích s d ng th i gian lao ng
phân tích c n ph i tính m t s ch tiêu sau:
- S ngày làm vi c có hi u qu :


Hngày = Hc - H ngày v ng - H ngày ng ng




Hc = Hl ch - Hngh c.




Hl ch = 365 - (Th b y + Ch nh t + Qu c l )
- S gi làm vi c có hi u qu :


Hgi = Hngày t gi - H gi v ng - H gi ng ng

Trong ó:
Hngày - S ngày làm vi c có hi u qu
Hc - S ngày ch
H ngày v ng - S ngày v ng m t tr n ngày




46
H ngày ng ng - S ngày ng ng vi c tr n ngày
Hgi - S gi công có hi u qu
t gi - Th i gian làm vi c m t ngày
H gi v ng - S gi v ng m t không tr n ngày
H gi ng ng – S gi ng ng vi c không tr n ngày
Căn c vào k t qu tính toán, ti n hành phân tích b ng cách so sánh ngày công có hi u qu , gi
công có hi u qu gi a kỳ phân tích v i kỳ g c; tính t l th c hi n. Trên cơ s ó tìm nguyên nhân và
xác nh m c nh hư ng c a th i gian lao ng n k t qu ho t ng kinh doanh b ng cách l y
k t qu ho t ng kinh doanh tính bình quân cho m t ơn v th i gian nhân v i th i gian b thi t h i.
Ví d : Hãy phân tích tình hình bi n ng lao ng và tình hình s d ng th i gian lao ng c a m t
ơn v theo s li u th ng kê sau:
B ng 3.2 Tình hình s d ng lao ng và th i gian lao ng
Ch tiêu Kỳ g c Kỳ phân tích
1.Doanh thu cư c (Tri u ng) 7600 7000
2. S lao ng 2041 2000
Trong ó: - Tr c ti p 1838 1800
- Gián ti p 203 200
3. Ngày công có hi u qu 342.500 376.960
4. Gi công có hi u qu 2.671.500 2.977.984


I. Phân tích tình hình bi n ng lao ng
1. Phân tích gi n ơn (không xét n k t qu kinh doanh – doanh thu)
- T ng s lao ng:
+ S tuy t i ∆T = T1 - T0 = 2000 - 2041 = - 41 ngư i
+ S tương i:
2000
IT = .100 = 97,99%
2041
t c là so v i kỳ g c, kỳ phân tích gi m 41 ngư i hay 2,01%
- Lao ng tr c ti p:
+ S tuy t i: = 1800 - 1838 = - 38 ngư i
+ S tương i:
1800
IT = .100 = 97,93%
1838
t c là gi m 38 ngư i hay 2,07%
- Lao ng gián ti p:
+ S tuy t i: = 200 - 208 = - 3 ngư i



47
+ S tương i:
200
IT = .100 = 98,52%
203
t c là gi m 3 ngư i hay 1,48%
Như v y, n u không xét n k t qu kinh doanh mang l i (doanh thu) thì ơn v gi m lao ng,
tuy nhiên lao ng tr c ti p l i gi m nhi u hơn lao ng gián ti p. áng l ra ph i gi m lao ng gián
ti p nhi u hơn t l gi m lao ng tr c ti p.
2. Phân tích có xét n k t qu kinh doanh – doanh thu
- T ng s lao ng:

7000
+ S tuy t i ∆T = T1 - T0 Idt = 2000 - 2041 x = 120 ngư i
7600
+ S tương i:

2000
IT = .100 = 106,39%
2041 x 0,921
t c là so v i kỳ g c, kỳ phân tích tăng 120 ngư i hay 6,39%
- Lao ng tr c ti p:
+ S tuy t i: = 1800 - 1838 x 0,921 = 107 ngư i
+ S tương i:
1800
IT = .100 = 106,3%
1838x0,921
t c là tăng 107 ngư i hay 6,3%
II. Phân tích tình hình s d ng th i gian lao ng
1. Tính toán các ch tiêu phân tích:
- S ngày công làm vi c bình quân m t lao ng trong 1 năm:
+ Kỳ g c: 342500 : 1370 = 250 ngày
+ Kỳ phân tích: 376960 : 1520 = 248 ngày
- S gi công làm vi c bình quân m t ngày
+ Kỳ g c: 2671500 : 342500 = 7,8 gi
+ Kỳ phân tích: 2977984 : 376960 = 7,9 gi
2. Phân tích s d ng th i gian lao ng c a ơn v
- V ngày công: Kỳ phân tích làm vi c ít hơn kỳ g c 248 – 250 = - 2 ngày, ch b ng 99,20%.
- V gi công: Kỳ phân tích làm vi c nhi u hơn kỳ g c 7,9 – 7,8 = 0,1 gi nhi u hơn 1,28%
3.1.6 Phân tích năng su t lao ng


48
phân tích, trư c h t c n ph i tính m t s ch tiêu sau:
- Năng su t lao ng gi
Dt Σqipi
Wgi = =
T.tgi T.tgi
Năng su t lao ng gi bao gi cũng cao nh t, b i vì không bao hàm gi ngh trong m t ca, 1
ngày làm vi c. S d ng ch tiêu này ch y u phân tích v nhân t k lu t lao ng.
- Năng su t lao ng ngày
Dt Σqipi
Wngày = =
T.365 T.365
S d ng ch tiêu này ch y u phân tích, ánh giá tác ng c a nhân t t ch c lao ng và t
ch c s n xu t.
- Năng su t lao ng năm
Dt Σqipi
Wnăm = =
T T
Ch tiêu này ph n ánh bình quân trong m t năm m t lao ng làm ra bao nhiêu doanh thu.
Phương pháp phân tích năng su t lao ng
- Xác nh xu hư ng và m c bi n ng c a năng su t lao ng: Có th b ng 2 phương pháp
+ Phương pháp dãy s th i gian: Phương pháp này cho phép bi u hi n tính quy lu t bi n ng
năng su t lao ng, có th s d ng phương pháp s bình quân trư t, hàm xu th , m c bi n ng (s
d ng ch tiêu lư ng tăng gi m tuy t i liên hoàn, nh g c và bình quân; t c phát tri n liên hoàn,
nh g c và bình quân; t c tăng gi m liên hoàn, nh g c và bình quân)
+ Phương pháp ch s : Phương pháp này cho phép xác nh m c bi n ng năng su t lao
ng theo th i gian và không gian.
- Phân tích nh hư ng các nhân t n năng su t lao ng.
+ Phương pháp phân t liên h : nghiên c u các nhân t nh hư ng n năng su t lao ng,
căn c vào tiêu th c nguyên nhân phân t t ng th nghiên c u thành các t khác nhau, sau ó tính
năng su t lao ng bình quân t ng t . Quan sát s bi n thiên c a tiêu th c nguyên nhân và tiêu th c
k t qu rút ra k t lu n v m i liên h và tính toán quy ư c s thay i c a năng su t lao ng khi
tiêu th c nguyên nhân thay i.
+ Phương pháp h i quy tương quan: Phương pháp này ư c th c hi n b ng cách xác nh d ng
t ng quát m i liên h ; xác nh nh hư ng c a các nhân t nghiên c u n năng su t lao ng (tính h
s h i quy), xác nh nh hư ng tương i (tính h s co dãn); xác nh vai trò c a nhân t (tính h s
tương quan ho c t s tương quan)
+ Phương pháp lo i tr : T công th c xác nh năng su t lao ng, xác nh m c nh hư ng
c a các nhân t
Nhân t doanh thu:
∆Dt
∆W(Dt) =
T0


49
Nhân t s lư ng lao ng
Dt1 Dt1
∆W(T) = -
T1 T0


Trong th c t không ph i t t c lao ng u có tác ng nh hư ng n năng su t lao ng, do
ó s lao ng ph i ư c phân ra lao ng có liên quan và lao ng không có liên quan. Khi ó xác
nh m c tác ng nh hư ng c a các nhân t n năng su t lao ng c n ph i tính năng su t lao
ng gi nh
Dt1
*
W =
T0lqIDt + T0lq


Xác nh m c nh hư ng c a nhân t n năng su t lao ng
Nhân t doanh thu
∆W(Dt) = W* - W0
Nhân t lao ng
∆W(T) = W1 - W*
Trong quá trình phân tích năng su t lao ng, ph i tìm ra ư c nh ng nguyên nhân và xu t
các bi n pháp nh m nâng cao năng su t lao ng. Có th có các bi n pháp sau:
- Phân b h p lý lao ng vào các b ph n và k t h p ch t ch trong quá trình s n xu t kinh
doanh.
- Nâng cao trình và tay ngh cho ngư i lao ng
- T ch c t t các ho t ng ph c v nơi làm vi c
- Xây d ng các nh m c tiên ti n trong lao ng
- T o các i u ki n thu n l i và trang b các thi t b tiên ti n cho ngư i lao ng.

3.2 PHÂN TÍCH S D NG TÀI S N C NH VÀO HO T NG KINH
DOANH
3.2.1 Tài s n c nh và yêu c u phân tích
TSC là cơ s v t ch t k thu t c a các ơn v , doanh nghi p, nó ph n ánh năng l c hi n có v
truy n ưa tin t c áp ng nhu c u thông tin liên l c c a n n kinh t và c a nhân dân. Nó cũng th
hi n trình ti n b khoa h c công ngh c a doanh nghi p, ng th i ây cũng là i u ki n quan
tr ng và c n thi t hoàn thành nhi m v ho t ng kinh doanh, tăng năng su t lao ng, gi m chi
phí, h giá thành s n ph m d ch v ..
Khi phân tích s d ng TSC c n chú ý tính c thù v n có, ó là
- TSC chi m t tr ng l n trong t ng s giá tr tài s n c a các ơn v và doanh nghi p.
- Kh u hao TSC nhanh hơn so v i các ngành khác
- TSC a d ng v ch ng lo i và do nhi u nư c ch t o.



50
Yêu c u phân tích
- ánh giá ư c tình hình bi n ng TSC v quy mô, k t c u và tình tr ng k thu t.
- Phân tích tình hình trang b TSC t c là ánh giá ư c m c m b o TSC . Trên cơ s ó
ra k ho ch trang b thêm TSC nh m tăng năng su t lao ng, tăng s n lư ng s n ph m
d ch v , gi m chi phí và h giá thành s n ph m d ch v .
- ánh giá hi u qu s d ng TSC , các nhân t và m c nh hư ng n hi u qu . Trên cơ s
ó xu t các bi n pháp nh m nâng cao hi u qu s d ng TSC cho các ơn v , doanh
nghi p.
3.2.2 Phân tích bi n ng tài s n c nh
TSC c a các ơn v , doanh nghi p bao g m nhi u lo i, m i lo i l i có vai trò và v trí khác
nhau i v i quá trình ho t ng kinh doanh. Các TSC thư ng xuyên bi n ng v quy mô, k t c u
và tình tr ng k thu t.
1. Phân tích bi n ng v quy mô TSC
phân tích tình hình tăng, gi m và i m i TSC , c n ph i tính và phân tích các ch tiêu:
- H s tăng TSC :

Giá tr TSC tăng trong kỳ
H s tăng TSC =
Giá tr TSC có bình quân trong kỳ
Giá tr TSC tăng trong kỳ bao g m c nh ng TSC cũ thu c nơi khác i u chuy n n.
- H s gi m TSC
Giá tr TSC gi m trong kỳ
H s gi m TSC =
Giá tr TSC có bình quân trong kỳ


Giá tr TSC gi m trong kỳ bao g m nh ng TSC h t th i h n s d ng ã thanh lý ho c chưa
h t h n s d ng ư c i u chuy n i nơi khác không bao g m ph n kh u hao.
-H s i m i TSC
Giá tr TSC m i tăng trong kỳ
H s i m i TSC =
Giá tr TSC có bình quân trong kỳ
- H s lo i b TSC
Giá tr TSC l c h u, cũ gi m trong kỳ
H s lo i b TSC =
Giá tr TSC có bình quân trong kỳ


Hai h s tăng và gi m TSC ph n ánh chung m c tăng, gi m thu n tuý v quy mô TSC .
Còn hai h s i m i và lo i b TSC , ngoài vi c ph n ánh tăng, gi m thu n tuý v TSC , còn ph n
ánh trình ti n b k thu t, tình hình i m i trang thi t b , máy móc c a ơn v , doanh nghi p. Khi
phân tích, có th so sánh các h s trên gi a cu i kỳ và u kỳ, ho c gi a th c t và k ho ch th y
ư c phương hư ng u tư, i m i TSC c a ơn v , doanh nghi p.
2. Phân tích bi n ng v k t c u TSC


51
K t c u TSC là t tr ng c a t ng lo i, t ng b ph n TSC chi m trong toàn b TSC xét v
m t giá tr . Phân tích k t c u TSC là xem xét, ánh giá tính h p lý v s bi n ng t tr ng c a t ng
lo i, t ng b ph n TSC . Trên cơ s ó, xây d ng u tư TSC theo m t cơ c u h p lý, nh m phát
huy t i a hi u qu s d ng c a chúng. Cơ c u TSC ph thu c vào c i m v kinh t k thu t c a
t ng ơn v , doanh nghi p.
3. Phân tích hi n tr ng TSC
Trong quá trình s d ng, TSC b hao mòn d n và n m t lúc nào ó s không còn s d ng
ư c n a. Ngoài ra quá trình hao mòn di n ra ng th i v i quá trình ho t ng kinh doanh. Nghĩa là
ho t ng kinh doanh càng kh n trương thì trình hao mòn càng nhanh. Phân tích hi n tr ng TSC
nh m ánh giá úng m c TSC c a ơn v , doanh nghi p ang s d ng còn m i hay cũ ho c m i, cũ
m c nào, trên cơ s ó có bi n pháp úng n tái s n xu t TSC .
Ch tiêu phân tích:
T ng m c kh u hao TSC
H s hao mòn TSC =
Nguyên giá TSC
N u ch tiêu này càng g n t i 1, ch ng t TSC càng cũ và ơn v ph i chú tr ng n vi c i
m i và hi n i hoá TSC .
N u ch tiêu này càng nh hơn 1 bao nhiêu, ch ng t TSC càng ư c i m i.
3.2.3 Phân tích tình hình trang b TSC
Phân tích tình hình trang b TSC là ánh giá m c m b o TSC , c bi t là máy móc thi t
b s n xu t cho m t lao ng, trên cơ s ó có k ho ch trang b thêm TSC , nh m tăng năng su t lao
ng, tăng s n lư ng s n ph m d ch v , gi m chi phí, h giá thành s n ph m d ch v .
Ch tiêu phân tích:
- Nguyên giá TSC bình quân tính cho m t lao ng
Nguyên giá TSC
=
S lao ng
Ch tiêu này ph n ánh chung trình trang b TSC cho m t ngư i lao ng. Ch tiêu này
càng tăng, ch ng t trình cơ gi i hoá c a ơn v , doanh nghi p càng cao.
- Nguyên giá máy móc thi t b bình quân tính cho m t lao ng
Nguyên giá máy móc, thi t b
=
S lao ng


Ch tiêu này ph n ánh trình trang b k thu t cho m t lao ng. Ch tiêu này càng tăng, ch ng
t trình trang b k thu t càng cao. Xu hư ng chung là nguyên giá máy móc, thi t b bình quân cho
m t lao ng tăng v i t c tăng nhanh hơn nguyên giá TSC bình quân cho m t lao ng. Có như
v y, m i tăng nhanh quy mô năng l c kinh doanh, tăng năng su t lao ng.
3.2.4 Phân tích hi u qu s d ng TSC
Hi u qu s d ng TSC là m c ích c a vi c trang b TSC trong các ơn v , doanh nghi p.
Nâng cao hi u qu s d ng TSC chính là k t qu c a vi c c i ti n t ch c lao ng và t ch c s n
xu t, hoàn ch nh k t c u TSC . ây cũng là bi n pháp s d ng v n t t nh t, ti t ki m và có hi u qu .


52
Ch tiêu phân tích:
Doanh thu thu n (Dt)
H qTSC =
Nguyên giá bình quân TSC
Ch tiêu này ph n ánh c m t ng nguyên giá bình quân TSC tham gia vào quá trình ho t
ng kinh doanh thì t o ra cho ơn v , doanh nghi p bao nhiêu doanh thu thu n. Ch tiêu này càng
cao, ch ng t vi c qu n lý và s d ng TSC càng t t. phân tích, t công th c trên suy ra
D t = Nguyên giá bình quân TSC x H qTSC
S d ng phương pháp lo i tr , có th xác nh m c nh hư ng c a hi u qu s d ng TSC
n doanh thu thu n
∆D t((HqTSC ) = Nguyên giá bình quân TSC kỳ phân tích x ∆H qTSC
T công th c trên cho th y doanh thu thu n bi n ng do nh hư ng c a hai nhân t . ó là,
nguyên giá bình quân c a tài s n c nh và hi u qu s d ng tài s n c nh. Trong hai nhân t này
thì nhân t hi u qu s d ng TSC là nhân t phát tri n kinh doanh theo chi u sâu, do ó có th tăng
lên vô h n.

3.3 PHÂN TÍCH CUNG NG, D TR VÀ S D NG V T TƯ CHO HO T
NG KINH DOANH
Mu n cho ho t ng kinh doanh c a doanh nghi p ti n hành ư c u n, liên t c, ph i thư ng
xuyên m b o cho nó các lo i v t tư v s lư ng, k p v th i gian, úng v quy cách ph m ch t.
ây là m t v n b t bu c mà n u thi u thì không th có quá trình kinh doanh ư c.
Doanh nghi p mu n ho t ng kinh doanh c n ph i có v t tư. Vì v y, m b o v t tư cho ho t
ng kinh doanh là m t t t y u khách quan, m t i u ki n chung c a m i ho t ng kinh doanh. m
b o cung ng, d tr , s d ng ti t ki m các lo i v t tư có tác d ng m nh m n ho t ng kinh doanh
c a doanh nghi p.
- Cung ng, d tr ng b , k p th i và chính xác v t tư là i u ki n có tính ch t ti n cho s liên
t c c a quá trình kinh doanh c a doanh nghi p.
- m b o cung ng v t tư có ch t lư ng t t còn là i u ki n nâng cao ch t lư ng s n ph m d ch v ,
góp ph n s d ng ti t ki m v t tư, tăng năng su t lao ng.
- m b o cung ng, s d ng ti t ki m, d tr y v t tư còn nh hư ng tích c c n tình hình tài
chính c a doanh nghi p, nh hư ng n vi c gi m giá thành s n ph m d ch v , tăng l i nhu n, tăng
tích lu cho doanh nghi p.
Chính vì v y, ph i thư ng xuyên và nh kỳ phân tích tình hình cung ng, s d ng, d tr v t tư
k p th i nêu lên nh ng ưu, như c i m trong công tác qu n lý v t tư t i doanh nghi p. Vi c cung
ng v t tư ph i quán tri t các yêu c u:
+ m b o ho t ng kinh doanh c a doanh nghi p ti n hành ư c liên t c, u n theo úng
k ho ch.
+ Thúc y quá trình luân chuy n nhanh v t tư, s d ng v n h p lý, có hi u qu và ti t ki m.
áp ng ư c yêu c u trên, nhi m v c a phân tích tình hình cung ng, s d ng, d tr v t tư
bao g m:




53
+ Ki m tra tình hình th c hi n cung ng v t tư, i chi u v i tình hình ho t ng kinh doanh và tình
hình kho tàng k p th i báo cáo nh m kh c ph c tình tr ng thi u kho tàng.
+ Phân tích tình hình d tr nh ng lo i v t tư ch y u c a doanh nghi p.
+ Phân tích thư ng xuyên và nh kỳ tình hình s d ng các lo i v t tư có bi n pháp s d ng ti t
ki m v t tư.
3.3.1 Phân tích cung ng v t tư cho ho t ng kinh doanh
1. Phân tích cung ng v t tư theo s lư ng:
V t tư cho ho t ng kinh doanh bao g m v t tư cho s n xu t s n ph m và khai thác nghi p v ;
v t tư cho s a ch a tài s n và nhiên li u. Yêu c u u tiên i v i vi c cung ng v t tư là ph i m
b o s lư ng. Nghĩa là, n u cung ng v i s lư ng quá l n, dư th a s gây ra ng v n và do ó, s
d n n vi c s d ng v n kém hi u qu . Nhưng ngư c l i n u cung ng không y v s lư ng s
nh hư ng n tính liên t c c a quá trình kinh doanh.
V phương pháp phân tích cung ng v t tư v m t s lư ng, c n tính t l % th c hi n k ho ch
cung ng c a t ng lo i v t tư:


T l % th c hi n S lư ng v t tư lo i i th c t nh p kho trong kỳ
cung ng v s lư ng =
v t tư lo i i S lư ng v t tư lo i i c n mua theo k ho ch trong kỳ


S lư ng v t tư c n mua theo k ho ch trong kỳ ư c xác nh b ng nhi u cách. Song cách
thông d ng nh t là tính lư ng v t tư c n dùng theo s lư ng s n ph m d ch v s s n xu t cung c p
trong kỳ và nh m c tiêu hao v t tư tính cho m t ơn v .
Mi = q.mi
Trong ó: Mi - Nhu c u v s lư ng lo i v t tư i trong kỳ
q - S s n ph m d ch v s n xu t cung c p trong trong kỳ
mi - nh m c tiêu hao v t tư i cho m t ơn v s n ph m d ch v .
Khi phân tích c n ph i tìm nguyên nhân. Trong th c t có th do các nguyên nhân sau:
- ơn v , doanh nghi p gi m s n xu t cung c p lo i s n ph m d ch v nào ó, do v y gi m s
lư ng v t tư c n cung ng.
- ơn v , doanh nghi p gi m do ti t ki m ư c tiêu hao v t tư.
- ơn v , doanh nghi p có th g p khó khăn v tài chính, khó khăn v phương ti n v n t i ho c
dùng v t tư thay th .
2. Phân tích cung ng v t tư theo ch ng lo i:
M t trong nh ng nguyên t c Khi phân tích cung ng v t tư, ph i phân tích theo t ng lo i v t tư
ch y u. ây cũng c n phân bi t v t tư có th thay th ư c và v t tư không th thay th ư c.
- V t tư có th thay th ư c là lo i v t tư có giá tr s d ng tương ương, khi s d ng không
làm thay i l n n ch t lư ng s n ph m d ch v . Khi phân tích lo i v t tư này, ngoài các ch
tiêu v s lư ng, ch t lư ng c n chú ý n ch tiêu chi phí.




54
- V t tư không th thay th ư c là lo i v t tư mà trong th c t không có v t tư khác thay th
ho c n u thay th s làm thay i, nh hư ng n ch t lư ng s n ph m d ch v .
3. Phân tích cung ng v m t ng b :
Trong ho t ng kinh doanh, s n xu t cung c p m t lo i s n ph m d ch v , c n nhi u lo i v t
tư khác nhau theo m t t l nh t nh. Các v t tư này không th thay th b ng các lo i v t tư khác
ư c. Chính vì v y, vi c cung ng v t tư ph i m b o tính ch t ng b , m i t o i u ki n cho ho t
ng kinh doanh c a ơn v , doanh nghi p hoàn thành ch tiêu t ra.
phân tích tính ch t ng b c a vi c cung ng v t tư, căn c vào s lư ng c n cung ng và
s lư ng th c t cung ng, tính t l hoàn thành cung ng v t tư. Ch n lo i v t tư có t l cung ng
th p nh t, l y t l cung ng ó nhân v i s lư ng c n cung ng s có s s d ng ư c.
Ví d : Phân tích tính ch t ng b c a vi c cung ng v t tư theo tài li u sau:
B ng 3.3 Tình hình cung ng v t tư
T l % hoàn S s d ng ư c
thành cung
Tên v t tư S c n nh p S th c nh p S lư ng %
ng
A 300 270 90 240 80
B 120 144 120 96 80
C 50 40 80 40 80
Qua tài li u trên cho th y, s lư ng v t tư th c nh p so v i s lư ng c n nh p c a t ng lo i t
v i t l khác nhau. Trong ó, t t l cao nh t là lo i v t tư B b ng 120%, th p nh t là lo i v t tư C
b ng 80%. Nhưng s v t tư s d ng ư c s ph thu c vào nhóm ho c lo i v t tư t t l % th p nh t
(v t tư C). Do v y, kh năng kỳ t i, doanh nghi p ch có th hoàn thành nhi m v k ho ch s n xu t
kinh doanh cao nh t 80%. Con s 80% trong ví d ư c g i là h s s d ng ng b .
4. Phân tích cung ng v t tư v ch t lư ng:
Trong ho t ng kinh doanh, s d ng v t tư m b o ch t lư ng là m t yêu c u c n thi t. V t tư
t t hay x u s nh hư ng tr c ti p n ch t lư ng s n ph m d ch v , n năng su t lao ng và nh
hư ng n giá thành s n ph m d ch v . Vì v y khi cung ng v t tư ph i i chi u v i các tiêu chu n
quy nh ánh giá v t tư ã áp ng tiêu chu n ch t lư ng hay không.
phân tích ch t lư ng v t tư cung ng, có th dùng ch tiêu:
- Ch s ch t lư ng v t tư là t s gi a giá bán buôn bình quân c a v t tư th c t v i giá bán
buôn bình quân cung ng theo k ho ch.
ΣMi1Sikh ΣMikSikh
Ic.lư ng = :
ΣMi1 ΣMik
Trong ó: Mi1 , Mik - Kh i lư ng v t tư t ng lo i theo c p b c ch t lư ng lo i i th c t
và k ho ch
Sikh - ơn giá v t tư t ng lo i theo c p b c ch t lư ng lo i i kỳ k ho ch
Ic.lư ng càng l n hơn 1, ch ng t ch t lư ng v t tư th c t càng cao.




55
- H s lo i là t s gi a t ng giá tr v t tư theo c p b c ch t lư ng v i t ng giá tr v t tư cung
ng theo giá lo i c p b c ch t lư ng cao nh t.
Ví d : Phân tích tình hình th c hi n cung ng v t tư theo ch t lư ng theo s li u sau:
B ng 3.4 Tình hình th c hi n cung ng v t tư
Giá mua bình S c n cung ng S th c nh p
quân 1 t n
V t tư A S lư ng Thành ti n S lư ng Thành ti n
(103 )
(t n) (t n)
(103 ) (103 )
Lo i I 100 50 5000 80 8000
Lo i II 90 30 2700 20 1800
Lo i III 80 20 1600 20 1600
C ng 100 9300 120 11400
T tài li u trên, phân tích tình hình cung ng v t tư A theo ch t lư ng b ng 2 lo i ch tiêu:
11400 9300
Icl = : = 1,0215 hay 102,15%
120 100
H s lo i:
9300
Theo k ho ch: = 0,93
100 x 100

11400
Theo th c t : = 0,95
100 x 120

Như v y, ch t lư ng cung ng v t tư A th c t t t hơn so v i k ho ch.
5. Phân tích tính ch t k p th i c a vi c cung ng v t tư:
Cung ng v t tư k p th i cho ho t ng kinh doanh là cung ng úng th i gian yêu c u c a ơn
v , doanh nghi p. Thông thư ng th i gian cung ng v t tư xu t phát t nhi m v kinh doanh, tình hình
d tr c n cung ng trong kỳ.
i u ki n quan tr ng m b o cho ho t ng kinh doanh ư c t t là ph i cung ng nh ng
lo i v t tư c n thi t m t cách k p th i trong c m t th i gian dài (tháng, quý, năm).
Trong nhi u trư ng h p, n u xét v m t s lư ng cung ng m t lo i v t tư nào ó trong m t kỳ
kinh doanh thì doanh nghi p v n b o m, nhưng do vi c cung ng không k p th i ã d n n ho t
ng kinh doanh c a doanh nghi p b ng ng tr do ph i ch i v t tư.
Ví d : Phân tích tình hình cung ng v t tư trong tháng 6 c a m t ơn v như sau:
B ng 3.5 Tình hình cung ng v t tư
m b o nhu c u trong tháng Còn l i không
c n dùng
Ngu n v t tư Ngày nh p S lư ng S lư ng S ngày
trong tháng
(t n)
T n u tháng 1/6 60 60 12 -


56
Nh p l n 1 15/6 40 40 8 -
Nh p l n 2 29/6 110 10 2 100
T ng c ng 210 110 22 100


Quan ví d trên cho th y, n u s d ng cho ho t ng kinh doanh bình quân trong m t ngày êm
là 5 t n thì nhu c u v v t tư A trong tháng là 150 t n. V y, s t n u tháng là 60 t n có th mb o
cho ho t ng kinh doanh trong 12 ngày, nhưng vì n ngày 15/6 m i nh p ư c v t tư, nên 2 ngày
(13 và 14/6) không có v t tư ho t ng kinh doanh. Nh p l n th 2 vào ngày 29/6, nhưng n ngày
28/6 không có v t tư s n xu t kinh doanh (6 ngày). V y do nh p v t tư không k p th i theo yêu c u,
nên trong tháng 6 s ngày m b o v t tư ch có 22 ngày, còn 8 ngày ơn v ph i ng ng s n xu t kinh
doanh. Trong ó, s lư ng v t tư hi n có c a ơn v tính c trong tháng 6 là 210 t n. Vư t nhu c u là
60 t n. i u này cho th y, khi phân tích tình hình cung ng v t tư không ph i ch thông qua các ch
tiêu v s lư ng, ch ng lo i, ch t lư ng v t tư, mà còn ph i xem xét m t s các ch tiêu khác n a.
3.3.2 Phân tích d tr v t tư
D tr v t tư cho ho t ng kinh doanh là m t yêu c u t t y u khách quan. i lư ng d tr v t
tư ph thu c vào r t nhi u các nhân t khác nhau, mà ch y u là:
- Lư ng v t tư s d ng bình quân m t ngày êm. S lư ng này ph thu c vào quy mô kinh
doanh, m c chuyên môn hoá c a ơn v , doanh nghi p và ph thu c vào m c tiêu hao v t
tư cho m t ơn v s n ph m d ch v .
- Tình hình tài chính c a ơn v , doanh nghi p.
- Tính ch t th i v c a ho t ng kinh doanh
- Thu c tính t nhiên c a các lo i v t tư.
Khi phân tích d tr v t tư, c n phân bi t rõ các lo i d tr , vì m i lo i d tr có n i dung và ý
nghĩa kinh t khác nhau, do ó yêu c u phân tích cũng khác nhau.
V i d tr thư ng xuyên: dùng m b o v t tư cho ho t ng kinh doanh c a doanh nghi p
ti n hành ư c liên t c v i i u ki n là lư ng v t tư th c t nh p và xu t ra hàng này trùng v i k
ho ch.
V i d tr b o hi m: D tr này bi u hi n trong các trư ng h p
- M c s d ng v t tư bình quân trong m t ngày êm th c t cao hơn so v i k ho ch. i u này
thư ng x y ra khi có s thay i k ho ch kinh doanh theo chi u sâu ho c k ho ch kinh doanh
không thay i, nhưng m c tiêu hao v t tư tăng lên.
- Lư ng v t tư nh p gi a hai kỳ cung ng n i ti p nhau th c t ít hơn so v i k ho ch.
- Chu kỳ cung ng gi a hai kỳ cung ng n i ti p nhau th c t dài hơn so v i k ho ch.
Trên th c t s hình thành d tr b o hi m ch y u là do nguyên nhân cung ng v t tư không
n nh. Chính vì v y, các doanh nghi p ph i t ch c t t khâu cung ng mb o nm ct i a
d tr b o hi m, góp ph n nâng cao hi u qu s d ng v n lưu ng. Nhưng không th không có d
tr b o hi m.




57
V i d tr theo th i v : m b o quá trình ho t ng kinh doanh ư c ti n hành liên t c, c
bi t i v i các th i gian “giáp h t” v v t tư. Các ơn v , doanh nghi p ho t ng kinh doanh theo
th i v c n xác nh, tính toán kh i lư ng v t tư d tr b o m cho k ho ch kinh doanh c năm.
i lư ng d tr v t tư ư c tính theo 3 ch tiêu:
- D tr tuy t i: là kh i lư ng c a t ng lo i v t tư ch y u, bi u hi n b ng các ơn v hi n v t.
i lư ng d tr v t tư tuy t i r t c n thi t, giúp cho doanh nghi p t ch c, xây d ng và
hoàn thi n h th ng kho tàng.
- D tr tương i: ư c tính b ng s ngày d tr . i lư ng này ch cho th y s lư ng v t tư d
tr m b o cho ho t ng kinh doanh c a doanh nghi p ti n hành ư c liên t c trong kho ng
th i gian bao nhiêu ngày. D tr v t tư tương i r t c n thi t, giúp cho vi c phân tích tình
hình d tr các lo i v t tư ch y u trong doanh nghi p.
D tr tuy t i và d tr tương i có quan h m t thi t v i nhau, thông qua ch tiêu m c tiêu
hao ho c cung ng v t tư bình quân cho m t ngày êm.
N u ký hi u M – D tr tuy t i
t – D tr tương i
m – M c tiêu hao v t tư cho ho t ng kinh doanh trong m t ngày êm
Thì M = t.m ho c t = M : m
- D tr bi u hi n b ng ti n: là kh i lư ng v t tư d tr bi u hi n b ng giá tr , b ng tích s gi a
i lư ng d tr v t tư d tr tuy t i v i ơn gía mua các lo i v t tư. Ch tiêu d tr bi u
hi n b ng ti n r t c n thi t cho vi c xác nh nhu c u v v n lưu ng và tình hình cung ng
v t tư.
Phương pháp phân tích: So sánh s lư ng v t tư th c t ang d tr theo t ng lo i v i s
lư ng v t tư c n d tr . Cao quá ho c th p quá u không t t. N u d tr cao quá s gây ng v n.
Th c ch t d tr là v n ch t trong su t th i gian n m ch ưa vào ho t ng kinh doanh. Do v y
c n ph i có bi n pháp gi m m c d tr t i m c c n thi t. Nhưng n u d tr quá th p, không m b o
cho quá trình ho t ng kinh doanh ư c liên t c. Do v y, m c tiêu c a d tr v t tư ph i luôn k t
h p hài hoà v a m b o ho t ng kinh doanh ư c thư ng xuyên, u n, v a m b o s d ng
ti t ki m v n.
3.3.3 Phân tích s d ng v t tư
S d ng ti t ki m v t tư là m t trong nh ng m c tiêu cơ b n gi m chi phí s n xu t, h giá
thành s n ph m d ch v , tăng m c l i nhu n cho doanh nghi p. B i v y, vi c phân tích tình hình s
d ng v t tư cho ho t ng kinh doanh ph i ư c ti n hành thư ng xuyên, nh kỳ trên các m t kh i
lư ng v t tư, nh m c tiêu hao v t tư.
1. Phân tích kh i lư ng v t tư:
phân tích, c n xác nh ch tiêu lư ng v t tư dùng cho s n xu t cung c p s n ph m d ch v .
Lư ng v t tư dùng Lư ng v t tư cho Lư ng v t tư còn
s n xu t cung c p = s n xu t cung c p - l i chưa ho c không
s n ph m d ch v s n ph m d ch v dùng n


Lư ng v t tư còn l i chưa dùng n, cu i kỳ ki m kê thư ng có s chênh k ch không áng k .
N u lư ng v t tư còn l i chưa ho c không dùng n b ng 0, thì


58
Lư ng v t tư dùng Lư ng v t tư cho
s n xu t cung c p = s n xu t cung c p
s n ph m d ch v s n ph m d ch v


phân tích m c m b o kh i lư ng v t tư cho s n xu t cung c p s n ph m d ch v , c n ph i
tính h s :
Lư ng v t tư Lư ng v t tư nh p
H s m b o v t tư d tr u kỳ + trong kỳ
cho ho t ng kinh doanh =
Lư ng v t tư c n dùng trong kỳ


Các ch tiêu trên c n tính và phân tích cho t ng lo i v t tư. c bi t i v i các lo i v t tư không
thay th ư c.
phân tích tình hình s d ng kh i lư ng v t tư vào ho t ng kinh doanh, c n ph i xác nh
m c bi n ng tuy t i và m c bi n ng tương i.
- M c bi n ng tuy t i
+ S tương i:
M1
x 100
Mkh
+ S tuy t i: ∆M = M1 - Mkh
K t qu tính toán cho th y kh i lư ng v t tư th c t s d ng so v i k ho ch tăng hay gi m, vi c
t ch c cung ng v t tư t t hay x u.
- M c bi n ng tương i
+ S tương i:
M1
x 100
Mkhx IDt

+ S tuy t i: ∆M = M1 - Mkhx IDt
K t qu tính toán trên ph n ánh m c s d ng v t tư vào ho t ng kinh doanh c a doanh nghi p
ti t ki m hay lãng phí.
2. Phân tích bi n ng t ng m c chi phí v t tư cho ho t ng kinh doanh
s n xu t cung c p s n ph m d ch v , các doanh nghi p ph i s d ng nhi u lo i v t tư. Do
v y, t ng m c chi phí v t tư cho ho t ng kinh doanh ph thu c vào các nhân t :
- S n lư ng s n ph m d ch v hoàn thành (qi)
- K t c u v s n lư ng s n ph m d ch v
- nh m c tiêu hao v t tư cho m t ơn v s n ph m d ch v (mi)
- ơn giá v t tư (si)
M i quan h gi a ch tiêu phân tích (T ng m c chi phí v t tư) v i các nhân t có th bi u th
như sau:
M = Σ qi mi si


59
S d ng các phương pháp phân tích lo i tr , có th xác nh m c nh hư ng các nhân t n
ch tiêu t ng m c chi phí v t tư:
- Do nh hư ng c a nhân t s n lư ng s n ph m d ch v và k t c u s n lư ng s n ph m d ch v :
∆M(q) = Σ qi1 mikh sikh - Σ qikh mikh sikh
- Do nh hư ng c a nhân t nh m c tiêu hao v t tư cho s n xu t cung c p s n ph m d ch v :
∆M(m) = Σ qi1 mi1 sikh - Σ qi1 mikh sikh
- Do nh hư ng c a nhân t ơn giá v t tư cho s n xu t cung c p s n ph m d ch v :
∆M(s) = Σ qi1 mi1 si1 - Σ qi1 mi1 sikh
T ng h p nh hư ng c a t t c các nhân t
∆M = ∆M(q) + ∆M(m) + ∆M(s)
Ví d : Phân tích tình hình hoàn thành k ho ch t ng m c chi phí v t tư cho s n xu t s n ph m
d ch v theo tài li u sau:
B ng 3.6 Tình hình th c hi n k ho ch t ng m c chi phí v t tư
Kh i lư ng s n ơn giá v t tư M c tiêu dùng Chi phí v t tư
ph m hoàn thành v t tư cho vSP cho s n xu t s n
Tên Lo i (103 )
ph m (10 3 )
s n v t tư
ph m KH TH KH TH KH TH KH TH
A 20 25 a 20 22 10 8 4000 4400
b 30 28 15 12 9000 8400
B 50 50 a 20 22 18 20 18000 22000
b 30 28 15 14 22500 19600


i tư ng phân tích:
∆M = Σ qi1 mi1 si1 - Σ qikh mikh sikh = 900 (ng. ng)
T ng m c chi phí v t tư cho s n xu t s n ph m th c t so v i k ho ch tăng lên 900.000 ng.
ó là do:
- Kh i lư ng s n ph m tăng lên, làm cho t ng m c chi phí v t tư th c t so v i k ho ch tăng
lên 3250 (ng. ng)
- Do m c tiêu dùng v t tư s n xu t ơn v s n ph m gi m làm cho t ng m c chi phí v t tư
cho s n xu t s n ph m kỳ th c t so v i k ho ch gi m i 2400 (ng. ng)
- Do ơn giá v t tư xu t kho tăng lên, làm cho t ng m c chi phí v t tư cho s n xu t s n ph m
th c t so v i k ho ch tăng lên 50 (ng. ng).
K t qu phân tích trên ã xác nh ư c s nh hư ng và m c nh hư ng c a t ng nhân t
n s bi n ng c a ch tiêu t ng m c chi phí v t tư cho s n xu t s n ph m.




60
CHƯƠNG 4

PHÂN TÍCH CHI PHÍ HO T NG KINH DOANH
VÀ GIÁ THÀNH S N PH M D CH V

4.1. CHÍ PHÍ HO T NG KINH DOANH, GIÁ THÀNH S N PH M D CH
V VÀ YÊU C U PHÂN TÍCH
Chi phí ho t ng kinh doanh c a các ơn v , doanh nghi p ư c th ng kê tính toán riêng cho
t ng lo i d ch v . M i lo i l i ư c phân theo y u t chi phí.
- Chi phí nhân công (Ti n lương, Kinh phí công oàn, BHXH, B o hi m y t )
- Chi phí v t li u (V t li u cho s n xu t s n ph m, khai thác nghi p v ; v t li u cho s ch a tài
s n và nhiên li u)
- Chi phí d ng c s n xu t
- Chi phí kh u hao TSC
- Chi phí d ch v mua ngoài ( i n nư c, s a ch a TSC thuê ngoài, v n chuy n b c d thuê
ngoài..)
- Chi phí b ng ti n khác (b o h lao ng, tuyên truy n qu ng cáo, hao h ng i lý, b túc ào
t o..)
nâng cao hi u qu ho t ng kinh doanh, trong cơ ch th trư ng các ơn v , doanh nghi p
hàng quý, năm c n ti n hành phân tích chi phí kinh doanh và giá thành s n ph m d ch v , t ó tìm ra
các bi n pháp nh m s d ng h p lý chi phí và gi m giá thành. ng th i thông qua vi c phân tích chi
phí kinh doanh s có nh ng quy t nh qu n lý t i ưu hơn.
Yêu c u phân tích chi phí kinh doanh và giá thành s n ph m d ch v :
- nh giá ư c tình hình th c hi n chi phí kinh doanh và giá thành s n ph m d ch v có h p lý
và tương x ng v i k t qu kinh doanh ã t ư c hay không?
- Xác nh các nhân t và m c nh hư ng c a chúng n chi phí kinh doanh và giá thành s n
ph m d ch v .
- xu t bi n pháp nh m gi m chi phí kinh doanh, h giá thành s n ph m d ch v (bi n pháp
v k thu t công ngh , bi n pháp v t ch c và bi n pháp v kinh t )

4.2 PHÂN TÍCH CHUNG TÌNH HÌNH TH C HI N CHI PHÍ KINH
DOANH VÀ GIÁ THÀNH S N PH M D CH V
4.2.1 Phân tích khái quát
ánh giá khái quát tình hình th c hi n chi phí kinh doanh và giá thành s n ph m d ch v nh m
cung c p nh ng thông tin khái quát v tình hình chi phí kinh doanh và giá thành s n ph m d ch v .
ánh giá chung, c n ph i tính ch tiêu:
- T l th c hi n k ho ch chi phí kinh doanh
C1 Σqi1zi1
= x 100 =


61
Ckh Σqikhzikh
Trong ó: C1, Ckh - Chi phí kinh doanh kỳ phân tích (th c hi n) và kỳ k ho ch
qi1 , qikh – S n lư ng d ch v i kỳ th c hi n và kỳ k ho ch
zi1 , zikh - Giá thành s n ph m d ch v i kỳ th c hi n và kỳ k ho ch
N u t l này nh hơn 100% thì ơn v , doanh nghi p gi m chi phí kinh doanh so v i k ho ch.
Khi ó chênh l ch chi phí (C1 - Ckh) ho c (Σqi1zi1 - Σqikhzikh) mang u âm, ph n ánh m c ti t ki m
chi phí kinh doanh.
N u t l này l n hơn 100% thì ơn v , doanh nghi p th c hi n chi phí kinh doanh l n hơn k
ho ch t ra. Khi ó chênh l ch mang d u dương, ph n ánh vư t chi.
- T l th c hi n k ho ch giá thành s n ph m d ch v


Σqi1zi1
= x 100
Σqikhzikh


N u t l này nh hơn 100% thì ơn v , doanh nghi p gi m ư c giá thành th c t so v i k
ho ch t ra. Khi ó chênh l ch giá thành theo s tuy t i mang d u âm, ph n ánh m c chi phí ti t
ki m ư c nh gi m giá thành.
N u t l này l n hơn 100%, thì ơn v , doanh nghi p không hoàn thành k ho ch giá thành s n
ph m d ch v . Khi ó chênh l ch giá thành theo s tuy t i mang d u dương, ph n ánh vư t chi.
- M c và t l gi m giá thành s n ph m d ch v kỳ th c hi n
+ M c gi m giá thành s n ph m d ch v
Mz1 = Σqi1 (zi1 - zi0)
+ T l gi m giá thành s n ph m d ch v
Σqi1 (zi1 - zi0)
%z1 = x 100
Σqi1zi0
- M c và t l gi m giá thành s n ph m d ch v kỳ k ho ch
+ M c gi m giá thành s n ph m d ch v
Mzkh = Σqikh (zikh - zi0)
+ T l gi m giá thành s n ph m d ch v
Σqikh (zikh - zi0)
%zkh = x 100
Σqikhzi0


4.2.2 Phân tích các nhân t nh hư ng
1. S n lư ng s n ph m d ch v :
Trư c h t c n xác nh m c bi n ng giá thành do s n lư ng s n ph m d ch v
Mzkh = Σqikh (zikh - zi0) x T l % th c hi n k ho ch s n lư ng


62
Sau ó xác nh nh hư ng c a s n lư ng s n ph m d ch v n m c tăng gi m giá thành
∆Mz(q) = Mz(q) - Mzkh
2. Nhân t k t c u s n ph m d ch v : Do m i lo i s n ph m d ch v khác nhau có giá thành ơn v
khác nhau, cho nên khi k t c u thay i s nh hư ng n s bi n ng giá thành. xác nh trư c
h t c n ph i xác nh m c bi n ng giá thành do nh hư ng c a c nhân t s n lư ng và k t c u s n
lư ng
Mz(q,k/c) = Σqi1zikh - Σqi1zi0
Sau ó xác nh m c bi n ng giá thành do nh hư ng c a nhân t k t c u b ng cách l y t ng
nh hư ng c a c s n lư ng và k t c u tr i nh hư ng c a s n lư ng.
∆Mz(k/c) = Mz(q,k/c) - Mz(q)
3. Nhân t giá thành ơn v s n ph m d ch v
∆Mz(z) = Mz1 - Mz(q,k/c)
4. T ng h p nh hư ng c a các nhân t
∆Mz = ∆Mz(q) + ∆Mz(k/c) + ∆Mz(z)
Trên cơ s xác nh nh hư ng và m c c a t ng nhân t , ki n ngh các bi n pháp nh m gi m
chi phí kinh doanh, h giá thành s n ph m d ch v , nâng cao m c l i nhu n.

4.3 PHÂN TÍCH CH TIÊU CHI PHÍ TÍNH CHO 1000 NG DOANH THU
Các ơn v , doanh nghi p thư ng s n xu t cung c p nhi u lo i s n ph m d ch v . ánh giá
úng tình hình bi n ng cũng như phân tích tình hình th c hi n k ho ch giá thành toàn b s n ph m
d ch v , c n ph i tính và phân tích ch tiêu chi phí tính cho 1000 ng doanh thu. Ch tiêu này ph n
ánh m c chi phí c n b ra có ư c 1000 ng doanh thu. Nó ư c xác nh như sau
Σqizi
F = x 1000
Σqipi
Trong ó: Σqizi - Chi phí kinh doanh
Σqipi - Doanh thu kinh doanh
Ch tiêu chi phí tính cho 1000 ng doanh thu càng th p ch ng t hi u qu ho t ng kinh doanh
càng l n. Phân tích ch tiêu này ư c ti n hành b ng vi c phân tích chung (s d ng phương pháp so
sánh i chi u)
So sánh b ng s tuy t i: ∆F = F1 - Fkh


So sánh b ng s tương i: F1
IF = . 100
Fkh
Sau khi phân tích chung, ti n hành phân tích các nhân t nh hư ng. Có ba nhân t tác ng nh
hư ng n ch tiêu này, ó là s n lư ng và k t c u s n lư ng; giá thành ơn v s n ph m d ch v ; m c
cư c tính cho m t ơn v s n ph m d ch v .
xác nh m c nh hư ng c a các nhân t này n ch tiêu chi phí tính cho 1000 ng
doanh thu, c n s d ng phương pháp lo i tr .


63
- nh hư ng c a nhân t s n lư ng và k t c u s n lư ng:
Σqi1zikh Σqikhzikh
∆F(q,k/c) = ( − ) x 1000
Σqi1 pikh Σqikh pikh


- nh hư ng c a nhân t giá thành ơn v s n ph m d ch v
Σqi1zi1 Σqi1zikh
∆F(z) = ( − ) x 1000
Σqi1 pikh Σqikh pikh


- nh hư ng c a nhân t cư c s n ph m d ch v
Σqi1zi1 Σqi1zi1
∆F(p) = ( − ) x 1000
Σqi1 pi1 Σqikh pikh


T ng nh hư ng c a các nhân t
∆F = F1 - Fkh
Σqi1zi1 Σqikhzikh
= ( − ) x 1000
Σqi1 pi1 Σqikh pikh

Ví d : Hãy phân tích ch tiêu chi phí tính cho 1000 ng doanh thu c a m t ơn v theo s li u
sau:
B ng 4.1 Tình hình th c hi n ho t ng kinh doanh c a m t ơn v
S n lư ng s n ph m ơn giá Giá thành ơn v
D ch v (1000 ng) (1000 /s n ph m ) (1000 /s n ph m)
K ho ch Th c hi n K ho ch Th c hi n K ho ch Th c
hi n
S n ph m A 210 200 5,5 5,0 2,0 2,0
S n ph m B 900 800 3,5 3,0 1,5 1,5


I. Tính ch tiêu chi phí tính cho 1000 ng doanh thu
1. Kỳ k ho ch:
Σqikhzikh
Fkh = x 1000 = 411 ng
Σqikhpikh

2. Kỳ th c hi n
Σqi1zi1
F1 = x 1000 = 470 ng
Σqi1pi1

II. Phân tích ch tiêu chi phí tính cho 1000 ng doanh thu


64
1. Phân tích chung:
- So sánh b ng s tuy t i: ∆F = F1 - Fkh = 470 - 411 = 59 ng
- So sánh b ng s tương i: F1 470
IF = . 100 = 100 = 114,35%
Fkh 411
Như v y kỳ th c hi n ch tiêu chi phí tính cho 1000 ng doanh thu tăng 59 ng so v i k
ho ch hay tăng 14,35%
2. Phân tích các nhân t nh hư ng:
- nh hư ng c a nhân t s n lư ng và k t c u s n lư ng:
Σqi1zikh Σqikhzikh
∆F(q,k/c) = ( − ) x 1000 = - 1 ng
Σqi1 pikh Σqikh pikh


- nh hư ng c a nhân t giá thành ơn v s n ph m d ch v


Σqi1zi1 Σqi1zikh
∆F(z) = ( − ) x 1000 = 0
Σqi1 pikh Σqikh pikh


- nh hư ng c a nhân t cư c s n ph m d ch v


Σqi1zi1 Σqi1zi1
∆F(p) = ( − ) x 1000 = 60 ng
Σqi1 pi1 Σqikh pikh


T ng nh hư ng c a 3 nhân t = - 1 + 60 = 59 ng.


4.4 PHÂN TÍCH BI N NG GIÁ THÀNH THEO KHO N M C CHI PHÍ
4.4.1 Phân tích kho n m c chi phí nhân công tr c ti p
Chi phí nhân công tr c ti p là các kho n ti n lương và các kho n trích theo t l ti n lương cho
các lo i qu BHXH, BHYT và kinh phí công oàn. Khi phân tích có th s d ng nhi u phương pháp
khác nhau.
- ánh giá chung
+ M c bi n ng tuy t i
∆TL = TL1 - TL0
TL1
T l % th c hi n TL = x 100
TL0




65
+ M c bi n ng tương i


∆TL = TL1 - TL0 IDt


TL1
T l % th c hi n TL = x 100
TL0 IDt
- Xác nh nh hư ng c a các nhân t
+ S lư ng lao ng:
∆TL(T) = ( T1 - T0 ) x L0
+ M c lương bình quân


∆TL(L) = T 1 (L1 - L0 )
M c lương bình quân ch u nh hư ng c a các nhân t nhu k t c u lao ng c a t ng b ph n
ho c t ng lo i lao ng trong b ph n và m c lương bình quân c a lao ng t ng b ph n ho c t ng
lo i. M i quan h ó có th bi u di n như sau


L = Σ γi Li
B ng các phương pháp lo i tr có th xác nh m c nh hư ng c a các nhân t nm c
lương bình quân và chi phí ti n lương c a ơn v , doanh nghi p
+ Nhân t k t c u lao ng
∆ L(γi) = Σ∆γi Li0


∆TL(γi) = T1 ∆ L(γi) = T 1 Σ∆γi Li0
+ Nhân t m c lương bình quân c a lao ng lo i i
∆ L(Li) = Σγi1 ∆Li


∆TL(Li) = T 1 ∆ L(Li) = T1 Σγi1 ∆Li
4.4.2 Phân tích kho n m c chi phí v t tư
Chi phí v t tư c a các ơn v , doanh nghi p bao g m v t tư cho s n xu t, khai thác nghi p v ;
v t tư cho s a ch a tài s n và nhiên li u. M c dù t tr ng c a kho n m c chi phí này không l n
nhưng v n ph i phân tích. Vi c phân tích kho n m c chi phí v t tư ư c ti n hành riêng cho v t tư cho
s n xu t, khai thác nghi p v ; v t tư cho s a ch a tài s n và nhiên li u. Cách th c phân tích yêú t này
ư c th c hi n:
- Phân tích chung (s d ng phương pháp so sánh i chi u)
So sánh b ng s tuy t i: Cvt = Cvt1 - Cvt0



66
Cvt1
So sánh b ng s tương i: Icvt = . 100
Cvt0
- Phân tích các nhân t nh hư ng (s d ng phương pháp lo i tr )
+ nh hư ng c a nhân t s n lư ng và k t c u s n lư ng s n ph m d ch v :
∆Cvt(q) = Σ qi1 mikh sikh - Σ qikh mikh sikh
+ nh hư ng nhân t nh m c tiêu hao v t tư cho s n xu t cung c p s n ph m d ch v :
∆Cvt(m) = Σ qi1 mi1 sikh - Σ qi1 mikh sikh
+ nh hư ng c a nhân t ơn giá v t tư cho s n xu t cung c p s n ph m d ch v :
∆Cvt(s) = Σ qi1 mi1 si1 - Σ qi1 mi1 sikh
T ng h p nh hư ng c a t t c các nhân t
∆Cvt = ∆Cvt(q) + ∆Cvt(m) + ∆Cvt(s)


4.4.3 Phân tích kho n m c chi phí kh u hao TSC
Kho n m c chi phí kh u hao TSC ph n ánh toàn b s ti n trích kh u hao TSC . M i liên h
gi a kho n m c chi phí này v i các nhân t ư c th hi n trong công th c sau
Ckh = Ng. kkhb/q
Trong ó: Ckh - Chi phí kh u hao TSC
Ng - Nguyên giá TSC ph i trích kh u hao
kkhb/q – T l kh u hao bình quân
Khi phân tích c n chú ý nhân t nguyên giá TSC thư ng xuyên bi n ng do ánh giá l i, do
i m i máy móc, trang thi t b ... Còn nhân t t l kh u hao bình quân thư ng n nh. N u có thay
i thì coi ây là nhân t khách quan.
S d ng các phương pháp lo i tr có th xác nh ư c m c nh hư ng c a các nhân t n
chi phí kh u hao TSC .
- Nhân t nguyên giá TSC
∆Ckh(Ng) = ∆Ng. kkhb/q0
- Nhân t t l kh u hao bình quân
∆Ckh(kkhbq) = Ng1. ∆kkhb/q
Nhân t t l kh u hao bình quân l i ph thu c vào k t c u lo i tài s n c nh i và t l kh u
hao lo i TSC i. T c là kkhbq = Σ γi kkhi. B ng các phương pháp lo i tr có th xác nh m c nh
hư ng c a nhân t k t c u lo i TSC và t l kh u hao TSC n t l kh u hao bình quân và chi phí
kh u hao.
+ Nhân t k t c u TSC
kkhbq(γi) = Σ∆γi kkhi0
∆Ckh(γi) = Ng1. ∆kkhb/q(γi = Ng1. Σ∆γi kkhi0
+ Nhân t t l kh u hao TSC



67
kkhbq(kkh) = Σγi1 ∆kkhi

∆Ckh(kkh) = Ng1. ∆kkhb/q(kkh) = Ng1. Σγi1 ∆kkhi
Ví d : Có tài li u t i m t ơn v như sau (S li u gi nh)
B ng 4.2 Tình hình s d ng TSC c a m t ơn v
( ơn v : Tri u ng)
Ch tiêu K ho ch Th c hi n
1. Nguyên giá TSC u năm 60.000 60.240
2. TSC tăng trong năm (Mua s m m i)
- Nguyên giá 640 580
- Th i gian mua s m Tháng 4 Tháng 6
3. TSC gi m trong năm
* Do thanh lý
- Nguyên giá 340 292
- Th i gian thanh lý Tháng 6 Tháng 8
* Do như ng bán
- Nguyên giá 340
- Th i gian như ng bán Tháng 6
4. T l kh u hao (%)
- T tháng 1 n tháng 6 10 10
- T tháng 7 n tháng 12 10 12

Yêu c u: 1. Tính t ng m c kh u hao trong năm k ho ch và năm th c hi n
2. S d ng phương pháp thích h p, hãy phân tích tình hình th c hi n y u t chi phí kh u
hao TSC và xác nh m c nh hư ng c a các nhân t n chi phí kh u hao theo tài li u trên.
I. Tính t ng m c kh u hao
1. Giá tr TSC bình quân ph i tính kh u hao
- Kỳ k ho ch
+ Nguyên giá TSC cu i kỳ
54 240
60.000 + x (12 – 4) - (12 – 6) = 60.240 tri u ng
12 12
+ Nguyên giá TSC bình quân kỳ k ho ch
60.000 + 60.240
= 60.120 tri u ng
2
- Kỳ phân tích
+ Nguyên giá TSC cu i kỳ
480 192 240
60.240 + x (12 – 6) - x (12 – 8) - x (12 – 6) = 61.989 tr. ng
12 12 12
+ Nguyên giá TSC bình quân kỳ phân tích



68
60.240 + 61898
= 61.114,5 tri u ng
2
2. T ng m c kh u hao
- T l tính kh u hao bình quân
+ Kỳ k ho ch
(10x6) + (10x6)
= 10 %
12

+ Kỳ phân tích
(10x6) + (12x6)
= 11 %
12
- T ng m c kh u hao
+ Kỳ k ho ch: 60.120 x 10% = 6012 tri u ng
+ Kỳ phân tích: 61.144,5 x 11% = 6725,895 tri u ng
II. Phân tích chi phí kh u hao TSC
1. Phân tích chung (s d ng phương pháp so sánh i chi u)
- B ng s tuy t i:
6725,895 - 6012 = 713,895 tri u ng
- B ng s tương i:
6725,895
x 100 = 111,87 %
6012
Như v y chi phí kh u hao kỳ phân tích tăng so v i k ho ch 713,895 tri u ng hay 11,87%.
2. Phân tích m c nh hư ng c a các nhân t a n chi phí kh u hao:
- Nhân t giá tr TSC ph i tính kh u hao:
= (61.144,5 - 60.120 ) x 10% = 102,45 tri u ng
- Nhân t t l kh u hao bình quân:
= (11 - 10) x 61.144,5 = 611,445 tri u ng
Như v y chi phí kh u hao th c t th c hi n tăng so v i k ho ch 713,895 tri u ng. Trong ó
do nguyên giá TSC bình quân th c hi n tăng ã làm cho chi phí kh u hao tăng 102,45 tri u ng,
còn do t l kh u hao bình quân tăng 1% làm cho chi phí kh u hao tăng 611,445 tri u ng.

4.4.4 Các kho n m c chi phí còn l i (d ch v mua ngoài, chi phí s n xu t chung, chi phí qu n lý...)
ư c phân tích b ng cách so sánh th c t th c hi n kỳ phân tích v i th c hi n kỳ trư c c v s tuy t
i và s tương i. Khi phân tích có th th c hi n chung cho các kho n m c chi phí này. V i cách
phân tích này nh m ánh giá s bi n ng v t ng s các kho n m c này cũng như k t c u c a t ng
lo i chi phí trong kho n m c. Cũng có th phân tích c th m t s ti u kho n m c chi phí.




69
CHƯƠNG 5
PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH TÀI CHÍNH DOANH NGHI P

5.1. Ý NGHĨA, M C ÍCH, N I DUNG VÀ TÀI LI U PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH
TÀI CHÍNH
5.1.1. Khái ni m phân tích tình hình tài chính
Phân tích tài chính là m t t p h p các khái ni m, phương pháp và công c cho phép thu nh p
và x lý các thông tin k toán và các thông tin khác trong qu n lý doanh nghi p nh m ánh giá tình
hình tài chính, kh năng và ti m l c c a doanh nghi p, giúp cho các nhà qu n lý ưa ra các quy t nh
tài chính và quy t nh qu n lý phù h p.
Ho t ng kinh doanh theo cơ ch th trư ng có s qu n lý c a Nhà nư c, các doanh nghi p
thu c các lo i hình s h u khác nhau u bình ng trư c pháp lu t trong vi c l a ch n s n ph m
ngành ngh kinh doanh. Do v y có nhi u i tư ng quan tâm n tình hình tài chính c a doanh nghi p
trên các góc khác nhau như: Ban Giám c, các nhà u tư, các c ông, các ch n , các nhà cho
vay tín d ng, các nhân viên ngân hàng, các nhà qu n lý, các nhà b o hi m… k c cơ quan Chính ph
và ngư i lao ng. M i m t nhóm ngư i này có nh ng nhu c u thông tin khác nhau và do v y, m i
nhóm có xu hư ng t p trung vào nh ng khía c nh riêng trong b c tranh tài chính c a m t doanh
nghi p. M c dù m c ích c a h có th khác nhau nhưng thư ng liên quan n nhau, do v y các công
c và k thu t phân tích cơ b n mà h s d ng phân tích tình hình tài chính l i gi ng nhau.
i v i các ch doanh nghi p và các nhà qu n tr doanh nghi p, m i quan tâm hàng u c a
h là tìm ki m l i nhu n và kh năng tr n . Ngoài ra các nhà qu n tr doanh nghi p còn quan tâm
nhi u n m c tiêu khác nhau, t o công ăn vi c làm, nâng cao ch t lư ng s n ph m, hàng hoá và d ch
v v i chi phí th p, óng góp phúc l i xã h i, b o v môi trư ng… Tuy nhiên m t doanh nghi p ch
có th th c hi n ư c các m c tiêu này n u áp ng ư c hai th thách s ng còn và hai m c tiêu cơ
b n: kinh doanh có lãi và thanh toán ư c n . M t doanh nghi p b l liên t c, rút cu c s b c n ki t
các ngu n l c và ph i óng c a. M t khác, n u doanh nghi p không có kh năng thanh toán n n
h n cũng b bu c ph i ng ng ho t ng và óng c a.
i v i các ch ngân hàng và các nhà cho vay tín d ng, m i quan tâm c a h hư ng ch y u
vào kh năng tr n c a doanh nghi p. Vì v y, h c bi t chú ý n s lư ng ti n và các tài s n khác
có th chuy n i nhanh thành ti n, t ó so sánh v i s n ng n h n bi t ư c kh năng thanh
toán t c th i c a doanh nghi p. Bên c nh ó, các ch ngân hàng và các nhà cho vay tín d ng cũng r t
quan tâm t i s lư ng v n c a ch s h u, b i vì s v n ch s h u này là kho n b o hi m cho h
trong trư ng h p doanh nghi p g p r i ro. Không m y ai s n sàng cho vay n u các thông tin cho th y
ngư i vay không b o m ch c ch n r ng kho n vay ó có th và s ư c thanh toán ngay khi n
h n.
i v i các nhà cung c p v t tư, hàng hoá, d ch v … h ph i quy t nh xem có cho phép
khách hàng s p t i ư c mua ch u hàng hoá hay không. Nhóm ngư i này cũng gi ng như ch ngân
hàng, h c n ph i bi t kh năng thanh toán c a khách hàng hi n t i và th i gian s p t i.
i v i các nhà u tư, m i quan tâm c a h hư ng vào các y u t như r i ro, th i gian hoà
v n, m c sinh lãi, kh năng thanh toán v n… Vì v y, h c n nh ng thông tin v i u ki n tài chính,
tình hình ho t ng, v k t qu kinh doanh và các ti m năng tăng trư ng c a doanh nghi p. ng th i
các nhà u tư cũng r t quan tâm t i vi c i u hành công vi c và tính hi u qu c a công tác qu n lý.
Nh ng i u ó nh m m b o s an toàn v tính hi u qu cho các nhà u tư.


70
Bên c nh các ch doanh nghi p (ch s h u), các nhà qu n lý, u tư, các ch ngân hàng, nhà
cung c p còn nhi u nhóm ngư i khác quan tâm n thông tin tài chính c a doanh nghi p. ó là các cơ
quan tài chính, nh ng ngư i lao ng… Nh ng ngư i này có nhu c u thông tin v cơ b n gi ng như
các ch ngân hàng, các nhà u tư, các ch doanh nghi p… B i vì nó liên quan n quy n l i và trách
nhi m n khách hàng hi n t i và tương lai c a h .
Phân tích ho t ng tài chính doanh nghi p mà tr ng tâm là phân tích các báo cáo tài chính và
các ch tiêu c trưng tài chính thông qua m t h th ng các phương pháp, công c và k thu t phân
tích giúp cho vi c ánh giá toàn di n, t ng h p khái quát và xem xét m t cách chi ti t ho t ng tài
chính doanh nghi p. Trên cơ s ó nh n bi t, phán oán, d báo và ưa ra các quy t nh tài chính,
quy t nh tài tr cũng như u tư phù h p.
5.1.2. M c ích phân tích tình hình tài chính
M c ích t i cao và quan tr ng nh t c a phân tích tình hình tài chính là giúp nh ng ngư i ra
quy t nh l a ch n phương án kinh doanh t i ưu và ánh giá chính xác th c tr ng ti m năng c a
doanh nghi p. Do v y, phân tích tình hình tài chính doanh nghi p ph i t ư c các m c tiêu cơ b n
sau:
- Cung c p thông tin h u ích cho các nhà u tư, các ch n khác h có th ra quy t nh
u tư, tín d ng. Các thông tin ph i d hi u i v i nh ng ngư i có m t trình tương i v s n xu t
kinh doanh và các ho t ng kinh t mà mu n nghiên c u các thông tin này.
- Cung c p thông tin giúp các nhà u tư, các ch n và nh ng ngư i s d ng khác ánh giá s
lư ng, th i gian và r i ro c a nh ng kho n thu b ng ti n.
- Cung c p thông tin v các ngu n l c kinh t c a doanh nghi p, nghĩa v c a doanh nghi p
i v i các ngu n l c này và các tác ng c a nh ng nghi p v kinh t , nh ng s ki n và nh ng tình
hu ng làm thay i các ngu n l c cũng như các nghĩa v i v i các ngu n l c ó.
5.1.3. S c n thi t phân tích tình hình tài chính
1. V trí c a phân tích tình hình tài chính
Trong cơ ch qu n lý kinh t m i, phân tích các ho t ng kinh t ư c s d ng nh n th c
các hi n tư ng và k t qu kinh t , xác nh quan h c u thành và quan h nhân qu cũng như
phát hi n quy lu t t o thành và phát tri n c a chúng t ó mà nh ng căn c khoa h c cho các quy t
nh úng n trong tương lai. i u ó có th hi u n u không d a trên k t lu n ư c rút ra t phân
tích các ho t ng kinh t thì nh ng quy t nh ưa ra s không úng căn c khoa h c và không có
tính th c ti n. N u t ch c th c hi n các quy t nh không có tính th c ti n này s không t ư c k t
qu mong mu n và ngư c l i có th mang l i nh ng h u qu nghiêm tr ng cho các doanh nghi p
trong quá trình s n xu t kinh doanh.
Hơn n a, t n t i và phát tri n trong ho t ng kinh doanh thì các ho t ng c a doanh
nghi p ph i ư c t trên cơ s c a công tác ho ch nh c v m t chi n lư c và chi n thu t.
- V m t chi n lư c, ph i xác nh rõ m c tiêu kinh doanh, các ho t ng dài h n nh m phát tri n
doanh nghi p và chính sách tài chính c a doanh nghi p.
- V m t chi n thu t, ph i xác nh ư c nh ng công vi c trong th i h n ng n, nh ng tác
nghi p c th ph c v cho k h ch chi n lư c c a doanh nghi p.
Các quy t v m t chi n lư c và chi n thu t ư c l a ch n ch y u d a trên cơ s s phân tích,
s cân nh c v m t tài chính.



71
B i v y, phân tích tình hình tài chính chi m m t v trí quan tr ng trong ho t ng s n xu t
kinh doanh. Nó cung c p thông tin v tài chính cho các nhà qu n lý h ưa ra nh ng quy t nh tài
chính úng n và t ch c th c hi n các quy t nh y m t cách k p th i và khoa h c, giúp doanh
nghi p có th ng v ng và phát tri n.
2. Phân tích tình hình tài chính – công c quan tr ng trong qu n lý kinh t :
Phân tích tình hình tài chính r t c n thi t i v i m i doanh nghi p. Nó không nh ng chi m v
trí quan tr ng trong doanh nghi p mà nó còn là công c quan tr ng trong qu n lý kinh t . Th t v y:
• i v i doanh nghi p: Trên cơ s phân tích tình hình tài chính, các nhà qu n tr doanh
nghi p ánh giá ư c th c tr ng tài chính, th c tr ng qu n lý tài chính c a doanh nghi p mình, ngu n
v n doanh nghi p có th huy ng khi ti n hành ho t ng s n xu t kinh doanh… ng th i ưa ra
ư c các quy t nh v m t chi n lư c và chi n thu t, t ch c th c hi n các quy t nh ó m t cách
k p th i và khoa h c, giúp doanh nghi p t i a hoá l i nhu n, tăng giá tr doanh nghi p và tăng kh
năng c nh tranh t ó doanh nghi p có th ng v ng và phát tri n trên th trư ng.
• i v i các nhà qu n lý kinh t : Trên cư s nh ng thông tin mà phân tích tình hình tài chính
cung c p h có th nh n bi t ư c nh ng m t y u kém, t n t i c a doanh nghi p, nh ng h n ch c a
các chính sách qu n lý kinh t … T ó ưa ra ư c các chính sách qu n lý kinh t phù h p v i s
phát tri n c a t ng ngành như: chính sách tín d ng, thu , nh ng chính sách mang tính ch t ưu ãi v
tài chính i v i t ng ngành… Cũng qua nh ng thông tin mà phân tích tình hình tài chính cung c p, các
nhà qu n lý kinh t có ư c quy t nh tuyên b phá s n doanh nghi p hay ti p t c duy trì ho t ng c a
doanh nghi p.
• i v i các nhà cho vay, ngư i u tư , các ch ngân hàng: Thông tin mà phân tích tình hình
tài chính cung c p s giúp h ưa ra các quy t nh úng n là có u tư hay không?.
• i v i các cơ quan tài chính, nh ng ngư i lao ng…: Thông tin mà phân tích tình hình tài
chính cung c p s giúp h xác nh ư c quy n l i và trách nhi m c a h i v i doanh nghi p trong
hi n t i và trong tương lai.
V y, phân tích tình hình tài chính là m t trong nh ng công c không th thi u ư c trong qu n
lý kinh t và nó th c s c n thi t cho công tác qu n lý m t doanh nghi p. c bi t trong i u ki n
kinh doanh theo cơ ch th trư ng thì nó càng tr nên c n thi t và c p bách.
5.1.4. Trình t và các bư c phân tích tình hình tài chính
ti n hành phân tích tình hình tài chính c n ph i th c hi n theo m t trình t nh t nh, có như
v y vi c phân tích m i thu n l i, th ng nh t và logic.
Thu th p thông tin -> x lý thông tin -> d oán và quy t nh.
Doanh nghi p ho t ng trong n n kinh t ch u s tác ng m nh m c a nhi u y u t khác
nhau. Các y u t bên ngoài bao g m: S tăng trư ng và phát tri n c a n n kinh t , s phát tri n c a
khoa h c k thu t, c nh tranh, lu t pháp… Các y u t bên trong doanh nghi p bao g m: Cơ c u t
ch c, quy trình công ngh , tính ch t s n ph m… V y dư i s tác ng c a các y u t trên, k t qu
phân tích tình hình tài chính c a doanh nghi p có ư c chính xác, y , chi ti t, ph n ánh úng th c
tr ng tài chính thì yêu c u các nhà phân tích ph i ti n hành thu th p các thông tin, sau ó l a ch n, x
lý nh ng thông tin thích h p nh t ti n hành phân tích. Cu i cùng ưa ra nh ng d oán và quy t
nh h p lý nh t.
1. Thu th p thông tin:



72
ánh giá chính xác th c tr ng tài chính c a doanh nghi p, ph i s d ng m i ngu n thông
tin có kh năng lý gi i và thuy t minh th c tr ng ho t ng tài chính doanh nghi p và ph c v cho quá
trình d oán tài chính. Các ngu n thông tin này chia làm hai lo i chính:
- Thông tin phi tài chính: ây là m t lu ng các thông tin v kinh t , ti n t v i ngu n kinh
doanh c a doanh nghi p, hình th c t ch c c a doanh nghi p, c a ngành… Nh ng thông tin này r t
quan tr ng, không th thi u ư c trong công tác phân tích tài chính doanh nghi p.
- Thông tin k toán tài chính: Là nh ng ngu n thông tin c bi t quan tr ng, nó ph n ánh ư c
nh ng nét c trưng nh t c a h th ng như: th c tr ng tài s n, k t qu kinh doanh, tình hình công
n … Th c ra thông tin k toán tài chính ph n ánh t p trung trong báo cáo tài chính c a doanh nghi p,
trong ó ch y u là b ng cân i k toán và báo cáo k t qu ho t ng kinh doanh ư c so n th o vào cu i
m i kỳ th c hi n, các báo cáo tài chính bao g m:
+ B ng cân i k toán
+ Báo cáo lưu chuy n ti n t
+ Báo cáo k t qu kinh doanh
+ Thuy t minh báo cáo tài chính
2. X lý thông tin:
Là quá trình s p x p thông tin theo nh ng m c tiêu nh t nh nh m tính toán, so sánh, gi i
thích, ánh giá, xác nh nguyên nhân, các k t qu t ư c c a doanh nghi p. Tuỳ theo các góc
nghiên c u, ng d ng khác nhau c a ngư i s d ng thông tin mà có các phương pháp x lý thông tin
khác nhau ph c v cho m c tiêu t ra.
3. D oán và quy t nh:
Thu th p và x lý thông tin nh m chu n b nh ng ti n và i u ki n c n thi t cho ngư i s
d ng thông tin có ư c nh ng d oán và ưa ra quy t nh v tài chính. Có th nói, m c tiêu c a
phân tích tình hình tài chính là giúp ngư i ta quy t nh l a ch n phương án kinh doanh t i ưu và
ánh giá chính xác th c tr ng, ti m năng c a doanh nghi p. i v i ch doanh nghi p, phân tích tình
hình tài chính nh m ưa ra các quy t nh t i a hoá l i nhu n, không ng ng làm tăng giá tr doanh
nghi p và kh năng c nh tranh c a doanh nghi p trên th trư ng. i v i ngư i cho vay và u tư vào
doanh nghi p thì ưa ra các quy t nh v tài tr và u tư… Qua ó cho th y, thu th p và x lý thông
tin r t quan tr ng i v i phân tích tình hình tài chính, là i u ki n ưa ra nh ng d oán và quy t
nh chính xác trong m i lĩnh v c v tài chính.
5.1.5. Tài li u ph c v phân tích tình hình tài chính:
ti n hành phân tích tình hình tài chính, ph i s d ng r t nhi u tài li u khác nhau, trong ó
ch y u là các báo cáo tài chính. Báo cáo tài chính r t h u ích i v i vi c qu n tr doanh nghi p và là
ngu n thông tin tài chính ch y u i v i nh ng ngư i ngoài doanh nghi p. Báo cáo tài chính không
nh ng cho bi t tình hình tài chính c a c a doanh nghi p t i th i i m báo cáo k t qu mà còn cho th y
nh ng k t qu ho t ng mà doanh nghi p t ư c trong tình hình ó. H th ng báo cáo tài chính
bao g m:
1. B ng cân i k toán (M u B01 – DN):
B ng cân i k toán (BC KT) là m t báo cáo k toán, ch y u ph n ánh t ng quát tình hình
tài s n c a doanh nghi p theo hai cách phân lo i c u thành v n và ngu n hình thành v n hi n có c a
doanh nghi p m t th i i m nh t nh.


73
B ng cân i k toán có c i m cơ b n là:
- Các ch tiêu trên b ng cân i k toán ư c bi u hi n giá tr (ti n) nên có th t ng h p ư c
toàn b tài s n hi n có c a doanh nghi p ang t n t i dư i hình thái (c v t ch t và ti n t , c h u hình
và vô hình).
- B ng cân i k toán ư c chia thành hai ph n theo hai cách ph n ánh tài s n là c u thành tài
s n và ngu n hình thành tài s n. Do v y, s t ng c ng c a hai ph n luôn b ng nhau. Vì l ó có tên
g i là b ng cân i k toán.
- B ng cân i k toán ph n ánh v n và ngu n v n t i m t th i i m. Th i i m ó thư ng là ngày
cu i cùng c a kỳ h ch toán. Tuy v y, so sánh s li u gi a hai i m trên b ng cân i k toán cũng có th th y
ư c m t cách t ng quát s bi n ng c a v n và ngu n v n trong kỳ kinh doanh c a doanh nghi p.
B ng cân i k toán ư c k t c u dư i d ng cân i s dư các tài kho n k toán và s p x p
tr t t các ch tiêu theo yêu c u qu n lý. B ng cân i k toán chia làm 2 ph n (có th x p d c ho c
ngang).
- Ph n tài s n: Ph n ánh toàn b giá tr hi n có c a doanh nghi p n cu i kỳ h ch toán ang
t n t i dư i các hình thái và trong t t c các giai o n, các khâu c a quá trình kinh doanh. Các ch tiêu
ph n ánh c a ph n tài s n ư c s p x p theo n i dung kinh t c a các lo i tài s n c a doanh nghi p
trong quá trình tái s n xu t. Xét v m t kinh t : s li u các ch tiêu ph n ánh bên tài s n th hi n s
v n và k t c u các lo i v n c a ơn v hi n có n th i i m l p báo cáo ang t n t i dư i d ng hình
thái v t ch t (tài s n c nh, v t li u, hàng hoá, s n ph m…), ti n t (ti n m t t i qu , ti n g i ngân
hàng…), các kho n u tư tài chính ho c dư i hình th c n ph i thu t t c các khâu, các giai o n
trong quá trình s n xu t, kinh doanh (thu mua, d tr , s n xu t, tiêu th …). Căn c vào ngu n s li u
này trên cơ s t ng s và k t c u tài s n có mà ánh giá m t cách t ng quát quy mô tài s n, năng l c
và trình s d ng v n c a doanh nghi p.
- Ph n ngu n v n: Ph n ánh các ngu n v n hình thành các lo i tài s n, các lo i v n kinh
doanh c a doanh nghi p n cu i kỳ h ch toán. Các ch tiêu ph n ngu n v n ư c s p x p phân
chia theo t ng ngu n hình thành và tài s n c a ơn v (ngu n v n c a b n thân doanh nghi p, ngu n
v n i vay, ngu n v n chi m d ng h p pháp và b t h p pháp…) t l và k t c u c a t ng ngu n v n
trong t ng s ngu n v n hi n có ph n ánh tính ch t ho t ng, th c tr ng tình hình tài chính c a
doanh nghi p. Xét v m t kinh t : S li u phân ngu n v n th hi n quy mô, n i dung và tính ch t c a
doanh nghi p i v i s tài s n ang qu n lý s d ng, c th là i v i nhà nư c, v i c p trên (v
ngu n v n c a Nhà nư c), v i nhà u tư, v i c ông, v n liên doanh, v i ngân hàng, v i các t ch c
tín d ng (v các kho n v n vay), v i khách hàng, v i các ơn v kinh t khác, v i cán b công nhân
viên (v các ngu n v n huy ng, các kho n n ph i thanh toán…).
c 2 ph n, ngoài c t ch tiêu còn có các c t ph n ánh mã s c a ch tiêu, c t u năm và c t
cu i kỳ.
C n chú ý: C t s u năm và cu i kỳ ch không ph i u năm, cu i năm hay u kỳ, cu i kỳ.
i u ó có nghĩa là s li u c t u năm c a BC KT các quý trong năm u gi ng nhau, u là c t
s li u c a th i i m cu i ngày 31/12 năm trư c ho c u ngày 1/1 năm nay. Còn s li u c t cu i kỳ
là s li u th i i m l p báo cáo trong năm (cu i các quý).
2. Báo cáo k t qu ho t ng s n xu t kinh doanh (M u B02 – DN):
Báo cáo k t qu ho t ng kinh doanh là báo cáo tài chính t ng h p, ph n ánh t ng quát tình
hình và k t qu ho t ng kinh doanh cũng như tình hình th c hi n trách nhi m, nghĩa v c a doanh
nghi p i v i Nhà nư c trong m t kỳ k toán.


74
Báo cáo k t qu ho t ng kinh doanh có nh ng tác d ng sau:
- Thông qua các ch tiêu trên báo cáo các ho t ng kinh doanh ki m tra, phân tích và ánh
giá tình hình th c hi n k ho ch, d toán chi phí s n xu t, giá v n, doanh thu s n ph m v t tư hàng
hoá tiêu th , tình hình chi phí, thu nh p c a ho t ng khác và k t qu c a doanh nghi p sau m t kỳ
k toán.
- Thông qua s li u trên báo cáo k t qu ho t ng i u ki n mà ki m tra tình hình th c hi n
trách nhi m, nghĩa v c a doanh nghi p i v i Nhà nư c v các kho n thu và các kho n ph i n p
khác.
- Thông qua báo cáo k t qu ho t ng kinh doanh, ánh giá xu hư ng phát tri n c a doanh
nghi p qua các kỳ khác nhau.
Báo cáo g m 3 ph n:
Ph n I: Lãi, l .
Ph n này ph n ánh các ch tiêu liên quan n k t qu c a toàn b doanh thu kinh doanh như:
T ng doanh thu; Doanh thu thu n; Giá v n hàng bán; Chi phí bán hàng; Chi phí qu n lý…
+ Doanh thu: Là s ti n mà doanh nghi p thu ư c do cung c p s n ph m, d ch v cho khách hàng
ã thanh toán ho c ch p nh n thanh toán. Vì v y:
Doanh thu = S n lư ng s n ph m d ch v cung c p * Giá bán
+ Doanh thu thu n: Là doanh thu ã tr i các kho n gi m tr (chi t kh u hàng bán, hàng bán
tr l i…).
Doanh thu thu n = T ng doanh thu – Các kho n gi m tr
Khi ti n hành phân tích tài chính ây là m t ch tiêu quan tr ng nh t i v i doanh nghi p
trong n n kinh t th trư ng. Ch tiêu này s ư c xem xét tăng hay gi m bao nhiêu so v i kỳ trư c, lý
do c a s tăng hay gi m ó do s n lư ng s n ph m bán ra hay s tác ng c a giá bán, nh ng y u t
nào làm cho s n ph m bán ra hay giá bán tăng hay gi m.
+ Giá v n bán hàng: Là ch tiêu ph n ánh t ng giá mua hàng hoá ho c giá thành s n xu t s n
ph m d ch v bán ra tương ng v i doanh nghi p thương m i và doanh nghi p s n xu t. Trong trư ng
h p doanh nghi p g p v n là ch làm th nào gi m giá v n, t c là gi m các y u t c u thành
lên giá v n. Tuỳ theo k t qu phân tích mà doanh nghi p có th ưa ra các quy t nh phù h p.
+ Chi phí ho t ng kinh doanh: bao g m t t c các kho n m c chi phí liên quan n khâu lưu
thông bán hàng và khâu qu n lý doanh nghi p, thư ng ư c chia làm 2 lo i t ng quát là chi phí lưu
thông và chi phí qu n lý:
+ Lãi (l ) ph n ánh k t qu ho t ng kinh doanh trong kỳ, ư c xác nh qua các ng th c
sau.
Lãi Doanh thu Giá v n Chi phí bán Chi phí qu n lý
= - - -
(l ) thu n hàng bán hàng doanh nghi p


Qua ph n I ngư i s d ng cũng bi t ư c k t qu ho t ng kinh doanh, ho t ng tài chính
doanh nghi p và ho t ng b t thư ng.
- Ph n II: Tình hình th c hi n nghĩa v i v i Nhà nư c.



75
Ph n này ph n ánh các kho n thu , b o hi m xã h i, b o hi m y t , kinh phí công oàn và các
kho n khác mà ơn v ph i n p (kỳ trư c chuy n sang, ph i n p kỳ này và còn ph i n p cu i kỳ) ã
n p trong kỳ báo cáo.
- Ph n III: Ph n ánh s thu GTGT ư c kh u tr , ư c hoàn l i, ư c chuy n kho n.
3. Báo cáo lưu chuy n ti n t (m u B03 – DN):
Là báo cáo tài chính t ng h p ph n ánh vi c hình thành và s d ng lư ng ti n phát sinh trong
kỳ báo cáo c a doanh nghi p. D a vào báo cáo lưu chuy n ti n t ngư i s d ng có th ánh giá ư c
kh năng thanh toán c a doanh nghi p và d oán ư c lu ng ti n trong kỳ ti p theo. Như v y, báo
cáo lưu chuy n ti n t ư c l p ra tr l i nh ng câu h i có liên quan n lu ng thông tin vào và ra
c a doanh nghi p cũng như tình hình tr n , u tư b ng ti n c a doanh nghi p. Chính báo cáo lưu
chuy n ti n t cung c p nh ng thông tin v lu ng ti n ra, vào c a doanh nghi p, nh ng kho n u tư
ng n h n có tính lưu ng cao, có th nhanh chóng và s n sàng chuy n i thành m t kho n ti n ch u
r i ro m t cách nh nh t. Nh ng kho n ti n ó ư c lưu chuy n t ba nhóm ho t ng chính sau:
+ Lưu chuy n ti n t t ho t ng s n xu t kinh doanh: ph n ánh toàn b s ti n thu vào và
chi ra liên quan tr c ti p n ho t ng kinh doanh c a doanh nghi p như ti n bán hàng, ti n thu t
các kho n ph i thu, ti n thanh toán cho công nhân viên…
+ Lưu chuy n ti n t ho t ng u tư: Là toàn b s ti n thu vào hay chi ra u liên quan n
ho t ng u tư c a doanh nghi p. Ho t ng u tư có th là u tư cơ s v t ch t, k thu t cho b n
thân doanh nghi p ho c u tư dư i hình th c khác như góp v n liên doanh, u tư ch ng khoán, cho
vay. T ó ta th y dòng ti n lưu chuy n ư c tính b ng toàn b s ti n thu vào và bán ra c a doanh
nghi p do vi c ph i thanh lý tài s n hay mua s p thi t b .
+ Lưu chuy n ti n t ho t ng tài chính: Là toàn b s ti n thu vào và chi ra liên quan n
ho t ng tài chính c a doanh nghi p. Ho t ng tài chính bao g m các nghi p v làm tăng, làm gi m
v n kinh doanh như ch doanh nghi p góp v n, vay v n…
Như v y dòng ti n lưu chuy n bao g m các kho n thu, chi liên quan như ti n vay, thu ư c do
tr l i c phi u…
4. Thuy t minh báo cáo tài chính (m u B09 – DN):
Là báo cáo ư c trình bày b ng l i văn nh m gi i thích thêm chi ti t c a nh ng n i dung thay
i v tài s n, ngu n v n mà các d li u b ng s trong các báo cáo tài chính không th th hi n ư c.
Nh ng i u c n di n gi i thư ng là:
+ c i m doanh nghi p: gi i thi u tóm t t doanh nghi p.
+ Tình hình khách quan trong kinh doanh ã tác ng n ho t ng doanh nghi p.
+ Hình th c k toán ã và ang áp d ng
+ Phương pháp phân b chi phí, c i m kh u hao, t giá h i oái ư c dùng h ch toán trong
kỳ.
+ S thay i trong u tư, tài s n c nh, v n Ch s h u.
+ Tình hình thu nh p c a nhân viên.
+ Tình hình khác.
5.1.6. N i dung phân tích tình hình tài chính



76
Mu n t n t i và phát tri n, doanh nghi p ph i có v n, mu n duy trì ư c ho t ng kinh
doanh bình thư ng thì lư ng v n u tư ban u c a doanh nghi p ph i ư c quay vòng liên t c và
ph i b o toàn v n sau m i kỳ chu chuy n. Như v y, v n s d ng v n như th nào có hi u qu
cao nh t là v n b c xúc i v i m i doanh nghi p ti n hành ho t ng s n xu t kinh doanh. Hơn
n a, vi c s d ng v n có hi u qu s m b o cho doanh nghi p thư ng xuyên duy trì, phát tri n năng
l c s n xu t c a mình, ng v ng trong i u ki n c nh tranh và thu ư c nhi u l i nhu n.
ti n hành phân ph i, qu n lý và s d ng v n hi n có m t cách h p lý, có hi u qu cao nh t
trên cơ s ch p hành các ch , chính sách qu n lý kinh t tài chính và k lu t thanh toán c a Nhà
nư c thì doanh nghi p ph i thư ng xuyên ti n hành phân tích tình hình tài chính doanh nghi p. Phân
tích tình hình tài chính s giúp ngư i qu n lý n m ư c th c tr ng ho t ng tài chính doanh nghi p,
xác nh ư c nguyên nhân và m c nh hư ng c a t ng nhân t , trên cơ s ó ưa ra các quy t
nh úng n nâng cao ch t lư ng công tác qu n lý kinh doanh và nâng cao hi u qu kinh doanh.
N i dung ch y u phân tích tình hình tài chính doanh nghi p bao g m:
- Phân tích khái quát tình hình tài chính
- Phân tích cơ c u ngu n v n và tình hình m b o ngu n v n cho ho t ng kinh doanh.
- Phân tích tình hình và kh năng thanh toán
- Phân tích hi u qu s d ng v n

5.2 PHÂN TÍCH KHÁI QUÁT TÌNH HÌNH TÀI CHÍNH
5.2.1 M c ích và phương pháp phân tích
Phân tích khái quát tình hình tài chính là vi c xem xét, nh n nh v tình hình tài chính c a ơn
v , doanh nghi p. Công vi c này s cung c p cho ngư i s d ng thông tin bi t ư c tình hình tài chính
c a ơn v , doanh nghi p là kh quan hay không kh quan.
phân tích khái quát tình hình tài chính, ch y u s d ng phương pháp so sánh i chi u h
th ng ch tiêu ánh giá khái quát tình hình tài chính như so sánh gi a cu i kỳ v i u năm, so sánh kỳ
này v i kỳ trư c, so sánh th c t v i k ho ch.... Căn c vào k t qu so sánh và tình hình bi n ng
các ch tiêu ph n ánh khái quát tình hình tài chính rút ra nh ng nh n xét khái quát v tình hình tài
chính c a ơn v , doanh nghi p.
5.2.2 N i dung phân tích khái quát tình hình tài chính
phân tích khái quát tình hình tài chính, trư c h t c n so sánh t ng s ngu n v n gi a cu i kỳ
v i u năm. B ng cách này th y ư c quy mô v n mà ơn v , doanh nghi p s d ng cũng như kh
năng huy ng v n. c n lưu ý r ng, ch tiêu “T ng s ngu n v n” và “T ng s tài s n” có th tăng,
gi m do nhi u nguyên nhân nên chưa bi u hi n y tình hình tài chính ư c. Vì th , c n phân tích
các m i quan h gi a các ch tiêu trong b ng cân i k toán và các báo cáo tài chính khác có liên
quan.
Bên c nh vi c huy ng và s d ng v n, kh năng t b o m v m t tài chính và m c c
l p v m t tài chính cũng cho th y m t cách khái quát tình hình tài chính c a ơn v , doanh nghi p. Vì
v y, c n tính và so sánh ch tiêu “H s tài tr ”
T ng ngu n v n ch s h u
H s tài tr =
T ng s ngu n v n




77
Ch tiêu này càng cao, ch ng t m c c l p v m t tài chính càng cao, b i vì h u h t tài s n
mà ơn v , doanh nghi p hi n có u ư c u tư b ng s v n c a mình và ngư c l i, n u ch tiêu này
càng th p, ch ng t m c c l p v m t tài chính càng th p, h u h t tài s n u ư c tài tr b ng
s v n i chi m d ng.
Tình hình tài chính c a ơn v , doanh nghi p l i ư c th hi n rõ nét qua kh năng thanh toán.
N u có kh năng thanh toán cao thì tình hình tài chính s kh quan và ngư c l i. Do v y, khi ánh giá
khái quát tình hình tài chính không th không xem xét kh năng thanh toán, c bi t là kh năng thanh
toán n ng n h n. Kh năng thanh toán n ng n h n ư c o b ng ch tiêu “H s thanh toán n ng n
h n”. Ch tiêu này cho bi t, v i t ng giá tr thu n c a tài s n lưu ng và u tư ng n h n hi n có, ơn
v , doanh nghi p có b o m kh năng thanh toán các kho n n ng n h n hay không. Tr s c a ch
tiêu tính ra càng l n, kh năng thanh toán các kho n n ng n h n càng cao và ngư c l i.


H s kh năng T ng gía tr thu n v TSL và TNH
thanh toán n =
ng n h n (hi n th i) T ng s n ng n h n


M t ch tiêu ph n ánh khá rõ nét tình hình tài chính c a ơn v , doanh nghi p, ó là “H s kh
năng thanh toán nhanh” (h s kh năng thanh toán t c th i). Ch tiêu này cho bi t, v i s v n b ng
ti n (ti n m t, ti n g i ngân hàng, ti n ang chuy n) và các ch ng khoán ng n h n có th chuy n i
nhanh thành ti n m t hi n có, ơn v , doanh nghi p có b o m thanh toán k p th i các kho n n hay
không. Tr s c a ch tiêu này n u l n, kh năng thanh toán tương i kh quan, còn n u tr ss c a
ch tiêu này nh s g p khó khăn trong vi c thanh toán công n và do ó ph i bán g p s n ph m hàng
hoá tr n vì không ti n thanh toán. Tuy nhiên n u ch tiêu này quá l n l i ph n ánh m t tình
hình không t t vì v n b ng ti n quá nhi u, vòng quy v n ch m làm gi m hi u qu s d ng v n. Ch
tiêu này ư c tính như sau:
H s kh năng T ng s v n b ng ti n và TTCNH
thanh toán =
nhanh T ng s n ng n h n
n m ư c kh năng thanh toán c a ơn v , doanh nghi p, c n ph i tính và so sánh ch tiêu
“H s kh năng thanh toán hi n hành”. Ch tiêu này cho bi t, v i toàn b giá tr thu n c a tài s n hi n
có, ơn v , doanh nghi p có có b o m kh năng thanh toán các kho n n hay không. Tr s c a ch
tiêu tính ra càng l n, kh năng thanh toán hi n hành càng cao và ngư c l i. Kh năng thanh toán hi n
hành ư c tính như sau:
H s kh năng T ng s tài s n hi n có
thanh toán =
hi n hành T ng s n ph i tr
Bên c nh các ch tiêu trên, h s n cũng là ch tiêu ph n ánh khá rõ nét tình hình thanh
toán. H s n cho bi t, so v i t ng tài s n ho c so v i t ng ngu n v n hay so v i ngu n v n ch s
h u, n ph i tr chi m bao nhiêu. Nói cách khác, h s n ph n ánh m c m b o i v i ch n ,
nó cho bi t m t ng tài s n ho c m t ng ngu n v n hay m t ng v n ch s h u có bao nhiêu
ng vay n . Tr s c a ch tiêu này càng nh , m c c l p v m t tài chính c a ơn v , doanh
nghi p càng cao và ngư c l i. H s n ư c tính như sau:
T ng s n ph i tr
H s n trên t ng tài s n =
(hay t ng ngu n v n)
T ng s tài s n (hay t ng ngu n v n) hi n có


78
T ng s n ph i tr
H s n trên ngu n v n CSH =

T ng s ngu n v n ch s h u


Khi phân tích khái quát tình hình tài chính, còn ph i tính và so sánh các ch tiêu ph n ánh
kh năng thanh toán c a TSL và v n luân chuy n thu n. Kh năng thanh toán c a TSL cho bi t
kh năng chuy n i thành ti n c a TSL và ư c o b ng ch tiêu “H s kh năng thanh toán c a
TSL ”
H s kh năng T ng s v n b ng ti n và TTCNH
thanh toán c a =
TSL T ng giá tr thu n c a TSL và TNH
V n luân chuy n thu n hay v n ho t ng thu n là ch tiêu ph n ánh chênh l ch gi a t ng giá tr
thu n c a TSL và TNH v i t ng s n ng n h n. Mu n ho t ng kinh doanh không b gián o n,
c n ph i duy trì m t m c v n luân chuy n thu n h p lý tho mãn các kho n n ng n h n. V n ho t
ng thu n càng l n thì kh năng thanh toán càng cao. Tuy nhiên, n u quá cao thì s làm gi m hi u
qu u tư vì lư ng TSL quá nhi u so v i nhu c u và vì ph n dư thêm này không làm tăng thu nh p.
V n ho t ng T ng giá tr thu n c a TSL T ng s n
thu n = và TNH - ng n h n
5.3 PHÂN TÍCH BI N NG CÁC KHO N M C B NG CÂN I K TOÁN
n m ư c m t cách y th c tr ng tài chính cũng như tình hình s d ng tài s n c a ơn
v , doanh nghi p, c n thi t ph i xem xét, nghiên c u bi n ng các kho n m c trong B ng cân i k
toán.
Theo quan i m luân chuy n v n, tài s n c a doanh nghi p bao g m tài s n c nh và tài s n
lưu ng. Hai lo i tài s n này ư c hình thành ch y u t ngu n v n ch s h u. T c là:
B ngu n v n = A tài s n [I + II + IV + V(2,3) + VI] + B tài s n [I + II + III] (1)
Cân i (1) ch là cân i mang tính lý thuy t, nghĩa là v i ngu n v n ch s h u, doanh nghi p
trang tr i các lo i tài s n cho các ho t ng ch y u mà không ph i i vay ho c chi m d ng. Trong
th c t , thư ng x y ra m t trong hai trư ng h p:
- V trái > v ph i, trư ng h p này doanh nghi p th a v n, không s d ng h t nên s b chi m
d ng.
- V trái < v ph i. Do thi u ngu n v n trang tr i nên doanh nghi p ph i i vay ho c chi m
d ng v n t bên ngoài.
Trong quá trình ho t ng kinh doanh khi ngu n v n ch s h u không áp ng nhu c u thì
doanh nghi p i vay b sung v n kinh doanh. Lo i tr các kho n vay quá h n thì các kho n vay
ng n h n, dài h n chưa n h n tr , dùng cho m c ích kinh doanh u ư c coi là ngu n v n h p
pháp. Do v y, v m t lý thuy t l i có quan h cân i:
B ngu n v n + A ngu n v n [I(1) + II] = A tài s n [I + II + IV + V(2,3) + VI] +
B tài s n [I + II + III(2)] (2)


79
Cân i (2) h u như không x y ra mà trên th c t thư ng x y ra m t trong hai trư ng h p:
- V trái > v ph i. S th a s b chi m d ng.
- V trái < v ph i. Do thi u ngu n bù p nên doanh nghi p bu c ph i i chi m d ng.
M t khác do tính ch t cân b ng c a B ng cân i k toán, t ng tài s n luôn luôn b ng t ng s
ngu n v n nên cân i (2) có th ư c vi t l i như sau:
[AI(1), II + B] Ngu n v n + [AI(2,3....8), IV] Ngu n v n =
[AI, II, IV, V(2,3), VI + BI, II, III] Tài s n + [AIII, V(1,4,5) + BIV] Tài s n (3)
Bi n i (3) ta có:
[AI(1), II + B] Ngu n v n - [AI, II, IV, V(2,3), VI + BI, II, III] Tài s n =
[AIII, V(1,4,5) + BIV] Tài s n - [AI(2,3....8), IV] Ngu n v n (4)
Cân i (4) cho th y v n mà doanh nghi p b chi m d ng (ho c i chi m d ng) úng b ng s
chênh l ch gi a s tài s n ph i thu và công n ph i tr .

5.4 PHÂN TÍCH TÀI S N VÀ NGU N V N C A DOANH NGHI P
5.4.1 Phân tích tài s n
1. M c ích phân tích
Là nh m ánh giá t ng quát cơ s v t ch t k thu t, ti m l c kinh t c a doanh nghi p quá
kh , hi n t i và kh năng tương lai căn c ch y u là d a vào B ng cân i k toán c a doanh
nghi p qua nhi u kỳ kinh doanh. C th :
- ánh giá năng l c kinh t th c s c a tài s n doanh nghi p hi n t i b ng cách ti n hành th m nh
giá tr kinh t th c c a kh i tài s n doanh nghi p ang n m gi và kh năng chuy n i c a nó. Công
tác này ư c ti n hành c th cho t ng lo i tài s n c a doanh nghi p.
- ánh giá tính h p lý c a s bi n ng v giá tr và cơ c u tài s n c a doanh nghi p qua nhi u kỳ,
nh ng nh hư ng n quá trình ho t ng kinh doanh, s bi n ng ó có phù h p v i chi n lư c phát
tri n ho t ng kinh doanh c a doanh nghi p không, tìm nguyên nhân có gi i pháp áp ng t t hơn
nhu c u cho ho t ng kinh doanh.
2. Phân tích s bi n ng c a tài s n
T s li u trên B ng cân i k toán c a doanh nghi p, l p b ng phân tích cơ c u tài s n:
B ng 5.1 B ng phân tích cơ c u tài s n c a doanh nghi p
u năm Cu i kỳ So sánh
Ch tiêu S T S T S T
ti n tr ng ti n tr ng ti n tr ng
A. Tài s n Lưu ng và u tư ng n h n
1. V n b ng ti n
2. u tư tài chính ng n h n
3. Các kho n ph i thu
4. Hàng t n kho



80
5. Tài s n lưu ng khác
B. Tài s n c nh và u tư dài h n
1. Tài s n c nh
2. u tư tài chính dài h n
3. Chi phí xây d ng cơ b n
4. Ký qu , ký cư c dài h n
T ng c ng tài s n
Qua b ng s li u ti n hành phân tích như sau:
Xem xét t ng s tài s n cu i kỳ so v i u năm tăng hay gi m (c s tuy t i và s tương ôi)
ánh giá quy mô tài s n c a doanh nghi p. N u t ng tài s n tăng thì ánh giá quy mô tài s n c a
doanh nghi p ã ư c tăng lên và ngư c l i. V i các ch tiêu tài s n c nh, chi phí xây d ng cơ b n
c a doanh nghi p cũng so sánh tương t . ánh giá tình hình u tư theo chi u sâu, u tư mua s m
trang thi t b , c n tính và phân tích ch tiêu t su t u tư.
Lo i B Tài s n
T su t u tư = x 100
T ng s tài s n


Ch tiêu này ph n ánh tình hình trang b cơ s v t ch t k thu t, th hi n năng l c kinh doanh và
xu hư ng phát tri n lâu dài c a doanh nghi p. Khi phân tích tính ch tiêu này u năm và cu i kỳ sau
ó so sánh i chi u có nh n xét. N u t su t u tư tăng lên s cho th y năng l c kinh doanh c a
doanh nghi p ư c m r ng và khi các m t khác c a ho t ng kinh doanh không thay i (v n phát
tri n bình thư ng) thì ây là m t hi n tư ng kh quan. Ngư c l i n u t su t u tư gi m s cho th y
năng l c kinh doanh c a doanh nghi p không ư c m r ng và khi các m t khác c a ho t ng kinh
doanh không thay i (v n phát tri n bình thư ng) thì ây là m t hi n tư ng kém kh quan.
3. Phân tích cơ c u tài s n doanh nghi p
Là ánh giá tương quan t l gi a các lo i tài s n thông qua t tr ng c a t ng lo i trong t ng s
tài s n. Vi c phân tích k t c u tài s n ư c th c hi n như sau:
- Phân tích chung k t c u tài s n doanh nghi p: Phân tích tương quan t l c a tài s n lưu ng và u
tư ng n h n v i tài s n c nh và u tư dài h n. Tương quan này ph n ánh tính ch t ho t ng c a
doanh nghi p.
- Phân tích k t c u tài s n c nh: Phân tích chi ti t t ng m c t o thành tài s n c nh, trong ó giá
tr tài s n c nh (M c I) chi m t tr ng cao c bi t là tài s n c nh h u hình. Hi n nay các doanh
nghi p do tài s n c nh vô hình và thuê tài chính không áng k ho c không có d n n tài s n c
nh h u hình chi m tuy t i b ph n.
u tư tài chính dài h n ngày càng có xu hư ng tăng và xu t hi n nhi u doanh nghi p dư i
nhi u d ng khác nhau. N u lo i này chi m t tr ng tương i cao ch ng t s phong phú a d ng
trong ho t ng kinh doanh c a doanh nghi p.
Trong m c B chi phí xây d ng cơ b n d dang thư ng chi m t tr ng th p ho c không có. N u
m c này chi m t tr ng tương i cao, doanh nghi p c n ki m tra, ánh giá các khía c nh như s c n
thi t ph i xây d ng cơ b n, quy mô xây d ng cơ b n, ngu n v n cho xây d ng cơ b n, hi u qu s



81
d ng tài s nkhi xây d ng cơ b n xong, qu n lý chi phí trong quá trình xây d ng cơ b n. Trên cơ s ó,
ánh giá s h p lý c a chi phí xây d ng cơ b n d dang.
Ký cư c, ký qu dài h n không áng k , nhi u doanh nghi p không có. N u xu t hi n c n theo
dõi k và có bi n pháp thu h i s m.
4. Phân tích cơ c u tài s n lưu ng và u tư ng n h n
Tài s n lưu ng c a doanh nghi p tuỳ theo tính ch t ho t ng kinh doanh mà có t l nh t
nh. Khi phân tích k t c u tài s n lưu ng c n phân tích chi ti t các kho n m c c u thành c a nó.
- V n b ng ti n: bao g m ti n m t t n qu , ti n g i ngân hàng, ti n ang chuy n chi m bình
quân kho ng 20%. N u chi m t tr ng th p s không chi tiêu, kh năng tyhanh toán ti n m t h n
ch , n u chi m t tr ng cao kh năng huy ng v n vào luân chuy n b h n ch nh hư ng n t c
chu chuy n v n.
- Các kho n u tư tài chính ng n h n: như u tư ch ng khoán ng n h n, u tư ng n h n khác,
d phòng gi m giá u tư ng n h n t i các doanh nghi p thư ng chi m t tr ng th p ho c không có.
Trong i u ki n n n kinh t th trư ng phát tri n, m c a h i nh p kinh t qu c t thì th trư ng tài
chính s phát tri n m nh và do ó u tư tài chính ng n h n, dài hán có xu hư ng phát tri n theo.
- Các kho n ph i thu: thư ng chi m t tr ng nh t nh tuỳ theo lo i hình doanh nghi p (s n
xu t, thương m i..). Các kho n ph i thu chi m t tr ng cao nh hư ng n kh năng huy ng v n vào
ho t ng kinh doanh và t c chu chuy n v n ch m l i, làm hi u qu s d ng ng v n th p. Khi
phân tích k t c u các kho n ph i thu c n xác nh c th tính ch t các lo i n , th i gian, quy mô n ,
i tư ng n .. có gi i pháp thích h p cho t ng kho n ph i thu và t ng i tư ng.
- Hàng t n kho: thư ng chi m t tr ng tương i cao tuỳ theo lo i hình doanh nghi p (s n xu t,
thương m i, d ch v ). Khi phân tích hàng t n kho c n phân tích k t c u hàng t n kho, s lư ng, ch t
lư ng và th i gian. T t tr ng và s bi d ng c a nó doanh nghi p ánh giá m c h p lý, tác ng
tích c c, tiêu c c c a hàng t n kho, nguyên nhân bi n ng và ưa ra các gi i pháp c n thi t kh c
ph c s b t h p lý.
5.4.2. Phân tích ngu n v n
1. Phân tích bi n ng ngu n v n
T s li u trên B ng cân i k toán c a doanh nghi p, l p b ng phân tích cơ c u ngu n v n:
B ng 5.2 B ng phân tích cơ c u ngu n v n c a doanh nghi p
u năm Cu i kỳ So sánh
Ch tiêu S T S T S T
ti n tr ng ti n tr ng ti n tr ng
A. N ph i tr
I..N ng n h n
1. Vay ng n h n
2. N dài h n n h n tr
3. Ph i tr cho ngư i bán
4. Ngư i mua tr ti n trư c




82
5. Thu và các kho n ph i n p Nhà nư c
6. Ph i tr công nhân viên
II. N dài h n
III. N khác
B. Ngu n v n ch s h u
I. Ngu n v n – qu
7. Ngu n v n kinh doanh
8. Ngu n v n u tư XDCB
T ng c ng ngu n v n


- T ng ngu n v n c a doanh nghi p ph n ánh kh năng áp ng nhu c u v n cho doanh
nghi p. N u t ng ngu n v n tăng, tài s n c a doanh nghi p ư c m r ng và có i u ki n m r ng
quy mô ho t ng kinh doanh và ngư c l i.
- Ngu n v n ch s h u c a doanh nghi p ư c hình thành t khi thành l p doanh nghi p và
ư c b sung trong quá trình ho t ng kinh doanh c a doanh nghi p. Ngu n v n ch s h u ph n
ánh s c m nh v tài chính và s c m nh chung c a doanh nghi p
- N ph i tr c a doanh nghi p ph n ánh kh năng t n d ng ngu n v n t bên ngoài d ph c
v cho ho t ng kinh doanh. Trong i u ki n n kinh t th trư ng c nh tranh gay g t, doanh nghi p
c n ph i càng m r ng và phát tri n nâng cao v th trên th trư ng và ngu n v n t bên ngoài càng
có ý nghĩa hơn. i u này cũng ch ng t doanh nghi p có kinh nghi m, ngh thu t trong kinh doanh,
bi t t n d ng các cơ h i phát tri n ho t ng kinh doanh c a doanh nghi p.
2. Phân tích cơ c u ngu n v n
Phân tích cơ c u ngu n v n là vi c xem xét t tr ng t ng lo i ngu n v n chi m trong t ng s
ngu n v n cũng như xu hư ng bi n ng c a t ng ngu n v n c th . Qua ó, ánh giá kh năng t
b o m v m t tài chính cũng như m c c l p v m t tài chính c a doanh nghi p. N u ngu n v n
ch s h u chi m t tr ng cao trong t ng s ngu n v n thì doanh nghi p có kh năng t b o m
v m t tài chính và m c c l p c a doanh nghi p i v i các ch n (ngân hàng, nhà cung c p ...)
là cao. Ngư c l i, n u công n ph i tr chi m ch y u trong t ng s ngu n v n (c v s tuy t i và
tương i) thì kh năng b o m v m t tài chính c a doanh nghi p s th p.
Khi phân tích cơ c u ngu n v n, các nhà phân tích c n tính ra và so sánh t tr ng c a t ng
ngu n v n chi m trong t ng s gi a cu i kỳ so v i u năm, gi a kỳ phân tích so v i kỳ g c và d a
vào xu hư ng bi n ng v t tr ng c a t ng b ph n ngu n v n nh n xét v m c b o m và
c l p v m t tài chính c a doanh nghi p. ng th i, so sánh s bi n ng gi a kỳ phân tích so v i
kỳ g c (c v s tuy t i l n s tương i gi n ơn) theo t ng ngu n v n c th nh n xét.
Cũng qua phân tích cơ c u ngu n v n, các nhà phân tích n m ư c các ch tiêu liên quan n
tình hình tài chính doanh nghi p như "T su t t tài tr ", "H s n trên ngu n v n ch s h u", "H
s n trên t ng ngu n v n". Các ch tiêu này giúp các nhà phân tích có cơ s ánh giá tính h p lý
v cơ c u ngu n v n và xu hư ng bi n ng c a cơ c u ngu n v n c a doanh nghi p.




83
Lo i B Ngu n v n
T su t t tài tr = x 100
T ng s ngu n v n
Ch tiêu này càng cao th hi n kh năng c l p v m t tài chính c a doanh nghi p cao, hay m c
t tài tr càng nhi u.
Như v y, v th c ch t, phương pháp phân tích cơ c u ngu n v n chính là phương pháp so sánh.
ây, khi phân tích, các nhà phân tích s d ng k thu t so sánh ngang (còn g i là phương pháp phân
tích ngang) và so sánh d c (còn g i là phương pháp phân tích d c) gi a kỳ phân tích so v i kỳ g c c
v t tr ng (cơ c u) và m c bi n ng (v s tuy t i và s tương i) c a t ng ngu n v n cũng
như t ng s ngu n v n.
3. Phân tích s phân b ngu n v n cho tài s n c a doanh nghi p
Thông qua b ng cân i k toán cho th y ngu n v n c a doanh nghi p ư c phân b như th
nào cho tài s n c a doanh nghi p. S phân b này th hi n qua các tương quan t l gi a ngu n v n
và tài s n ư c ph n ánh qua các cân i:
- Tài s n A(I,IV) + B(I): Nh ng tài s n thi t y u c a doanh nghi p có 3 tương quan t l v i
ngu n v n B: ch s h u c a doanh nghi p: b ng nhau, l n ho c nh hơn.
+ N u tài s n A(I,IV) + B(I) > ngu n v n B: ph n ánh ngu n v n ch s h u c a doanh nghi p
không trang tr i tài s n thi t y u c a doanh nghi p mà ph i s d ng ngu n v n c a bên ngoài.
Doanh nghi p có th thi u v n và r i ro trong ho t ng kinh doanh.
+ N u tài s n A(I,IV) + B(I) < ngu n v n B: ph n ánh ngu n v n ch s h u c a doanh nghi p
th a trang tr i tài s n thi t y u c a doanh nghi p và có th trang tr i các tài s n khác c a doanh nghi p
ho c b bên ngoài s d ng.
- Tài s n A(I,II,IV) + B(I,II,III): Nh ng tài s n ang có c a doanh nghi p có 3 tương quan t l
v i ngu n v n B: ch s h u và n dài h n c a doanh nghi p: b ng nhau, l n ho c nh hơn.
+ N u tài s n A(I,II,IV) + B(I,II,III) > ngu n v n B và n dài h n: ph n ánh ngu n v n ch s
h u thư ng xuyên và tương i n nh không trang tr i tài s n ang có t i doanh nghi p mà ph i
s d ng ngu n v n không thư ng xuyên, thi u n nh. Doanh nghi p có th khó ch ng v v n tài
chính và do ó có nhi u r i ro trong ho t ng kinh doanh.
+ N u tài s n A(I,II,IV) + B(I,II,III) < ngu n v n B và n dài h n: ph n ánh ngu n v n ch s
h u thư ng xuyên và tương i n nh c a doanh nghi p th a trang tr i tài s n ang có t i doanh
nghi p và có th b bên ngoài s d ng. Trong trư ng h p này ph i lưu ý qu n lý ch t ch ngu n v n.

5.5. PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH B O M NGU N V N CHO HO T NG
KINH DOANH
ti n hành ho t ng kinh doanh, các doanh nghi p c n ph i có tài s n, bao g m tài s n c
nh và tài s n lưu ng. Các tài s n này ư c hình thành t ngu n v n ch s h u và ngu n v n vay -
n . Vi c b o m y nhu c u v ngu n v n cho ho t ng kinh doanh là m t v n c ty u
b o m cho quá trình kinh doanh ư c ti n hành liên t c và có hi u qu .
b o m có ngu n v n cho ho t ng kinh doanh, doanh nghi p c n ph i t p h p các
bi n pháp tài chính c n thi t cho vi c huy ng, hình thành ngu n v n. Ngu n v n c a doanh nghi p
ư c hình thành trư c h t t ngu n v n c a b n thân ch s h u (v n góp ban u và b sung trong



84
quá trình kinh doanh). Sau n a ư c hình thành t ngu n v n vay và n h p pháp (vay ng n h n, dài
h n, trung h n ...). Cu i cùng, ngu n v n ư c hình thành t các ngu n b t h p pháp c a ngư i mua,
ngư i bán, c a ngư i lao ng ...). Có th phân lo i ngu n v n (ngu n tài tr ) tài s n dùng cho ho t
ng kinh doanh c a doanh nghi p thành 2 lo i:
- Ngu n tài tr thư ng xuyên: Là ngu n v n mà doanh nghi p ư c s d ng thư ng xuyên,
lâu dài vào ho t ng kinh doanh. Ngu n t i tr thư ng xuyên bao g m ngu n v n ch s h u và
ngu n v n vay - n dài h n, trung h n (tr vay - n quá h n).
- Ngu n t i tr t m th i: Là ngu n v n mà doanh nghi p t m th i s d ng vào ho t ng kinh
doanh trong m t kho ng th i gian ng n. Thu c ngu n tài tr t m th i bao g m các kho n vay ng n
h n ; n ng n h n ; các kho n vay - n quá h n (k c vay - n dài h n) ; các kho n chi m d ng b t
h p pháp c a ngư i bán, ngư i mua, c a ngư i lao ng Có th khái quát ngu n v n b o m cho
ho t ng kinh doanh (ngu n tài tr tài s n) c a doanh nghi p qua sơ sau:


V n ch s h u
- TSC h u hình
- TSC vô hình - Vay dài h n, Thư ng
TSC - TSC thuê mua trung h n xuyên
T ng - u tư dài h n - N dài h n,
s - v.v... trung h n Ngu n
tài tài
s n - Ti n - Vay ng n h n tr
- N ph i thu - N ng n h n T m
- u tư ng n h n - Chi m d ng b t th i
- Hàng t n kho h p pháp
- v.v...


Khi phân tích tình hình b o m ngu n v n cho ho t ng kinh doanh, trư c h t, các nhà phân
tích c n li t kê t t c ngu n v n mà doanh nghi p s d ng trong kỳ (kỳ k ho ch và kỳ báo cáo) r i t
ó, s d ng phương pháp so sánh bi t ư c tình hình bi n ng c a ngu n v n trên t ng s cũng
như t ng lo i. Thông qua s bi n ng c a t ng lo i ngu n v n, các nhà phân tích s ánh giá ư c
tình hình b o m ngu n v n cho ho t ng kinh doanh và ánh giá ư c tính h p lý c a s bi n ng
v ngu n v n. i v i các kho n chi m d ng b t h p pháp, trong b t kỳ trư ng h p nào cũng cho
th y, ho t ng tài chính c a doanh nghi p là không bình thư ng.
Ti p theo, các nhà phân tích c n so sánh t ng nhu c u v tài s n (tài s n c nh và tài s n lưu
ng) v i ngu n v n ch s h u hi n có và ngu n v n vay - n dài h n, trung h n. N u t ng s ngu n
v n có ho c l n hơn t ng s nhu c u v tài s n thì doanh nghi p c n s d ng s th a này m t cách
h p lý ( u tư vào tài s n lưu ng, tài s n c nh, vào ho t ng liên doanh, tr n vay ...), tránh b
chi m d ng v n. Ngư c l i, khi ngu n v n không áp ng nhu c u v tài s n thì doanh nghi p c n




85
ph i có bi n pháp huy ng và s d ng phù h p (huy ng ngu n tài tr t m th i h p pháp ho c gi m
quy mô u tư, tránh i chi m d ng v n m t cách b t h p pháp).

5.6 PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH VÀ KH NĂNG THANH TOÁN
5.6.1. Phân tích tình hình thanh toán
Tình hình thanh toán c a doanh nghi p ph n ánh rõ nét ch t lư ng ho t ng tài chính c a
doanh nghi p. N u ho t ng tài chính t t, doanh nghi p s ít công n , ít b chi m d ng v n cũng như
ít i chi m d ng v n. Ngư c l i, n u ho t ng tài chính kém thì s d n n tình tr ng chi m d ng
v n l n nhau, các kho n công n ph i thu, ph i tr s dây dưa, kéo dài.
phân tích tình hình thanh toán, các nhà phân tích thư ng tính ra và so sánh gi a kỳ phân
tích so v i kỳ g c trên các ch tiêu sau:
- T l các kho n n ph i thu so v i các kho n n ph i tr (%):
Ch tiêu này ph n ánh các kho n doanh nghi p b chi m d ng so v i các kho n i chi m d ng
và ư c tính theo công th c sau:
T l các kho n n ph i thu = T ng s n ph i thu x 100
so v i các kho n ph i tr T ng s n ph i tr
N u t l các kho n n ph i thu so v i các kho n n ph i tr l n hơn 100%, ch ng t s v n
c a doanh nghi p b chi m d ng l n hơn s v n mà doanh nghi p i chi m d ng. Ngư c l i, n u ch
tiêu này nh hơn 100%, ch ng t s v n doanh nghi p b chi m d ng nh hơn s v n c bi t i
chi m d ng. Th c t cho th y, s i chi m d ng l n hơn hay nh hơn s b chi m d ng u ph n ánh
m t tình hình tài chính không lành m nh.
- T l các kho n n ph i tr so v i các kho n n ph i thu (%):
Ch tiêu này ph n ánh các kho n doanh nghi p i chi m d ng so v i các kho n b chi m d ng
và ư c tính theo công th c sau:
T l các kho n n ph i tr = T ng s n ph i tr x 100
so v i các kho n n ph i thu T ng s n ph i thu
N u t l các kho n n ph i tr so v i các kho n n ph i thu l n hơn 100%, ch ng t s v n
c a doanh nghi p i chi m d ng l n hơn s v n mà doanh nghi p b chi m d ng. Ngư c l i, n u ch
tiêu này nh hơn 100%, ch ng t s v n doanh nghi p i chi m d ng nh hơn s v n c bi t b
chi m d ng. V th c ch t, ch tiêu này chính là ngh ch o c a ch tiêu "T l các kho n n ph i thu
so v i các kho n n ph i tr ".
- S vòng luân chuy n các kho n ph i thu (vòng).
S vòng luân chuy n các kho n ph i thu là ch tiêu ph n ánh trong kỳ kinh doanh, các kho n
ph i thu quay ư c m y vòng và ư c tính theo công th c:
S vòng luân chuy n = T ng s ti n hàng bán ch u x 100
các kho n ph i thu S dư bình quân các kho n ph i thu
Ch tiêu này cho bi t m c h p lý c a s dư các kho n ph i thu và hi u qu c a vi c i thu h i
n . N u s vòng luân chuy n c a các kho n ph i thu l n, ch ng t doanh nghi p thu h i ti n hàng k p
th i, ít b chi m d ng v n. Tuy nhiên, s vòng luân chuy n các kho n ph i thu n u quá cao s không



86
t t vì có th nh hư ng n kh i lư ng hàng tiêu th do phương th c thanh toán quá ch t ch (ch y u
là thanh toán ngay trong th i gian ng n).
Trong công th c trên, s dư bình quân các kho n ph i thu ư c tính như sau:
S dư bình quân = T ng s n ph i thu u kỳ và cu i kỳ x 100
các kho n ph i thu 2
- Th i gian quay vòng c a các kho n ph i thu:
Th i gian quay vòng các kho n ph i thu là ch tiêu ph n ánh các kho n ph i thu quay ư c
m t vòng thì m t m y ngày.


Th i gian quay vòng = Th i gian c a kỳ phân tích x 100
c a các kho n ph i thu S vòng luân chuy n các
kho n ph i thu
Th i gian quay vòng các kho n ph i thu càng ng n, ch ng t t c thu h i ti n hàng càng
nhanh, doanh nghi p ít b chi m d ng v n. Ngư c l i, th i gian quay vòng các kho n ph i thu càng
dài, ch ng t t c thu h i ti n hàng càng ch m, s v n doanh nghi p b chi m d ng nhi u.
Khi phân tích, c n tính ra và so sánh v i th i gian bán ch u quy nh cho khách hàng. N u th i
gian quay vòng các kho n ph i thu l n hơn th i gian bán ch u quy nh cho khách hàng thì vi c thu
h i các kho n ph i thu là ch m và ngư c l i, s ngày quy nh bán ch u cho khách hàng l n hơn th i
gian này thì có d u hi u ch ng t vi c thu h i n t trư c k ho ch v th i gian.
- S vòng luân chuy n các kho n ph i tr (vòng):
S vòng luân chuy n các kho n ph i tr là ch tiêu ph n ánh trong kỳ kinh doanh, các kho n
ph i tr quay ư c m y vòng và ư c tính theo công th c:
S vòng luân chuy n = T ng s ti n hàng mua ch u x 100
các kho n ph i tr S dư bình quân các kho n ph i tr
Ch tiêu này cho bi t m c h p lý c a s dư các kho n ph i tr và hi u qu c a vi c thanh toán
n . N u s vòng luân chuy n c a các kho n ph i tr l n, ch ng t doanh nghi p thanh toán ti n hàng
k p th i, ít i chi m d ng v n và có th ư c hư ng chi t kh u thanh toán. Tuy nhiên, s vòng luân
chuy n các kho n ph i tr n u quá cao s không t t vì có th nh hư ng n k t qu kinh doanh trong
kỳ c a doanh nghi p do ph i huy ng m i ngu n v n tr n (k c vay, bán r hàng hóa, d ch v
...).
Trong công th c trên, s dư bình quân các kho n ph i tr ư c tính nh sau:
S dư bình quân = T ng s n ph i tr u kỳ và cu i kỳ x 100
các kho n ph i tr 2
- Th i gian quay vòng c a các kho n ph i tr :
Th i gian quay vòng các kho n ph i tr là ch tiêu ph n ánh các kho n ph i tr quy ư c m t
vòng thì m t m y ngày. Ch tiêu này ư c tính như sau:




87
Th i gian quay = Th i gian c a kỳ phân tích x 100
vòng c a các S vòng luân chuy n các kho n
kho n ph i tr
ph i tr
Th i gian quay vòng các kho n ph i tr càng ng n, ch ng t t c thanh toán ti n hàng càng
nhanh, doanh nghi p ít i chi m d ng v n. Ngư c l i, th i gian quay vòng các kho n ph i tr càng
dài, t c thanh toán ti n hàng càng ch m, s v n doanh nghi p i chi m d ng nhi u.
Khi phân tích, c n tính ra và so sánh v i th i gian mua ch u ư c ngư i bán quy nh cho
doanh nghi p. N u th i gian quay vòng các kho n ph i tr l n hơn th i gian mua ch u ư c quy nh
thì vi c thanh toán ti n hàng là ch m tr và ngư c l i, s ngày quy nh mua ch u l n th i gian này thì
có d u hi u ch ng t vi c thanh toán n t trư c k ho ch v th i gian.
Ngoài vi c tính ra và so sánh các ch tiêu trên, n m ư c tình hình thanh toán các kho n n
ph i thu và các kho n n ph i tr trong kỳ c a doanh nghi p, các nhà phân tích ti n hành so sánh các
kho n n ph i thu, n ph i tr gi a kỳ cu i v i u kỳ trên t ng s cũng như trên t ng kho n n ph i
thu, n ph i tr và s ti n n quá h n c v s lư ng tuy t i và s tương i trên t ng ch tiêu và d a
vào tình hình bi n ng c th c a t ng ch tiêu rút ra nh n xét.
Tình hình thanh toán các kho n ph i thu và các kho n ph i tr là m t trong nh ng ch tiêu
ph n ánh khá sát th c ch t lư ng ho t ng tài chính. N u ho t ng tài chính t t, lành m nh, doanh
nghi p s thanh toán k p th i các kho n n ph i tr cũng như thu k p th i các kho n n ph i thu, tránh
ư c tình tr ng chi m d ng v n l n nhau cũng như tình tr ng công n dây dưa kéo dài, tình tr ng
tranh ch p, m t kh năng thanh toán.
có nh n xét, ánh giá úng n v tình hình thanh toán các kho n công n ph i thu, công
n ph i tr c a doanh nghi p, khi phân tích còn ph i s d ng các tài li u h ch toán hàng ngày :
- Xác nh tính ch t, th i gian và nguyên nhân các kho n ph i thu, ph i tr :
- Các bi n pháp mà ơn v áp d ng thu h i n ho c thanh toán n .
- Nguyên nhân d n n các kho n tranh ch p n ph i thu, ph i tr .
Có th l p b ng phân tích tình hình thanh toán c a doanh nghi p theo m u sau:
B ng 5.3 B ng phân tích tình hình thanh toán c a doanh nghi p
T ng s còn ph i thu S n quá h n
hay ph i tr
Ch tiêu Cu i kỳ so Cu i kỳ so v i
v i u năm u năm
u Cu i u Cu i
kỳ + T kỳ + T
kỳ kỳ
- l - l
I. Các kho n ph i thu
- Ph i thu t khách hàng
- Tr trư c cho ngư i bán
- Cho vay




88
- Ph i thu t m ng
- Ph i thu n i b
- Ph i thu khác
II. Các kho n ph i tr
2.1 N dài h n
- Vay dài h n
- N dài h n
2.2 N ng n h n
- Vay ng n h n
- Ph i tr cho ngư i bán
- Ngư i mua tr trư c
- Doanh thu nh n trư c
- Ph i tr công nhân viên
- Ph i tr thu
- Các kho n ph i n p NN
- Ph i tr n i b
- Ph i tr khác
T ng c ng


5.6.2. Phân tích nhu c u và kh năng thanh toán
có cơ s ánh giá tình hình thanh toán c a doanh nghi p trư c m t và tri n v ng trong th i
gian t i, c n i sâu phân tích nhu c u và kh năng thanh toán c a doanh nghi p.
Trư c h t, c n tính ra và so sánh gi a cu i kỳ v i u năm trên các ch tiêu ph n ánh kh năng
thanh toán như "H s thanh toán hi n hành", "H s thanh toán n ng n h n", "H s thanh toán c a
tài s n lưu ng", "H s thanh toán nhanh". Ý nghĩa và cách tính toán các ch tiêu này ã ư c c p
trong phân tích khái quát tình hình tài chính.
Ti p theo, d a vào các tài li u h ch toán liên quan, ti n hành thu th p s li u liên quan n các
kho n có th dùng thanh toán (kh năng thanh toán) v i các kho n ph i thanh toán (nhu c u thanh
toán) c a doanh nghi p. Sau ó, s p x p các ch tiêu này vào m t b ng phân tích theo m t trình t
nh t nh. V i nhu c u thanh toán, các ch tiêu ư c x p theo m c kh n trương c a vi c thanh toán
(thanh toán ngay, chưa c n thanh toán ngay). Còn v i kh năng thanh toán, các ch tiêu l i ư c x p
theo kh năng huy ng (huy ng ngay, huy ng trong th i gian t i...).
Trên cơ s b ng phân tích này, nhà qu n lý s ti n hành so sánh gi a kh năng thanh toán v i
nhu c u thanh toán trong t ng giai o n (thanh toán ngay, thanh toán trong tháng t i, thanh toán trong
qúy t i...). Doanh nghi p b o m ư c kh năng thanh toán trong t ng giai o n n u các kho n có
th dùng thanh toán l n hơn các kho n ph i thanh toán. Ngư c l i, khi các kho n có th dùng
thanh toán nh hơn các kho n ph i thanh toán, doanh nghi p s không b o m ư c kh năng thanh



89
toán. i u này bu c các nhà qu n lý ph i tìm k sách huy ng ngu n tài chính b o m cho vi c
thanh toán n u không mu n rơi vào tình tr ng phá s n. B ng phân tích nhu c u và kh năng thanh toán
như sau:
B ng 5.4 B ng phân tích kh năng thanh toán c a doanh nghi p
Các kho n ph i thanh toán S Các kho n có th dùng thanh toán S
ti n ti n
I. Các kho n ph i thanh toán ngay I. Các kho n có th thanh toán ngay
1. Các kho n n quá h n 1. Ti n m t
- Ph i n p ngân sách - Ti n Vi t Nam
- Ph i tr Ngân hàng - Vàng b c, á quý
- Ph i tr công nhân viên - Ngo i t
- Ph i tr ngư i bán 2. Ti n g i Ngân hàng
- Ph i tr ngư i mua - Ti n Vi t Nam
- Ph i tr n i b - Vàng b c, á quý
- Ph i tr khác - Ngo i t
2. Các kho n n nh n 3. Ti n ang chuy n
- N ngân sách 4. Các kho n tương ương ti n
- N Ngân hàng II. Kho n có th thanh toán trong th i
gian t i
..........................
1. Tháng t i
II. Các kho n ph i thanh toán trong
th i gian t i - u tư ng n h n khác
1. Tháng t i - Kho n ph i thu
- Ngân sách - Vay ng n h n
- Ngân hàng ............
................ 2. Quý t i
2. Quý t i - u tư ng n h n khác
- Ngân sách - Kho n ph i thu
- Ngân hàng - Vay ng n h n
................ ......................


C ng C ng


Trên cơ s b ng phân tích, c n tính ch tiêu
- H s kh năng thanh toán




90
Kh năng thanh toán
H s kh năng thanh toán (Hk) =
Nhu c u thanh toán


Ch tiêu này có th tính cho c th i kỳ ho c cho t ng giai o n (hi n hành, tháng t i, quý t i....)
- N u Hk > 1 ch ng t doanh nghi p b o m kh năng thanh toán và tình hình tài chính bình
thư ng (kh quan).
- N u Hk < 1 ch ng t doanh nghi p không có kh năng thanh toán. Hk càng nh bao nhiêu thì
doanh nghi p càng m t kh năng thanh toán b y nhiêu.. Khi Hk ≈ 0 thì doanh nghi p b phá
s n, không còn kh năng thanh toán.
- H s thanh toán t c th i
V n b ng ti n
H s thanh toán t c th i =
Các kho n n ng n h n


Ch tiêu này tính ra n u l n hơn 0,5 thì tình hình tài chính tương i kh quan, n u nh hơn 0,5
thì doanh nghi p g p khó khăn trong thanh toán. Tuy nhiên n u ch tiêu này quá cao l i ph n ánh m t
tình hình không t t vì v n b ng ti n quá nhi u.
- H s thanh toán ng n h n
Tài s n lưu ng
H s thanh toán ng n h n =
Các kho n n ng n h n


Ch tiêu này cho th y kh năng áp ng các kho n n ng n h n c a doanh nghi p cao hay th p.
N u ch tiêu này s p x b ng 1 thì doanh nghi p có kh năng thanh toán các kho n n ng n h n và
tình hình tài chính là bình thư ng và kh quan.
T ng tài s n lưu ng bao g m m c A c a tài s n, còn t ng n ng n h n bao g m I,III c a A:
ngu n v n. H s này có các m c > 1,5 ư c ư c ánh giá là t t; 0,5 1 khó khăn; < 0,5 r t khó
khăn.
- T su t thanh toán c a v n lưu ng
V n b ng ti n
H s thanh toán c a v n lưu ng =
Tài s n lao ng


Ch tiêu này cho th y kh năng chuy n i thành ti n c a TSL . N u tính ra mà l n hơn 0,5
ho c nh hơn 0,1 u không t t vì s gây ng v n ho c thi u ti n thanh toán.




91
CHƯƠNG 6
PHÂN TÍCH HI U QU HO T NG KINH DOANH


6.1. HI U QU KINH DOANH VÀ NHI M V PHÂN TÍCH.
Hi u qu kinh doanh là thư c o ch t lư ng ph n ánh trình t ch c, qu n lý kinh doanh.
Trong i u ki n n n kinh t th trư ng có s i u ti t c a Nhà nư c, các doanh nghi p mu n t n t i tr-
ư c h t òi h i kinh doanh ph i có hi u qu .
Hi u qu kinh doanh càng cao, càng có i u ki n m mang và phát tri n s n xu t u t mua
s m tài s n c nh, nâng cao i s ng ngư i lao ng, th c hi n t t nghĩa v v i ngân cách Nhà n-
ư c.
Hi u q a kinh doanh là ph m trù kinh t , ph n ánh trình s d ng các ngu n l c s n có
t k t qu cao nh t trong kinh doanh v i chi phí ít nh t. Hi u qu kinh doanh ph i ư c xem xét m t
cách toàn di n c v th i gian và không gian trong m i quan h v i hi u qu chung c a toàn b n n
kinh t qu c dân (hi u qu kinh t và hi u qu xã h i)
V th i gian, hi u qu kinh doanh t ư c trong t ng giai o n, t ng th i kỳ không ư c làm
gi m sút hi u qu các giai o n, các th i kỳ kinh doanh ti p theo, không vì l i ích trư c m t mà quên
i l i ích lâu dài. V không gian, hi u qu kinh doanh ch có th coi là t ư c m t cách toàn di n
khi toàn b ho t ng c a các b ph n, các ơn vi mang l i hi u qu và không nh hư ng n hi u
qu chung.
V nh lư ng, hi u qu kinh doanh ph i ư c th hi n m i tương quan gi a thu và chi theo
hư ng tăng thu gi m chi. Có nghĩa là ti t ki m n m c t i a các chi phí kinh doanh (Lao ng s ng
và lao ng v t hoá ) t o ra m t ơn v s n ph m. ng th i v i kh năng s n sàng có làm ra nhi u
s n ph m.
V góc n n kinh t qu c dân, hi u qu kinh doanh c a các ơn v , các b ph n cũng như
toàn b các doanh nghi p t ư c ph i g n ch t v i hi u qu toàn xã h i. t ư c hi u qu cao cho
các ơn v , b ph n c a doanh nghi p chưa , nó còn òi h i ph i mang l i hi u qu cho toàn xã h i,
c kinh t và xã h i.
Hi u qu kinh doanh ư c bi u hi n b ng ch tiêu l i nhu n c a doanh nghi p. ây là m c
tiêu s m t, nó chi ph i toàn b quá trình kinh doanh.
Nhi m v ch y u c a phân tích, ánh giá hi u qu kinh doanh c a các doanh nghi p là ánh
giá chung v hi u qu kinh doanh c a t ng b ph n và chung cho toàn doanh nghi p. ánh giá hi u
qu s d ng các ngu n l c kinh doanh, ánh giá hi u qu cu i cùng c a kinh doanh thông qua ch tiêu
l i nhu n. Trên cơ s ó có các bi n pháp nh m tăng hi u qu kinh doanh.

6.2. PHÂN TÍCH CHUNG HI U QU HO T NG KINH DOANH
ánh giá, phân tích hi u kinh doanh là òi h i b c thi t i v i các b ph n cũng như doanh
nghi p nh m khai thác ti m năng, nâng cao hi u qu ho t ng kinh doanh. Trên cơ s phân tích, ánh
giá, tăng cư ng tích lu u tư tái kinh doanh c chi u sâu l n chi u r ng góp ph n nâng cao hi u
qu kinh t toàn b n n kinh t qu c dân.
phân tích, ánh giá chính xác và có cơ s khoa h c, c n ph i xây d ng h th ng ch tiêu
phù h p bao g m ch tiêu t ng h p, ch tiêu chi ti t và v n d ng phương pháp thích h p.


92
Hi u qu kinh doanh c a các doanh nghi p ư c hi u là m t i lư ng so sánh gi a chi phí b
ra và k t qu thu ư c. Theo nghĩa r ng hơn, nó là i lư ng so sánh gi a chi phí u vào và k t qu
u ra.
Chi phí u vào bao g m lao ng, tư li u lao ng, i tư ng lao ng và v n kinh doanh
(v n c nh và v n lưu ng) còn k t qu u ra ư c o b ng các ch tiêu như kh i lư ng s n ph m
(tính b ng hi n v t và giá tr ) và l i nhu n ròng.
Ch tiêu t ng h p ánh giá hi u qu kinh doanh các doanh nghi p có th ư c tính theo 2
cách.
- Tính theo d ng hi u s : V i cách này hi u qu kinh doanh ư c tính b ng cách l y k t qu
u ra tr i toàn b chi phí u vào.


Hi u qu kinh doanh = K t qu u ra - Chi phí u vào


Cách tính này ơn gi n, thu n l i, nhưng không ph n ánh h t ch t lư ng kinh doanh cũng như
ti m năng nâng cao hi u qu kinh doanh. Ngoài ra n u theo cách tính này không th so sánh hi u qu
kinh doanh gi a các b ph n, ơn v trong doanh nghi p, không th y ư c ti t ki m hay lãng phí lao
ng xã h i.
- Cách tính theo d ng phân s :
K t qu u ra
Hi u qu kinh doanh =
Chi phí u vào

Cách tính này ã kh c ph c ư c nh ng t n t i khi tính theo d ng hi u s . Nó ã t o i u ki n
nghiên c u hi u q a kinh doanh m t cách toàn di n.
Hi u qu kinh doanh có m i quan h v i t t c các y u t c a quá trình kinh doanh (lao ng,
tư li u lao ng và i tư ng lao ng) vì v y ch có th t hi u qu cao khi s d ng các y u t cơ
b n c a quá trình kinh doanh có hi u qu . Chính vì v y khi phân tích, ánh giá ngoài ch tiêu t ng h p
còn ph i s d ng h th ng ch tiêu chi ti t. Các ch tiêu chi ti t bao g m:
a) S c x n xu t các y u t cơ b n t c là m t lao ng (1 ng chi phí ti n lương), 1 ng nguyên giá
bình quân TSC , 1 ng chi phí v t tư làm ra bao nhiêu doanh thu (s n lư ng s n ph m )
Doanh thu
S c s n xu t các y u t cơ b n =
Các y u t cơ b n


S c s n xu t các y u t cơ b n tăng ch ng t hi u qu kinh doanh ư c nâng cao.
b) Su t hao phí các yéu t cơ b n.
làm ra m t ơn v s n lư ng s n ph m c n bao nhiêu ơn v các y u t cơ b n c a quá
trình kinh doanh. Ch tiêu này là ngh ch o c a s c s n xu t các y u t cơ b n. Su t hao phí các y u
t cơ b n càng gi m thì ho t ng kinh doanh càng có hi u qu .
Các y u t cơ b n
Su t hao phí các y u t cơ b n =
Doanh thu


93
c) S c s n xu t các y u t cơ b n m i tăng thêm.
Ch tiêu này cho bi t 1 lao ng (1 ng chi phí ti n lương); 1 ng nguyên giá TSC ; 1 ng
chi phí v t tư tăng thêm trong kỳ làm ra bao nhiêu s n lư ng s n ph m.
Doanh thu tăng thêm
S c s n xu t các y u t cơ b n =
m i tăng thêm Các y u t cơ b n m i tăng thêm


d) Su t hao phí các y u t cơ b n m i tăng thêm.
Ch tiêu này cho bi t có ư c 1 ơn v s n lư ng s n ph m tăng thêm thì c n tăng thêm bao
nhiêu lao ng (chi phí ti n lương ) nguyên giá bình quân TSC , chi phí v t tư.
Các y u t cơ b n m i tăng thêm
Su t hao phí các y u t cơ b n =
m i tăng thêm Doanh thu tăng thêm


e) S c sinh l i các y u t cơ b n.
Ch tiêu này ph n ánh trong kỳ 1 lao ng (1 ng chi phí ti n lương); 1 ng nguyên giá
TSC ; 1 ng chi phí v t tư làm ra bao nhiêu ng l i nhu n
L i nhu n
S c sinh l i các y u t cơ b n =
Các y u t cơ b n


g/ S c sinh l i c a các y u t cơ b n m i tăng thêm
Ch tiêu này cho bi t m t ơn v các y u t cơ b n tăng thêm mang l i bao nhiêu l i nhu n.
L i nhu n tăng thêm
S c sinh l i các y u t cơ b n =
tăng thêm Các y u t cơ b n tăng thêm


Ví d : Hãy phân tích hi u qu ho t ng kinh doanh theo s li u báo cáo k t qu kinh doanh
c a m t doanh nghi p
B ng 6.1 B ng phân tích hi u qu kinh doanh
ơn v : T ng
TT Ch tiêu Kỳ g c Kỳ phân tích
1 Doanh thu phát sinh 8000 9520
2 Thu doanh thu 800 952
3 Doanh thu thu n 7200 8568
4 Giá v n hàng hoá 5600 6470
5 Chi phí bán hàng 520 620
6 Chi phí qu n lý doanh nghi p 280 310




94
7 L i nhu n g p 800 1168
8 T ng v n kinh doanh 2769 2883
9 T ng v n c nh 1604 1604
10 T ng v n lưu ng 1165 1279


Căn c vào s li u trên, ti n hành phân tích các ch tiêu ph n ánh hi u qu kinh doanh c a
doanh nghi p gi a hai kỳ.
1. Phân tích ch tiêu hi u qu kinh doanh t ng h p
K t qu u ra
Hi u qu kinh doanh =
Chi phí u vào
8000
Kỳ g c = = 1,25
5600 + 520 +280

9520
Kỳ phân tích = = 1,286
6470 + 620 +310

C m t ng chi phí u vào kỳ g c t o ra ư c 1,25 ng doanh thu, kỳ phân tích t o ra ư c
1,286 ng doanh thu. Kỳ phân tích so v i kỳ g c tăng lên 0,036 ng (1,286 – 1,25). i u này
ch ng t hi u qu ho t ng kinh doanh c a doanh nghi p kỳ phân tích so v i kỳ g c cao hơn.
2. Phân tích ch tiêu hi u qu s d ng v n kinh doanh
Doanh thu
Hi u qu s d ng v n kinh doanh =
V n kinh doanh

8000
Kỳ g c = = 2,889
2769

9520
Kỳ phân tích = = 3,302
2883

C m t ng v n kinh doanh bình quân dùng vào ho t ng kinh doanh trong kỳ g c t o ư c
2,889 ng doanh thu, kỳ phân tích t o ra ư c 3,302 ng doanh thu. Kỳ phân tích so v i kỳ g c,
hi u qu s d ng v n kinh doanh tăng lên 0,413 ng (3,302 – 2,889).
3. Phân tích các ch tiêu m c l i nhu n trên v n kinh doanh c a doanh nghi p
T ng l i nhu n
M c l i nhu n trên v n kinh doanh =
V n kinh doanh

720
Kỳ g c = = 0,26
2769



95
1052
Kỳ phân tích = = 0,364
2883


C m t ng v n kinh doanh dùng vào ho t ng kinh doanh kỳ g c t o ra ư c 0,26 ng l i
nhu n, kỳ phân tích t o ra ư c 0,364 ng. Như v y kỳ phân tích so v i kỳ g c m c l i nhu n trên
v n kinh doanh tăng lên 0,104 ng, i u ó ph n ánh hi u qu s d ng v n kinh doanh kỳ phân tích
so v i kỳ g c cao hơn.
T ng l i nhu n
M c l i nhu n trên v n lưu ng =
V n lưu ng

720
Kỳ g c = = 0,448
1604

1052
Kỳ phân tích = = 0,655
1604

M c l i nhu n trên v n lưu ng kỳ phân tích so v i kỳ g c tăng lên 0,207 ng (0,655 –
0,448), ch ng t hi u qu s d ng v n lưu ng kỳ phân tích so v i kỳ g c cao hơn.
T ng l i nhu n
M c l i nhu n trên v n c nh =
V nc nh

720
Kỳ g c = = 0,618
1165

1052
Kỳ phân tích = = 0,822
1279


M c l i nhu n trên v n c nh kỳ phân tích so v i kỳ g c tăng lên 0,204 ng (0,822 –
0,618), ch ng t hi u qu s d ng v n c nh kỳ phân tích so v i kỳ g c cao hơn.
4. Phân tích t c chu chuy n v n lưu ng c a doanh nghi p
- S vòng quay c a v n lưu ng
7200
Kỳ g c = = 4,488
1604

8568
Kỳ phân tích = = 5,341
1604

S vòng quay c a v n lưu ng kỳ phân tích so v i kỳ g c tăng lên 0,853 vòng.
- H s m nhi m v n lưu ng



96
1
Kỳ g c = = 0,222
4,488

1
Kỳ phân tích = = 0,187
5,341
t o ra m t ng doanh thu thu n kỳ g c ch c n dùng vào ho t ng kinh doanh 0,222 ng
v n lưu ng, kỳ phân tích ch c n dùng vào ho t ng kinh doanh là 0,187 ng v n lưu ng. Kỳ
phân tích so v i kỳ g c gi m 0,035 ng v n lưu ng. i u ó ch ng t hi u qu s d ng v n lưu
ng kỳ phân tích t t hơn kỳ g c.
- dài bình quân c a m t vòng quay v n lưu ng
365
Kỳ g c = = 81,3 ngày
4,488

365
Kỳ phân tích = = 68,3 ngày
5,341


K t qu cho th y s ngày m t vòng quay v n lưu ng kỳ phân tích so v i kỳ g c gi m i 13
ngày (81,3 – 68,3).
T k t qu phân tích, có th l p thành b ng


B ng 6.2 B ng k t qu phân tích hi u qu ho t ng kinh doanh
TT Ch tiêu Kỳ g c Kỳ phân tích Chênh l ch
1 Hi u qu kinh doanh t ng h p 1,25 1,286 +0,036
2 Hi u qu s d ng v n kinh doanh 2,889 3,302 +0,413
3 M c l i nhu n trên v n kinh doanh 0,26 0,364 +0,104
4 M c l i nhu n trên v n lưu ng 0,448 0,655 +0,207
5 M c l i nhu n trên v n c nh 0,618 0,822 +0,204
6 S vòng quay c a v n lưu ng 4,488 5,341 +0,853
7 H s m nhi m v n lưu ng 0,222 0,187 -0,035
8 dài bình quân c a m t vòng
quay v n lưu ng 81,3 68,3 -13


K t qu phân tích b ng 6.2 cho th y, tình hình ho t ng kinh doanh c a doanh nghi p ang có
chi u hư ng t t, hi u qu s d ng các lo i v n cao hơn so v i kỳ l y làm g c. i u phân tích trên có
th k t lu n tình hình tài chính c a doanh nghi p h t s c kh quan. Ho t ng kinh doanh c a doanh
nghi p ang có xu th phát tri n t t.



97
6.3 PHÂN TÍCH CÁC CH TIÊU PH N ÁNH HI U QU S D NG V N
KINH DOANH
ánh giá hi u qu s d ng v n là m t v n then ch t g n li n n s t n t i và phát tri n c a
doanh nghi p nói chung và doanh nghi p Bưu chính Vi n thông nói riêng. ánh giá hi u qu s d ng
v n có tác d ng ánh giá ch t lư ng công tác qu n lý v n, ch t lư ng công tác s n xu t kinh doanh,
trên cơ s ó ra bi n pháp nh m nâng cao hơn n a k t qu s n xu t kinh doanh, hi u qu s d ng
v n c a doanh nghi p. Như v y vi c nghiên c u v hi u qu s d ng v n có ý nghĩa là ti n lý lu n
cho các nghiên c u hi u qu v sau. ánh giá hi u qu s d ng v n ngư i thư ng s d ng các ch
tiêu sau
- S c s n xu t c a m t ng v n
Dt Q
H VSX = hoÆc H VSX =
VSX bq VSX bq

HVSX - S c s n xu t c a m t ng v n
Q - S n lư ng s n ph m d ch v
Dt - T ng doanh thu thu n
VSXbq - T ng s v n s n xu t bình quân.
Ch tiêu này cho bi t doanh nghi p b ra m t ng v n em l i bao nhiêu ng doanh thu.
- Su t hao phí v n s n xu t:

VSX bq VSX bq
h VSX = hoÆc h VSX =
Dt Q

Ch tiêu này cho bi t t ư cm t ng doanh thu (m t ơn v s n ph m d ch v BCVT) c n
bao nhiêu ng v n.
- S c sinh l i c a m t ng v n:
Ln Lîi nhuËn thuÇn
l VSX = =
VSX bq Vèn s¶ n xuÊt binh qu © n

ý nghĩa c a ch tiêu này là trong m t th i kỳ s n xu t kinh doanh nh t nh doanh nghi p b ra
m t ng v n kinh doanh thì thu ư c bao nhiêu ng l i nhu n.
Tuy nhiên, s d ng ng v n như th nào t hi u qu kinh t cao ó là câu h i mà các nhà
làm công tác qu n lý v n ph i tr l i. Trên phương di n lý thuy t chúng ta ch ph n ánh ư c ph n
nào các nhân t nh hư ng mà nhà qu n lý c n ph i xác nh s nh hư ng c a chúng như: giá c , c u
thành doanh thu t các b ph n. Nhưng ây không ph i là vi c làm kh quan mà c n thi t, nh t là
chúng ta phân lo i ra t ng lo i v n khác nhau ánh giá c th . Thông thư ng ngư i ta phân theo
c i m tu n hoàn v n. Theo cách này v n kinh doanh c a doanh nghi p bao g m: V n c nh và
v n lưu ng
ánh giá hi u qu s d ng v n c nh ngư i ta thư ng s d ng các ch tiêu sau:
- Doanh thu t ư ct m t ng v n c nh (S c s n xu t c a v n c nh):

Dt Doanh thu thuÇn
h VC§ = =
VC § Vèn cè ® Þnh binh qu © n


98
- S c sinh l i c a m t ng v n c nh:

Ln Lîi nhuËn thuÇn
l VC§ = =
VC § Vèn cè ® Þnh binh qu © n

ý nghĩa c a hai ch tiêu trên là trong m t kỳ kinh doanh nh t nh doanh nghi p b ra m t ng
v nc nh thì thu ư c bao nhiêu ng l i nhu n ho c doanh thu. Ch tiêu này ph n ánh chính xác
hơn hi u qu s d ng v n vì i v i ho t ng kinh doanh, chi phí kh u hao tài s n c nh là nh ng
hao phí th c t t o ra k t qu kinh doanh c a doanh nghi p.
V n lưu ng: ánh giá hi u qu s d ng v n lưu ng ngư i ta s d ng các ch tiêu sau:
- M c doanh thu t ư ct m t ng v n lưu ng (S c s n xu t c a v n lưu ng):

Dt Doanh thu thuÇn
h VL§ = =
VL §BQ Vèn l−u ® éng binh qu © n

- S c sinh l i c a m t ng v n lưu ng:

Ln Lîi nhuËn thuÇn
l VL§ = =
VL § BQ Vèn l−u ® éng binh qu© n

Trong ó: VL BQ - S v n lưu ng bình quân s d ng trong kỳ.
ý nghĩa c a hai ch tiêu này là doanh nghi p s d ng m t ng v n lưu ng bình quân trong kỳ
thì có th mang l i bao nhiêu ng doanh thu ho c l i nhu n. Ch tiêu này càng cao ch ng t doanh
nghi p s d ng v n lưu ng càng hi u qu .
Ngoài ra ánh giá hi u qu s d ng v n lưu ng còn s d ng các ch tiêu sau:
- S vòng quay c a v n l ưu ng:
Doanh thu thuÇn
Sè vßng quay VL§ =
Vèn l−u ® éng binh qu© n
Ch tiêu này ph n ánh m i ơn v v n lưu ng b vào kinh doanh có kh năng mang l i bao
nhiêu ng doanh thu hay th hi n kh năng s vòng quay c a v n lưu ng.
- Th i gian c a m t vòng chu chuy n:
Thêi gian cña kú kinh doanh
Thêi gian 1 vßng chu chuyÓn =
Sè vßng quay cña vèn
l−u ® éng trong kú
Các ch tiêu trên không tr c ti p ph n ánh hi u qu s n xu t kinh doanh c a vi c s d ng v n lưu
ng trên phương di n lý lu n nhưng t th c t cho ta th y: S vòng quay v n lưu ng tăng, s ngày
chu chuy n gi m thì ch ng t t c chu chuy n nhanh d n n hi u qu s d ng v n lưu ng cao.

6.4. PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH TH C HI N CH TIÊU T NG M C L I
NHU N
6.4.1 Phân tích l i nhu n ho t ng kinh doanh
1. L i nhu n t ho t ng kinh doanh và ph c v




99
L i nhu n ho t ng kinh doanh là b ph n quan tr ng nh t trong t ng l i nhu n c a doanh
nghi p. Phân tích tình hình l i nhu n là xem xét s bi n ng c a b ph n l i nhu n này, ng th i
xác nh m c nh hư ng c a các nhân t n s bi n ng ó.
N i dung phân tích bao g m phân tích chung và phân tích m c nh hư ng c a các nhân t
n tình hình l i nhu n.
Khi phân tích chung s d ng phương pháp so sánh i chi u:
So sánh b ng s tuy t i: ∆Ln = Ln1 - Lnkh
Ln1
So sánh b ng s tương i Iln = .100
Lnkh
Khi phân tích các nhân t nh hư ng s d ng phương pháp lo i tr (phương pháp thay th liên
hoàn ho c phương pháp s chênh l ch).
v n d ng phương pháp này c n xác nh các nhân t nh hư ng n l i nhu n, nhân t nào
là nhân t s lư ng và nhân t nào là nhân t ch t lư ng có trình t thay th h p lý. Mu n v y, c n
nghiên c u m i quan h gi a các nhân t ; m i quan h các nhân t v i ch tiêu phân tích trong phương
trình sau:
n
Ln = ∑ [q1 g1 − (q1z1 + q1ep1 + q1 g1t1 )]
i =1


D a vào phương trình trên các nhân t nh hư ng n ch tiêu phân tích v a có m i quan h
t ng và tích, ta xét riêng t ng nhóm nhân t có m i quan h tích s :
+ Nhóm q1z1 : Nhân t qi là nhân t s lư ng, nhân t zi là nhân t ch t lư ng.
+ Nhóm qicpi: nhân t qi là nhân t s lư ng, nhân t cpi nhân t ch t lư ng.
+ Nhóm qigiti: Nhân t qi là nhân t s lư ng, còn gi a nhân t gi và ti thì nhân t
ti là nhân t ch t lư ng hơn gi. B i vì:
Nhân t t i th c ch t hi u theo úng nghĩa c a nó là s ti n thu ph i n p.
Nhân t ti không th dùng như m t tham s xác nh doanh thu mà nó mang tính cl p
tương i.
Như v y, trong nhóm nhân t qigiti, thì nhân t qi là nhân t s lư ng và nhân t ti là nhân t
ch t lư ng hơn nhân t gi.
Xét m i quan h gi a các nhóm nhân t qizi, qicpi và qigiti:
-M tv n ư c t ra khi xem xét m i quan h gi a các nhóm qizi, qicpiti và qigiti là gi a
các nhân t zi, cpi, gi nhân t nào là nhân t ch t lư ng và s lư ng. Trong ph m vi nghiên c u này
vi c phân chia không c n thi t b i vì trong các nhân t ó nhân t nào thay th trư c ho c sau thì k t
qu m c nh hư ng n l i nhu n không thay i.
V i nh ng lý lu n trên, phương pháp phân tích trong trư ng h p này có th phát bi u như sau:
L n lư t thay th s k ho ch b ng s th c t c a các nhân t theo trình t s n lư ng s n
ph m d ch v , k t c u, giá thành, chi phí trong quá trình tiêu th , giá bán và cu i cùng là t su t thu ,
m i l n thay th tính l i l i nhu n và so v i l i nhu n ã tính bư c trư c s xác nh m c nh
hư ng c a nhân t v a thay th .
- T ng quát phương pháp phân tích:


100
Ta có l i nhu n kỳ th c t :
n
Ln1 = ∑ q1i . g1i (q1i . z1i + q1i cp1i + q1i . g1i .t1i )
i =1


- L i nhu n kỳ k ho ch
n
Ln0 = ∑ q01 . g01 − (q01 z01 + q01 cp01 + q01 . g01 .t01 )
i =1


a. Xác nh i tư ng phân tích:
∆Ln = Ln1 - Ln0
b. Xác nh m c nh hư ng các nhân t :
Thay th l n 1:
+ Thay s n lư ng s n ph m d ch v k ho ch b ng th c t trong i u ki n gi nh nhân t k t
c u không thay i và các nhân t khác không i. M c ích c a vi c thay th này nh m xác nh
m c nh hư ng c a nhân t s n lư ng s n ph m d ch v n l i nhu n.
+ Thay s n lư ng s n ph m d ch v k ho ch b ng th c t trong i u ki n k t c u không thay
i nghĩa là thay s n lư ng s n ph m k ho ch b ng th c t v i gi nh t l hoàn thành k ho ch
t ng lo i s n ph m u b ng nhau và b ng t l hoàn thành k ho ch chung c a kinh doanh. Lúc ó
l i nhu n trong trư ng h p này tăng, gi m theo t l hoàn thành k ho ch chung c a kinh doanh. Th t
v y:
'
N ug i q1 là s n lư ng s n ph m d ch v th c t trong i u ki n k t c u không i, ta có:

n
'
q1i
∑ q1i g 01
i =1
x100% n
x 100 = K (là h ng s )
q01
∑ q0i g 0i
i =1

(K: t l hoàn thành k ho ch tiêu th chung)
'
⇒ q1i = K . q0i
L i nhu n trong trư ng h p này (ký hi u Ln01) là:
n
Ln01 = ∑ q '1i . g0i − q '1i z0i + q1' i cp0i + q1' i . g 0i .t0i
( )
i =1

n
= ∑ K . q0i . g0i − (K . q0i . z0i + K . q0i cp0i + K . q0i . g 0i . t0i )
i =1


 n 
= K ∑ q0i . g 0i − (q0i . z0i + q0i cp0i + q0i g 0i t 0i )
i =1 


⇒ Ln01 = K.Ln0 = T l hoàn thành k ho ch tiêu x L i nhu n k
th chung ho ch


101
V y l i nhu n trong trư ng h p này tăng ho c gi m theo t l hoàn thành k ho ch tiêu th
chung.
M c nh hư ng c a nhân t s n lư ng s n ph m d ch v n l i nhu n (ký hi u Ln0) là:
Ln0 = Ln01 - Ln0 = K . Ln0 - Ln0 = Ln0 (K - 100%).
K t lu n : M c nh hư ng c a nhân t s n lư ng s n ph m tiêu th n l i nhu n:
Ln1 = Ln0 (K - 100%)
Thay th l n 2:
+ Thay k t c u s n ph m d ch v k ho ch b ng th c t trong i u ki n các nhân t khác
không thay i. M c ích c a vi c thay th này nh m xác nh m c nh hư ng c a nhân t k t c u
n l i nhu n.
+ Thay k t c u k ho ch b ng th c t nghĩa là thay s n lư ng s n ph m d ch v th c t v i k t
c u k ho ch b ng s n lư ng s n ph m d ch v th c t v i k t c u k ho ch b ng s n lư ng s n ph m
d ch v th c t v i k t c u th c t . Hay nói cách khác, thay s n lư ng s n ph m tiêu d ch v th c t
trong i u ki n gi nh t l hoàn thành k ho ch tiêu th m i lo i s n ph m d ch v u b ng nhau,
b ng s n lư ng s n ph m d ch v th c t v i t l hoàn thành k ho ch tiêu th th c t c a m i lo i
'
s n ph m d ch v (nghĩa là thay q1i = K . q1i). Lúc ó l i nhu n trư ng h p này (ký hi u là Ln02).
n
Ln02 = ∑ q1i . g 0i − q1i z0i − (q1i . z0i + q1i cp0i + q1i g 0i t0i )
i =1


⇒M c nh hư ng c a nhân t k t c u n l i nhu n (ký hi u LnC):
LnC = Ln02 - Ln01(K - 100%)


Thay th l n 3:
Thay giá thành k ho ch b ng th c t . M c ích c a vi c thay th này nh m xác nh m c
nh hư ng c a nhân t giá thành.
L i nhu n trong trư ng h p này (ký hi u Ln03) là:
n
Ln03 = ∑ q1i . g 0i − (q1i . z1i + q1i cp0i + q1i g 0i t0i )
i =1


⇒M c nh hư ng c a nhân t giá thành n l i nhu n (ký hi u Lnz):

 n n

Lnz = Ln03 − Ln02 −  ∑ q1i z1i − ∑ q1i z0i 
 i =1 i =1 

 n n

Lnz = − ∑ q1i z1i − ∑ q1i z0i 
 i =1 i =1 
Như v y: N u giá thành th c t l n hơn giá thành k ho ch thì l i nhu n gi m và ngư c l i.
Thay th l n 4:




102
Thay chi phí trong quá trình tiêu th th c t b ng k ho ch. M c ích c a vi c thay th này
nh m xác nh m c nh hư ng c a nhân t chi phí trong quá trình tiêu th n l i nhu n. L i
nhu n trong trư ng h p này (ký hi u là Ln04) là:
n
Ln04 = ∑ q1i . g 0i − (q1i . z1i + q1i cp1i + q1i g 0i t0i )
i =1


⇒M c nh hư ng c a nhân t chi phí trong quá trình tiêu th n l i nhu n (ký hi u LnC):

 n n

LnC = Ln04 − Ln03 = − ∑ q1i cp1i − ∑ q1i cp0i 
 i =1 i =1 

 n n

LnC = − ∑ q1i cp1i − ∑ q1icp0i 
 i =1 i =1 


Như v y, chi phí trong quá trình tiêu th tăng so v i k ho ch thì l i nhu n gi m và ngư c l i.
Thay th l n 5:
+ Thay giá bán k ho ch b ng th c t . M c ích c a vi c thay th này nh m xác nh m c
nh hư ng c a nhân t giá bán n l i nhu n.
⇒ L i nhu n trong trư ng h p này (ký hi u là Ln05) là:
n
Ln05 = ∑ q1i . g1i − (q1i . z1i + q1i cp1i + q1i g1i t0i )
i =1


⇒M c nh hư ng c a nhân t giá bán n l i nhu n (ký hi u Lng) là:

Lng = Ln05 − Ln04

 n n
  n 
=  ∑ q1i g1i − ∑ q1i . g 0i  +  ∑ q1i ( g1i − g 0i ) − t 0i 
i =1 i =1  i =1 
 n n
  n 
Lng =  ∑ q1i . g1i − ∑ q1i g0i  +  ∑ q1i ( g1i − g 0i ).t0i 
 i =1 i =1   i =1 


Như v y, do s thay i c a giá bán làm cho doanh thu thay i nên l i nhu n bi n ng m t
lư ng là:

 n n

 ∑ q1i g1i − ∑ q1i g 0i 
i =1 i =1 
M t khác, do s thay i giá bán, nên doanh thu bi n ng m t lư ng
 n n

 ∑ q1i . g 1i − ∑ q1i − g 0i  , t ó tiêu th c bi t ho c thu xu t kh u bi n ng m t
i =1 i =1 
n
lư ng là ∑ q1i ( g 1i − g 0i ) . t 0i và l i nhu n s tăng (gi m) m t lư ng là:
i =1




103
 n 
 ∑ q1i ( g 1i − g 0i ) . t 0i  . Th c ch t s bi n ng v thu trong trư ng h p này là do nh
i =1 
hư ng c a s bi n ng v giá bán, nói cho cùng ây cũng là nguyên nhân thu c v giá bán.
Thay th l n 6:
Thay t su t thu là k ho ch b ng th c t . M c ích c a vi c thay th này nh m xác nh
m c nh hư ng c a t su t thu n l i nhu n. Và l i nhu n trong trư ng h p này b ng l i nhu n
kỳ th c t .
M c nh hư ng c a nhân t t su t thu n l i nhu n (ký hi u Lnt) là:

 n 
Lnt = Ln1 − Ln05 = − ∑ q1i . g1i . (t1i − t0i )
 i =1 
n
Lnt = −∑ q1i . g1i (t1i − t0i )
i =1




Chú ý r ng: Nhân t t su t thu thay i ph thu c vào chính sách thu t ng th i kỳ c a
Nhà nư c.
Ví d :
B ng 6.3 Phân tích ch tiêu l i nhu n theo s li u báo cáo k t qu kinh doanh
S n lư ng Giá bán Giá v n hàng Chi phí bán Chi phí qu n Thu su t
S n (1000) (1000 /SP) bán hàng lý (1000
ph m (1000 /SP) (1000 /SP ) (1000 /SP ) /SP)


KH TH KH TH KH TH KH TH KH TH KH TH


SP A 120 100 20 25 10 9 3 2,5 2 1,5 1 1,5
SP B 600 500 40 45 19 19 4 3,5 3 2,5 2 2,5




I. Tính t ng m c l i nhu n:
1. Kỳ k ho ch:
Lnkh = ∑qikh (pikh - zikh - gikh - fikh - tikh)
= 120.103 (25 - 9 – 2,5 – 1,5 – 1,5) . 103 + 600.10 3 (45 – 19 – 3,5 – 2,5 – 2,5).103
= 11.760 tri u ng
2. Kỳ th c hi n
Ln1 = ∑qi1 (pi1 - zi1 - gi1 - fi1 - ti1) = 6.400 tri u ng


II. Phân tích ch tiêu t ng m c l i nhu n



104
1. Phân tích chung:
- So sánh b ng s tuy t i:
So sánh b ng s tuy t i: ∆Ln = Ln1 - Lnkh


= 6.400 - 11.760 = - 5.360 tri u ng
Ln1
So sánh b ng s tương i Iln = .100
Lnkh

6.400
= .100 = 54,42%
11.760
t c là t ng m c l i nhu n th c t th c hi n gi m so v i k ho ch 5.360 tri u ng hay ch th c b ng
54,42 % k ho ch ra.
2. Phân tích m c nh hư ng c a các nhân t n t ng m c l i nhu n
- Nhân t s n lư ng s n ph m:
∆Ln (qi) = - 1.960 tri u ng
- Nhân t giá bán
∆Ln (pi) = - 3.000 tri u ng
- Nhân t giá v n hàng bán
∆Ln (zi) = - 100 tri u ng
- Nhân t chi phí bán hàng
∆Ln (gi) = - 300 tri u ng
- Nhân t chi phí qu n lý
∆Ln (fi) = - 300 tri u ng
- Nhân t thu su t
∆Ln (ti) = 300 tri u ng
2. L i nhu n t ho t ng u tư tài chính
phân tích l i nhu n ho t ng u tư tài chính không th so sánh s th c t v i k ho ch b i
không có s li u k ho ch mà ph i căn c vào n i dung c a t ng kho n thu nh p, chi phí và tình hình
c th c a t ng lo i mà phân tích.
Nói chung nh ng kho n t n th t phát sinh là không t t, nhưng nh ng kho n thu nh p phát sinh
chưa h n là ã t t. Ch ng h n như:
- Thu nh p v l i t c ti n g i Ngân hàng nhi u, i u này có th ánh giá doanh nghi p ch p
hành t t nguyên t c qu n lý ti n m t, nhưng m t khác ph i xem xét doanh nghi p có tình hình th a
v n lưu ng không? Có chi m d ng v n c a ơn v khác không? Vì doanh nghi p ch ư c ánh giá
là kinh doanh t t khi vòng quay v n nhanh và r ng quy mô kinh doanh.




105
- Thu nh p v ti n ph t, b i thư ng tăng lên làm cho l i nhu n tăng, nhưng tình hình ó nh
hư ng không t t n kinh doanh c a doanh nghi p t các kỳ trư c..
Khi phân tích l i nhu n ho t ng u tư tài chính, có th căn c vào báo cáo k t qu kinh doanh
ánh giá t ng quát, ho c có th l p b ng phân tích chi ti t n i dung c a t ng kho n:
B ng 6.4 B ng phân tích l i nhu n t ho t ng u tư tài chính
Thu nh p Kỳ Lu Chi phí Kỳ này Lu
này k k
Doanh thu ho t ng u Chi phí ho t ng u tư
tư tài chính tài chính
1. Doanh thu v ho t ng 1. Chi phí liên doanh
góp v n tham gia liên doanh
2. Doanh thu v ho t ng
u tư mua bán ch ng khoán
ng n h n và dài h n 2. Chi phí cho u tư tài
chính
3. Doanh thu v cho thuê tài
s n
4. Thu v lãi ti n g i Ngân 3..Chi phí liên quan n cho
hàng thuê tài s n

5. Thu lãi cho vay v n 4. Chi phí liên quan n mua
bán ngo i t
6. Thu bán ngo i t




6.4.2 Phân tích l i nhu n ho t ng khác
phân tích l i nhu n ho t ng khác không th so sánh s th c t v i k ho ch b i không có
s li u k ho ch mà ph i căn c vào n i dung c a t ng kho n thu nh p, chi phí và tình hình c th c a
t ng lo i mà phân tích. phân tích có th l p b ng
B ng 6.5 B ng phân tích l i nhu n t ho t ng khác
Thu nh p Kỳ Lu Chi phí Kỳ này Lu
này k k
Thu nh p khác Chi phí khác
1. Thu v như ng bán, thanh 1. Chi phí như ng bán, thanh
lý TSC lý TSC
2. Thu ti n ư c ph t vi 2. Giá tr còn l i c a TSC
ph m h p ng sau khi như ng bán, thanh lý
3. Thu các kho n n khó òi 3. Ti n ph t do vi ph m h p
ã s lý ng
4. Thu các kho n n không 4. B ph t thu , truy n p thu
xác nh ư c ch



106
6.5 PHÂN TÍCH T SU T L I NHU N:
L i nhu n th c hi n ư c sau m t quá trình kinh doanh là m t trong h th ng ch tiêu ph n
ánh hi u qu kinh t c a doanh nghi p. L i nhu n tuy t i có th không ph n ánh úng m c hi u
qu kinh doanh, b i vì ch tiêu này không ch ch u s tác ng c a b n thân ch t lư ng công tác c a
doanh nghi p mà còn ch u nh hư ng c a quy mô kinh doanh c a doanh nghi p. Chính vì th , ánh
giá úng n k t qu kinh doanh c a doanh nghi p c n ph i s d ng ch tiêu t su t l i nhu n.
i u quan tr ng ây không ph i là t ng l i nhu n b ng s tuy t i mà là t su t l i nhu n
tính b ng %. T su t l i nhu n ư c tính b ng nhi u cách tùy theo m i quan h c a l i nhu n v i các
ch tiêu có liên quan. N i dung phân tích t su t l i nhu n g m:
6.5.1. Phân tích tình hình lãi su t chung
Lãi su t chung c a doanh nghi p có th tính b ng hai cách: M t là, t su t l i nhu n tính trên
doanh thu kinh doanh, ư c xác nh b ng công th c:
T su t = L i nhu n x 1000
l i nhu n Doanh thu


Ch tiêu này cho th y c 1000 ng doanh thu thì có bao nhiêu ng l i nhu n.
Hai là, t su t l i nhu n ư c tính là t l gi a l i nhu n và giá tr tài s n th c có c a doanh
nghi p b ng công th c:


T su t l i = L i nhu n x 100
nhu n trên v n T ng v n SX


= L i nhu n x 100
Giá tr TSC BQ + Giá tr TSL BQ


Ch tiêu này cho th y c 1000 ng v n b vào u tư sau m t năm thu ư c bao nhiêu ng
l i nhu n. Ch tiêu l i nhu n trên v n s n xu t cho phép ánh giá hi u qu kinh doanh c a các doanh
nghi p khác nhau v quy mô s n xu t.
Chú ý r ng trong ch tiêu t su t l i nhu n trên v n, giá tr TSC bình quân có th tính theo
nguyên giá TSC ho c theo giá tr còn l i c a TSC .
- N u tính theo nguyên giá TSC có tác d ng thúc y doanh nghi p quan tâm n vi c s
d ng y c a TSC hi n có và khai thác tri t th i gian, công su t c a nó. Tuy nhiên, xét v m t
kinh t cách tính này không chính xác b i nó không ph n ánh úng giá tr c a TSC tham gia vào
kinh doanh và giá tr còn l i c a TSC tham gia vào quá trình kinh doanh kỳ sau.
- N u tính theo giá tr còn l i c a TSC có ưu i m là lo i tr ư c ph n giá tr TSC tham
gia vào quá trình kinh doanh c a kỳ trư c, thúc y doanh nghi p quan tâm n b o dư ng và s d ng




107
tri t kh năng c a TSC còn l i, s tham gia vào kinh doanh kỳ này và kỳ sau. Tuy nhiên, cách
tính này v n chưa ph n ánh ư c hi u qu c a chi phí chi ra dư i hình th c kh u hao.
Trong phân tích ta có th s d ng c hai cách tính trên.
Thông qua công th c xác nh t su t l i nhu n trên v n ta th y có nh ng nhân t nh hư ng
n t suáat l i nhu n là: T ng m c l i nhu n, t ng v n (hay t ng tài s n) và cơ c u v n.
Bi n pháp tích c c tăng cư ng l i nhu n là tăng nhanh s n lư ng s n ph m d ch v và h
giá thành s n ph m ( ã ư c nghiên c u trong các ph n trư c).
Gi i quy t v n cơ c u v n h p lý ph i th c hi n các m t sau:
+ T l thích h p gi a TSC tích c c (máy móc thi t b , phương ti n v n t i...) và TSC
không tích c c (nhà kho, nhà qu n lý...) ph i làm sao ph n TSC không tích c c ch trang b n m c
c n thi t, không trang b th a vì b ph n này không tr c ti p tham gia vào vi c t o ra doanh thu mà
th i gian thu h i v n c a chúng l i r t ch m.
+ T l thích h p gi a các lo i máy móc. T l này cũng h t s c quan tr ng vì n u không có
s trang b ng b gi a các lo i máy móc thi t b thì vi c s d ng chúng s kém hi u qu v m t th i
gian và công su t.
+ C n m b o t l cân i gi a TSC và TSL trong kinh doanh. Quá trình kinh doanh là
s ho t ng th ng nh t c a t t c các y u t v t ch t. Vì v y, cho quá trình kinh doanh ư c ti n
hành liên t c òi h i ph i có s cân i gi a các y u t , trong ó s cân i gi a TSC và TSL c n
ư c th c hi n nghiêm ng t.
Gi a TSC và TSL c n ư c cân i trên 2 m t: b ng ti n và b ng hi n v t. Khi c n ánh
giá m t cách t ng quát s cân i c a toàn b v n s n xu t thì ph i hi u hi n b ng ti n. Song vì vi c
ánh giá các lo i v n này còn ph thu c vào nhi u y u t ch quan cho nên, cho chính xác thì ph i
cân i theo hi n v t c a t ng lo i TSC và t ng lo i TSL .
Khi phân tích lãi su t chung c a doanh nghi p có th là so sánh t ng lãi su t k ho ch v i lãi
su t th c t , có th là so sánh lãi su t th c t năm nay v i lãi su t th c hi n năm trư c ho c v i lãi
su t c a nhi u kỳ trư c liên t c.
6.5.2. Phân tích tình hình lãi su t s n xu t
Ch tiêu lãi su t s n xu t ư c xác nh b ng cách so sánh l i nhu n v i giá thành s n ph m
d ch v . Công th c xác nh:
T su t l i nhu n = L i nhu n x 100
giá thành (hay) Giá thành SX
lãi su t s n xu t


T su t l i nhu n giá thành ph n ánh hi u qu kinh t tính theo l i nhu n và chi phí s n xu t.
Trong trư ng h p không có s bi n ng v giá c và cơ c u s n ph m d ch v thì ch tiêu t
su t l i nhu n giá thành h u như ph thu c hoàn toàn vào giá thành s n ph m d ch v .
M c dù ch tiêu t su t l i nhu n giá thành ph n ánh hi u qu t ng h p c a ho t ng s n
xu t, nhưng trong ch ng m c nh t nh ch tiêu này chưa ph n ánh ư c y k t qu c a ho t ng
trong các ơn v h ch toán kinh t . B i vì trong giá thành m i ch tính chi phí nguyên v t li u s d ng



108
cho s n ph m hoàn thành ch chưa bao g m chi phí nguyên v t tư d tr , chi phí v s n xu t d dang
và bán thành ph m.
6.5.3 Phân tích lãi su t c a s n ph m s n xu t
Lãi su t c a s n ph m d ch v là so sánh hi u s gi a giá bán v i giá thành c a s n ph m d ch
v so v i giá thành c a s n ph m d ch v .
Công th c tính nh sau:
p−Z
Psp = x100
Z
Trong ó:
Psp - T su t l i nhu n c a s n ph m s n xu t ;
p - Giá bán c a s n ph m ;
Z - Giá thành s n xu t ho c giá thành toàn b c a s n ph m.
Ch tiêu này có th nghiên c u cho toàn b s n lư ng trong kỳ, cũng có th tính riêng cho t ng
lo i s n ph m d ch v c th . Các nhà kinh t cho r ng vi c phân tích này r t quan tr ng tính toán
và xác nh giá c cho t ng lo i s n ph m, c bi t là bi n ng c a ch t lư ng s n ph m do c i ti n
k thu t.
Khi phân tích có th so sánh s chênh l ch gi a giá th c t và k ho ch. N u giá c th c t cao
hơn k ho ch (không ph i do i u ch nh) thì ó có th do doanh nghi p ã c g ng c i ti n ch t lư ng
s n ph m mà có ư c l i nhu n tăng thêm và ngư c l i.
6.5.4 Phân tích lãi su t s n ph m tiêu th và so sánh v i lãi su t s n xu t.
Lãi su t s n ph m tiêu th ư c xác nh b ng s so sánh gi a l i nhu n v tiêu th v i giá
thành toàn b c a s n ph m tiêu th . Ch tiêu này cho bi t c 1 ng chi phí s n xu t và tiêu th mang
l i bao nhiêu ng l i nhu n.
So sánh lãi su t s n ph m tiêu th v i lãi su t s n xu t cho bi t s ng b gi a m t hàng s n
xu t v i m t hàng tiêu th , cho bi t tính không cân i gi a s n xu t và tiêu th các m t hàng.
Ngoài các ch tiêu lãi su t chung, lãi su t s n xu t và lãi su t s n ph m tiêu th , doanh nghi p
còn có th , tính và phân tích thêm ch tiêu lãi su t so v i qu lương.
Ch tiêu lãi su t so v i qu lương ch rõ l i nhu n thu ư c trên 1 ng qu lương chi ra. Nó
có ý nghĩa trong vi c xem xét s d ng lao ng s ng, c bi t trong vi c c i ti n qu lương, nâng qu
lương ho c gi m qũy lương thích ng n âu, nó cho phép xem xét tính chính xác c a ơn giá ti n l-
ương s n ph m.
Phương pháp phân tích là d a vào l i nhu n tương ng chia cho qu lương tương ng r i so
sánh v i k ho ch, v i kỳ trư c ho c v i các doanh nghi p cùng lo i.
Có th phân tích t ng h p các ch tiêu lãi su t ph n ánh hi u qu s n xu t qua công th c
sau:
H s lãi su t = L i nhu n
chung toàn Giá tr TSC Giá tr TSL bình
bình quân quân
doanh nghi p +



109
CHƯƠNG 7
QUY T NH PHƯƠNG ÁN HO T NG KINH DOANH TRÊN
CƠ S THÔNG TIN PHÂN TÍCH

7.1 PHÂN TÍCH I M HOÀ V N V I QUY T NH PHƯƠNG ÁN HO T
NG KINH DOANH
7.1.1 i m hoà v n và cách xác nh
Trong ho t ng kinh doanh, m i quan tâm hàng u c a các doanh nghi p là làm th nào
t ư c hi u qu cao nh t; tránh ư c tình tr ng thua l , phá s n.
Trong i u ki n c nh tranh, t n t i và phát tri n, trư c h t òi h i doanh nghi p ph i b o
m hoà v n. Sau ó là kinh doanh có lãi. Như b y, t ư c hi u qu kinh doanh ngày càng cao
và ch c ch n òi h i doanh nghi p không nh ng n m ch c và s d ng h p lý năng l c hi n có v lao
ng, v t tư, ti n v n mà còn ph i ti t rõ t i i m th i gian vào trong quá trình kinh doanh hay v i s n
lư ng s n ph m và doanh thu nào thì doanh nghi p hoà v n. Trên cơ s ó có bi n pháp ch o và
i u hành úng n trong kinh doanh. Nói cách khác, doanh nghi p có th ư c lư ng ư c v i tình
hình kinh doanh hi n t i n bao gi và v i doanh thu bao nhiêu có th có lãi hoà v n ho c kinh
doanh thua l ; t ó xác nh m c s n xu t hi u qu nh t.
Phân tích và xác nh i m hoà v n có ý nghĩa quan tr ng trong vi c xác nh qui mô s n
xu t, qui mô u tư cho s n xu t và m c l lãi mong mu n v i i u ki n kinh doanh hi n t i cũng
như u tư m i ho c u tư b sung.
T ng doanh thu
T ng bi n phí T ng lãi g p
T ng bi n phí T ng nh phí Lãi ròng
T ng chi phí Lãi ròng


Khi doanh nghi p hoà v n t c là lãi ròng b ng 0. Khi ó t ng nh phí s b ng t ng lãi g p
ho c t ng doanh thu b ng t ng chi phí. Như v y xác nh i m hoà v n c n s p x p phân lo i chi
phí thành chi phí c nh và chi phí bi n i.
Chi phí c nh là chi phí s n xu t kinh doanh, nhưng nó không thay i theo s bi n ng c a
kh i lư ng s n ph m. Chi phí c nh tính cho 1 ơn v kh i lư ng s n ph m s thay i. Còn chi phí
bi n i cũng là chi phí s n xu t kinh doanh thay i tr c ti p và tương ng v i s thay i kh i
lư ng s n ph m. Khi kh i lư ng s n ph m thay i thì t ng chi phí bi n i cũng thay i. Nhưng chi
phí bi n i tính cho 1 ơn v s n ph m không thay i.
Vi c phân lo i và s p x p chi phí s n xu t c a các doanh nghi p ã ư c nghiên c u trong các
môn h c "Qu n tr kinh doanh"; "K toán qu n tr "
N u như toàn b chi phí s n xu t u thay i cùng t l v i kh i lư ng s n ph m và t ng
doanh thu bao gi cũng cao hơn cho chi phí s không có i m hoà v n. Nhưng vì có chi phí c nh
nên doanh thu ph i trang tr i cho t t c chi phí t ư c i m hòa v n.


110
Xác nh i m hoà v n có th b ng th ho c công th c toán h c.
Trư ng h p xác nh i m hoà v n b ng th ph i v th bi u di n chi phí c nh, chi
phí bi n i. Dùng phương pháp c ng th có t ng cho phí. V th bi u di n doanh thu. Hai
ư ng ó c t nhau t i m t i m và i m ó chính l i m hoà v n. T i m hoà v n k vuông góc v i
tr c hoành có s n lư ng s n ph m hoà v n.
Chi phí
(Doanh thu)

T ng doanh thu



T ng chi phí

i m hoà v n Bi n phí

nh phí




Qhv S n lư ng



Trư ng h p xác nh i m hoà v n b ng công th c toán h c ư c th c hi n như sau:
a) S n lư ng hoà v n: T c là s n lư ng s n ph m c n thi t mà doanh nghi p c n th c hi n
có doanh thu có th bù p ư c toàn b chi phí s n xu t. Mu n có lãi doanh nghi p ph i th c hi n
vư t s n lư ng hoà v n.
N u g i: p – Giá bán c a ph m d ch v
clq – Bi n phí ơn v s n ph m d ch v
E0lq – T ng nh phí
(p - clq) – M c lãi g p m t ơn v s n ph m d ch v
có m c lãi g p b ng t ng nh phí ( t hoà v n) c n có kh i lư ng s n ph m là:


S n lư ng s n ph m T ng nh phí (E0lq)
d ch v hoà v n =
(Qhv) M c lãi g p 1 ơn v s n ph m d ch v (p - clq)


b) Doanh thu hòa v n : Trong n n kinh t th trư ng, t n t i và phát tri n doanh nghi p c n
xác nh lo i s n ph m s n xu t. i u ó òi h i doanh nghi p ph i bi t ư c v i doanh thu hay th i
i m nào thì hoà v n sau ó có lãi. T công th c xác nh kh i lư ng s n ph m hoà v n ta nhân c
2 v v i giá bán m t ơn v s n ph m khi ó v trái s là doanh thu hoà v n, v n v ph i chia c t và
m u cho giá bán, k t qu ta có:




111
Doanh thu T ng nh phí (E0lq)
hoà v n =
(Dhv) T l lãi g p trên doanh thu (p - clq)/p


c) Th i gian hoà v n: Là th i gian doanh nghi p có m c doanh thu trang tr i m i chi phí
kh ng l , không lãi. Hay nói m t cách khác là th i gian doanh nghi p có m c lãi g p b ng t ng nh
phí. xác nh th i gian hoà v n c n ph i gi nh cư c doanh thu ư c th c hi n u n trong
năm.
Th i gian Doanh thu hoà v n (Dhv )
hoà v n = x 12 tháng
(Thv) T ng doanh thu (D)


7.1.2 M t s gi thi t khi nghiên c u i m hoà v n
M c dù phương pháp i m hoà v n ư c s d ng khá ph bi n nhưng luôn ư c gi i h n b i
m t s gi thi t tránh cho ngư i s d ng ưa ra nh ng k t lu n sai l m, ó là
- Lý lu n ch gi i h n trong m t th i kỳ ng n, ó kéo theo vi c c nh m t s y u t : Kh
năng s n xu t và tình tr ng k thu t c a máy móc thi t b và dây truy n công ngh coi như không thay
i. Do ó chi phí c nh cũng không i trong th i kỳ nghiên c u, vì v y n u nhìn trên th s
th y ư ng chi phí c nh là m t ư ng th ng song song v i tr c hoành. Giá bán s n ph m cũng
không i và không b nh hư ng b i s lư ng (doanh nghi p không có chính sách chi t kh u thương
m i cho s n ph m bán ra). Ngoài ra trong trư ng h p doanh nghi p s n xu t ng th i nhi u lo i s n
ph m khác nhau thì cơ c u s n ph m cũng không thay i.
Giá c các y u t u vào c a quá trình s n xu t cũng ph i n nh và không ch u nh hư ng
c a kh i lư ng s d ng.
- S giãn cách th i gian thanh toán cũng ư c b qua có nghĩa là không có kho ng cách gi a:
+ Th i i m chi phí ư c ghi nh n và th i i m chi tr
+ Th i i m tiêu th s n ph m và th i i m thu ti n c a khách hàng
- Kh i lư ng s n ph m s n xu t ra cũng là kh i lư ng s n xu t bán, không có hàng t n kho cu i
kỳ.
7.1.3 Phân tích i m hoà v n v i quy t nh phương án kinh doanh
Trong ho t ng kinh doanh, không ph i b t c m c kh i lư ng s n ph m nào cũng có lãi
mà doanh nghi p ch th c s có lãi khi kh i lư ng s n ph m th c hi n vư t quá s n ph m (doanh thu)
hoà v n. Phân tích i m hoà v n cho th y s b t h p lý c a các doanh nghi p khi tính ch tiêu l i
nhu n tính cho m t ơn v . Trong ó, l i nhu n ơn v là ph n chênh l ch gi a giá bán v i giá thành.
Như v y, doanh nghi p ch c n th c hi n m t s n ph m ã coi như có lãi n u như giá bán l n hơn giá
thành.
Phân tích i m hoà v n thư ng ư c ti n hành theo các bư c sau:
a) Bư c 1: Xác nh i m hoà v n theo kh i lư ng s n ph m, doanh thu và th i gian.
b) Bư c 2: Phân tích các nhân t nh hư ng n i m hoà v n: Có nhi u nhân t nh hư ng
n i m hoà v n. Phân tích các nhân t nh hư ng cho phép l p các lu n ch ng kinh t úng n,
ra các quy t nh s n xu t kinh doanh có hi u q a.



112
- nh hư ng c a nhân t giá c : Tuỳ theo nhu c u th trư ng và tình hình c nh tranh, giá các
s n ph m và d ch v có th thay i. Khi giá thay i s tác ng t i i m hoà v n làm cho i m hoà
v n thay i. N u như các nhân t khác không thay i, khi giá cư c tăng thì kh năng thu h i v n s
nhanh, doanh nghi p ch c n th c hi n m t kh i lư ng s n ph m ít hơn bình thư ng ã hoà v n.
- nh hư ng c a nhân t bi n phí: Do yêu c u nâng cao ch t lư ng s n ph m, bi n phí có th
thay i. Khi ó i m hoà v n cũng thay i theo. N u bi n phí tăng thì doanh nghi p ph i tăng thêm
s n lư ng s n ph m, doanh thu hoà v n cao hơn và th i gian hoà v n s dài hơn. Ngư c l i, khi bi n
phí gi m thì s n lư ng s n ph m hoà v n gi m kéo theo doanh thu hoà v n th p và th i gian hoà v n
s ng n.
- nh hư ng c a nhân t nh phí: Trong gi i h n kh năng kinh doanh cho phép, chi phí c
nh có th thay i; khi ó i m hoà v n cũng s thay i theo chi u hư ng tăng ho c gi m.
c) Bư c3: Xác nh s n lư ng s n ph m c n thi t t ư c m c lãi mong mu n.
Trong gi i h n chi phí s n xu t kinh doanh không i, trên s n lư ng s n ph m và doanh thu
hoà v n, doanh nghi p c n thi t ph i s n xu t v i m c s n lư ng nào t ư c m c lãi mong
mu n, ngay c khi ph i gi m cư c c nh tranh. Sau khi t hoà v n, c m i s n lư ng s n ph m
th c hi n s cho m c lãi ròng tăng chính lãi g p c a s n lư ng ó. Nghĩa là, sau khi hoà v n, s n
lư ng s n ph m ch trang tr i bi n phí và do ó ph n chênh l ch gi a cư c và bi n phí chính là lãi
ròng. Như v y t ư c m c lãi mong mu n. doanh nghi p c n th c hi n vư t s n lư ng hoà v n
m t kh i lư ng s n ph m là:
M c lãi mong mu n
∆Q =
Lãi g p m t ơn v s n ph m d ch v


T ng kh i lư ng s n ph m c n th c hi n t ư c m c lãi mong mu n s bao g m c kh i
lư ng hoà v n và kh i lư ng vư t hoà v n:
Q = Qhv + ∆Q
Chúng ta cũng có th tính doanh thu c n th c hi n t ư c l i nhu n mong mu n.
T ng nh phí + L i nhuân mong mu n
Doanh thu c n th c hi n =
T l lãi g p trên doanh thu


Trên th c t m i s bi n ng v chi phí và cư c u nh hư ng n i m hoà v n và do ó
nh hư ng n s n lư ng s n ph m cũng như doanh thu t ư c m c l i nhu n mong mu n. Khi
tăng nh phí và bi n phí hoà v n doanh nghi p ph i tăng kh i lư ng s n ph m th c hi n; vì v y
t ư c m c l i nhu n mong mu n ch tăng kh i lư ng s n ph m. N u ti t ki m chi phí t ư c
l i nhu n mong mu n ho c hoà v n doanh nghi p ch c n th c hi n m t kh i lư ng s n ph m ít hơn.
V i giá c thì l i khác, n u tăng giá thì kh i lư ng s n ph m doanh nghi p c n th c hi n
hoà v n ho c t ư c l i nhu n mong mu n s gi m xu ng. Còn n u gi m giá thì kh i lư ng s n
ph m c n th c hi n t hoà v n và l i nhu n mong mu n s tăng lên.
T phân tích trên cho th y khi doanh nghi p quy t nh phương án ho t ng kinh doanh c n
ph i xem xét làm sao t ư c m c l i nhu n trong m i tình hu ng.




113
7.1.4. Phân tích m i quan h gi a chi phí t i h n, i m hoà v n v i vi c quy t nh phương
hư ng án ho t ng kinh doanh
Chi phí t i h n (tăng thêm) là chi phí b ra th c hi n thêm kh i lư ng s n ph m mà doanh
nghi p ã d ki n t trư c. Trong chi phí này có ph n nh phí ã ư c trang tr i b ng kh i lư ng
s n ph m d ki n t trư c. Trong trư ng h p này chi phí t i h n s th p hơn chi phí thông thư ng.
N u th c hi n thêm kh i lư ng s n ph m tăng thêm mà doanh nghi p ph i u tư, trang b và mua
s m tài s n thi t b thì chi phí t i h n tính cho m t ơn v s n ph m trong giai o n u s cao hơn chi
phí thông thư ng.
quy t nh phương án ho t ng kinh doanh, doanh nghi p c n ph i tính toán và phân tích
chi phí t i h n theo m c tiêu hi u qu cu i cùng. Vi c phân tích này ph i k t h p v i phân tích i m
hoà v n, b i vì kh i lư ng s n ph m c n tăng thêm là kh i lư ng trên m c hòa v n. Kh i lư ng này
ch c n trang tr i bi n phí, ph n dôi ra chính là l i nhu n.
Khi phân tích chi phí t i h n ph i g n v i các m c s n ph m tăng thêm khác nhau, ng v i
các gi i h n nh phí khác nhau. Doanh nghi p s quy t nh ch n m c s n ph m th c hi n nào nh m
t ư c l i nhu n cao.
Phân tích chi phí t i h n ư c ti n hành thao các m c kh i lư ng s n ph m và nh phí khác
nhau, còn bi n phí tính cho m t ơn v s n ph m không i. Vi c phân tích ư c th c hi n b ng cách
so sánh giá thành, t su t lãi so v i doanh thu c a kh i lư ng s n ph m thông thư ng và kh i lư ng
t i h n.
Phân tích cho phí t i h n và i m hoà v n giúp cho doanh nghi p quy t nh úng n
phương án ho t ng kinh doanh. Mu n t ư c l i nhu n mong mu n c n ph i b ng m i bi n pháp
th c hi n kh i lư ng s n ph m vư t i m hoà v n.
Ví d : Có tài li u sau ây c a m t doanh nghi p (s li u gi nh)
- Chi phí bi n i b ng 50% giá bán ho c danh thu
- T ng chi phí c nh mà doanh nghi p ph i chi ra trong năm là 50 t ng
- Doanh thu doanh nghi p có th t ư c m c công su t t i a trong năm là 200 t ng
Yêu c u:
1. V th i m hoà v n c a doanh nghi p
2. Gi s doanh nghi p t doanh thu b ng 90% m c công su t t i a trong năm, thì doanh
nghi p t ư c t ng m c l i nhu n là bao nhiêu.
3. Doanh nghi p d nh u tư tăng thêm là 30 t ng m r ng quy mô kinh doanh và như
v y doanh nghi p có th t ư c doanh thu m c công su t t i a là 300 t ng. V y doanh nghi p
nên u tư tăng thêm hay không? Vì sao?
Yêu c u 1: V th i m hoà v n c a doanh nghi p
- T ng chi phí c nh trong năm: 50 t ng
- T i i m hoà v n: T ng doanh thu = T ng chi phí
T ng doanh thu = T ng chi phí c nh + T ng chi phí bi n i
2X = 50 t +X
V y t ng chi phí bi n i là 50 t ng


114
T ng doanh thu hoà v n 2X = 2x 50 t = 100 t ng
th i m hoà v n c a doanh nghi p ư c bi u di n như sau
Chi phí
(Doanh thu)

200 T ng doanh thu


150
T ng chi phí

100 i m hoà v n Bi n phí

nh phí
50




0 25% 50% 75% S n lư ng




Yêu c u 2:
Gi s doanh nghi p t ư c t ng doanh thu trong năm b ng 90% công su t t i a, thì
doanh nghi p s t ư c t ng m c l i nhu n là:


L i nhu n = T ng doanh thu - T ng chi phí
200 x 90%
= 200 x 90% - (50 + ) = 40 t ng
2

Yêu c u 3: có th ưa ra 2 phương án sau
Phương án 1: Gi s doanh nghi p không u tư tăng thêm, ch tìm m i bi n pháp khai thác và t
ư c t ng doanh thu m c công su t t i a c a doanh nghi p. Và như v y, doanh nghi p s t ư c
t ng m c l i nhu n t i a trong năm là
200
= 200 - (50 + ) = 50 t ng
2


Phương án 2: N u doanh nghi p u tư tăng thêm là 30 t ng (gi s sau m t năm doanh nghi p thu
h i h t vón u tư tăng thêm), thì doanh nghi p có th t ư c t ng m c l i nhu n t i a là
300
= 300 - (50 + 30 + ) = 70 t ng
2
So sánh hai phương án trên cho th y, rõ ràng doanh nghi p nên u tư tăng thêm m r ng quy
mô ho t ng kinh doanh. Vì:



115
- T ng m c l i nhu n mà doanh nghi p có th t ư c m c t i a trong phương án 2 cao hơn
phương án 1. ó là m c tiêu s m t c a doanh nghi p ã t ư c.
- Ngoài m c tiêu s m t ra, doanh nghi p có th th c hi n ư c các m c tiêu khác như thu hút thêm
lao ng, tăng thêm vi c làm, tăng thêm thu nh p cho ngư i lao ng.

7.2 S D NG THÔNG TIN PHÂN TÍCH CHI PHÍ QUY T NH GIÁ
BÁN S N PH M D CH V
Trong i u ki n giá s n ph m ã có s n trên th trư ng, nhi u doanh nghi p không c n t v n
nh giá. H tham gia th trư ng v i giá mà th trư ng ã ch p nh n. V n t ra v i các doanh
nghi p không ph i là giá mà là s n xu t bao nhiêu s n ph m. Tuy nhiên trong nhi u trư ng h p vi c
nh giá l i quy t nh s s ng còn c a doanh nghi p.
nh giá s n ph m không ch ơn thu n là quy t nh mang tính ti p th hay tài chính mà
quy t nh này liên quan t i t t c m i lĩnh v c ho t ng kinh doanh c a doanh nghi p. giá bán s n
ph m là nhân t quan tr ng, quy t nh kh i lư ng s n ph m tiêu th .
Trong n n kinh t th trư ng, giá bán luôn luôn thay i. Nh n th c ư c i u này có ý nghĩa
quan tr ng i v i các doanh nghi p. Chính vì v y vi c nh giá ph i h t s c linh ho t; giá bán s n
ph m có th gi m xu ng so v i giá bình thư ng, th m chí có th gi m xu ng t i m c th p nh t b ng
v i bi n phí.
Trư ng h p, doanh nghi p còn t n t i năng l c kinh doanh hay ph i ho t ng kinh doanh
trong nh ng i u ki n khó khăn làm cho m c cân i v i s n ph m gi m... nh giá c n s d ng
các thông tin v chi phí làm n n. Gía bán s n ph m ư c phân thành 2 ph n: ph n n n và ph n linh
ng. Ph n n n (t ng chi phí kh bi n) g m nguyên li u tr c ti p, lương công nhân tr c ti p, s n xu t
chung kh bi n và phí qu n lý kh bi n. Ph n linh ng là s ti n tăng thêm bù p nh phí và thu
ư c l i nhu n.

7.3 S D NG THÔNG TIN PHÂN TÍCH CHI PHÍ QUY T NH TI P
T C HAY ÌNH CH KINH DOANH.
Trong ho t ng kinh doanh ây là lo i quy t nh r t d g p i v i các doanh nghi p. Nó
thu c lo i quy t nh tình hu ng.
Do quy lu t cung c u và quy lu t c nh tranh, giá bán luôn có xu hư ng gi m. Vì v y khi giá
trên th tư ng gi m xu ng dư i giá thành thì doanh nghi p quy t nh ti p t c kinh doanh hay ình ch
kinh doanh.
ra quy t nh úng n trư c h t c n xác nh chi phí s n xu t m c s n lư ng s n ph m
t i a.


Giá thành s n ph m T ng nh phí Giá thành s n
d ch v m c = + ph m ph n
s n lư ng thi t k S n lư ng s n ph m thi t k bi n phí


Sau ó xác nh l , lãi (l i nhu n)
Giá bán 1 Giá thành s n ph m S n lư ng s n
L i nhuân = ( s n ph m - d ch v m cs n ) x ph m d ch v
(Ln*) d ch v lư ng thi t k thi t k


116
N u l i nhu n mang s dương nên ti p t c kinh doanh, còn n u mang s âm thì ình ch ho t
ng kinh doanh.
Tuy nhiên có quy t nh úng n ta l i ph i xem xét khía c nh khác. T ng chi phí kinh
doanh bao g m nh phí và bi n phí. Trong ó bién phí b ng s lư ng s n ph m nhân v i giá thành
ph n bi n phí. Như v y n u không kinh doanh t c là không có s n ph m thì v n có chi phí ph n nh
phí. Còn doanh thu không có. Lúc này l i nhu n mang d u âm t c là b l .
Ln** = Doanh thu - Chi phí = - nh phí
So sánh l i nhu n (Ln*) m c s n lư ng thi t k v i l i nhu n (Ln**)
N u Ln* > Ln** t c là Ln* - Ln** > 0 nên ti p t c kinh doanh.
N u Ln* < Ln** t c là Ln* - Ln** < 0 nên ình ch kinh doanh.
Ví d : Gi s trong năm ơn v s n xu t cung c p m c bình thư ng là 600 s n ph m, giá bán
300.000 ng. Hi n nay giá bán trên th trư ng 450.000 ng/s n ph m. ơn v cho bi t cơ s v t
ch t k thu t mà ơn v u tư không th chuy n i sang s n xu t lo i s n ph m khác ngay trong
năm nay. V y khi ch i hư ng s n xu t và tìm gi i pháp m i ơn v có nên ti p t c s n xu t hay
ình ch s n xu t?
Phương án 1: Ti p t c s n xu t
Khi ó l i nhu n c a ơn v là (450.000 - 300.000)x 600 - 100.000.000 = -10.000.000 ng
Phương án 2: ình ch s n xu t
Khi ó doanh thu c a ơn v = 0, nhưng ơn v v n ph i trang tr i toàn b chi phí c nh vì chưa th
chuy n i cơ c u s n xu t sang hư ng s n xu t kinh doanh khác, l i nhu n c a ơn v là
0 - 100.000.000 = -100.000.000 ng
So sánh 2 phương án cho th y
+ N u ti p t c s n xu t ch l 10.000.000 ng
+ N u ình ch s n xu t s l 100.000.000 ng
V y trong tình hu ng này ơn v nên ti p t c s n xu t gi m b t s l ph i gánh ch u do ph i
bù p nh phí cơ c u c a ơn v .

7.4 S D NG THÔNG TIN PHÂN TÍCH QUY T NH TI P T C
KINH DOANH HAY ÌNH CH M T B PH N.
ây là m t lo i quy t nh tình hu ng ph c t p nh t mà doanh nghi p ph i th c hi n, vì nó ph i
ch u s tác ng b i nhi u nhân t . có cơ s quy t nh phương án kinh doanh c n ph i phân tích
th c tr ng t ng tình hu ng c th . Trong trư ng h p này, c n:
- Phân b nh phí chung cho các s n ph m d ch v (phân b theo doanh thu)
- Xem xét h u qu khi không ti p t c kinh doanh m t s s n ph m d ch v
- Tính toán l i hi u qu kinh doanh c a các s n ph m d ch v ti p t c kinh doanh
N u bù p ph n nh phí phân b cho s n ph m d ch v khi không ti p t c kinh doanh và
v n có l i nhu n cao hơn, ho c chí ít ph i b ng m c l i nhu n t ư c khi kinh doanh t t c các s n



117
ph m d ch v thì lúc ó ình ch kinh doanh m t s s n ph m d ch v ó. Ngư c l i thì ti p t c kinh
doanh.
V i lo i quy t nh này, tính ch t r t ph c t p, th hi n ch theo quy lu t lo i s n ph m d ch
v nào kinh doanh thua l (không có l i nhu n) thì ình ch . Nhưng n u ình ch chúng s l nhi u
hơn. Cũng chính vì v y, trư c khi quy t nh cu i cùng c n xem xét chúng trong m i liên h v i chi
phí, doanh thu kinh doanh.
Ví d : M t Công ty vi n thông s n xu t cung c p 3 lo i d ch v . T ng chi phí c nh c a
Công ty là 50 tri u ng ư c phân b theo doanh thu t ng lo i d ch v . Các ch tiêu v giá bán, bi n
phí, s n lư ng c a t ng lo i d ch v ư c li t kê trong b ng
B ng 7.1 Báo cáo k t qu kinh doanh c a t ng lo i d ch v
nh phí
Lo i S n BF T ng B T ng T ng Giá Doanh
d ch lư ng ơn BF ph n F chi phí bán thu
Chung L , lãi
v v v
1 2 3 4=2x3 5 6 7=5+6 8=7+4 9 10=9+2 11=10-8

A 2000 28,5 57000 16000 4000 20000 77000 40 80000 +3000
B 4500 15,0 67500 18000 4500 22500 90000 20 90000 0
C 1000 23,5 23500 6000 1500 7500 31000 30 30000 -1000
C ng 148000 40000 10000 50000 198000 200000 +2000


nh phí chung ư c phân b theo doanh thu như sau:
40.000.000
D ch v A: x 80.000.000 = 16.000.000
200.000.000


40.000.000
D ch v B: x 90.000.000 = 18.000.000
200.000.000


40.000.000
D ch v C: x 30.000.000 = 6.000.000
200.000.000


Qua b ng trên cho th y d ch v C b l (-1.000.000). m t khác Công ty l i nh n nh r ng ây
là lo i d ch v m i th nghi m ưa vào kinh doanh nên chưa quen th trư ng, có nhi u ý ki n cho r ng
nên lo i b d ch v này và t t nh t quay tr l i v i nh ng d ch v truy n th ng. Trư c khi ưa ra
quy t nh hãy xem xét c th hơn.
Riêng d ch v C n u không có nh phí chung phân b thì s có lãi là:
30.000.000 - (23.500.000 + 1.500.000) = 5.000.000




118
N u không s n xu t cung c p d ch v C ta s lo i b ư c nh phí b ph n c a nó
(1.500.000) nhưng 2 d ch v còn l i s ph i gánh ch u ph n nh phí chung mà trư c ây d ch v C
ch u (6.000.000) và ương nhiên doanh nghi p không ư c hư ng ph n lãi do d ch v C mang l i
5.000.000. Ta có th theo dõi trên b ng trư ng h p Công ty không s n xu t cung c p d ch v C
B ng 7.2 Báo cáo k t qu kinh doanh khi không s n xu t cung c p d ch v C
nh phí
Lo i S n BF T ng B T ng T ng Giá Doanh
d ch lư ng ơn BF ph n F chi phí bán thu
Chung L , lãi
v v v
1 2 3 4=2x3 5 6 7=5+6 8=7+4 9 10=9+2 11=10-8

A 2000 28,5 57000 18823 4000 22823 79823 40 80000 177
B 4500 15,0 67500 21176 4500 25676 93177 20 90000 -3177
C ng 124500 40000 8500 48500 173000 170000 -3000


K t lu n: D ch v C v n ư c Công ty s n xu t cung c p.
Như v y, trư c khi quy t nh Công ty c n ph i th n tr ng vì có th lo i d ch v ang s n xu t
cung c p ang b thua l , theo quy lu t ào th i d ch v s b lo i b nhưng n u không s n xu t cung
c p Công ty s l nhi u hơn. Như v y ng trư c m t quy t nh mang tính chi n lư c Công ty ph i
ng trên quan i m l i ích c a c Công ty xem xét.

7.5 S D NG THÔNG TIN PHÂN TÍCH QUY T NH PHƯƠNG ÁN
KINH DOANH TRONG TRƯ NG H P CÓ GI I H N Y U T I U
KI N KINH DOANH
7.5.1 Trư ng h p có m t i u ki n gi i h n
ây là lo i quy t nh l a ch n vi c s d ng năng l c kinh doanh có gi i h n c a doanh nghi p
th nào t ư c hi u qu cao nh t. Vì m c tiêu kinh doanh c a doanh nghi p là làm sao t n d ng
ư c h t năng l c kinh doanh s n có t ư c l i nhu n cao nh t, nên quy t nh lo i này ph i t
lãi tính cho m t ơn v s n ph m d ch v trong m i quan h v i i u ki n có gi i h n ó.
Ví d : M t ơn v có công su t máy gi i h n là 20.000 gi , có tài li u v 2 s n ph m A và B như sau
( ơn v tính 1000 ng)
B ng 7.3 Tình hình kinh doanh s n ph m c a m t ơn v
Ch tiêu S n ph m A S n ph m B
Gi máy s n xu t m t s n ph m 2 gi 2,5 gi
Giá bán m t s n ph m 50 75
Bi n phí tính cho m t s n ph m 20 40
nh phí 100.000 100.000
S n lư ng tiêu th Không gi i h n Không gi i h n




119
Mu n nâng cao hi u qu nên s n xu t s n ph m nào?
B ng 7.4 B ng tính l i nhu n chênh l ch (A/B)
S n ph m A S n ph m B L i nhu n chênh
l ch
Doanh thu 500.000 600.000 -100.000
Bi n phí 300.000 320.000 120.000
S d m phí 200.000 280.000 20.000
nh phí 100.000 100.000 0
L i nhu n tăng gi m 20.000
Như v y nên s n xu t s n ph m A bán thì l i nhu n cao hơn so v i s n ph m B là 20.000
tri u ng
7.5.2 Trư ng h p có nhi u i u ki n gi i h n
V i trư ng h p này ph i s d ng phương pháp quy ho ch tuy n tính l a ch n quy t nh
phương án kinh doanh t i ưu. Phương pháp này ư c ti n hành theo các bư c sau:
Bư c 1: Xác nh hàm m c tiêu: Hàm m c tiêu có th là t i a l i nhu n, cũng có th t i thi u
chi phí. n
F = Σ ciQi → min (max)
i=1
Trong ó: F – Hàm m c tiêu, n u là chi phí → min , còn n u là l i nhu n → max
ci – Chi phí (su t thu) bình quân tính cho m t ơn v s n ph m d ch v i
Qi – S n lư ng s n ph m d ch v i
Bư c 2: Xác nh các i u ki n gi i h n
Bư c 3: Xác nh vùng kinh doanh có th ch p nh n ư c. Có th s d ng th bi u di n.
Vùng kinh doanh có th ch p nh n trên th do các ư ng bi u di n c a các ràng bu c v i hai tr c
to t o thành. M i ư ng bi u di n có ch c năng gi i h n m t phía i v i vùng kinh doanh có th
ch p nh n ư c.
Bư c 4: Xác nh phương án kinh doanh t i ưu. Theo quy ho ch tuy n tính, i m t i ưu là góc
nào ó c a vùng kinh doanh ch p nh n ư c. Vì v y, tìm cơ c u s n ph m d ch v tho mãn yêu
c u c c i ho c c c ti u hàm m c tiêu, c n thay l n lư t các giá tr to góc vào hàm m c tiêu, giá
tr nào t hàm m c tiêu là cơ c u s n ph m d ch v c n xác nh.
Ví d : M t Công ty có tài li u v s n xu t 2 s n ph m A , B như sau ( ơn v tính 1000 ng)
B ng 7.5 Tình hình s n xu t c a Công ty
S n ph m A S n ph m B
S d m phí m t s n ph m 8 10

Gi máy m t s n ph m 6 gi 9 gi
Lư ng v t tư s n xu t m t 6t n 3t n
s n ph m



120
Gi máy s n xu t t i a 36 gi
S lư ng v t tư t i a 24 t n
M c tiêu th s n ph m B t i a 3 s n ph m
Mu n nâng cao hi u qu kinh doanh nên s n xu t h n h p s n ph m như th nào?
G i x là s lư ng s n ph m A và y là s lư ng s n ph m B s s n xu t. Xác nh hàm m c tiêu
F: F = 8x + 10y
Xác nh phư ng trình i u ki n 6x + 9y ≤ 36
6x + 3y ≤ 24
y ≤ 3
V ư ng bi u di n các phương trình i u ki n
6x + 9y = 36
6x + 3y = 24
y y = 3
8


6x + 3y = 24
4
3 y= 3


6x + 9y = 36

0 4 6 x


Xác nh vùng s n xu t t i ưu:
+ Hư ng v g c to n u phương trình i u ki n ≤
+ Hư ng ra ngoài n u phương trình i u ki n ≥
Xác nh phương trình (h n h p) s n ph m s n xu t t i ưu: k t c u s n ph m s n xu t t i ưu luôn n m
trên m t góc c a vùng s n xu t t i ưu.
K t c u s n ph m s n xu t t i ưu là to giao i m c a hai ư ng bi u di n 2 phương trình, thu c
góc c a vùng s n xu t t i ưu.
To góc 1 (0; 0)
To góc 2 (0; 3)
To góc 3 (1,5; 3)
To góc 4 (3; 2)



121
To góc 5 (4; 0)
B ng 7.6 B ng tính giá tr hàm m c tiêu
S lư ng s n ph m s n xu t
Góc S n ph m A (x) S n ph m B (y) Giá tr hàm m c tiêu
1 0 0 0
2 0 3 30
3 1,5 3 42
4 3 2 44
5 4 0 32


Như v y h n h p s n ph m s n xu t t i ưu là 3 s n ph m A và 2 s n ph m B




122
TÀI LI U THAM KH O


1. PGS.PTS Bùi Xuân Phong
Phân tích ho t ng s n xu t kinh doanh doanh nghi p BCVT
Nhà xu t b n GTVT – 1999
2. GS.TS Bùi Xuân Phong
Qu n tr kinh doanh BCVT
Nhà xu t b n Bưu i n – 2003
3. PGS.TS Bùi Xuân Phong; TS.Tr n c Thung
Chi n lư c kinh doanh BCVT
Nhà xu t b n Th ng kê – 2002
4. GS.TS Bùi Xuân Phong
Phân tích ho t ng kinh doanh
Nhà xu t b n Th ng kê – 2004
5. GS.TS Bùi Xuân Phong
Th ng kê và ng d ng trong Bưu chính vi n thông
Nhà xu t b n Bưu i n - 2005
6. GS.TS Bùi Xuân Phong
Qu n tr kinh doanh vi n thông theo hư ng h i nh p kinh t qu c t
Nhà xu t b n Bưu i n - 2006




123
M CL C

L im u................................................................................................................... 1
Chương 1 – M t s v n chung v phân tích ho t ng kinh doanh
1.1. Khái ni m và n i dung phân tích ho t ng kinh doanh............................... .... 2
1.1.1 Khái ni m phân tích ho t ng kinh doanh ............................................... 2
1.1.2 i tương phân tích ho t ng kinh doanh............................................... 3
1.1.3 N i dung phân tích ho t ng kinh doanh................................................ 4
1.1.4 Vai trò và yêu c u phân tích ho t ng kinh doanh................................... 5
l.2. Lo i hình phân tích ho t ng kinh doanh.......................................................... 6
1.3. Cơ s phân tích ho t ng kinh doanh.............................................................. 7
1 4. Nhi m v phân tích ho t ng kinh doanh................................................. ....... 8
1.4.1 Ki m tra và ánh giá k t qu ho t ng kinh doanh .............................. 8
1.4.2 Xác nh các nhân t nh hư ng và tìm nguyên nhân............................. 8
1.4.3 xu t gi i pháp nh m khai thác tri t ti m năng và kh c ph c nh ng t n t i9
1.4.4 Xây d ng phương án kinh doanh căn c vào m c tiêu ã nh.............. 9
1.5. Ch tiêu phân tích................................................................................................ 9
1.5.1 Khái ni m ch tiêu phân tích...................................................................... 9
1.5.2 H th ng ch tiêu phân tích.......................................................................... 9
1.5.3 Chi ti t hoá ch tiêu phân tích..................................................................... 10
1.5.4 M i liên h gi a các ch tiêu phân tích..................................................... 12
1.6. Nhân t trong phân tích ........................................................................................ 12
1.6.1 Khái ni m nhân t .................................................................................. 12
1.6.2 Phân lo i nhân t ..................................................................................... 13
1.7. Quy trình ti n hành công tác phân tích............................................................... 13
1.7.1 L p k ho ch phân tích........................................................................... 14
1.7.2 Thu th p, ki m tra và x lý s li u............................................................ 14
1.7.3 Xây d ng h th ng ch tiêu và phương pháp phân tích............................ 14
1.7.4 Vi t báo cáo phân tích và t ch c h i ngh phân tích.............................. 15
1.8. T ch c công tác phân tích................................................................................... 15
1.9. Phương pháp phân tích........................................................................................... 16
1.9.1 Phương pháp so sánh i chi u.................................................................. 16
1.9.2 Phương pháp lo i tr .................................................................................. 18
1.9.3 Phương pháp liên h .................................................................................. 27



124
1.9.4 Phương pháp tươngquan h i quy.............................................................. 27
Chương 2 - Phân tích k t qu ho t ng kinh doanh BCVT
2.1. K t qu ho t ng kinh doanh và yêu c u phân tích............................................. 38
2.2. Phân tích k t qu ho t ng kinh doanh ................................................................ 39
2.2.1 Phân tích khái quát k t qu ho t ng kinh doanh...................................... 39
2.2.2 Phân tích s n lư ng s n ph m d ch v ....................................................... 41
2.2.3 Phân tích doanh thu ho t ng kinh doanh................................................... 41
2.3. Phân tích ch t lư ng s n ph m d ch v .................................................................... 45
2.3.1 M c ích và ch tiêu phân tích..................................................................... 45
2.3.2 Phân tích ch t lư ng s n ph m d ch v theo ch tiêu hi n v t.................... 45
2.3.3 Phân tích ch t lư ng s n ph m d ch v theo ch tiêu giá tr ....................... 46
Chương 3 - Phân tích tình hình s d ng các y u t s n xu t kinh doanh
3.1. Phân tích s d ng lao ng vào ho t ng kinh doanh ......................................... 49
3.1.1 N i dung và nhi m v phân tích.................................................................. 49
3.1.2 Phân tích s d ng s lư ng lao ng........................................................... 50
3.1.3 Phân tích s d ng lao ng theo k t c u....................................................... 51
3.1.4 Phân tích tình hình phân b lao ng.......................................................... 52
3.1.5 Phân tích s d ng th i gian lao ng.......................................................... 54
3.1.6 Phân tích năng su t lao ng.......................................................................... 56
3.2. Phân tích s d ng tài s n c nh vào ho t ng kinh doanh .................................... 58
3.2.1 Tài s n c nh và yêu c u phân tích......................................................... 58
3.2.2 Phân tích bi n ng TSC ........................................................................... 59
3.2.3 Phân tích tình hình trang b TSC .............................................................. 60
3.2.4 Phân tích hi u qu s d ng TSC ............................................................... 60
3.3. Phân tích cung ng, s d ng và d tr v t tư cho ho t ng
kinh doanh ..................................................................................................................... 61
3.3.1 Phân tích cung ng v t tư cho ho t ng kinh doanh................................... 62
3.3.2 Phân tích d tr v t tư.................................................................................. 65
3.3.3 Phân tích s d ng v t tư................................................................................. 66
Chương 4 - Phân tích chi phí ho t ng kinh doanh và giá thành s n ph m d ch v
4.1. Chí phí ho t ng kinh doanh, giá thành s n ph m d ch v và
yêu c u phân tích..................................................................................................... 71
4.2. Phân tích chung tình hình th c hi n chi phí kinh doanh và giá thành
s n ph m d ch v ........................................................................................................... 72


125
4.2.1 Phân tích khái quát.................................................................................... 72
4.2.2 Phân tích các nhân t nh hư ng................................................................ 73
4.3. Phân tích ch tiêu chi phí tính cho 1000 ng doanh thu....................................... 73
4.4. Phân tích bi n ng giá thành theo kho n m c chi phí......................................... 76
4.4.1 Phân tích kho n m c chi phí nhân công tr c ti p................................. 76
4.4.2 Phân tích kho n m c chi phí v t tư...................................................... 77
4.4.3 Phân tích kho n m c chi phí kh u hao TSC ....................................... 77
4.4.4 Các kho n m c chi phí còn l i............................................................... 80
Chương 5 - Phân tích tình hình tài chính doanh nghi p
5.1. Ý nghĩa, m c ích, n i dung và tài li u phân tích tình hình tài chính........................... 83
5.1.1 Khái ni m phân tích tình hình tài chính.................................................. 83
5.1.2 M c ích phân tích tình hình tài chính.................................................. 84
5.1.3 S c n thi t phân tích tình hình tài chính............................................. 85
5.1.4 Trình t và các bư c phân tích tình hình tài chính.............................. 86
5.1.5 tài li uph c v phân tích tình hình tài chính.......................................... 87
5.1.6 N i dung phân tích tình hình tài chính................................................... 90
5.2. Phân tích khái quát tình hình tài chính.................................................................. 91
5.2.1 M c ích và phương pháp phân tích...................................................... 91
5.2.2 N i dung phân tích khái quát tình hình tài chính................................... 92
5.3. Phân tích bi n ng các kho n m c b ng cân i k toán.................................... 93
5.4. Phân tích tài s n và ngu n v n c a doanh nghi p.................. ................................... 94
5.4.1 Phân tích tài s n................................................................................ 94
5.4.2 Phân tích ngu n v n......................................................................... 96
5.5 Phân tích m b o ngu n v n cho ho t ng kinh doanh............................................. 98
5.6 Phân tích tình hình và kh năng thanh toán............................................................ 100
5.6.1 Phân tích tình hình thanh toán............................................................. 100
5.6.2 Phân tích nhu c u và kh năng thanh toán......................................... 103
Chương 6 - Phân tích hi u qu ho t ng kinh doanh
6.1. Hi u qu kinh doanh và nhi m v phân tích.......................................................... 109
6.2. Phân tích chung hi u qu ho t ng kinh doanh .............................................. 110
6.3. Phân tích các ch tiêu ph n ánh hi u qu s d ng v n kinh doanh................... 115
6.4. Phân tích tình hình th c hi n ch tiêu t ng m c l i nhu n ................................... 117
6.4.1 Phân tích l i nhu n ho t ng kinh doanh........................................................ 117
6.4.2 Phân tích l i nhu n ho t ng khác................................................................... 124


126
6.5 Phân tích t su t l i nhu n...................................................................................... 124
6.5.1 Phân tích tình hình lãi s n xu t chung.................................................. 124
6.5.2 Phân tích tình hình lãi s n xu t........................................................... 126
6.5.3 Phân tích lãi s n xu t c a s n ph m s n xu t...................................... 126
6.5.4 Phân tích lãi su t s n ph m và so sánh v i lãi su t s n xu t................... 127
Chương 7 - Quy t nh phương án ho t ng kinh doanh trên cơ s thông tin phân tích
7.1 Phân tích i m hoà v n v i quy t nh phương án ho t ng kinh doanh....... 130
7.1.1 i m hoà v n và cách xác nh ............................................................. 130
7.1.2 M t s gi thi t khi nghiên c u i m hoà v n ....................................... 132
7.1.3 Phân tích i m hoà v n v i quy t nh phương án ho t ng kinh doanh 133
7.1.4.Phân tích m i quan h gi a chi phí t i h n, i m hoà v n v i vi c quy t
phương án kinh doanh.................................................................................... 134
7.2 S d ng thông tin phân tích chi phí quy t nh giá bán s n ph m d ch v 136
7.3 S d ng thông tin phân tích quy t nh ti p t c hay ình ch kinh doanh 137
7.4 S d ng thông tin phân tích quy t nh ti p t c kinh doanh hay
ình ch m t b ph n............................................................................................ 138
7.5 S d ng thông tin phân tích quy t nh phương án kinh doanh trong
trư ng h p có gi i h n y u t i u ki n kinh doanh................................ 140
7.5.1 Trư ng h p có m t i u ki n gi i h n.............................................. 140
7.5.2 Trư ng h p có nhi u i u ki n gi i h n.......................................... 140
Tài li u tham kh o .................................................................................................. 163




127
Đề thi vào lớp 10 môn Toán |  Đáp án đề thi tốt nghiệp |  Đề thi Đại học |  Đề thi thử đại học môn Hóa |  Mẫu đơn xin việc |  Bài tiểu luận mẫu |  Ôn thi cao học 2014 |  Nghiên cứu khoa học |  Lập kế hoạch kinh doanh |  Bảng cân đối kế toán |  Đề thi chứng chỉ Tin học |  Tư tưởng Hồ Chí Minh |  Đề thi chứng chỉ Tiếng anh
Theo dõi chúng tôi
Đồng bộ tài khoản