Phương pháp khuyến nông - Phần 2

Chia sẻ: Tra Sua Nguyen | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:27

0
270
lượt xem
143
download

Phương pháp khuyến nông - Phần 2

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

VI : CÁC PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH TÌNH HUỐNG Phương pháp khuyến nông là cuốn sách được sử dụng để hướng dẫn giảng dạy cho cán bộ nông thôn trong chương trình dự án phát triển nông thôn của 2 tỉnh Cao Bằng - Bắc Cạn

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Phương pháp khuyến nông - Phần 2

  1. DOWNLOAD:: HTTP://AGRIVIET.COM vi. c¸c ph−¬ng ph¸p Ph©n tÝch t×nh huèng Môc ®Ých cña viÖc ph©n tÝch t×nh huèng lµ nh»m t×m ra nh÷ng ®iÒu kiÖn thuËn lîi, khã kh¨n trë ng¹i, nh÷ng nhu cÇu cña ng−êi d©n (hoÆc cña ®Þa ph−¬ng). Còng th«ng qua qu¸ tr×nh nµy mµ chóng ta cã thÓ t×m ra nguyªn nh©n cña nh÷ng khã kh¨n trë ng¹i tõ ®ã mµ t×m ra nh÷ng gi¶i ph¸p ®Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò sao cho phï hîp. Cã nhiÒu c¸ch thu thËp th«ng tin ®Ó phôc vô cho viÖc ph©n tÝch t×nh huèng. D−íi ®©y lµ mét sè ph−¬ng ph¸p cã thÓ tham kh¶o. 6.1. Ph−¬ng ph¸p hái nh÷ng ng−êi am hiÓu sù viÖc (viÕt t¾t lµ KIP) 6.1.1 Kh¸i niÖm Kh«ng ph¶i lóc nµo ta còng cã ®iÒu kiÖn tham kh¶o ý kiÕn cña mäi ng−êi, trong khi ®ã khuyÕn n«ng viªn lu«n ph¶i chÞu søc Ðp lµ lµm thÕ nµo ®Ó ®¶m b¶o nh÷ng th«ng tin mµ m×nh thu thËp ®−îc lµ ®¸ng tin cËy. V× vËy ta ph¶i t×m c¸ch tham kh¶o mét sè Ýt ng−êi song vÉn ®¶m b¶o møc ®é tin cËy cña nh÷ng th«ng tin thu ®−îc. Ph−¬ng ph¸p KIP sÏ gióp ta lµm viÖc ®ã. VËy KIP lµ g×? KIP lµ mét nhãm ng−êi am hiÓu nhÊt vÒ mét chuyªn ®Ò nµo ®ã, nã ®¹i diÖn cho nhiÒu lÜnh vùc kh¸c nhau víi nh÷ng ®Æc ®iÓm kinh tÕ x· héi kh¸c nhau. Sè ng−êi lý t−ëng cho nhãm KIP lµ 7-15 ng−êi, gåm: - N«ng d©n giái - Nhµ bu«n b¸n - C¸n bé tÝn dông n«ng th«n - Chñ nhiÖm HTX - ChÝnh quyÒn x· - Nh©n viªn khuyÕn n«ng ®Þa ph−¬ng - ThÇy, c« gi¸o 6.1.2. TiÕn tr×nh x¸c ®Þnh nhãm KIP vμ ®iÒu khiÓn th¶o luËn - X¸c ®Þnh nh÷ng th«ng tin cÇn thu thËp. - GÆp gì l·nh ®¹o ®Þa ph−¬ng, gi¶i thÝch môc ®Ých cña viÖc thu thËp sè liÖu. 50 Dù ¸n ph¸t triÓn n«ng th«n Cao B»ng-B¾c K¹n
  2. DOWNLOAD:: HTTP://AGRIVIET.COM - Nªn tiªu chuÈn ng−êi tham gia nhãm KIP vµ ®Þa ph−¬ng sÏ giíi thiÖu ng−êi ®ñ tiªu chuÈn cho nhãm. - Dù kiÕn sè ng−êi cho nhãm KIP. - GÆp gì sè ng−êi tham gia nhãm KIP ®Ó kh¼ng ®Þnh viÖc hä tham gia vµ ®ång thêi gi¶i thÝch cho hä vÒ môc ®Ých cña th¶o luËn. - Ên ®Þnh ngµy giê vµ ®Þa ®iÓm th¶o luËn. - Khi tiÕn hµnh häp cÇn gi¶i thÝch lý do, nªu môc ®Ých cÇn ®¹t cña viÖc thu thËp sè liÖu, sè liÖu nµy sÏ ®−îc sö dông ra sao, ®Þa ph−¬ng vµ ng−êi d©n sÏ ®−îc lîi Ých g× tõ viÖc sö dông c¸c th«ng tin tõ buæi th¶o luËn nµy. 6.1.3. Lîi Ých cña th¶o luËn nhãm KIP - Gióp ng−êi d©n tham gia tÝch cùc trong viÖc thu thËp vµ ph©n tÝch dù kiÕn. - Lµ c¬ héi ®Ó chØnh lý nh÷ng sai sãt vµ ®Þnh kiÕn chñ quan (ng«n tõ, thuËt ng÷....). - T¨ng sè mÉu ®¹i diÖn (v× cã ng−êi ë x· kh¸c, hoÆc ngoµi tæ chøc...). - Ýt tèn kÐm tiÒn b¹c. - Nh÷ng ng−êi tham gia cã ®iÒu kiÖn ®èi tho¹i d©n chñ, cëi më... - KIP cung cÊp th«ng tin ®¹i chóng vµ cã thÓ quan s¸t trùc tiÕp: Sù viÖc cã tÝnh ®¹i chóng vµ cã thÓ quan s¸t trùc tiÕp. Nh÷ng ®Æc ®iÓm næi bËt cña céng ®ång. Ýt cÇn ®¸nh gi¸, ph¸n ®o¸n. Kh«ng cã c¸c c©u hái g©y tranh luËn, bµn c·i. 6.1.4. Nh−îc ®iÓm cña KIP - Nh÷ng ý kiÕn tr¸i ng−îc vµ hay, ®«i khi l¹i bÞ triÖt tiªu v× cÇn cã sù nhÊt trÝ cña c¶ nhãm. - Ph−¬ng ph¸p nµy cÇn ng−êi tham gia cã ®ñ tr×nh ®é suy nghÜ, biÕt ¨n nãi nªn dÔ bÞ ¶nh h−ëng bëi quan ®iÓm vµ quyÒn lîi cña ng−êi cã tr×nh ®é häc vÊn cao. - Yªu cÇu ng−êi ®iÒu khiÓn ph¶i cã ®ñ tr×nh ®é vµ b¶n lÜnh ®Ó cã thÓ duy tr× cuéc häp vµ gîi ý kÞp thßi. - KIP cã thÓ ®−a ra c¸c th«ng tin kÐm chÝnh x¸c trong c¸c tr−êng hîp sau: + Th«ng tin kh«ng thÓ trùc tiÕp quan s¸t (chÊt h÷u c¬ ch¼ng h¹n). Dù ¸n ph¸t triÓn n«ng th«n Cao B»ng-B¾c K¹n 51
  3. DOWNLOAD:: HTTP://AGRIVIET.COM + CÇn ®¸nh gi¸ râ, ph¸n ®o¸n. + VÒ lèi xö thÕ tiªu biÓu cña c¸ nh©n, ho¹t ®éng, hoÆc c¸c mèi quan hÖ x· héi. 6.1.5. Bμi häc rót ra tõ KIP Ph−¬ng ph¸p nµy cã thÓ ®−îc ¸p dông tèt cho c¸c tr−êng hîp sau: M« t¶ d©n sè cña ®Þa ph−¬ng, cña hé, nghÒ nghiÖp, ®é tuæi. LÞch sö ph¸t triÓn cña lµng, x·. T×nh tr¹ng kinh tÕ cña ®Þa ph−¬ng (ph−¬ng tiÖn, c¬ së h¹ tÇng, nguån thu nhËp, b×nh qu©n thu nhËp cña c¸c nhãm hé, t×nh tr¹ng thiÕu, ®ñ ¨n, t×nh h×nh canh t¸c ë ®Þa ph−¬ng, nî vay vµ c¸c nguån tÝn dông ë ®Þa ph−¬ng). T×nh tr¹ng häc vÊn (sè tr−êng, líp, tû lÖ mï ch÷... ho¹t ®éng vui ch¬i, gi¶i trÝ...). T×nh tr¹ng vÖ sinh, y tÕ, c¬ së y tÕ. Bé m¸y qu¶n lý, chÝnh quyÒn ®Þa ph−¬ng, c¸c tæ chøc, t«n gi¸o, ®oµn thÓ, giíi... 6.2. Thu thËp, ph©n tÝch vµ ®¸nh gi¸ th«ng tin (ph−¬ng ph¸p SWOT) 6.2.1. Kh¸i niÖm §©y lµ ph−¬ng ph¸p thu thËp, ph©n tÝch vµ ®¸nh gi¸ nguån th«ng tin tõ n«ng d©n phôc vô cho c¸c ch−¬ng tr×nh khuyÕn n«ng. Nã gióp ta h×nh dung râ nÐt nhÊt vÒ bèi c¶nh hiÖn t¹i vµ triÓn väng t−¬ng lai cña mét céng ®ång hay cña mét cÊp cao h¬n. SWOT lµ tËp hîp c¸c ch÷ viÕt t¾t cña c¸c tõ nh− sau: S lµ ch÷ viÕt t¾t cña tõ Strengths: ®Ó chØ nh÷ng mÆt m¹nh. W lµ viÕt t¾t cña tõ Weaknesses: ®Ó chØ nh÷ng mÆt yÕu, mÆt h¹n chÕ. • lµ ch÷ viÕt t¾t cña tõ Opportunities: ®Ó chØ nh÷ng c¬ héi, triÓn väng. T lµ ch÷ viÕt t¾t cña tõ Threats: ®Ó chØ nh÷ng rñi ro cña c«ng vÞªc. 6.2.2. TiÕn tr×nh triÓn khai ph−¬ng ph¸p SWOT - TiÕp xóc víi chÝnh quyÒn ®Þa ph−¬ng ®Ó gi¶i thÝch lý do vµ môc ®Ých c«ng viÖc. - X¸c ®Þnh thµnh phÇn, sè ng−êi th¶o luËn, cung cÊp th«ng tin ë mçi nhãm. ChÝnh quyÒn sÏ giíi thiÖu ng−êi tham gia. Sè ng−êi tham gia tõ 5-10 ng−êi/nhãm. 52 Dù ¸n ph¸t triÓn n«ng th«n Cao B»ng-B¾c K¹n
  4. DOWNLOAD:: HTTP://AGRIVIET.COM - Ên ®Þnh thêi gian vµ ®Þa ®iÓm lµm viÖc cho mçi nhãm. - Mçi nhãm cö ng−êi ghi biªn b¶n th¶o luËn trªn tê giÊy khæ lín (Ao) cã chia lµm 4 cét ®Òu nhau t−îng tr−ng cho c¸c môc m¹nh, yÕu, c¬ héi, rñi ro. - Cö mét ng−êi phô tr¸ch nhãm. - Ng−êi phô tr¸ch nhãm gi¶i thÝch râ lý do vµ môc ®Ých cÇn ®¹t ®−îc. Thêi gian cÇn thiÕt lµ tõ 1-2 giê. Nªn nhí cµng cã nhiÒu ý kiÕn tham gia th× cµng tèt. - Mçi nhãm cö mét ng−êi tr×nh bµy kÕt qu¶ vµ tiÕn hµnh th¶o luËn ngay sau khi mçi nhãm tr×nh bµy kÕt qu¶ xong. - TËp hîp, tæng hîp) c¸c ý kiÕn thµnh tµi liÖu chÝnh thøc sau khi th¶o luËn xong. 6.2.3. Ph©n tÝch kÕt qu¶ SWOT Khi ph©n tÝch t×nh huèng cho khuyÕn n«ng, cã thÓ sö dông c¸c cét nh− sau: Cét M¹nh biÓu thÞ nh÷ng g× n«ng d©n hiÖn cã. Cét YÕu biÓu thÞ nh÷ng nhu cÇu vµ khã kh¨n. Cét TriÓn väng biÓu thÞ nh÷ng g× n«ng d©n vµ c¬ quan khuyÕn n«ng cã thÓ lµm ®−îc. Cét Rñi ro biÓu thÞ nh÷ng khã kh¨n trë ng¹i cã thÓ x¶y ra trong t−¬ng lai mµ chóng ta cÇn quan t©m ®Ó kiÓm so¸t. Dïng SWOT ®Ó ®¸nh gi¸ mét dù ¸n, mét ch−¬ng tr×nh khuyÕn n«ng khi ng−êi ta ph©n tÝch so s¸nh ë 2 thêi ®iÓm b¾t ®Çu vµ kÕt thóc vµ nh− vËy ta cã thÓ h×nh dung ®−îc sù ph¸t triÓn ra sao. NÕu kÕt qu¶ tèt th× th«ng tin ë cét M¹nh cµng nhiÒu, cßn cét YÕu cµng Ýt. NÕu cét M¹nh kh«ng nhiÒu h¬n, nh−ng chÊt l−îng thay ®æi tõ thÊp ®Õn cao th× còng chÊp nhËn ®−îc. ChÝnh sù di ®éng th«ng tin tõ cét nµy sang cét kh¸c cã thÓ gióp CBKN ph¸n ®o¸n chÝnh x¸c nh÷ng g× cßn tån t¹i, nh÷ng g× ®−îc c¶i tiÕn. §èi víi 2 cét C¬ héi vµ Rñi ro, c¸ch thøc ph©n tÝch còng nh− vËy. Tãm l¹i: khi ¸p dông ph−¬ng ph¸p SWOT: §Ó cã kÕt qu¶ tèt vµ tin cËy cÇn cã mèi liªn hÖ ®Çy ®ñ, tin cËy lÉn nhau gi÷a ng−êi tæ chøc vµ ng−êi tham gia th¶o luËn. Nh÷ng ý kiÕn hoÆc nh÷ng vÊn ®Ò khã nãi vÒ céng ®ång cã thÓ dÔ dµng ph¸t biÓu th«ng qua SWOT. Ph−¬ng ph¸p SWOT còng cã thÓ ¸p dông ®Ó tù ®¸nh gi¸. Dù ¸n ph¸t triÓn n«ng th«n Cao B»ng-B¾c K¹n 53
  5. DOWNLOAD:: HTTP://AGRIVIET.COM 6.3. Ph−¬ng ph¸p ph©n lo¹i ABC 6.3.1. Kh¸i niÖm §Ó cã kÕ ho¹ch ph¸t triÓn phï hîp cho mét céng ®ång cÇn ph©n ®Þnh mét sè chØ tiªu ph©n lo¹i vÒ t×nh tr¹ng kinh tÕ cña nh÷ng nhãm ng−êi kh¸c nhau ®ång thêi ph¸c th¶o nh÷ng h¹n chÕ trë ng¹i t¸c ®éng ®Õn møc thu nhËp cña nh÷ng nhãm ng−êi nµy. Ph−¬ng ph¸p ph©n lo¹i ABC lµ ph−¬ng ph¸p sÏ gióp chóng ta ph©n lo¹i hé gia ®×nh thµnh nh÷ng nhãm giµu, nghÌo, trung b×nh. Ph−¬ng ph¸p ABC ®−îc ¸p dông ®Ó x¸c ®Þnh hiÖu qu¶ cña nh÷ng dù ¸n ph¸t triÓn ®èi víi nh÷ng ng−êi ë cÊp thÊp nhÊt trong giai tÇng x· héi (ng−êi nghÌo) vµ ®Ó ®¸nh gi¸ giµu nghÌo th× kh«ng ai cã thÓ ®¸nh gi¸ chÝnh x¸c h¬n nh÷ng ng−êi cïng sèng trong mét céng ®ång. 6.3.2. C¸c b−íc tiÕn hμnh ph©n lo¹i ABC - LËp danh s¸ch chñ hé (do l·nh ®¹o ®Þa ph−¬ng cung cÊp sau khi ®· ®−îc kiÓm tra l¹i). - ViÕt tªn chñ hé lªn c¸c thÎ riªng biÖt. - Tæ chøc cuéc häp nhãm theo KIP. - Th¶o luËn víi nhãm KIP vÒ nh÷ng chñ ®Ò nh− sù ph©n lo¹i gia ®×nh thµnh 3 nhãm giµu, trung b×nh, nghÌo. Bµn b¹c ®Ó x©y dùng ra nh÷ng chØ tiªu, tiªu chuÈn cho tõng nhãm. - LÇn l−ît ®−a thÎ ghi tªn chñ hé cho nhãm KIP ®Ó hä bµn b¹c ®−a tªn chñ hé vµo nhãm nµo ®ã. - Nhãm KIP sÏ x¸c ®Þnh râ nh÷ng ®Æc ®iÓm nµo cña ®a sè chñ hé ë cïng nhãm vµ lµm thÕ nµo ®Ó ph©n biÖt víi nhãm kh¸c. 6.3.3. ¦u ®iÓm cña ph−¬ng ph¸p - Kh«ng g©y nghi kþ vµ mäi ng−êi ®Òu hµo høng tham gia, tæ chøc vµo thêi ®iÓm nµo còng ®−îc. - Th«ng th−êng ng−êi d©n s½n lßng cung cÊp th«ng tin, ph©n lo¹i chÝnh x¸c c¸c nhãm. - Ph−¬ng ph¸p nµy lµm t¨ng sù hiÓu biÕt vÒ sù ph©n bè vµ chia xÎ c¸c nguån tµi nguyªn hiÖn h÷u. 6.3.4. Nh−îc ®iÓm cña ph−¬ng ph¸p - NÕu kh«ng liÖt kª ®Çy ®ñ tªn c¸c gia ®×nh trong céng ®ång sÏ g©y ra sù ®¸nh gi¸ kh«ng ®óng møc c¸c chØ tiªu ®Ó ph©n nhãm. 54 Dù ¸n ph¸t triÓn n«ng th«n Cao B»ng-B¾c K¹n
  6. DOWNLOAD:: HTTP://AGRIVIET.COM - Mét vµi ng−êi cã xu h−íng h¹ thÊp tiªu chuÈn ®¸nh gi¸, nÕu häc cho r»ng lµm nh− vËy sÏ cã lîi cho céng ®ång tõ c¸c dù ¸n ph¸t triÓn. 6.3.5. Gîi ý nh÷ng c¨n cø ®Ó ph©n lo¹i ABC - Møc ®é së h÷u ruéng ®Êt. - Nguån thu nhËp. - Lo¹i h×nh nhµ ë. - C«ng cô s¶n xuÊt vµ dông cô sinh ho¹t gia ®×nh. - Kh¶ n¨ng cho con c¸i ®i häc. - Sè lao ®éng chÝnh. 6.4. Ph−¬ng ph¸p WEB 6.4.1. Kh¸i niÖm WEB lµ ph−¬ng ph¸p ph©n tÝch nh÷ng khã kh¨n hiÖn h÷u trong mét céng ®ång. Tr−íc hÕt nã dïng ®Ó kh¶o s¸t c¸c nguyªn nh©n vµ hÖ qu¶ cña mét sè t×nh thÕ khã kh¨n. Sau n÷a lµ lµm t¨ng sù hiÓu biÕt vÒ nh÷ng lîi Ých dù kiÕn cã thÓ bÞ h¹n chÕ do nh÷ng khã kh¨n nµy t¹o ra. Nã còng ®−îc dïng ®Ó x¸c ®Þnh nh÷ng ph¹m vi ¶nh h−ëng vµ cã thÓ chØ ra ®iÓm ®ét ph¸ hay nh÷ng ®iÓm khëi ®Çu cho nh÷ng ng−êi lµm c«ng t¸c ph¸t triÓn n«ng th«n khi míi b¾t ®Çu lµm viÖc víi mét céng ®ång nµo ®ã. 6.4.2. C¸c b−íc tiÕn hμnh WEB - X¸c ®Þnh t×nh thÕ khã kh¨n. - X¸c ®Þnh nguyªn nh©n vµ hÖ qu¶ cã liªn quan ®Õn t×nh huèng khã kh¨n nµy. - BiÓu diÔn mèi liªn hÖ gi÷a nh÷ng nguyªn nh©n vµ c¸c hÖ qu¶ cña mét t×nh huèng khã kh¨n b»ng nh÷ng mòi tªn. §Çu nhän cña mòi tªn lµ h−íng chØ kÕt qu¶, cßn ®Çu kia chÝnh lµ nguyªn nh©n (Xem vÝ dô ë cuèi môc nµy). - NÕu nh÷ng yÕu tè võa ®−îc x¸c ®Þnh ®−îc gi¶ ®Þnh ®−îc gi¶ ®Þnh lµ cã liªn hÖ th× tiÕp tôc dïng nh÷ng mòi tªn nh− thÕ. - Dù kiÕn c¸c gi¶i ph¸p ®Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò. - Lo¹i bá bít c¸c gi¶i ph¸p kh«ng cã tÝnh kh¶ thi vµ chØ tËp trung vµo c¸c gi¶i ph¸p cã tÝnh kh¶ thi ®Ó x©y dùng ch−¬ng tr×nh khuyÕn n«ng. 6.4.3. Mét sè l−u ý khi dïng WEB - YÕu tè thêi gian: Mçi WEB ®−îc x©y dùng ë mét thêi ®iÓm nhÊt ®Þnh nªn cÇn ®−îc cËp nhËt qua nhiÒu n¨m ®Ó thÊy ®−îc nh÷n hÖ qu¶ cã kh¶ n¨ng x¶y ra Dù ¸n ph¸t triÓn n«ng th«n Cao B»ng-B¾c K¹n 55
  7. DOWNLOAD:: HTTP://AGRIVIET.COM hoÆc kÕt qu¶ cña nh÷ng t¸c ®éng t−¬ng hç. - Ng−êi sö dông WEB sÏ gÆp bèi rèi khi sö dông c¸c mòi tªn biÓu thÞ trong tr−êng hîp cã qu¸ nhiÒu nguyªn nh©n vµ kÕt qu¶ cho mét t×nh thÕ khã kh¨n hiÖn t¹i. V× thÕ nªn cÇn cÈn träng khi biÓu diÔn c¸c mòi tªn nµy. - ChØ nªn gîi ý ®Ó ng−êi n«ng d©n tù t×m thÊy khã kh¨n, nguyªn nh©n vµ gi¶i ph¸p, tr¸nh ¸p ®Æt c¸c ý kiÕn chñ quan tõ bªn ngoµi. VÝ dô cô thÓ vÒ c¸ch tr×nh bµy WEB: Gi¸ cao ThiÕu Cung cÊp vèn kh«ng ®ñ Bãn ph¶i ThiÕu ph©n gi¶ ph©n Gièng N¨ng suÊt §Êt Thiªn xÊu lóa thÊp xÊu nhiªn Gièng H¹n Xãi lÉn t¹p h¸n mßn Thêi tiÕt 56 Dù ¸n ph¸t triÓn n«ng th«n Cao B»ng-B¾c K¹n
  8. DOWNLOAD:: HTTP://AGRIVIET.COM vii. X¸c ®Þnh c¸c nhu cÇu khuyÕn n«ng 7.1. Kh¸i niÖm vÒ nhu cÇu Trong c«ng t¸c lËp kÕ ho¹ch khuyÕn n«ng còng nh− trong ®¸nh gi¸ n«ng th«n, chóng ta th−êng c¨n cø vµo nhu cÇu cña n«ng d©n. VËy th× nhu cÇu lµ g×? Nhu cÇu lµ kho¶ng c¸ch gi÷a t×nh huèng hiÖn t¹i vµ tr¹ng th¸i mµ ta mong muèn. Hay nãi c¸ch kh¸c nhu cÇu lµ nh÷ng mong muèn ®ßi hái, ®iÒu kiÖn ®Ó lµm mét c¸i g× tèt h¬n so víi ®iÒu kiÖn hiÖn t¹i. §Ó dÔ h×nh dung, ta cã thÓ biÓu diÔn d−íi d¹ng s¬ ®å sau: Nhu cÇu, mong muèn VÞ trÝ xuÊt ph¸t §Ých cÇn ®i ®Õn T×nh huèng hiÖn t¹i T×nh huèng viÔn c¶nh Môc tiªu ng¾n h¹n Môc tiªu dµi h¹n hoÆc T×nh huèng mong muèn Nhu cÇu (Kho¶ng c¸ch) T×nh huèng cÇn ®¹t ë mét thêi ®iÓm Nhu cÇu (Kho¶ng c¸ch) T×nh huèng hiÖn t¹i Dù ¸n ph¸t triÓn n«ng th«n Cao B»ng-B¾c K¹n 57
  9. DOWNLOAD:: HTTP://AGRIVIET.COM 7.2. C¸c nh©n tè ¶nh h−ëng ®Õn viÖc x¸c ®Þnh nhu cÇu Cã tr−êng hîp chóng ta cã thÓ nh×n thÊy c¸c nhu cÇu rÊt râ rµng, nh−ng céng ®ång th«n b¶n th× h×nh nh− ch¼ng quan t©m ®Õn nã. §«i khi ng−êi ta nãi nhiÒu vÒ viÖc lµm mét c¸i g× ®ã cô thÓ vµ khi ®−îc gîi ý hµnh ®éng th× h×nh nh− ch¼ng ai chó ý c¶. ThËm chÝ ng−êi ta ®Æt −u tiªn cao cho mét vÊn ®Ò cô thÓ trong khi ®ã th× l¹i kh«ng ®¶ ®éng g× ®Õn nh÷ng vÊn ®Ò cã tÝnh sèng cßn. Sù hiÓu biÕt vÒ c¸c yÕu tè cã liªn quan trong viÖc x¸c ®Þnh nhu cÇu sÏ gióp ta hiÓu t¹i sao mét sè t×nh huèng cô thÓ l¹i x¶y ra trong céng ®ång. Trong c«ng viÖc, gi÷a ng−êi c¸n bé khuyÕn n«ng vµ céng ®ång th−êng x¶y ra 4 lo¹i ph¹m trï sau khi cïng nhau x¸c ®Þnh c¸c nhu cÇu: - Ph¹m trï 1: Nhu cÇu c¶m nhËn bëi céng ®ång vμ ®−îc c¸n bé khuyÕn n«ng thõa nhËn KhuyÕn n«ng viªn th−êng cã xu h−íng tËp trung nç lùc vµo viÖc gi¶i quyÕt ph¹m trï nhu cÇu nµy vµ cho r»ng nã ®−îc céng ®ång ®Æt ra nªn céng ®ång rÊt quan t©m ®Õn nã. Tuy nhiªn, thùc tÕ th× møc ®é −u tiªn cña c¸c nhu cÇu trong ph¹m trï nµy ®«i khi rÊt kh¸c nhau. V× thÕ ng−êi c¸n bé khuyÕn n«ng nªn sö dông ph−¬ng ph¸p gi¶i quyÕt tõng vÊn ®Ò mét sÏ gióp hä nhËn ra nhu cÇu ®−îc céng ®ång x¸c ®Þnh Êy lµ triÖu chøng hay lµ b¶n chÊt cña vÊn ®Ò thùc sù. - Ph¹m trï 2: Nhu cÇu ®−îc c¶m nhËn bëi céng ®ång song kh«ng ®−îc c¸n bé khuyÕn n«ng nhËn ra KhuyÕn n«ng viªn cã thÓ kh«ng nhËn ra nhu cÇu cña hä (hoÆc céng ®ång) mét phÇn v× hä (n«ng d©n) kh«ng nãi ra, thËm chÝ ng¹i nãi ra mÆc dï hä rÊt cÇn nh÷ng thø ®ã. V× thÕ ng−êi c¸n bé khuyÕn n«ng cÇn ph¶i biÕt c¸ch ®éng viªn, khuyÕn khÝch ng−êi n«ng d©n nãi ra nh÷ng c¶m nghÜ cña m×nh. - Ph¹m trï 3: Nhu cÇu do khuyÕn n«ng viªn biÕt nh−ng céng ®ång ch−a quan t©m Cã thÓ khuyÕn n«ng viªn lµ chuyªn gia vÒ lÜnh vùc chuyªn m«n hoÆc gi¸o dôc nªn hä kh¸m ph¸ ra nhu cÇu cña céng ®ång mµ cho ®Õn lóc ®ã hä cßn ch−a nhËn ra. VÝ dô nh− vÊn ®Ò ®éc canh, xãi mßn, röa tr«i ... - Ph¹m trï 4: Nhu cÇu do c¸n bé khuyÕn n«ng nh×n thÊy nh−ng kh«ng hiÖn h÷u trong céng ®ång NhiÒu khi chóng ra cã thãi quen ¸p ®Æt chñ quan cho céng ®ång n¬i chóng ta lµm viÖc theo kiÓu copy m« h×nh ë n¬i kh¸c vµo hoµn c¶nh cô thÓ ë ®Þa ph−¬ng míi nªn kh«ng ®−îc chÊp nhËn. VÝ dô: s¶n xuÊt c©y, con, hµng ho¸ ë mét x·, th«n vïng s©u vïng xa, ®−êng x¸ ®i l¹i khã kh¨n, cßn thiÕu ¨n, ... 58 Dù ¸n ph¸t triÓn n«ng th«n Cao B»ng-B¾c K¹n
  10. DOWNLOAD:: HTTP://AGRIVIET.COM 7.3. Mét sè c©u hái cÇn ®−îc tr¶ lêi khi x¸c ®Þnh nhu cÇu 1- TÇm quan träng nh− thÕ nμo nÕu céng ®ång tham gia vμo ngay tõ giai ®o¹n ®Çu cña viÖc x¸c ®Þnh nhu cÇu? Trong mét sè tr−êng hîp, n«ng d©n thiÕu kiÕn thøc ®Ó x¸c ®Þnh nhu cÇu, ch¼ng h¹n nh− viÖc giíi thiÖu kü thuËt míi. Trong nh÷ng tr−êng hîp kh¸c th× viÖc mäi ng−êi trong céng ®ång ®−îc tham gia ngay tõ kh©u ®Çu trong viÖc x¸c ®Þnh nhu cÇu (vÝ dô nh− ch−¬ng tr×nh ph¸t triÓn nguån lùc) lµ cùc kú quan träng. 2- Kh¶ n¨ng tμi chÝnh ®Õn ®©u? Nªn xem xÐt l¹i chi phÝ cho viÖc x¸c ®Þnh c¸c nhu cÇu ch¼ng h¹n nÕu tiÕn hµnh pháng vÊn tõng ng−êi sÏ ®¾t h¬n nÕu göi b¶n c©u hái cho n«ng d©n ®Ó hä tr¶ lêi. 3- LiÖu r»ng ph−¬ng ph¸p lμm cña chóng ta cã phï hîp víi t×nh huèng kh«ng? Mçi mét t×nh huèng ®Òu yªu cÇu mét ph−¬ng ph¸p tiÕp cËn cô thÓ. V× thÕ cÇn ph¶i c¨n cø vµo ®iÒu kiÖn cô thÓ mµ tiÕn hµnh sao cho phï hîp ®Ó thu ®−îc th«ng tin chÝnh x¸c kÞp thêi. 4- Giíi h¹n thêi gian cña céng ®ång vμ khuyÕn n«ng viªn nh− thÕ nμo? ViÖc triÓn khai c«ng viÖc vµo lóc ngµy mïa bËn rén hoÆc vµo lóc khuyÕn n«ng viªn bËn kh«ng cã ®iÒu kiÖn h−íng dÉn th× cÇn nªn tr¸nh. 5- KhuyÕn n«ng viªn hoÆc cã ng−êi l·nh ®¹o céng ®ång nμo cã kinh nghiÖm vÒ ph−¬ng ph¸p ®· ®−îc chän hay kh«ng? Møc ®é thµnh th¹o hoÆc hiÓu biÕt vÒ c«ng viÖc sÏ ¶nh h−ëng ®Õn sù lùa chän. 6- Céng ®ång cã hoμn toμn nhÊt trÝ víi ph−¬ng ¸n ®−îc chän kh«ng? NÕu kh«ng, céng ®ång sÏ ph¸t triÓn mét ph−¬ng ph¸p míi phï hîp ®Ó x¸c ®Þnh c¸c nhu cÇu 7- C¬ quan khuyÕn n«ng cã chÊp thuËn ph−¬ng ¸n ®ã kh«ng? NÕu mét c¬ quan khuyÕn n«ng cho r»ng ng−êi d©n nhÊt trÝ ph¶i tham dù cµng nhiÒu cµng tèt vµo c¸c qu¸ tr×nh ho¹t ®éng th× míi thu ®−îc kÕt qu¶ nh− mong ®îi nã sÏ lùa chän ph−¬ng ¸n ®ã. 8- Møc ®é ®¹t ®−îc cña sè liÖu vμ th«ng tin theo yªu cÇu? Mét sè th«ng tin dÔ dµng thu ®−îc mµ kh«ng tèn kÐm g×, song mét sè kh¸c khã t×m h¬n vµ ®ßi hái ph¶i cã kinh phÝ Dù ¸n ph¸t triÓn n«ng th«n Cao B»ng-B¾c K¹n 59
  11. DOWNLOAD:: HTTP://AGRIVIET.COM 7.4. C¸c ph−¬ng ph¸p thu thËp th«ng tin vÒ nhu cÇu khuyÕn n«ng Cã nhiÒu ph−¬ng ph¸p cã thÓ dïng ®Ó thu thËp th«ng tin mµ ta mong muèn ®Ó tr¶ lêi mét vÊn ®Ò nµo ®ã. Vµ nh− vËy th× kh«ng ph¶i lóc nµo còng chän ®−îc ph−¬ng ph¸p tèi −u. Danh môc ®−îc ®−a ra d−íi ®©y vÒ c¸c ph−¬ng ph¸p cã thÓ cã Ých cho khuyÕn n«ng viªn trong viÖc x¸c ®Þnh ®−îc nhu cÇu cña ng−êi d©n. - Tõ c¸c häc viªn t−¬ng lai: Bao gåm: §Ò c−¬ng, c©u hái, pháng vÊn, ®¸nh gi¸, ®iÒu tra (b»ng th− hoÆc ®iÖn tho¹i), bµi kiÓm tra, quan tr¾c thùc tÕ ... - Tõ c¸c tμi liÖu cã s½n: KÕt qu¶ ®iÒu tra d©n sè, c¬ quan thèng kª, côc tiªu chuÈn ho¸ ... - Tõ c¸c nhãm ®¹i diÖn VÝ dô: nhãm cè vÊn hay ban ®iÒu hµnh - Tõ c¸c chuyªn gia: c©u hái ®iÒu tra, kÕt qu¶ pháng vÊn ... 7.5. Tiªu chÝ ®Ó xÕp thø tù −u tiªn c¸c nhu cÇu Mét khi tiÕn hµnh x¸c ®Þnh nhu cÇu cña n«ng d©n th× n«ng d©n ®−a ra kh«ng chØ mét mµ lµ nhiÒu nhu cÇu cïng mét lóc. V× thÕ ta ph¶i tiÕn hµnh xÕp thø tù −u tiªn ®Ó xem ph¶i b¾t ®Çu gi¶i quyÕt tõ vÊn ®Ò g× tr−íc. Nªn nhí lµ ph¶i trao ®æi víi n«ng d©n xem ph¶i lµm g× ®Ó ®¸p øng nhu cÇu. NÕu kh«ng, lÇn sau n«ng d©n sÏ mÊt høng thó tham gia. Khi xÕp thø tù −u tiªn cÇn c¨n cø vµo 2 tiªu chÝ: tÇm quan träng vµ tÝnh kh¶ thi ®Ó ®¸p øng nhu cÇu. 1. TÇm quan träng cña nhu cÇu: - Sù liªn quan víi ch−¬ng tr×nh khuyÕn n«ng: CÇn xem xÐt liÖu nhu cÇu ®−îc x¸c ®Þnh cã liªn quan ®Õn môc tiªu cña tæ hîp khuyÕn n«ng hay kh«ng? tÊt nhiªn cã nhiÒu nhu cÇu kh«ng thÓ phï hîp víi chøc n¨ng cña c¬ quan khuyÕn n«ng song ta cÇn cÈn träng xem xÐt råi t×m c¸ch chuyÓn ®Õn c¬ quan chøc n¨ng xem xÐt gi¶i quyÕt. - TÝnh cÊp thiÕt CÇn xem xÐt nhu cÇu Êy cã cÇn ph¶i ®−îc tiÕn hµnh gi¶i quyÕt ngay hay kh«ng, vµ nÕu kh«ng gi¶i quyÕt ngay th× sÏ g©y ¶nh h−ëng tíi c¸c häat ®éng kh¸c. - §é lín cña kho¶ng c¸ch gi÷a hiÖn t¹i vμ nhu cÇu 60 Dù ¸n ph¸t triÓn n«ng th«n Cao B»ng-B¾c K¹n
  12. DOWNLOAD:: HTTP://AGRIVIET.COM Cã nhiÒu tr−êng hîp nhu cÇu ®Æt ra qu¸ lín v−ît ra ngoµi tÇm gi¶i quyÕt cña c¬ quan khuyÕn n«ng vµ kh¶ n¨ng hiÖn cã. Trong tr−êng hîp ®ã cÇn bµn víi ng−êi d©n ®Ò t×m c¸ch gi¶i quyÕt tõng b−íc mét. - Sè l−îng ng−êi bÞ ¶nh h−ëng Ta t×m xem cã bao nhiªu ng−êi x¸c ®Þnh nhu cÇu nµy? Mét sè nhu cÇu cã thÓ ¶nh h−ëng ®Õn sè ®«ng vµ nh− vËy th× ®ã còng lµ mét tiªu chÝ nãi lªn tÇm quan träng cña vÊn ®Ò. - Møc ®é th−êng xuyªn, liªn tôc cña nhu cÇu NhiÒu nhu cÇu cã quan hÖ néi t¹i bªn trong vµ nÕu gi¶i quyÕt mét nhu cÇu nµy sÏ kÐo theo (hoÆc ¶nh h−ëng) tíi nhu cÇu kh¸c vµ tÊt nhiªn tíi tÇm quan träng cña nhu cÇu kh¸c. 2. TÝnh kh¶ thi cña nhu cÇu - Møc ®é chÊp nhËn ®−îc NÕu mét nhu cÇu ®−îc nhiÒu ng−êi quan t©m vµ mong muèn gi¶i quyÕt th× ch¾c ch¨n nã sÏ ®−îc gi¶i quyÕt ®Ó vµ thµnh c«ng. - Kh¶ n¨ng ®¸p øng cña c¸c nguån lùc LiÖu cã ®¸p øng ®−îc nh©n lùc vµ vËt lùc ®Ó gi¶i quyÕt nhu cÇu ®ã hay kh«ng? Cã mét sè nhu cÇu nh− kh«ng thÓ gi¶i quyÕt ®−îc ë mét thêi ®iÓm nµo ®ã v× thiÕu vèn, thiÕu thêi gian vµ thiÕu ng−êi chØ ®¹o - Kh¶ n¨ng thay ®æi Tû lÖ ng−êi ñng hé vµ ph¶n ®èi viÖc gi¶i quyÕt nµy ra sao?. NÕu ta nhËn thÊy r»ng ®−a vÊn ®Ò nµy ra sÏ vÊp ph¶i sù ph¶n ®èi m¹nh th× tèt h¬n hÕt lµ g¸c vÊn ®Ò nµy l¹i, chê dÞp kh¸c thuËn lîi h¬n. - Sù nhËn thøc vÒ tÝnh kh¶ thi N«ng d©n vµ c¸c c¬ quan h÷u tr¸ch cã tin vµo sù thµnh c«ng cña vÊn ®Ò nÕu ®em gi¶i quyÕt hay kh«ng? C¨n cø vµo kh¶ n¨ng nguån lùc cña m×nh, c¸c tæ chøc quÇn chóng vµ khuyÕn n«ng cÇn vµ ph¶i biÕt sµng läc c¸c nhu cÇu cña ng−êi d©n ®Ó t×m c¸ch gi¶i quyÕt chóng sao cho cã hiÖu qu¶. Dù ¸n ph¸t triÓn n«ng th«n Cao B»ng-B¾c K¹n 61
  13. DOWNLOAD:: HTTP://AGRIVIET.COM viii. Ph¸t triÓn c¸c chñ ®Ò khuyÕn n«ng Néi dung ho¹t ®éng khuyÕn n«ng ë n−íc ta chñ yÕu tËp trung vµo mét sè chñ ®Ò nh− ®· nªu ë môc 1.2. §Ó gióp hiÓu râ h¬n vµ cã ®iÒu kiÖn ph¸t triÓn c¸c chñ ®Ò nµy trong c«ng viÖc hµng ngµy, chóng t«i xin gîi ý mét sè h−íng ph¸t triÓn c¸c chñ ®Ò khuyÕn n«ng nµy ®Ó mäi ng−êi tham gia. 8.1. Tuyªn truyÒn chñ tr−¬ng chÝnh s¸ch ph¸t triÓn n«ng nghiÖp - n«ng th«n Kh«ng nªn hiÓu ®¬n thuÇn ®©y lµ mét ho¹t ®éng chÝnh trÞ. ViÖc häc t¹p vµ n¾m v÷ng chñ tr−¬ng, chÝnh s¸ch cña §¶ng vµ Nhµ n−íc sÏ gióp ng−êi c¸n bé khuyÕn n«ng theo s¸t t×nh h×nh, n©ng cao ®−îc tr×nh ®é lý luËn vµ cã kh¶ n¨ng gi¶i ®¸p ®ùc nhiÒu nh÷ng th¾c m¾c, tranh chÊp n¶y sinh trong céng ®ßng. SÏ lµ h÷u ich nÕu trong buæi häp céng ®ång, ng−êi c¸n bé khuyÕn n«ng khÐo lÐo kÕt hîp tuyªn truyÒn, phæ biÕn c¸c chñ tr−¬ng chnhs s¸ch míi cho nh©n d©n hiÓu vµ thùc hiÖn. Nguån tµi liÖu cho chñ ®Ò nµy cã thÓ khai th¸c ë: C¸c v¨n kiÖn nghÞ quyÕt cña §¶ng. C¸c chÝnh s¸ch cña Nhµ n−íc. C¸c v¨n b¶n luËt ph¸p va ph¸p lÖnh cña chÝnh phñ vµ ®Þa ph−¬ng . Tõ th«ng tin ®¹i chóng ( ®µi, b¸o...). 8.2. TruyÒn b¸ nh÷ng tiÕn bé kü thuËt vÒ th©m canh c©y trång, vËt nu«i, b¶o qu¶n chÕ biÕn n«ng l©m s¶n §©y cã lÏ lµ chñ ®Ò mµ c¸c c¬ quan khuyÕn n«ng vµ khuyÕn n«ng viªn th−êng lµm quen vµ triÓn khai. TiÕn bé kü thuËt (TBKT) th× cã rÊt nhiÒu song kh«ng ph¶i hÔ cø cã g× míi lµ ta liÒn ¸p dông vµ ®iÒu kiÖn cña ®Þa ph−¬ng m×nh, bÊt chÊp ®iÒu kiªn tù nhiªn, kinh tÕ x· héi... ë ®Þa ph−¬ng minh cã tiÕp nhËn næi tiÕn bé ®ã hay kh«ng. V× thÕ ®Ó ®¶m bµo thµnh c«ng vµ tr¸nh rñi ro cho n«ng d©n, chóng t«i gîi ý c¸ch lµm nh− sau: 62 Dù ¸n ph¸t triÓn n«ng th«n Cao B»ng-B¾c K¹n
  14. DOWNLOAD:: HTTP://AGRIVIET.COM - Tr−íc khi tiÕp nhËn triÓn khai kü thuËt míi cÊn c©n nh¾c, nghiªn cøu xem tiÕn bé kü thuËt ®ã cã phï hîp víi ®iÒu kiÖn tù nhiªn, kinh tÕ x· héi... ë ®Þa ph−¬ng hay kh«ng? - Ph¶i nghiªn cøu kü vµ tËp huÊn kü thuËt cÈn thËn tr−íc khi triÓn khai. - Khi triÓn khai kh«ng nªn më ra diÖn réng ngay mµ nªn triÓn khai theo 3 b−íc: + B−íc 1: Lµm thö ë d¹ng « mÉu thö nghiÖm (lµm thö ë 1-2 hé). + B−íc 2: NÕu kÕt qu¶ ë b−íc 1 tèt th× triÓn khai sang b−íc 2 gäi lµ « mÉu tr×nh diÔn (lµm ë mét sè gia ®×nh trong xãm, t¹i b¶n x·). + B−íc 3: NÕu kÕt qu¶ b−íc 2 tèt th× m¹nh d¹n më sang b−íc 3 gäi lµ « më réng (lµm ë nhiÒu hé gia ®×nh trªn quy m« lín h¬n). - NÕu kÕt qu¶ tèt th× tæ chøc ®¸nh gi¸, tham gia, héi th¶o, tuyªn truyÒn më réng. NÕu kh«ng thµnh c«ng th× ph¶i tæ chøc rót kinh nghiÖm, t×m ra nguyªn nh©n thÊt b¹i. Nªn nhí, thÊt b¹i còng lµ mét kÕt luËn h÷u Ých. Trong khi triÓn khai thö nghiÖm TBKT cÇn ph¶i tæ chøc thi ®ua ( vÝ dô giµnh n¨ng suÊt cao nhÊt hoÆc hiÖu qu¶ tèt nhÊt) ®Ó t¹o ra kh«ng khÝ thi ®ua gi÷a nh÷ng ng−êi tham gia. - Kinh nghiÖm ë nhiÒu n¬i lµ nªn ph¸t triÓn c¸c TBKT theo kiÓu tõ ®iÓm ®Õn diÖn, hoÆc kiÓu vÕt dÇu loang, kiÓu ®èm löa g©y ®¸m ch¸y. - Nªn kÕt hîp víi c¸c ch−¬ng tr×nh quèc gia, quèc tÕ, c«ng tr×nh hoÆc c¸c tæ chøc phi chÝnh phñ... ®Ó triÓn khai cho ®ì kinh phÝ. - Nªn kÕt hîp sö dông ph−¬ng tiÖn nghe nh×n ®Ó hç trî. Chó ý: ë ®©y cã thÓ ph¸t triÓn rÊt nhiÒu c¸c chñ ®Ò khuyÕn n«ng, vÝ dô: Thi ®¹t n¨ng suÊt cao trªn mét ®¬n vi diÖn tÝch ( lóa, ng«, ...), thi nu«i lîn t¨ng träng nhanh, thi nu«i tr©u bß bÐo khoÎ, thi trang tr¹i giái.... 8.3. Cung cÊp th«ng tin vÒ thÞ tr−êng gi¸ c¶ §Ó cã thÓ cung cÊp c¸c th«ng tin cho n«ng d©n th× ng−êi c¸n bé khuyÕn n«ng cÇn ph¶i tham kh¶o c¸c nguån tµi liÖu s¸ch b¸o, ®µi, tivi råi tæng hîp l¹i tr−íc khi phæ biÕn. Nªn nhí th«ng tin mang tÝnh chÊt thêi sù nÕu ®Ó l©u sÏ mÊt gi¸ trÞ, thËm chÝ g©y h¹i v× chiÒu h−íng nhu cÇu ®· thay ®æi. VËy lµm thÕ nµo ë n«ng th«n vïng nói l¹i cã thÓ lµm tèt c«ng t¸c nµy ? Theo chóng t«i cã mét sè c¸ch sau: Dïng hÖ thèng loa truyÒn thanh. D¸n th«ng tin, th«ng b¸o ë nh÷ng ®iÓm ®«ng ng−êi qua l¹i. Dù ¸n ph¸t triÓn n«ng th«n Cao B»ng-B¾c K¹n 63
  15. DOWNLOAD:: HTTP://AGRIVIET.COM KÕt hîp tuyªn truyÒn, phæ biÕn t¹i c¸c ngµy chî phiªn. 8.4. Phæ biÕn kinh nghiÖm s¶n xuÊt giái, kinh nghiÖm truyÒn thèng cã hiÖu qu¶ cao cho n«ng d©n kh¸c VÒ vÊn ®Ò nµy chóng t«i gîi ý lµm nh− sau: - Giao tr¸ch nhiÖm cho mçi c¸n bé khuyÕn n«ng ph¶i t×m tßi, ph¸t hiÖn nh÷ng s¸ng kiÕn hay, nh÷ng kinh nghiªm tèt, nh÷ng ng−êi lao ®«ng giái... ®Ó nghiªn cøu, tæng kÕt vµ tuyªn truyÒn khuyÕn c¸o, ph¶i coi ®©y lµ néi dung thi ®ua cña mçi c¸ nh©n. - Nªn lÇn l−ît tuyªn truyÒn, giíi thiÖu nh÷ng s¸ng kiÕn, g−¬ng ng−êi tèt, lµm viÖc giái vµ tæ chøc cho mäi ng−êi tham gia häc tËp hoÆc tæ chøc cho c¸ nh©n ®iÓn h×nh ®i tuyªn truyÒn, b¸o c¸o hoÆc h−íng dÉn t¹i n¬i kh¸c. - Nªn tæng kÕt thµnh tµi liÖu ph©n ph¸t cho hé n«ng d©n kh¸c tham kh¶o. - Tæ chøc héi th¶o trao ®æi kinh nghiÖm hay, nh÷ng s¸ng kiÕn tèt, nh÷ng ng−êi lao ®éng giái. Kinh nghiªm ë Th¸i Nguyªn lµ ng−êi ta ®· s¶n xuÊt, tæng kÕt vµ giíi thiÖu ®−îc rÊt nhiÒu kü thuËt s¶n xuÊt ®Çu t− thÊp nh−ng mang l¹i hiÖu qu¶ cao. ë dù ¸n ph¸t triÓn n«ng th«n miÒn nói thuéc ch−¬ng tr×nh hîp t¸c víi SIDA ng−êi ta ®ang tæ chøc triÓn khai vµ ph¸t triÓn chñ ®Ò nghiªn cøu thÞ tr−êng vµ ph¸t triÓn kinh doanh. 8.5. Båi d−ìng vµ ph¸t triÓn kü n¨ng, kiÕn thøc qu¶n lý cho n«ng d©n N«ng tr¹i hiÖn giê ®−îc coi nh− mét ®¬n vÞ kinh tÕ ®éc lËp nªn chñ hé cã chøc n¨ng nh− mét gi¸m ®èc doanh nghiÖp nªn kiÕn thøc qu¶n lý kinh tÕ ®èi víi hä lµ rÊt quan träng ®Ó gióp hä lµm ¨n hiÖu qu¶. VÒ vÊn ®Ò nµy theo chóng t«i nªn ph¸t triÓn theo chñ ®Ò khuyÕn n«ng ë ph−¬ng diÖn sau: - §èi víi lµng b¶n: Nªn tæ chøc c¸c líp tËp huÊn vÒ x©y dùng lµng b¶n khuyÕn n«ng tù qu¶n, nhãm së thÝch, nhãm tÝn dông, nhãm tiÕt kiÖm... - §èi víi c¸c hé gia ®×nh: Nªn tËp huÊn cho hä vÒ c¸c chñ ®Ò nh− kiÕn høc qu¶n lý kinh tÕ c¬ së, h¹ch to¸n lç l·i cho m«t lo¹i s¶n phÈm, kiÕn thøc vÒ s¶n xuÊt ®a ngµnh, kiÕn thøc vÒ x©y dùng vµ ph¸t triÓn trang tr¹i... 64 Dù ¸n ph¸t triÓn n«ng th«n Cao B»ng-B¾c K¹n
  16. DOWNLOAD:: HTTP://AGRIVIET.COM 8.6. Thùc hiÖn c¸c dich vô kü thuËt vµ tham gia cung øng vËt t− cho n«ng d©n Cã thÓ giíi thiÖu cho n«ng d©n ph¸t triÓn c¸c dÞch vô kü thuËt phôc vô nhu cÇu t¹i chç cho n«ng d©n. VÝ dô: - S¶n xuÊt gièng c©y trång, vËt nu«i cã chÊt l−îng ®Ó b¸n cho c¸c hé kh¸c. - §µo t¹o thó y viªn c¬ së ®Ó hä cã thÓ tiªm, thiÕn, ho¹n gia sóc gia cÇm vµ phßng trõ dÞch bÖnh. - Giíi thiÖu c¸c lo¹i ph©n bãn, thuèc trõ s©u, trõ cá cho n«ng d©n. 8.7. TruyÒn b¸ th«ng tin kiÕn thøc, lèi sèng sinh ho¹t lµnh m¹nh, ®Ò cao ý thøc b¶o vÖ m«i tr−êng cho n«ng d©n Liªn quan ®Õn vÊn ®Ò nµy cã thÓ ph¸t triÓn c¸c chñ ®Ò khuyÕn n«ng nh− sau: KhuyÕn khÝch sö dông ph©n h÷u c¬, ph©n xanh ®Ó bãn cho c©y trång. Tuyªn truyÒn lµm chuång gia sóc xa nhµ. KhuyÕn c¸o khai th¸c vµ sö dông n−íc s¹ch trong sinh ho¹t. KhuyÕn c¸o kh«ng ®èt rÉy lµm n−¬ng, kh«ng s¨n b¾n thó rõng. Tuyªn truyÒn phßng ch¸y ch÷a ch¸y cho rõng vµ b¶o vÖ rõng ®Çu nguån. C¸n bé khuyÕn n«ng ®ang h−íng dÉn n«ng d©n ®iÒu trÞ bÖnh th«ng th−êng cho lîn Dù ¸n ph¸t triÓn n«ng th«n Cao B»ng-B¾c K¹n 65
  17. DOWNLOAD:: HTTP://AGRIVIET.COM ix. LËp kÕ ho¹ch khuyÕn n«ng 9.1. Môc ®Ých lËp kÕ ho¹ch khuyÕn n«ng ViÖc lËp kÕ ho¹ch khuyÕn n«ng lµ nh»m c¸c môc ®Ých sau: Ph¸t hiÖn gióp ®ì n«ng d©n v−ît qua khã kh¨n. §Ó x©y dùng c¸c ch−¬ng tr×nh khuyÕn n«ng. C¬ së ®Ó chØ ®¹o thùc hiÖn. 9.2. Nguyªn t¾c c¬ b¶n cña lËp kÕ ho¹ch khuyÕn n«ng 1. Ch−¬ng tr×nh khuyÕn n«ng ph¶i ph¶n ¸nh ®−îc t×nh h×nh thùc tÕ cô thÓ vÒ c¸c yÕu tè ®Êt, con ng−êi, nhµ cöa, phong tôc, chî bóa, céng ®ång vµ c¸c tæ chøc ho¹t ®éng trong khu vùc. 2. C¸c hµnh ®éng ph¶i ®¸p øng ®−îc nhu cÇu ®ßi hái cña d©n chóng, trong ®ã nh÷ng vÊn ®Ò cÊp b¸ch nhÊt vµ vÊn ®Ò ®−îc quan t©m réng r·i sÏ ®−îc l−u ý tr−íc tiªn. 3. Ch−¬ng tr×nh ph¶i mÒm dÎo ®Ó cã thÓ duy tr× c¸c môc tiªu trung thùc trong thêi gian dµi. 4. C¸c ch−¬ng tr×nh khuyÕn n«ng ph¶i cã ch−¬ng tr×nh gi¸o dôc vµ ph¶i h−íng vµo c¸i thiÖn n¨ng lùc cña d©n ®Ó gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò cña riªng hä, gióp d©n ®Ó hä tù gióp nhau. 5. Ch−¬ng tr×nh khuyÕn n«ng ph¶i ®−îc triÓn khai mét c¸ch d©n chñ b»ng viÖc tham gia tÝch cùc cña nh©n d©n, khëi ®Çu b»ng nh÷ng viÖc mµ hä yªu cÇu. 6. C¸c ch−¬ng tr×nh sÏ ®−îc ®iÒu chØnh theo tr×nh ®é kinh tÕ vµ gi¸o dôc hiÖn cã cña nh©n d©n n«ng th«n. 7. Ch−¬ng tr×nh sÏ chØ ra h−íng ®i cho mét sè ®«ng ng−êi ®Ó ho¹t ®éng theo h−íng c¶i t¹o n«ng nghiÖp cña hä vµ tiªu chuÈn sèng cho hä. 8. C¸c ch−¬ng tr×nh khuyÕn n«ng sÏ ph¶i lµm cho ng−êi d©n coi chóng nh− cña m×nh vµ b¶n th©n kh«ng thÊy bÞ gß Ðp. 9.3. C¸c h×nh thøc lËp kÕ ho¹ch khuyÕn n«ng Cã 2 h×nh thøc cô thÓ ®Ó lËp kÕ ho¹ch ch−¬ng tr×nh khuyÕn n«ng: 66 Dù ¸n ph¸t triÓn n«ng th«n Cao B»ng-B¾c K¹n
  18. DOWNLOAD:: HTTP://AGRIVIET.COM 1) LËp kÕ ho¹ch tõ d−íi lªn trªn (trªn c¬ s¬ c¸c nhu cÇu vµ tiÒm n¨ng cña ®Þa ph−¬ng). 2) LËp kÕ ho¹ch tõ trªn xuèng (trªn c¬ s¬ c¸c chÝnh s¸ch cña c¸c cÊp Quèc gia). Th«ng th−êng c¸c ch−¬ng tr×nh khuyÕn n«ng n«ng d©n bao gåm c¶ 2 ph−¬ng thøc lËp kÕ ho¹ch trªn. C¸c kÕ ho¹ch tõ trªn xuèng sÏ cung cÊp khung s−ên cho viÖc lËp kÕ ho¹ch khuyÕn n«ng. C¸c ch−¬ng tr×nh vµ c¸c ho¹t ®éng khuyÕn n«ng ®Òu ph¶i lËp kÕ ho¹ch dùa theo 4 yÕu tè sau: - C¸c môc tiªu, môc ®Ých cña ch−¬ng tr×nh. - C¬ së, ®iÒu kiÖn ®Ó ®¹t ®−îc môc tiªu, môc ®Ých. - C¸c nguån lùc cÇn thiÕt ®Ó thùc hiÖn néi dung ch−¬ng tr×nh. - KÕ ho¹ch cô thÓ thùc hiÖn mçi ch−¬ng tr×nh . 9.4. Tr×nh tù lËp kÕ ho¹ch vµ triÓn khai ho¹t ®éng khuyÕn n«ng B−íc 1: Ph©n tÝch t×nh h×nh Lµ b−íc ®iÒu tra t×m hiÓu t×nh h×nh hiÖn tr¹ng cña ®Þa ph−¬ng m×nh ho¹t ®éng (bao gåm c¸c ®iÒu kiÖn tù nhiªn, kinh tÕ, x· héi), x¸c ®Þnh t×nh h×nh thùc tÕ, c¸c khuyÕt ®iÓm tån t¹i, khã kh¨n ... cô thÓ lµ gåm 3 ho¹t ®éng sau: Thu thËp th«ng tin tµi liÖu vÒ ®iÒu kiÖn tù nhiªn vµ thùc tr¹ng s¶n xuÊt cña ®Þa ph−¬ng, vÒ hÖ thèng n«ng nghiÖp, vÒ tµi nguyªn vµ tiÒm n¨ng s¶n xuÊt ... (c¸c th«ng tin nµy th−êng lÊy tõ c¸c tµi liÖu cã s½n, c¸c ®ît kiÓm tra). Ph©n tÝch ®¸nh gi¸ t×nh h×nh: môc ®Ých lµ t×m ra c¸c nguyªn nh©n cña c¸c sù kiÖn, vÊn ®Ò, ph©n tÝch, pháng vÊn, pháng ®o¸n. NhËn biÕt, ph¸t hiÖn vÊn ®Ò, tiÒm n¨ng. C¸n bé khuyÕn n«ng ph¶i cã nh÷ng quyÕt ®Þnh x¸c ®Þnh c¸c vÊn ®Ò tån t¹i mµ n«ng d©n ®ang quan t©m, chØ ra nh÷ng tiÒm n¨ng cña hä ®Ó gióp hä c¶i tiÕn hoÆc thay ®æi c¸c ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt cò. §©y lµ giai ®o¹n mµ c¸n bé khuyÕn n«ng ph¶i vËn dông c¶ kiÕn thøc kü thuËt lÉn sù hiÓu biÕt vÒ nghiªn cøu ph¸t triÓn n«ng th«n ®Ó cã nh÷ng quyÕt ®Þnh ®óng. NhËn biÕt vÊn ®Ò vµ tiÒm n¨ng lµ c¬ së ®Ó t×m ra c¸c gi¶i ph¸p tÝch cùc, cã hiÖu qu¶ nh»m c¶i tiÕn vµ thay ®æi nhanh chãng hiÖn tr¹ng cò. TÊt nhiªn, c¸n bé khuyÕn n«ng kh«ng cÇn thiÕt ph¶i ph©n tÝch toµn bé ®iÒu kiÖn t×nh h×nh cña mçi n«ng hé hay céng ®ång hoÆc cña tõng n¨m mµ chØ Dù ¸n ph¸t triÓn n«ng th«n Cao B»ng-B¾c K¹n 67
  19. DOWNLOAD:: HTTP://AGRIVIET.COM xem xÐt l¹i c¸c th«ng tin c¬ b¶n cÇn thiÕt cho c¸c ho¹t ®éng khuyÕn n«ng. §Æc biÖt ph¶i ph©n tÝch kü thµnh phÇn cã thÓ tham gia trªn c¸c ph−¬ng diÖn: §Æc ®iÓm cña nhãm/tæ chøc. Mèi quan t©m vµ c¸ch nh×n. MÆt m¹nh vµ yÕu. ý nghÜa nÕu ®Ó cho hä tham gia vµo khuyÕn n«ng: * Phèi hîp c¸c ho¹t ®éng ®· ®−îc s¾p xÕp. * LËp kÕ ho¹ch c¸c ho¹t ®éng ®· ®−îc liªn kÕt. * Ph©n c«ng c¸c c«ng viÖc chung. B−íc 2: ThiÕt lËp c¸c môc tiªu ViÖc v¹ch ra c¸c môc tiªu cña ch−¬ng tr×nh khuyÕn n«ng phô thuéc vµo sù nghiªn cøu tû mû c¸c nhu cÇu cña ng−êi d©n. Cã nhiÒu lo¹i môc tiªu, tõ môc tiªu chung ®Õn môc tiªu cô thÓ. Cã thÓ nãi ng−êi ta lµm c¸i g× ®Òu cã môc ®Ých c¶. ViÖc x¸c ®Þnh râ vµ chÝnh x¸c môc tiªu (môc ®Ých) cña c«ng viÖc ngay tõ ®Çu lµ ®iÒu hÕt søc quan träng vµ ®¶m b¶o cho sù thµnh c«ng cña c«ng viÖc. Vµ tÊt nhiªn nÕu ®Æt môc tiªu kh«ng chÝnh x¸c, cô thÓ th× sÏ dÉn ®Õn khã thùc hiÖn ®−îc ch−¬ng tr×nh, thËm chÝ g©y l·ng phÝ kh«ng cÇn thiÕt. VËy th× môc tiªu lμ g×? Môc tiªu lµ c¸i ®Ých ®Ó mäi ng−êi phÊn ®Êu vµ lµ tiªu chuÈn ®Ó ®¸nh gi¸ ch−¬ng tr×nh hiÖu qu¶ cña mét ch−¬ng tr×nh khuyÕn n«ng. V× thÕ, khi x¸c ®Þnh c¸c môc tiªu cña ch−¬ng tr×nh khuyÕn n«ng cÇn cô thÓ ho¸ d−íi d¹ng c¸c con sè, chØ tiªu cô thÓ ®Ó dÔ ®¸nh gi¸ h¬n vµ nªn tr¸nh c¸c kh¸i niÖm chung chung, trõu t−îng. §Ó cho dÔ hiÓu, chóng t«i ®−a ra ®©y mét vµi vÝ dô ®Ó mäi ng−êi tham kh¶o: - VÝ dô: Ch−¬ng tr×nh khuyÕn n«ng cña chóng ta ho¹t ®éng rÊt cã kÕt qu¶ vµ ®−îc n«ng d©n yªu cÇu hç trî rÊt nhiÒu. Song ngÆt lµ nguån ng©n s¸ch cÊp kh«ng ®ñ ®¸p øng vµ chóng ta ph¶i nghÜ ®Õn chuyÖn ®i t×m thªm nguån kinh phÝ bæ sung (tõ ng©n s¸ch Nhµ n−íc, tõ dù ¸n, tõ c¸c t«t chøc NGO...) ®Ó t¨ng c−êng c¸c ho¹t ®éng. V× thÕ ta cã thÓ ®Æt môc tiªu cña tæ chøc khuyªn n«ng Êy nh− sau: T×m nguån ®Ó t¨ng thªm ng©n s¸ch ho¹t ®éng cña tõng trung t©m khuyÕn n«ng thªm 10% vμo n¨m 2000. §Æt môc tiªu ho¹t ®éng nh− vËy lµ râ c¶ vÒ sè l−îng vµ thêi ®iÓm cô thÓ cÇn ®¹t. 68 Dù ¸n ph¸t triÓn n«ng th«n Cao B»ng-B¾c K¹n
  20. DOWNLOAD:: HTTP://AGRIVIET.COM B−íc 3: T×m c¸c gi¶i ph¸p B−íc nµy nh»m t×m ra c¸c gi¶i ph¸p vÒ kü thuËt, tæ chøc ®Ó cã thÓ gi¶i quyÕt, kh¾c phôc c¸c vÊn ®Ò vµ khai th¸c tiÒm n¨ng s½n cã, c¶i tiÕn hoÆc thay ®æi c¸c ph−¬ng thøc sö dông tiÒm n¨ng kh«ng hîp lý cña n«ng d©n. B−íc 4: Lùa chän c¸c gi¶i ph¸p Nh»m thùc hiÖn ®óng môc tiªu c¶ ch−¬ng tr×nh khuyÕn n«ng vµ ®−îc n«ng d©n chÊp nhËn. C¸c gi¶i ph¸p ®−îc thö nghiÖm t¹i ruéng cña n«ng d©n, ph¶i phï hîp víi chÝnh s¸ch quèc gia vµ ®Þa ph−¬ng, phï hîp víi nguån lùc cña n«ng d©n vµ ®−îc c¸n bé vµ c¬ quan khuyÕn n«ng hç trî. C¨n cø ®Ó chän gi¶i ph¸p tèt nhÊt: + TÝnh kh¶ thi: Cã ®ñ nguån lùc ®Ó thùc hiÖn. Kh¶ n¨ng ®¹t ®−îc môc tiªu. D©n chÊp nhËn. Cã ®ñ ®iÒu kiÖn chÝnh trÞ x· héi ®Ó thùc hiÖn. + TÝnh hiÖu qu¶. B−íc 5: X¸c ®Þnh c¸c môc tiªu −u tiªn Do ho¹t ®éng khuyÕn n«ng ë ®Þa ph−¬ng th−êng bÞ giíi h¹n vÒ thêi gian vµ nguån lùc nªn c¸n bé khuyÕn n«ng cÇn ph¶i s¾p xÕp sù −u tiªn cña c¸c môc tiªu ®Ó ®¹t hiÖu qu¶ cao. Víi mçi môc tiªu, c¸n bé khuyÕn n«ng cã thÓ lËp c¸c dù ¸n thùc thi cô thÓ ®Ó cïng víi l·nh ®¹o ®Þa ph−¬ng vµ n«ng d©n ®Ó thùc hiÖn vµ hoµn thµnh ch−¬ng tr×nh. B−íc 6: LËp kÕ ho¹ch thùc hiÖn CÇn ®−îc ®Ò ra kh¸ chi tiÕt cô thÓ theo néi dung c«ng viÖc, thêi gian nh©n sù vµ tµi chÝnh. CÇn chó ý cã dù b¸o vÒ c¸c khã kh¨n ®ét xuÊt ®Ó dÔ dµng kh¾c phôc. §Ò xuÊt lÞch tr×nh lµm viÖc (riªng cho CBKN vµ cho n«ng d©n). Trong b−íc nµy ph¶i x©y dung ®−îc b ¶ng tãm t¾t kÕ ho¹ch khuyÕn n«ng. §ã lµ b¶ng tãm t¾t trong mét trang chøa ®ùng c¸c th«ng tin sau ®©y vÒ khuyÕn n«ng: Môc ®Ých: V× sao ch−¬ng tr×nh ®−îc tiÕn hµnh? KÕt qu¶ mong ®îi: Dù ®Þnh ®¹t ®−îc kÕt qu¶ g×? Ph−¬ng ph¸p ho¹t ®éng: Lµm thÕ nµo ®Ó ch−¬ng tr×nh ®¹t ®−îc kÕt qu¶ ®ã? Dù ¸n ph¸t triÓn n«ng th«n Cao B»ng-B¾c K¹n 69

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản