Quá trình hình thành trầm tích

Chia sẻ: thoiaotrang290

Để phân tích cơ chế hình thành các bể trầm tích trong bối c ảnh h ội tụ ta đi xét đặc điểm các bồn trầm tích trong các bối cảnh hội tụ.

Nội dung Text: Quá trình hình thành trầm tích

 

  1. Để phân tích cơ chế hình thành các bể trầm tích trong bối c ảnh h ội tụ ta đi xét đặc điểm các bồn trầm tích trong các bối cảnh hội tụ. Ở đây ta xét các bối cảnh hội tụ là: bối cảnh rìa tích cực hội t ụ, b ối c ảnh ki ến t ạo xô húc tạo đới khâu và bối cảnh hội tụ mảng. 1. Các bồn trầm tích thuộc bối cảnh rìa tích cực hội tụ. Rìa tích cực hội tụ sẽ hình thành các ki ểu b ồn c ơ b ản n ằm trong một bối cảnh nhiều đơn vị kiến tạo sau: - Các máng sâu đại dương: Nằm ngoài đới hút chìm b ị s ụt lún do hoạt động của động đất bắt nguồn từ đới Beniop. Bên ngoài máng trũng là phần vỏ đại dương nhô cao. Đáy bồn trũng kiểu này thường có độ sâu vài kilômet được lấp đầy bởi trầm tích sét và turbidit có ngu ồn g ốc t ừ các gờ nâng bồi kết (phức hệ hút chìm). - Các phức hệ hút chìm (cung đảo bồi kết): Phát tri ển trong quá trình hút chìm giữa một bên là mảng hút chìm m ỏng, một bên là m ảng chờm trượt liên tục được bồi kết tăng trưởng từ các tầng trầm tích nước sâu, núi lửa và turbidit… Phức hệ này đóng vai trò là một miền xâm th ực luôn luôn được tăng trưởng và cung cấp vật liệu cho hai bồn trũng trước cung và máng sâu đại dương. Quá trình bồi kết diến ra đ ồng th ời v ới quá trình uốn nếp vò nhàu và biến dạng một phức h ệ thành ph ần v ật ch ất phức tạp đa nguồn: những mảnh vỡ di chỉ vỏ đại dương, đá trầm tích sườn lục địa và trầm tích nước sâu, các thành tạo turbidit và các thành t ạo trượt lở đặc trưng. - Bồn trước cung: Nằm giữa cung đảo núi l ửa và ph ức h ệ hút chìm bồi kết. Vì vậy nguồn vật liệu trầm tích được cung cấp từ hai phía với tư cách là hai miền nâng xâm thực quan trọng. - Cung đảo núi lửa: Được hình thành do nóng chảy từng phần m ảng hút chìm xuống độ sâu 150km và hoạt động phun trào xuyên qua m ảng 1
  2. chờm trượt tạo thành cung đảo núi lửa chạy song song với phức hệ bồi kết và máng trũng đại dương. Cung đảo núi lửa là miền cung vấp vật liệu chính lấp đầy bồn trũng trước cung và sau cung (vụn núi lửa). - Bồn trũng sau cung: Nằm sau và k ề với cung đ ảo nên g ọi là b ồn sau cung. Chúng phát triển trên mảng chờm trượt theo chế đọ căng giãn. Khi mảng dưới hút chìm mảng trên bị căng giãn và sụt xuống do hi ện tượng đối lưu nhiệt bên dưới của lưỡi manti, kết quả vỏ lục địa tách giãn tạo bồn sau cung đẩy đới hút chìm dịch chuyển dần về phía đại dương. Kết quả là hình thành bồn sau cung, sụt lún và mở rộng theo th ời gian. Vì vậy bồn sau cung có sự tách giãn do ảnh hưởng gián tiếp của quá trình tách giãn vỏ đại dương. - Bồn trũng liên quan đến đứt gãy chuy ển d ạng (ho ặc tr ượt b ằng): Có những đặc trưng sau: Tốc độ trầm tích nhanh, bề dày trầm tích thay đổi nhanh, có • tính chất địa phương. • Xen kẽ các bồn trũng sụt lún là các khối nâng bị bào mòn xâm thực tạo ra bất chỉnh hợp địa phương. • Bồn trũng có hiện tượng nâng lên bào mòn và tạo nên mặt bất chỉnh hợp có tính nhịp • Có sự chuyển tướng nhanh theo phương nằm ngang. • Sự phát triển đồng thời cả căng giãn và nén ép ở các khu v ực gần nhau. • Đá bị biến dạng nhưng không biến chất. 2. Các bồn trầm tích thuộc bối cảnh kiến tạo xô húc tạo đới khâu. 2.1. Bồn giữa lục địa và lục địa. 2
  3. Có 4 giai đoạn phát triển: - Giai đoạn 1: Tách giãn chưa bộc lộ vỏ đại dương tạo kiểu bồn rift nội lục. - Giai đoạn 2: tách giãn bộc lộ vỏ đại dương. - Giai đoạn 3: Hội tụ và hút chìm t ạo một ki ểu b ồn Trench b ất đ ối xứng đặc trưng là thành hệ turbidit. - Giai đoạn ép trồi tạo núi: Hoàn thi ện m ột đ ới khâu bao g ồm m ột phức hệ đa sinh: phức hệ hút chìm bồi kết, turbidit c ủa bồn trench và các mảnh tàn dư của vỏ đại dương bị biến dạng nằm kẹp giữa phức hệ hút chìm. 2.2. Bồn giữa cung núi lửa và lục địa. Phát triển theo 3 giai đoạn: - Giai đoạn 1: Phân kỳ hình thành rift nội l ục và tách giãn (giai đo ạn đại dương mở rộng - ứng với giai đoạn cuối của chu kỳ Wilson). - Giai đoạn 2: Hội tụ xuất hiện hút chìm, vỏ đ ại d ương phía m ảng lục địa hút chìm dưới cung đảo magma tạo bồn trench, đặc trưng là turbidit. - Giai đoạn 3: Xô húc, cánh bên ph ải cung đảo k ết thúc hút chìm, chuyển sang ép trồi, bên trái xuất hiện hút chìm tạo bồn trench với turbidit. 2.3. Bồn giữa cung núi lửa và cung núi lửa. Có 2 giai đoạn: - Giai đoạn 1: Tương tác hai mảng đại dương – đại d ương t ạo ra hai đới hút chìm và hai cung đảo đối xứng, đồng thời tạo ra một bồn đối xứng nằm giữa hai cung đảo. - Giai đoạn 2: Tạo bồn tàn dư nội lục và bồn trench trước cung xuất hiện bên cạnh vỏ đại dương hút chìm. 3
  4. 3. Các bồn trầm tích thuộc bối cảnh hội tụ mảng. 3.1. Bồn của miền hội tụ giữa đại dương. Các bồn trầm tích thuộc nhóm này có th ể tìm th ấy khá ph ổ bi ến ở tây Thái Bình Dương. Hàng loạt các đới hút chìm và cung đảo đ ại d ương xuất hiện đó là các máng Tonga – Kermadec, Marian… thuộc ki ểu b ồn trench nằm phía đại dương. Các máng sâu được tích tụ trầm tích hai phía đặc trưng khác nhau: - Phía cung đảo: Bao gồm trầm tích đặc trưng cho v ực sâu nh ư turbidit, trượt đất ngầm. Turbidit chứa vật liệu núi lửa và th ường tạo ra các nón quạt turbidit chứa cát. - Ở sườn phía đại dương: Trầm tích biển sâu ph ủ trực ti ếp trên v ỏ đại dương bazan có bề dày mỏng bao gồm: bùn cacbonat, sét màu đỏ và silic tạo nên một địa hình thoải gọi là đồng bằng turbidit biển sâu. Tuy nhiên thành phần trầm tích của các máng sâu liên quan đ ến đ ới hút chìm không hoàn toàn giống nhau tùy thuộc vào vi ệc chúng có n ằm gần các đại lục để có thêm trầm tích lục nguyên do sông mang t ới hay không. Ví dụ trầm tích ở đảo Nias thuộc đảo Indonesia được coi là trụ bồi kết nằm phía sau máng sâu Sunda đều có ch ứa thành ph ần l ục nguyên l ẫn trong turbidit là do các sông lớn mang từ dãy núi Himalaya tới. Các fan cát kết chứa hàm lượng thạch anh cao, mảnh đá và vật liệu núi lửa thấp. Trong khi đó ở máng marian hầu nh ư vắng m ật trầm tích l ục nguyên mà chủ yếu là vật liệu của biển khơi: bùn kết, cacbonat và đá silic có cấu tạo turbidit ở sườn trong. Trụ bồi kết là một kh ối vật liệu h ỗn hợp nối cao chạy song song với trục bồn trước cung và ngăn cách b ồn trước cung với máng sâu đại dương. Đây là một thể địa chất rất độc đáo được chuyển hóa liên tục từ trầm tích hỗn hợp của máng sâu bao gồm các đá bùn kết, đá vôi, silit bị phá vỡ nghiền nát do bị k ẹt gi ữa m ảng hút chìm 4
  5. và mảng chờm trượt. Các khối vỡ vụn bị đẩy lên ngược chiều với mảng hút chìm theo từng pha tựa như “phoi bào” và bồi kết dần về phía máng sâu đại dương. 3.2. Bồn của miền hội tụ đại dương. Lục địa có 2 mô hình: - Có cung đảo và biển rìa nằm giữa cung đ ảo và l ục đ ịa (ki ểu nh ật Bản). - Cung magma nằm trên lục địa (kiểu Andơ) trường hợp này trụ b ồi kết và bồn trước cung nằm trên đất liền và trở thành một bộ phận của đại lục. Hoạt động núi lửa phải xuyên qua v ỏ lục đ ịa khá dày và t ạo thành một dãy núi đá phun trào lục địa. Do đó không có hiện tượng tách giãn đ ể tạo bồn sau cung mà chỉ tạo nên các cao nguyên mà thôi. 5
Theo dõi chúng tôi
Đồng bộ tài khoản