QUẤN DÂY MÁY BIẾN ÁP

Chia sẻ: nguyenvantungk21

Mục tiêu thực hiện: Học xong bài này, học viên có năng lực: • Quấn lại máy biến áp theo số liệu có sẵn, đảm bảo hoạt động tốt, đạt các thông số kỹ thuật, theo tiêu chuẩn kỹ thuật điện. • Tính toán quấn mới máy biến áp, đảm bảo hoạt động tốt, đạt các thông số kỹ thuật, theo tiêu chuẩn kỹ thuật điện. Nội dung chính:  Dụng cụ - Thiết bị: - Đồ nghề điện, cơ khí cầm tay. - Bàn quấn dây. - Máy đo VOM, Ampe kìm, Megom kế. - Lõi thép máy biến áp cách ly 50VA; Lõi thép survoltuer (5  20). - Dây điện từ...

Bạn đang xem 10 trang mẫu tài liệu này, vui lòng download file gốc để xem toàn bộ.

Nội dung Text: QUẤN DÂY MÁY BIẾN ÁP

QUÊN D¢Y m¸y biÕn ap

Môc tiªu thùc hiÖn:
Häc xong bµi nµy, häc viªn cã n¨ng lùc:
• QuÊn l¹i m¸y biÕn ¸p theo sè liÖu cã s½n, ®¶m b¶o ho¹t ®éng tèt, ®¹t c¸c th«ng sè kü
thuËt, theo tiªu chuÈn kü thuËt ®iÖn.
• TÝnh to¸n quÊn míi m¸y biÕn ¸p, ®¶m b¶o ho¹t ®éng tèt, ®¹t c¸c th«ng sè kü thuËt, theo
tiªu chuÈn kü thuËt ®iÖn.

Néi dung chÝnh:
∗ Dông cô - ThiÕt bÞ:
§å nghÒ ®iÖn, c¬ khÝ cÇm tay.
-
Bµn quÊn d©y.
-
M¸y ®o VOM, Ampe k×m, Megom kÕ.
-
Lâi thÐp m¸y biÕn ¸p c¸ch ly 50VA; Lâi thÐp survoltuer (5 ÷ 20).
-
D©y ®iÖn tõ 10%; 25%; 70%.100%.140% ...
-
Gen c¸ch ®iÖn c¸c lo¹i.
-
GiÊy c¸ch ®iÖn 2 zem;GiÊy dÇu.
-
Phô kiÖn l¾p r¸p Adaptuer; Survoltuer.
-
Vecni c¸ch ®iÖn vµ dung m«i.
-

4.1. QuÊn m¸y biÕn ¸p theo sè liÖu cã s½n.
Lµ d¹ng bµi to¸n mµ ngêi thî ®· cã tríc mét lâi thÐp nµo ®ã. Tõ lâi thÐp cã s ½n nµy kÕt
hîp víi c¸c yªu cÇu cÇn cã kh¸c (th«ng thêng lµ ®iÖn ¸p U2 vµ U1) sÏ tiÕn hµnh x¸c ®Þnh c¸c
th«ng sè cßn l¹i sao cho phï hîp víi lâi thÐp ®· cã.
Cã thÓ tãm t¾t bµi to¸n nh sau:
BiÕt tríc: TiÕt diÖn lâi thÐp At; U2; U1.
CÇn t×m: SBA → I2 → I1; n1; n2; d1; d2 ...
C¸c bíc tiÕn hµnh nh sau:
1. Tõ tiÕt diÖn lâi thÐp ®· cã tiÕn hµnh x¸c ®Þnh dung lîng SBA theo biÓu thøc:

2
 A .B  (4.1)
S2 = SBA =  t m  [VA]
 1,423.k 
 
hd



2. X¸c ®Þnh dßng ®iÖn thø cÊp I2:

S2 (4.2)
I2 = [A]
U2
3. VÏ l¹i s¬ ®å hoµn chØnh MBA:
4. TÝnh sè vßng d©y quÊn cho mçi v«n:

1
nv = (4.3)
4,44. f .Bm . At
Trong ®ã:
TiÕt diÖn lâi thÐp ®îc tÝnh b»ng m2
NÕu tiÕt diÖn lâi thÐp ®îc tÝnh b»ng cm2 vµ f = 50Hz th× biÓu thøc trªn trë thµnh.

45 (4.4)
nV =
Bm . At



5. TÝnh sè vßng quÊn cho cuén s¬ cÊp vµ thø cÊp:
a. Sè vßng quÊn cho cuén s¬ cÊp:

n1 = nV . U1
(4.5)
b. Sè vßng quÊn cho cuén thø cÊp:
Khi m¸y biÕn ¸p mang t¶i th× ®iÖn ¸p trªn t¶i sÏ sôt gi¶m mét l îng so víi lóc kh«ng t¶i. §Ó
®¶m b¶o ®ñ ®iÖn ¸p cung cÊp cho khi m¸y vËn hµnh th× ph¶i trõ hao l îng sôt ¸p nµy khi tÝnh
to¸n tõ (5 ÷ 15)%.


n2 = nV . (U2 + 5% ÷ 15%) (4.6)

6. TÝnh dßng ®iÖn phÝa s¬ cÊp:
Tra b¶ng chän hiÖu suÊt cña MBA vµ tÝnh ra dßng ®iÖn phÝa s¬ cÊp


S2
I1 = (4.7)
U 1 .η %

S2 ( VA ) 3 10 25 50 100 1000
η (% ) 60 70 80 85 90 > 90
7. TÝnh ®êng kÝnh d©y quÊn:
Chän mËt ®é dßng ®iÖn thÝch hîp vµ tÝnh ®êng kÝnh d©y quÊn

• PhÝa s¬ cÊp:
(4.8)
I1
d1 = 1,13
J

• PhÝa thø cÊp:
d2 = 1,13
(4.9)
I2
J

Víi J lµ mËt ®é dßng ®iÖn (A / mm2); Chän tïy vµo chÕ ®é lµm viÖc cña MBA.
 MBA lµm viÖc liªn tôc J = (2,5 ÷ 5) A/mm2.
 MBA lµm viÖc Ýt J cã thÓ chän ®Õn 7A/mm2.

8. TÝnh hÖ sè l¾p ®Çy (kl®)
HÖ sè l¾p ®Çy cho biÕt bÒ dµy cuén d©y chiÕm chæ bao nhiªu trong cöa sæ cña lâi
thÐp

BD
= 0,6 ÷ 0,7; Tèi ®a lµ (4.10)
Kl® =
C
0,8
Trong ®ã:
BD: BÒ dµy cuén d©y
a
C: BÒ réng cöa sæ c =
2

• TÝnh bÒ dµy cuén d©y
- Cuén s¬ cÊp cã bÒ dµy BD1 ®îc tÝnh tõ sè vßng quÊn n1.
- Cuén thø cÊp cã bÒ dµy BD2 ®îc tÝnh tõ sè vßng quÊn n2.
- BÒ dµy c¶ cuén d©y BD = BD1 + BD2 + (1 ÷ 2)mm.


Sè vßng d©y quÊn cho 1 líp:


hK (4.11)
nvl =
d/
Trong ®ã:
hK: ChiÒu dµi h cña khu«n quÊn
d/ : §êng kÝnh d©y kÓ c¶ c¸ch ®iÖn

Sè líp d©y quÊn:


n
nL = (4.12)
nVL


Trong ®ã:
n: Sè vßng d©y cña tõng cuén (s¬ hoÆc thø cÊp)
nVL: Sè vßng d©y quÊn cho 1 líp
BD1(2) = nL1(2) . d/i
BÒ dµy cuén d©y s¬ hoÆc thø




9. TÝnh khèi lîng d©y quÊn (W)


W = W 1 + W2 (4.13)

Víi: W1; W2 lµ khèi lîng cña cuén s¬ cÊp vµ thø cÊp.

Khèi lîng cña tõng cuén d©y ®îc tÝnh theo biÓu thøc.

π .d 2 (4.14)
W1(2) = (1,2 ÷ 1,3). 8,9. LTB. n. .10-4
4
Trong ®ã:
LTB: Lµ chiÒu dµi trung b×nh cña mét vßng d©y (tÝnh b»ng dm).
n: Sè vßng quÊn cña cuén s¬ cÊp hoÆc thø cÊp.
§êng kÝnh d©y quÊn ë cuén s¬ cÊp hoÆc thø cÊp (tÝnh b»ng mm2).
d:
W: Lµ khèi lîng (tÝnh b»ng Kg).

4.2. TÝnh to¸n quÊn míi m¸y biÕn ¸p.
Laø daïng baøi toaùn maø ngöôøi thôï nhaän ñöôïc nhöõng yeâu caàu kyõ
thuaät caàn coù cho moät maùy bieán aùp cuï theå töø khaùch haøng nhö ñieän
aùp nguoàn vaøo; ñieän aùp ra caàn coù; coâng suaát ngoû ra; muïc ñích söû duïng
... Vôùi daïng baøi toaùn naøy chuùng ta phaûi xaùc ñònh ñöôïc tieát dieän loõi
theùp; soá voøng daây quaán sô caáp, thöù caáp vaø ñöôøng kính daây quaán sô
caáp, thöù caáp ...
Coù theå toùm taét baøi toaùn nhö sau:
Bieát tröôùc: SLOÕI; U2; U1
Caàn tìm: SBA → I2 → I1; n1; n2; d1; d2 ...



4.2.1. Ph¬ng ph¸p tÝnh to¸n m¸y biÕn ¸p c¶m øng:
M¸y biÕn ¸p c¶m øng hay cßn gäi lµ m¸y biÕn ¸p hai d©y quÊn, lµ lo¹i m¸y biÕn ¸p cã d©y
quÊn s¬ cÊp vµ thø cÊp c¸ch ly nhau. Ký hiÖu m¸y biÕn ¸p hai d©y quÊn nh h×nh 4.1. Tr×nh tù
tÝnh to¸n d©y quÊn vµ chän kÝch thíc lâi thÐp ®îc tiÕn hµnh theo c¸c bíc sau:




U1 N1 N2 U2




H× 4.1: Ký hiÖu m¸y biÕn ¸p hai d©
nh y
quÊn
Bíc 1: X¸c ®Þnh c¸c sè liÖu yªu cÇu:
- §iÖn ¸p ®Þnh møc phÝa s¬ cÊp U1 [ V ].
- §iÖn ¸p ®Þnh møc phÝa thø cÊp U2 [ V ].
- Dßng ®iÖn ®Þnh møc phÝa thø cÊp I2 [ V ].
Trêng hîp nÕu kh«ng biÕt râ gi¸ trÞ I 2, ta cÇn x¸c ®Þnh ®îc c«ng suÊt biÓu kiÕn phÝa
thø cÊp S2 :
S2 = U2 . I2 [ VA ] (4.15)
- TÇn sè f nguån ®iÖn.
- ChÕ ®é lµm viÖc ng¾n h¹n hay dµi h¹n.

Bíc 2: X¸c ®Þnh tiÕt diÖn tÝnh to¸n cÇn dïng cho lâi s¾t (At ):

S2
At = 1,423.K . (4.16)
Bm
Trong ®ã:
At: lµ tiÕt diÖn tÝnh to¸n cña lâi thÐp [cm2]
S2: lµ c«ng suÊt biÓu kiÕn cung cÊp t¹i phÝa thø cÊp biÕn ¸p [ VA ]
K: lµ hÖ sè h×nh d¸ng lâi thÐp.
Khi l¸ thÐp d¹ng EI (h×nh 4.2) ta cã K = 1 ÷ 1,2
Khi l¸ thÐp d¹ng UI (h×nh 4.3) ta cã K = 0.75 ÷ 0,85
Bm: lµ mËt ®é tõ th«ng sö dông trong lâi thÐp. Tïy theo hµm l îng silic nhiÒu hay Ýt
mµ chän Bm cao hay thÊp. Còng tïy theo lo¹i l¸ thÐp ®îc chÕ t¹o theo d¹ng dÉn tõ cã ®Þnh híng
hoÆc kh«ng ®Þnh híng mµ chän Bm cao hay thÊp.
§èi víi l¸ thÐp dÉn tõ kh«ng ®Þnh híng: Bm = (0,8 ÷ 1,2)T
§èi víi lµ thÐp cã dÉn tõ ®Þnh híng: Bm = (1,2 ÷ 1,6)T.
H× 4.2 : Lâi thÐp d¹ng E,I
nh H× 4.3 : Lâi thÐp d¹ng U,I
nh



Bíc 3: Chän kÝch thíc cho lâi thÐp, khèi lîng lâi thÐp.
∗ KÝch thíc cho lâi thÐp:

a a a



b b




H× 4.4: C¸ch ® lÊy kÝch th­íc
nh o H× 4.5: C¸ch ® lÊy kÝch th­íc
nh o
lâi thÐp d¹ng E I lâi thÐp d¹ng U I

Gäi Ag lµ tiÕt diÖn tÝnh tõ kÝch thíc thùc sù cña lâi thÐp, ta cã:

Ag = a.b (4.17)
Trong ®ã:
a: lµ bÒ réng l¸ thÐp [cm]
b: lµ bÒ dµy lâi thÐp [cm]
Nh vËy gi÷a Ag vµ At chªnh lÖch nhau do:
• BÒ dÇy c¸ch ®iÖn tr¸ng trªn l¸ thÐp (®Ó gi¶m nhá dßng ®iÖn Foucault ch¹y qua c¸c l¸
thÐp trong lâi).
At
Ag = (4.18)
Kf

• §é ba ví cã trªn l¸ thÐp do c«ng nghÖ dËp ®Þnh h×nh l¸ thÐp g©y nªn.
§é chªnh lÖch nµy ®îc x¸c ®Þnh b»ng hÖ sè ghÐp Kf, ta cã:
Trong thiÕt kÕ tÝnh to¸n, tham kh¶o gi¸ trÞ Kf theo b¶ng sau:


BÒ dÇy l¸ thÐp Kf
L¸ thÐp Ýt ba ví L¸ thÐp nhiÒu ba ví
(mm)
0,35 0,92 0,8
0,5 0,95 0,85

 Chó ý:
NÕu ®o ®îc bÒ dÇy mçi l¸ thÐp vµ biÕt chÝnh x¸c sè l¸ thÐp ta tÝnh ®îc At vµ cã thÓ
xem At = Ag.
Dùa vµo gi¸ trÞ Ag, ta chän ®îc kÝch thíc a, b cña lâi thÐp.
§Ó dÔ dµng trong thi c«ng quÊn d©y, thêng gi÷a a vµ b cã mèi quan hÖ vÒ kÝch thíc
nh sau:
b = a ®Õn b = 1,5a (4.19)
Tõ ®ã, ta cã quan hÖ sau :
Ag = a.b = a2 (khi chän a = b).
Ag = a.b = a.1,5a = 1,5a2 (khi chän b = 1,5a).

Tãm l¹i: Khi biÕt tríc gi¸ trÞ Ag, ta cã thÓ x¸c ®Þnh d·y gi¸ trÞ a ®Ó chän, b»ng c¸ch tÝnh
sau:

Ag
a min ≤ a ≤ a max a min = vµ a max = Ag
víi (4.20)
1,5


Phèi hîp gi¸ trÞ a cã s½n trong thùc tÕ, chän gi¸ trÞ a thÝch hîp cho lâi thÐp, tõ ®ã tÝnh
l¹i chÝnh x¸c gi¸ trÞ b. Sau khi cã kÝch thíc l¸ thÐp, ta chän khèi lîng lâi thÐp.
∗ Khèi lîng lâi thÐp:
• Trêng hîp lâi thÐp d¹ng E I: (h×nh 4.6)




a/2
h +a




h a/2 a a/2




b
c c



H× 4.6: C¸ch ® kÝch th­íc lâi thÐp d¹ng E,I ® tÝnh
nh o Ó
to¸n
Gäi c lµ bÒ réng cöa sæ.
h lµ bÒ cao cöa sæ.
Ta cã thÓ tÝch lâi thÐp (®· trõ ®i kho¶ng kh«ng gian trèng cña 2 cöa sæ) lµ:
V = 2ab (a + c + h) (4.21)
Gäi γ lµ khèi lîng riªng cña thÐp kü thuËt ®iÖn γ = 7,8 kg/dm3.
Suy ra khèi lîng lâi thÐp lµ :
Wth = γ .V (4.22)
Hay:
Wth = 7,8.2ab(a + c + h)
(4.23)
= 15,6ab(a + c + h)


Trong c«ng thøc (4.9):
Wth: ®¬n vÞ lµ [kg]
C¸c kÝch thíc a, b, c, h: ®¬n vÞ lµ [dm]
Trêng hîp lâi thÐp E, I ®óng d¹ng tiªu chuÈn, ta cã quan hÖ c¸c kÝch thíc nh sau:
a 3a
c= vµ h =
2 2
Do ®ã c«ng thøc (4.23) cã thÓ viÕt l¹i thµnh c«ng thøc (4.24) cho l¸ thÐp ®óng tiªu
chuÈn:
(4.24)
W = 46,8a 2 b
th
• Trêng hîp kÕt cÊu lâi thÐp d¹ng UI: (h×nh 4.7)




a
2a+h




a a
c




b
a


2a+c



H× 4.7: C¸ch ® kÝch th­íc lâi thÐp d¹ng U,I ® tÝnh
nh o Ó
to¸n

ThÓ tÝch lâi thÐp ®· trõ ®i cöa sæ lµ:
V = 2ab(2a + c + h) (4.25)
Suy ra khèi lîng lâi thÐp:
Wth = 15,6ab(2a + c + h) (4.26)
Trong ®ã:
Wth: ®¬n vÞ lµ [kg]
C¸c kÝch thíc a, b, c, h: ®¬n vÞ lµ [dm]

ThÝ dô 1:
X¸c ®Þnh khèi lîng lâi thÐp biÕn thÕ cã thÓ dïng chÕ t¹o biÕn thÕ víi c¸c yªu cÇu theo
I2 =5A
h×nh 4.8



U1 =110V U2 =15V




H× 4.8: H× thÝ dô 1
nh nh


GI¶I:
Bíc 1:
Tham sè t¹i thø cÊp gåm:U2 = 15V; I2 = 5A
Nªn S2 = U2.I2 = 15.5= 75VA

Bíc 2:
Chän d¹ng lâi thÐp E, I ®óng tiªu chuÈn, mËt ®é tõ dïng cho lâi thÐp chän lµ:
Bm = 1,2T, ta cã:
S2 75
At = 1,423(1 ÷ 1,2) = 1,423(1 ÷ 1,2) = 10,269 cm2 ÷ 12,32 cm2
Bm 1,2
Ta cã:
At = 10,27 cm2 ÷ 12,32 cm2


Bíc 3:
NÕu chän Kf = 0,95 (kh¶ n¨ng ghÐp s¸t tèi ®a), th× tiÕt diÖn Ag cÇn dïng cho lâi thÐp so
víi tiÕt diÖn tÝnh to¸n At lµ:
10,27 ÷ 12,32cm 2
= 10,81 cm2 ÷ 12,97 cm2
Ag =
0,95


X¸c ®Þnh amin vµ amax theo kho¶ng Ag = 10,81 cm2 ÷ 12,97 cm2.


Ag 10,81
a min = = = 2,68 cm ≈ 2,7 cm
1,5 1,5


a max = Ag = 12,97 = 3,6 cm


Tãm l¹i, ®Ó thùc hiÖn biÕn thÕ cã c«ng suÊt 75VA ta chän a trong kho¶ng tõ 2,7cm

Ag
®Õn 3,6cm. ¸p dông c«ng thøc b = Wth = 46,8a2b ta cã thÓ x¸c ®Þnh mét d·y gi¸ trÞ

a
cho c¸c lâi thÐp cã thÓ ®¹t ®îc c«ng suÊt yªu cÇu ë ®Ò bµi nh sau:

a (cm) 2,7 2,8 3 3,2 3,4 3,5 3,6
Ag (cm2) 10,81 ÷ 12,97 10,81 ÷ 12,97 10,81÷ 12,97 10,81÷ 12,97 10,81÷ 12,97 10,81÷ 12,97 10,81÷ 12,97
4 ÷ 4,8cm 3,86 ÷ 4,63 3,6 ÷ 4,32 3,37 ÷ 4,05 3,18 ÷ 3,81 3,09 ÷ 3,77 3 ÷ 3,6
b (cm)
Wth (kg) 1,36 ÷ 1,64 1,42 ÷ 1,7 1,52 ÷ 1,82 1,62 ÷ 1,94 1,72 ÷ 2,06 1,77÷ 2,12 1,82 ÷ 2,18
B¶ng gi¸ trÞ nµy cho ta c¸c kÝch thíc lâi thÐp cã thÓ t¹o biÕn thÕ ®óng theo yªu cÇu trªn,
ta cã thÓ chän mét trong c¸c kÝch thíc nµy tÝnh to¸n s¬ bé, sau ®ã nÕu cÇn ta sÏ hiÖu chØnh
trong c¸c bíc tÝnh sau.
Gi¶ sö trong thÝ dô nµy ta chän:
a = 3,2cm; b = 3,4cm; Wth = 1,63Kg
Ag = 10,88 cm2; At = 10,336 cm2 (Kf = 0,95)
Khi dïng l¸ thÐp E, I ®óng tiªu chuÈn, kÝch thíc lâi thÐp cÇn dïng (®Ó t¹o ra S2 = 75VA)
nh h×nh 4.9.

Chó ý:
NÕu bÒ dÇy mçi l¸ thÐp lµ 0,5mm vµ b = 34mm, tæng sè l¸ thÐp ch÷ E cÇn dïng

34mm
lµ = 68 (l¸).
0,5mm

Tãm l¹i:
Bé l¸ thÐp gåm 68 l¸ thÐp ch÷ E vµ 68 l¸ thÐp ch÷ I.
Khèi lîng lâi thÐp: Wth = 1,63kg

32mm




34mm

a/2
48mm
64mm




16mm



32mm



Wth =1,63kg



96mm




H× 4.9: KÝch th­íc lâi thÐp cÇn dïng
nh




Bíc 4:
X¸c ®Þnh sè vßng t¹o ra mét v«n trong cuén d©y s¬ cÊp vµ thø cÊp.
1
nv = (4.27)
4,44. f . At .Bm
Trong ®ã:
nv: ®¬n vÞ lµ [vßng/v«n]
f: ®¬n vÞ lµ [Hz]
At: ®¬n vÞ lµ [m2]
Bm: ®¬n vÞ lµ [T]
Trêng hîp At dïng ®¬n vÞ lµ [cm2] vµ c¸c ®¹i lîng kh¸c cã ®¬n vÞ gièng nh trªn, ta cã:

10 4
nv = (4.28)
4,44. f . At .Bm

Khi f = 50Hz:
45,045
nv = (4.29)
At .Bm
§Ó gän h¬n, (4.29) ®îc ghi nhËn t¹i mçi møc gi¸ trÞ cña Bm cho tríc:

55,3
nv =
Bm = 0,8T →
Víi (4.30)
At

45,045
Bm = 1T nv =

Víi (4.31)
At

37,54
nv =
Bm = 1,2→
T
Víi (4.32)
At

Bíc 5:
X¸c ®Þnh ®é sôt ¸p phÝa thø cÊp lóc mang t¶i ®Þnh møc.
Ta lu«n lu«n cã U20 > U2.
Trong ®ã:
U20: lµ ®iÖn ¸p thø cÊp khi kh«ng t¶i.
U2: lµ ®iÖn ¸p thø cÊp khi t¶i ®Þnh møc.
Thêng ta ®Æt tham sè U% víi ®Þnh nghÜa:

U 
U 20 − U 2
.100 =  20 − 1.100 (4.33)
∆U% = U 
U2 2 
Tuy nhiªn, ®Ó dÔ tÝnh to¸n trong thiÕt kÕ, ta biÕn ®æi nh sau:

∆U 0 0
U 20
= 1+ = Ch (4.34)
U2 100
Do ®ã:
U 20 = C h .U 2 (4.35)
ë giai ®o¹n x¸c ®Þnh s¬ bé ban ®Çu, U% hay Ch ®îc x¸c ®Þnh theo c¸c b¶ng sau :
S2 (VA) 5 10 25 50 75 100 150 200 300
∆ U% 20 17 15 12 10 9 8 7,5 7

HoÆc tham kh¶o b¶ng dïng cho phô t¶i thuÇn trë (hÖ sè cosϕ = 1)
S2 (VA) 25 50 75 100 150 200 250 400 500 600 750 1000
∆ U% 8 6,5 6,1 6 5,9 5,2 5 4,3 4 3,9 3,8 3,75

B¶ng quan hÖ: hÖ sè Ch theo S2
S2 (VA) Ch S2 (VA) Ch S2 (VA) Ch S2 (VA) Ch
5 1,35 50 1,12 180 1,060 700 1,032
7,5 1,28 60 1.11 200 1,058 800 1,030
10 1,25 70 1,10 250 1,052 900 1,028
15 1,22 80 1,09 300 1,048 1000 1,025
20 1,18 90 1,085 350 1,045 1500 1,020
25 1,16 100 1,08 400 1,042 2000 1,016
30 1,14 120 1,075 500 1,038 3000 1,009
40 1,13 150 1,065 600 1,035

Bíc 6:
X¸c ®Þnh sè vßng d©y quÊn t¹i s¬ cÊp vµ thø cÊp:


N1 = U1.n v (4.36)
(4.37)
N 2 = U 20 .n v
ThÝ dô 2:
Dùa vµo kÕt qu¶ tÝnh ®îc trong thÝ dô 1 tÝnh to¸n sè vßng d©y quÊn cho biÕn thÕ
(h×nh 4.8).
Gi¶i:
Trong thÝ dô 1, t×m ®îc a = 3,2cm, b = 3,4cm,
Ag = 10,88cm2, At = 10,336cm2.
NÕu lâi thÐp cã mËt ®é tõ lµ Bm = 1,2T, ta cã:
Bíc 4:
¸p dông (4.13) hay (4.18) t¹i tÇn sè f = 50Hz:
37,54 37,54
=3,6319 ≈ 3,632 vßng/v«n.
nv= =
At 10,336
Bíc 5:
øng víi S2 = 75VA, tra b¶ng chän Ch = 1,1
Nªn U20 = U.Ch = 15.1,1 = 16,5V
Bíc 6:
Víi U1 = 110V, U20 = 16,5V vµ nv = 3,632 vßng/v«n.
Suy ra sè vßng phÝa s¬ vµ thø cÊp nh sau:
N1 = U1.nv = 110 . 3,632 = 399,52 vßng ≈ 400 vßng
N2 = U20 .nv = 16,5 . 3,632 = 59,928 vßng ≈ 60 vßng
Bíc 7:
¦íc lîng hiÖu suÊt η cña m¸y biÕn thÕ, x¸c ®Þnh dßng ®iÖn phÝa s¬ cÊp I1.
Trong thiÕt kÕ s¬ bé, hoÆc ®¬n gi¶n hãa, hiÖu suÊt η cã thÓ tra b¶ng theo S2. Cã thÓ
tham kh¶o mét sè b¶ng sau:


♦ Theo Robert Kuhn:
S2 (VA) 3 10 25 50 100 1000
η% 60 70 80 85 90 Lín h¬n 90

♦ Theo Anton Hopp:
S2 (VA) 30 50 100 150 200 300 500 750 1000
η% 86,4 87,6 89,6 90,9 91,3 93 93 95,3 94

♦ Theo Walter Kehse:
S2 (VA) 10 20 30 50 100 150 300 500
η% 80 80 85 90 91 92 92 92,5


♦ Theo AEG (biÕn thÕ nguån cña bé chØnh lu):
S2 (VA) 25 50 100 200 300 400 500 700 1000
η% 76,5 84 85 86 88 90 90,5 91 92

♦ Theo Newnes:
S2 (VA) 100 150 200 250 500 750 1000 1500 2000 2500 3500 5000
η% 83,5 89,3 90,5 91,2 92,5 93,5 94,1 95 95,4 95,7 95,9 98,2

♦ Theo Elektroteknik und Machinenbau (Vienne 16/8/1931):
S2 (VA) 150 250 500 1000 2000 3000 5000
η% 88,5 89,6 91 92,8 94,2 94,9 95,7

♦ Theo Nationnal Bureau of Atandard S.408 Westinghouse:
S2 (VA) 2,5 5 9 25 50 80 150 200 500 650
η% 78 81,8 84,2 87,7 88,8 90,5 92,5 92,7 94,3 94,4

♦ Theo Schindler:
S2 (VA) 100 200 300 500
η% 92,5 93,5 94 94,5
♦ Theo Transfor Matoren Fabrik Magnus
S2 (VA) 25 50 75 100 150 200 250 400 500
η% 84,2 86,8 89 90 91 91,9 92 93,2 93,6

Sau khi tra b¶ng, chän ®îc η % cho biÕn thÕ, tõ ®ã x¸c ®Þnh ®îc dßng ®iÖn phÝa s¬ cÊp:

S2
I1 = (4.38)
η %.U 1
Bíc 8:
Chän mËt ®é dßng ®iÖn J, suy ra tiÕt diÖn vµ ® êng kÝnh d©y dÉn phÝa s¬ cÊp vµ
thø cÊp.
Chän J ®Ó x¸c ®Þnh ®êng kÝnh d©y dÉn phô thuéc vµo c¸c yÕu tè:
- CÊp c¸ch ®iÖn vËt liÖu.
- §iÒu kiÖn gi¶i nhiÖt d©y quÊn.
- ChÕ ®é lµm viÖn (dµi h¹n hay ng¾n h¹n).
Ta cã thÓ tham kh¶o c¸c b¶ng gi¸ trÞ cho phÐp cña J nh sau:
B¶ng quan hÖ gi÷a J theo S2, khi biÕn thÕ vËn hµnh liªn tôc, ®iÒu kiÖn gi¶i nhiÖt kÐm
(hoÆc cÊp c¸ch ®iÖn thÊp).
0 ÷ 50 50 ÷ 100 100 ÷ 200 200 ÷ 500 500 ÷ 1000
S2 (VA)
J (A/mm2) 4 3,5 3 2,5 2

Trêng hîp vËt liÖu c¸ch ®iÖn cÊp A (nhiÖt ®é tèi ®a ë ®iÓm nãng nhÊt cho phÐp lµ
1050C), m¸y lµm viÖc ng¾n h¹n, ta cã thÓ chän J cao h¬n gi¸ trÞ b¶ng trªn tõ (1,2 ÷ 1,5)lÇn.
Cô thÓ ta cã.
0 ÷ 50 50 ÷ 100 100 ÷ 200 200 ÷ 500 500 ÷ 1000
S2 (VA)
2
5÷ 6 4,5 ÷ 5,5 4÷ 5 3,5 ÷ 4,5 3÷ 4
J(A/mm )
Ngoµi ra ta còng cã thÓ chän J theo nhiÖt ®é ph¸t nãng cho phÐp:
J (A/mm2) J (A/mm2) J (A/mm2) J (A/mm2)
At (cm2) At (cm2)
víi ®é gia víi ®é gia víi ®é gia víi ®é gia
nhiÖt 400C nhiÖt 600C nhiÖt 400C nhiÖt 600C
1,0 4,6 5,5 6,0 2,3 2,8
1,4 4,0 4,9 6,5 2,25 2,7
2,0 3,5 4,3 7,0 2,2 2,6
2,4 3,3 4,0 7,5 2,15 2,6
2,8 3,1 3,7 8,0 2,1 2,5
3,0 3,0 3,6 9,0 1,9 2,4
3,5 2,8 3,4 10 1,8 2,3
4,0 2,7 3,3 15 1,6 1,9
4,5 2,6 3,2 20 1,4 1,8
5,0 2,4 3,0 30 1,25 1,5
5,5 2,35 2,8 40 1,15 1,4
C¨n cø theo c¸c sè liÖu tham kh¶o trªn, chän J vµ suy ra ®êng kÝnh d©y quÊn s¬ cÊp vµ
thø cÊp.
Gäi d1 vµ d2 lµ ®êng kÝnh d©y dÉn trßn (kh«ng tÝnh líp c¸ch ®iÖn bäc bao quanh d©y)
t¹i s¬ vµ thø cÊp. Ta cã:

I1
d1 = 1,13 (4.39)
J

I2 (4.40)
d 2 = 1,13
J

ThÝ dô 3:
TÝnh sè liÖu ®êng kÝnh d©y quÊn cña biÕn thÕ ®· kh¶o s¸t trong c¸c thÝ dô 1 vµ thÝ dô
2.
Gi¶i:
Trong c¸c thµnh phÇn tÝnh to¸n tríc ta cã:
I2 = 5A; S2 = 75VA; U1 = 110V.
Bíc 7:
Chän η% = 88% øng víi S2 = 75VA
Dßng ®iÖn phÝa s¬ cÊp lµ:
75
I1 = ≈ 0,775 A
0,88.110
Bíc 8:
Gi¶ sö biÕn thÕ vËn hµnh 10 giê/ngµy, c¸ch ®iÖn sö dông cÊp A, chän J = 5,5 A/mm2
(øng víi S2 = 75), suy ra ®êng kÝnh d©y quÊn s¬ vµ thø cÊp nh sau:
0,775
d1 = 1,13 = 0,424 mm, chän d1 = 0,45 mm.
5,5
5
d2 = 1,13 = 1,07mm, chän d2 = 1,1mm
5,5
Chän d©y emay cã ®êng kÝnh d©y kÓ c¶ c¸ch ®iÖn lµ:
d1c® = 0,5mm
d2c® = 1,15mm
Bíc 9:
Chän bÒ dÇy c¸ch ®iÖn lµm khu«n quÊn d©y (ec) vµ bÒ cao hiÖu dông quÊn d©y (Hhd)
§Ó dÔ thi c«ng quÊn d©y, th«ng thêng ta chän:
ak = a + (1 ÷ 2)mm
bk = a + (1 ÷ 2)mm
Hhd = H - [2ec + (1 ÷ 2)mm]
Trong ®ã:
Hhd: lµ bÒ cao hiÖu dông ®Ó quÊn d©y
ec: lµ bÒ dµy b×a c¸ch ®iÖn, chän theo cÊp c«ng suÊt cña biÕn ¸p.




H× 4.10: Chän kÝch th­íc c¸ch ®
nh iÖn lµm khu«n quÊn d©y
§Ó ®¶m b¶o ®é bÒn c¬ häc chän ec theo cÊp c«ng suÊt cña biÕn thÕ nh b¶ng sau:
1 ÷ 10 10 ÷ 200 200 ÷ 500 500 ÷ 1000 1000 ÷ 3000
S2 (VA)
ec 0,5 1 2 3 4

Bíc 10:
X¸c ®Þnh sè vßng cho mét líp d©y quÊn s¬ vµ thø cÊp.
Gäi: SV1 lµ sè vßng mét líp d©y quÊn s¬ cÊp.
SV2 lµ sè vßng mét líp d©y quÊn thø cÊp.
Ta cã:

H hd
SV1 = .K q (4.41)
d1cd
H hd (4.42)
SV2 = .K q
d 2cd
Trong ®ã:
Kq: lµ hÖ sè quÊn d©y
+ Víi d©y ®ång bäc cotton: Kq = 0,9 ÷ 0,93
+ Víi d©y ®ång tr¸ng emay: Kq = 0,9 ÷ 0,93
Bíc 11:
X¸c ®Þnh sè líp cho mçi phÇn d©y quÊn s¬ vµ thø cÊp.
N1
SL1 = (4.43)
SV1
N2
SL 2 = (4.44)
SV2
Trong (4.43) vµ (4.44) lµm trßn sè, sau ®ã x¸c ®Þnh bÒ dµy c¸ch ®iÖn gi÷a mçi líp d©y
quÊn bªn s¬ vµ thø cÊp, sau cïng x¸c ®Þnh c¸ch ®iÖn gi÷a cuén d©y s¬ cÊp vµ thø cÊp.
Ta cã c«ng thøc tæng qu¸t:

BÒ dÇy c¸ch ® iÖn gi÷a HiÖu ®iÖn thÕ gi÷ hai líp
a
(4.45)
2 líp liªn tiÕp nhau [mm] =1,4 [V]
1000
Tõ c«ng thøc tæng qu¸t (4.45) ta viÕt l¹i c¸ch tÝnh cho ec®1 vµ ec®2:

SV1
e cd1 = 0,0624 (4.46)
nV

SV2 (4.47)
e cd2 = 0,0624
nV
Trong ®ã:
ec®1 vµ ec®2: ®¬n vÞ lµ [mm]
SV1 vµ SV2: ®¬n vÞ lµ [vßng/líp]
nv: ®¬n vÞ lµ [vßng/v«n]
Bíc 12:
X¸c ®Þnh bÒ dµy mçi phÇn d©y quÊn.
Khi biÕn ¸p cã lâi thÐp E I, cuén d©y s¬ cÊp vµ thø cÊp quÊn trªn mét trôc lâi (bè trÝ
®ång trôc), ta x¸c ®Þnh bÒ dÇy cuén d©y s¬ vµ thø cÊp nh sau:
Gäi: BD1 lµ bÒ dÇy cuén d©y s¬ cÊp.
BD2 lµ bÒ dÇy cuén d©y thø cÊp.
BD lµ bÒ dÇy tæng cña c¶ bé d©y.
Ta cã:
BD1 = SL1 (d1cd + e cd1 ) (4.48)

(4.49)
BD 2 = SL 2 (d 2cd + e cd2 )

BD = BD1 + BD 2 + e c + e cd3 (4.50)

Trong ®ã:
ec®3 lµ c¸ch ®iÖn gi÷a s¬ vµ thø.

U1 + U 2
e cd3 = 1,4 (4.51)
1000
Cuèi cïng, kiÓm tra hÖ sè lÊp ®Çy kl®1 theo bÒ dµy cho¸n chç cuén d©y so víi bÒ réng
cöa sæ lâi thÐp, ta cã:
BD (4.52)
K= ld1
C
Gi¸ trÞ tèi ®a cho phÐp cña Kl®1 ®Ó bá lät cuén d©y (kÓ c¶ cuén d©y s¬ cÊp vµ thø cÊp)
vµo cöa sæ lµ Kl®1 = 0,7 ÷ 0,8.
NÕu Kl®1 tÝnh tháa m·n gi¸ trÞ nãi trªn th× ta tÝnh tiÕp c¸c bíc cßn l¹i.
NÕu kh«ng tháa m·n gi¸ trÞ nãi trªn ta ph¶i tÝnh l¹i, ®iÒu chØnh l¹i kÕt cÊu ®Ó bá lät
d©y quÊn.
Chó ý:
Còng cã thÓ kiÓm tra b»ng c¸ch tÝnh kh¸c (ngay sau bíc 8)
Gäi kld2 lµ hÖ sè lÊp ®Çy, tÝnh theo tiÕt diÖn cho¸n chç cña d©y quÊn so víi tiÕt diÖn
cöa sæ m¹ch tõ.

Tæng diÖn tÝch cho¸n chæ cña bé
(4.53)
d©y
Kl®1 =
TiÕt diÖn cöa sæ lâi thÐp
Gäi Sc®1 vµ Sc®2 lµ tiÕt diÖn d©y quÊn s¬ vµ thø cÊp kÓ c¶ líp bäc c¸ch ®iÖn, ta cã:

N 1 .S1cd + N 2 .S 2 cd (4.54)
K ld2 =
c.h
NÕu Kl®2 = 0,4 ÷ 0,46 th× bé d©y bá lät vµo cöa sæ, kho¶ng gi¸ trÞ nµy t ¬ng øng kho¶ng
gi¸ trÞ Kl®1 = 0,7 ÷ 0,75.


Bíc 13 :
S¬ cÊp
X¸c ®Þnh chiÒu dµi trung b×nh cho mét vßng d©y quÊn s¬ cÊp vµ thø cÊp, suy ra tæng
S¬ cÊp
bÒ dµi cho bé d©y s¬ cÊp vµ thø cÊp.
Trong bíc nµy, tïy theo bé d©y s¬ cÊp vµ thø cÊp l¾p ®Æt theo d¹ng nµo (cïng mét trô
hay hai trô kh¸c nhau) mµ ta cã c¸ch tÝnh kh¸c.
§èi víi biÕn thÕ hai d©y quÊn thêng ta cã mét sè c¸ch bè trÝ d©y quÊn nh sau (xem
Thø cÊp Thø cÊp
h×nh 4.11)




S¬ cÊp

Thø cÊp




S¬ cÊp
S¬cÊp Thø cÊp


H× 4.11: Mét sè c¸ch bè trÝ d© quÊn ® víi biÕn thÕ hai d© quÊn
nh y èi y
Gi¶ sö kÕt cÊu d©y quÊn s¬ cÊp bè trÝ bªn trong vµ thø cÊp bao bäc quanh s¬ cÊp, bÒ
dµi trung b×nh Ltb1 vµ Ltb2 cho bé d©y s¬ vµ thø cÊp x¸c ®Þnh nh sau (xem h×nh 4.12).




H× 4.12: C¸ch bè trÝ d© quÊn s¬cÊp bªn trong
nh y
vµ thø cÊp bªn ngoµi bao bäc quanh s¬cÊp

§Æt : a’ = a + 2ec
b’= b + 2ec
Ta cã :
L tb1 = 2(a / + b / ) + π .BD1 (4.55)

T¬ng tù, suy ra:
L tb2 = 2(a / + b / ) + π .[ 2( BD1 + e cd ) + BD 2 ] (4.56)

Gäi L1 vµ L2 lµ tæng bÒ dµi cña bé d©y quÊn s¬ vµ thø cÊp.
Ta cã:
L1 = N1.L tb1 (4.57)

L 2 = N 2 .L tb2 (4.58)
Bíc 14:
X¸c ®Þnh khèi lîng d©y quÊn s¬ cÊp vµ thø cÊp:

π .d 1
2
. 8,9.10 -4
W1 = k dp . L1 . (4.59)
4
Trong ®ã:
Kdp: lµ hÖ sè dù phßng do sai sè trong thi c«ng thùc tÕ so víi tÝnh to¸n.
+ Víi d©y emay: Kdp = 1,1 ÷ 1,15.
+ Víi d©y bäc cotton: Kdp = 1,2 ÷ 1,3.
T¬ng tù, khèi d©y quÊn thø cÊp ®îc tÝnh:

π .d 2
. 8,9 . 10-4
2
W2 = K dq . L 2 . (4.60)
4
ThÝ dô 4:
X¸c ®Þnh khèi lîng sö dông cho bé d©y biÕn thÕ ®· tÝnh trong c¸c thÝ dô 1, 2, 3.

Gi¶i:
Tõ c¸c thÝ dô 1, 2, 3 ta ®· cã c¸c kÕt qu¶ sau:
a = 32mm, b = 34mm, c = 16mm, h = 48mm.
Sè vßng d©y s¬ cÊp:
N1 = 400 vßng
d1/d1c® = 0,45/0,5mm (d©y tr¸ng emay)
Sè vßng d©y thø cÊp:
N2 = 60 vßng
d2/d2c® = 1,1/1,15mm (d©y tr¸ng emay)
KiÓm tra s¬ bé hÖ sè lÊp ®Çy Kl®:
π .0,5 2
= 0,196 mm2 ≈ 0,2mm2
S1c® =
4
π .1,15 2
= 1,038 mm2 ≈ 1,04mm2
S2c® =
4
DiÖn tÝch cöa sæ lâi thÐp:
Scs = c.h = 16 . 48 = 768mm2
400.0,2. + 60.1,04 142,4
=
Kl® = = 0,185
768 768
Víi Kl® tÝnh ®îc qu¸ thÊp so víi tiªu chuÈn cho phÐp (0,7 ÷ 0,8) ta cã thÓ ®iÒu chØnh
gi¶m kÝch thíc lâi thÐp, ®Ó gi¶m khèi lîng d©y. Tuy nhiªn muèn duy tr× c¸c tham sè kh¸c kh«ng
®æi ta ph¶i gi÷ tiÕt diÖn lâi thÐp nh lóc ®Çu ®· tÝnh.
Ta thö xÐt ph¬ng ¸n ®iÒu chØnh nh sau:
• Chän Kl® t¨ng lªn kho¶ng 0,36 vµ gi¶ sö sè liÖu d©y quÊn s¬ vµ thø cÊp kh«ng ®æi.
Tæng diÖn tÝch cho¸n chç cña bé d©y kh«ng ®æi, vÉn b»ng 142,4mm 2. Suy ra diÖn tÝch cöa
sæ lµ:cöa sæ lµ:
142,4
= 395,55mm2
Scs =
0,36
C¨n cø theo Scs tÝnh ra a:
a 3a
V×: c= vµ h =
2 2
3a 2
Nªn: Scs =
4
4 S cs 4.395,55
=
VËy: a= = 22,96 mm
3 3

§èi chiÕu theo thÝ dô 1 ta cã thÓ chän a t¹i møc thÊp nhÊt lµ a = 24mm


• NÕu duy tr× sè vßng nh cò, theo thÝ dô 2 ta cÇn duy tr×:
Ag = 10,88cm2 ®Ó cã At = 10,336cm2
Ag 10,88
=
Muèn vËy: b= = 4,5cm
a 2,4
Tãm l¹i, ta ®iÒu chØnh l¹i kÝch thíc lâi thÐp ®Ó gi¶m khèi lîng thÐp vµ khèi lîng d©y
®ång, ®ång thêi n©ng cao Kl®, lîi dông tèi ®a kho¶ng trèng cöa sæ lâi thÐp.
Ta chän:
a = 2,4cm; b = 4,5cm; Wth = 46,8a2b = 1,21kg ≈ 1,2kg
(Xem h×nh 4.13)



24mm




45mm




12mm 36mm




H× 4.13: KÝch th­íc lâi thÐp cÇn dïng sau khi ®
nh iÒu
chØnh
Nh vËy, kÕt cÊu míi ®îc ®iÒu chØnh l¹i cã sè liÖu nh sau:
Ag = 10,8cm2 víi Kf = 0,95 (kh¶ n¨ng ghÐp s¸t)
At = Ag.Kf = 10,8 . 0,95 = 10,26cm2; Ssc = 432 cm2
Bm = 1,2T; nv = 3,66 vßng/v«n
N1 = 402 vßng; N2 = 60 vßng
d1/d1c® = 0,45/0,5mm; d2/d2c® = 1,1/1,15mm
HÖ sè lÊp ®Çy r·nh (tÝnh theo tiÕt diÖn) lµ Kl® = 0,53
C¨n cø vµo sè liÖu míi, tÝnh l¹i c¸c bíc tõ bíc 9 ®Õn bíc 14
Bíc 9:
BÒ dÇy khu«n quÊn d©y: ec = 1mm
KÝch thíc khu«n giÊy:
ak = a + 1mm = 25mm
bk = 45 + 1mm = 46mm
BÒ cao hiÖu dông:
Hhd = h - (2ec + 1mm) = 36 - (2,1 + 1) = 33mm
Bíc 10:
Sè vßng quÊn cho mçi líp s¬ cÊp vµ thø cÊp:
H hd 33
.K q = .0,95 = 62,7 ≈ 62 vßng / líp
SV1 =
d1cd 0,5
33
.0,95 = 27,26 ≈ 27 vßng / líp
SV2 =
1,15
Bíc 11:
Sè líp cña cuén d©y s¬ vµ thø cÊp:
N 1 402
= = 6,48 ≈ 7 líp
SL1 =
SV1 62
N2 60
= = 2,2 ≈ 3 líp
SL2 =
SV2 27
X¸c ®Þnh bÒ dÇy c¸ch ®iÖn gi÷a c¸c líp s¬ cÊp víi nhau:
SV1 62
≈ 0,25mm chän ec®1 = 0,25mm
ec®1 = 0,0624 = 0,0624
nv 3,66
X¸c ®Þnh bÒ dÇy c¸ch ®iÖn gi÷a c¸c líp thø cÊp víi nhau:
27
≈ 0,169mm
ec®2 = 0,0624 chän ec®2 = 0,2mm
3,66
Bíc 12:
BÒ dÇy cuén d©y s¬ vµ thø cÊp:
BD1 = SL1 (d1c® + ec®1) = 7(0,5 + 0,25) = 5,25mm
BD2 = SL2 (d2c® + ec®2) = 3(1,15 + 0,2) = 4,05mm
BÒ dÇy c¸ch ®iÖn gi÷a cuén s¬ cÊp vµ thø cÊp:
U1 + U 2
ec®3 = 1,4. = 0,49mm
1000
Chän ec®3 = 0,5mm. Tæng bÒ dÇy bé d©y BD = BD1 +BD2 + ec®3 = 9,8mm
KiÓm tra l¹i hÖ sè lÊp ®Çy theo bÒ dÇy cöa sæ bÞ cho¸n chç
BD 9,8
Kl® = = = 0,816
c 12
Chó ý: NÕu c¸ch ®iÖn líp chän theo tiªu chuÈn kü thuËt nh trªn ta cã thÓ gi¶m bÒ dÇy
c¸ch ®iÖn tÝnh theo c«ng thøc (4.31), (4.32), (4.33), (4.37) xuèng 0,5 lÇn.
Víi thÝ dô tÝnh to¸n trªn nÕu hiÖu chØnh:
ecd1 = ecd2 = 0,1mm vµ ec®3 = 0,25mm, ta cã:
BD1 = 4,2mm; BD2 = 3,75mm; BD = 8,2mm nªn Kl® = 0,683
Bíc 13:
Chän c¸ch bè trÝ bé d©y gièng nh h×nh 4.12, ta cã:
a’ = a + 2ec= 24 + 2.1 = 26mm.
b’ = 45 + 2 = 47mm.
BÒ dµi trung b×nh cña mét vßng d©y quÊn s¬ cÊp:
Ltb1= 2 (a’+b’) + π .BD1 = 2.(26 + 47) + 3,14 . 4,2 = 159,19 mm
Chän Ltb1= 159,2 mm = 1,592 dm .
BÒ dµi trung b×nh cña mét vßng d©y quÊn thø cÊp:
Ltb2= 2(a’+b’) + π .[2(BD1+ec®3) + BD2] = 185,74 mm
Chän Ltb2= 186 mm = 1,86 dm.
Tæng bÒ dµi cuén d©y quÊn s¬ cÊp:
L1= N1.Ltb1= 402.1,592 = 640 dm
Tæng bÒ dµi cuén d©y quÊn thø cÊp:
L2= N2.Ltb2= 60.1,86 = 111,6 dm = 112 dm.
Bíc 14:
Khèi lîng bé d©y quÊn s¬ cÊp:
π .0,45 2 -4
W1= 1,1 . 640 . 10 .8,9
4
W1= 0,0996 kg ≈ 0,1 kg .
Khèi lîng bé d©y quÊn thø cÊp:
π .1,12 -4
W2= 1,1.112. 10 .8,9
4
W2= 0,1042 kg ≈ 0,11 kg .
Tæng khèi lîng bé d©y quÊn:
W= W1 + W2 = 0,1 + 0,11 = 0,21 kg.
 Tãm t¾t kÕt qu¶ nh sau:
• KÝch thíc m¹ch tõ:
24mm




45mm




I2 =5A
12mm 36mm




U2 =15V
U1 =110V
S2 =75VA




H× 4.14: KÝch th­íc m¹ch tõ
nh


• Sè liÖu:
Ag = 10,8 cm2; At = 10,26 cm2
A = 24 mm; b = 45 mm;
Bm = 1,2T; nv = 3,66vßng/v«n; N1 = 402 vßng.
d1/d1c® = 0,45mm/0,5mm; N2 = 60 vßng Wth = 1,2kg
d2/d2c® = 1,1mm/1,15mm; W2 = 0,11kg W1 = 0,1kg
HÖ sè lÊp ®Çy: Ll® = 0,33 (tÝnh theo thiÕt diÖn cho¸n chç)
Ll® = 0,68 (tÝnh theo bÒ dµy cho¸n chç)
BÒ dµy c¸ch ®iÖn gi÷a c¸c líp s¬ cÊp vµ thø cÊp:
ec®1 = ec®2 = 0,1 mm
BÒ dµy c¸ch ®iÖn khu«n: ec = 1 mm
BÒ dµy c¸ch ®iÖn gi÷a s¬ cÊp vµ thø cÊp: ec®3 = 0,25 mm

4.2.2. Ph¬ng ph¸p tÝnh to¸n m¸y biÕn ¸p tù ngÉu:
a. Tr×nh tù tÝnh to¸n m¸y biÕn ¸p tù ngÉu:
§èi víi MBA tù ngÉu 1 ngá vµo vµ 1 ngá ra th× 2 ngá nµy cã thÓ ho¸n ®æi cho nhau khi
sö dông, do ®ã khi tÝnh to¸n ph¶i ®¶m b¶o c¶ 2 trêng hîp.
A
• Gäi SBA lµ dung lîng cña biÕn ¸p trong c¶ 2 trêng hîp.
0
• C¨n cø vµo U1, U2 ®· cã suy ra I1, I2. Sau ®ã c¨n cø vµo s¬ ®å sÏ tÝnh ra ® îc
I
dßng ®iÖn ch¹y trong ®o¹n d©y chung I1 .
C

B
• TiÕp theo sö dông c¸c biÓu thøc ë phÇn 4.2.1 ®Ó t×m c¸c th«ng sè cßn l¹i.
220 110
ThÝ dô:
X¸c ®Þnh c¸c th«ng sè cña MBA tù ngÉu 110V / 220 V; 110 550VA.
S=
I2
IC
220
C

H× 4.15: M¸y biÕn ¸p tù
nh
ngÉu 220V/110V
Gi¶i:
 Gäi I®m lµ dßng ®iÖn øng víi ®iÖn ¸p thÊp cña m¸y.
• Khi ngá ra lµ 110V

S BA 550
=
I2 = = 5A = I®m
U 2 110



Chän hiÖu suÊt η = 90% th× I1 ®îc tÝnh
-
S BA 550
=
I1 = = 2,8A = 0,56 I®m
η.U 1 0,9.220

TÝnh dßng ®iÖn trong ®o¹n d©y chung
-

IBC = IC = I2 ÷ I1 = 5 ÷ 2,8 = 2,2 A = 0,44 I®m

• Khi ngá ra lµ 220V:

S BA 550
=
I2 = = 2,5A = 0,5 I®m
U 2 220


Chän hiÖu suÊt η = 90% th× I1 ®îc tÝnh
-

S BA 550
=
I1 = = 5,6A = 1,1 I®m
η.U 1 0,9.110


TÝnh dßng ®iÖn trong ®o¹n d©y chung:
-

IBC = IC = I1 - I2 = 5,6 - 2,5 = 3,1 A ≈ 0,6 I®m
Tãm l¹i ta cã :
-
IBC (§o¹n 110 ÷ 220) IAB (§o¹n 0 ÷ 110)
Ngá ra lµ 110V 0,56 I®m 0,44 I®m
Ngá ra lµ 220V 0,50 I®m 0,60 I®m
§Ó thuËn tiÖn trong thi c«ng mµ vÉn ®¶m b¶o c«ng suÊt cña MBA cã thÓ chän mét lo¹i
d©y theo dßng ®iÖn 0,6 I®m = 3A.

b. Qui tr×nh quÊn d©y Adaptuer vµ Survoltuer:
♦ S¬ ®å nguyªn lý: 0
3
0
4,5
+
∼ 11 6
11 0 +
7,5
0 C_
220 220 9
12


H×nh 4.16: S ¬ ®å ng uyªn lý Adaptue r
220

160

11
G1
0
80
S
NGUåN VµO 9
8

7
6
G2 22
5
0
C
4 A Ra t¶i
0
3
11
2 0
1
0
V
♦ TÝnh to¸n theo s¬ ®å
Dùa vµo s¬ ®å nguyªn lý, tÝnh to¸n c¸c th«ng sè cña adaptuer hoÆc survoltuer theo
tr×nh tù bµi to¸n ngîc. H×nh 4.17: S ¬ ®å ng uyªn lý S urvo ltue r
a. §èi víi adaptuer: PhÝa thø cÊp cã nhiÒu ngá ra. CÇn chó ý gi¸ trÞ ®iÖn ¸p cña tõng
ngá ®Ó tÝnh sè vßng quÊn cho chÝnh x¸c.
b. §èi víi survoltuer: C¸c ®Çu d©y ë gallett G2 sÏ ®iÒu chØnh ®îc ®iÖn ¸p ra trong
kho¶ng 50V. Do ®ã cã thÓ chia ®Òu gi¸ trÞ ®iÖn ¸p trong tõng cÊp hoÆc th êng tÝnh theo tØ
lÖ sau: Tõ sè 1 ®Õn sè 7 mçi sè c¸ch nhau 5V; tõ sè 7 ®Õn sè 9 mçi sè c¸ch nhau 10V.
♦ Lµm khu«n
X¸c ®Þnh kÝch thíc khu«n quÊn; kü thuËt lµm khu«n; bäc c¸ch ®iÖn khu«n thùc hiÖn t-
¬ng tù hoµn toµn nh trêng hîp 4.2.1.
♦ QuÊn d©y
- Bíc 1: ChuÈn bÞ c¸c vËt t, thiÕt bÞ cÇn thiÕt (bµn quÊn, d©y ®iÖn tõ, gen c¸ch
®iÖn, kÐo, d©y ®ai... ).
- Bíc 2: G¸ khu«n vµ m¸ èp lªn bµn quÊn vµ xiÕt chÆt èc ®Þnh vÞ khu«n.
- Bíc 3: Quay thö vµ chØnh bé ®Õm vÒ 0.
- Bíc 4: TiÕn hµnh quÊn d©y.
• Chän mét mÆt a trªn khu«n quÊn ®Ó ®Æt ®Çu d©y ra ®Çu tiªn.
• Khãa chÆt vßng d©y ®Çu tiªn.
• Xá èng gen 1mm vµo ®Çu d©y ra.
• TiÕn hµnh quÊn d©y r¶i theo tõng líp.
• Lãt c¸ch líp (sau khi quÊn xong mçi líp).
• Cßn kho¶n 5 ®Õn 10 vßng cuèi cïng th× ®Æt vµo 1 ®o¹n d©y ®ai ®Ó chuÈn
bÞ khãa vßng d©y cuèi cïng.
• Khãa vßng d©y cuèi, xá gen vµo ®Çu d©y cuèi.
• Th¸o khu«n ra khái bµn quÊn, gi÷ cè ®Þnh cuén d©y.
• Th¸o cuén d©y ra khái khu«n quÊn, bäc thªm mét líp c¸ch ®iÖn bªn ngoµi.


 C¸c ®iÓm cÇn lu ý:
Hai ®Çu d©y ra ph¶i ®îc c¸ch ®iÖn b»ng gen vµ ph¶i bã trÝ ë mÆt a cña khu«n quÊn.
-
Ph¶i h¹n chÕ tèi ®a c¸c mèi d©y bÞ cèc khi vuèt söa d©y.
-
Chó ý kh«ng ®Ó mét vßng d©y nµo n»m ngoµi giÊy c¸ch ®iÖn.
-
- Tríc khi quÊn ph¶i quan s¸t vÞ trÝ c¸c gallett G1 vµ G2 trªn vá hép ®Ó chän híng ra c¸c
®Çu d©y phï hîp.
- C¸c mèi nèi, nÕu cã th× còng ph¶i ®a ra ®Ó sö lý hµn nèi bªn ngoµi.
- C¸c ®Çu d©y ra ph¶i ®ñ dµi ®Ó ®a tõ vÞ trÝ lâi thÐp ®Õn c¸c gallett mµ kh«ng ph¶i nèi
d©y.
- C¸c ®Çu d©y ra ph¶i cã gen c¸ch ®iÖn, ®Æc biÖt lµ phÇn n»m trong khu«n quÊn. Nªn
s¾p xÕp ®óng thø tù ®Ó thuËn tiÖn trong viÖc l¾p r¸p.
- Khi quÊn xong ph¶i bäc c¸ch ®iÖn bªn ngoµi b»ng giÊy c¸ch ®iÖn dµy tõ 1 ®Õn 2 líp.
Sau ®ã quÊn cuén c¶m øng bªn ngoµi ®Ó thuËn tiÖn cho viÖc chØnh ®ång hå.
- §èi víi adaptuer do ë cuén s¬ cÊp dïng d©y rÊt nhá nªn kh«ng cÇn quÊn xÕp líp, nh ng
còng ph¶i r¶i cho t¬ng ®èi ®Òu bÒ mÆt. ë cuén thø cÊp th× quÊn t¬ng tù nh survoltuer.
♦ L¾p r¸p
- Th¸o khu«n quÊn ra khái cuén d©y. Xö lý c¸c mèi nèi, c¸ch ®iÖn cÈn thËn; sau ®ã
kiÓm tra l¹i c¸c líp bäc c¸ch ®iÖn.
- Lång xen kÎ c¸c l¸ thÐp vµo lßng cuén d©y.
- C¹o s¹ch c¸c ®Çu d©y ra, ®a vµo nguån cho m¸y vËn hµnh thö ®o kiÓm l¹i c¸c cÊp
®iÖn ¸p ë ngá ra.
- Hµn nèi c¸c ®Çu d©y vµo ®óng s¬ ®å. KiÓm tra l¹i sù thay ®æi ®iÖn ¸p ngá ra khi
®iÒu chØnh gallett G2 .
Chó ý: Khi l¾p r¸p ph¶i ®¶m b¶o ®é c¸ch ®iÖn tuyÖt ®èi gi÷a c¸c phÇn m¹ch ®iÖn vµ vá
hép.
♦ C©n chØnh:
 §èi víi survoltuer
ChØnh ®ång hå:
§Æt G1 ë vÞ trÝ 220V; G2 ë vÞ trÝ sè 1 cÊp nguån 220V cho m¸y.
-
§o kiÓm gi¸ trÞ thùc tÕ cña nguån cung cÊp.
-
ChØnh cho ®ång hå chØ ®óng gi¸ trÞ ®iÖn ¸p nguån b»ng c¸ch thªm hoÆc bít sè
-
vßng quÊn cña cuén c¶m øng (NÕu ®ång hå chØ cao h¬n th× gi¶m bít sè vßng quÊn cña
cuén c¶m øng vµ ngîc l¹i).
ChØnh chu«ng:
§Æt G1 ë vÞ trÝ 220V; ®iÒu chØnh t¨ng G2 sao cho ®ång hå chØ 240V.
-
ChÊm ®Çu d©y C trong m¹ch chu«ng ®iÖn vµo c¸c ®Çu tõ sè 9 vÒ sè 1 sÏ cã
-
nhøng vÞ trÝ chu«ng reo.
Gi÷ nguyªn ®Çu d©y C t¹i vÞ trÝ chu«ng reo. H¹ G2 tõ 1 ®Õn 2 sè: nÕu chu«ng
-
kh«ng cßn reo, th× hµn ®Çu d©y C vµo ®iÓm ®ã.
Cßn nÕu khi ®· h¹ G2 nh trªn mµ chu«ng vÉn cßn reo th× ph¶i t×m ®iÓm kh¸c cã
-
®iÖn ¸p thÊp h¬n (dêi vÒ híng cã sè cao h¬n trªn gallett G2).
 §èi víi Adaptuer:
KiÓm tra c¸ch l¾p c¸c diode trong cÇu chØnh lu.
-
Chó ý cùc tÝnh cña tô läc.
-
KiÓm tra cùc tÝnh ®iÖn ¸p ra, ghi ký hiÖu cÈn thËn.
-
CÇn ghi ký hiÖu râ rµng trªn c«ng t¾c chuyÓn ®æi 110V/220V.
-
4.2.3. Ph¬ng ph¸p tÝnh to¸n m¸y biÕn ¸p dïng cho bé n¹p ¾c quy:
a. TÝnh dßng ®iÖn vµ ®iÖn ¸p cÇn n¹p cho ¾c qui
• Dßng ®iÖn n¹p:

Q
(4.61)
In¹p =
t


Trong ®ã:
Q: Dung lîng cña ¾c quy [Ah].
t: Thêi gian n¹p (7 ÷ 10)h.
• §iÖn ¸p n¹p:

Un¹p = ( 1,15 ÷ 1,25 )Ub×nh (4.62)

b. Chän m¹ch chØnh lu, tõ ®ã tÝnh ra dßng ®iÖn vµ ®iÖn ¸p thø cÊp MBA t ¬ng
øng:
• Sö dông chØnh lu cÇu (4 diode):

I2 = 1,11 In¹p; U2 = 1,11 Un¹p (4.63)

• Dïng m¹ch chØnh lu sao 1 pha (biÕn thÕ ®èi xøng _ 2 diode):

I2 = 0,785 In¹p; U2 = 1,11 Un¹p (4.64)



c. TiÕp tôc tÝnh to¸n c¸c th«ng sè cßn l¹i cña MBA t¬ng tù hoµn toµn MBA c¸ch ly.
d. Trêng hîp MBA n¹p cho nhiÒu b×nh ¾c quy ®ång thêi th× tr íc tiªn ph¶i chän ph-
¬ng ¸n n¹p råi sau ®ã míi tÝnh c¸c bíc tõ 1 ®Õn 3.
• Trêng hîp n¹p song song: In¹p t¨ng lªn; Un¹p kh«ng ®æi.
• Trêng hîp n¹p nèi tiÕp: In¹p kh«ng ®æi; Un¹p t¨ng lªn.


VÝ dô: X¸c ®Þnh c¸c th«ng sè cña MBA dïng cho bé n¹p ¾c qui. BiÕt r»ng phô t¶i lµ
mét b×nh ¾c qui cã dung lîng 45Ah; Ub×nh = 12V.
Gi¶i:
• Dßng ®iÖn n¹p vµ ®iÖn ¸p n¹p cho ¾c qui:
Q 45
In¹p = = = 4,5A (chän t = 10h)
t 10
Un¹p = (1,15 – 1,25) Ub×nh = 1,15.12 = 13,8 V; chän Un¹p = 15V.
• Chän m¹ch chØnh lu cÇu:
I2 = 1,11 In¹p = 1,11. 4,5 = 4,995A ≈ 5A;
U2 = 1,11 Un¹p = 1,11. 15 = 16,65V ≈ 17V;
VËy dung lîng biÕn ¸p trong trêng hîp nµy lµ SBA = U2. I2 = 17. 5 = 85VA.
• Cßn nÕu chän m¹ch chØnh lu sao 1 pha th×:
I2 =0,785 In¹p = 0,785. 4,5 = 3,5A;
U2 = 1,11 Un¹p = 1,11. 15 = 16,65V ≈ 17V;
VËy dung lîng biÕn ¸p trong trêng hîp nµy lµ SBA = 2U2.I2 = 2.17. 3,5 = 119VA.
 Giíi thiÖu mét sè s¬ ®å n¹p ®iÖn cho ¾c quy:

+12




1 2 V - DC
6 V - DC
+6
110 220 +
0

-6
2CD
1CD
- 12 _


H×nh 4.18: M¹c h n¹p ac quy 6V/12V _ DC; Ng á vµo c huyÓn ®æ i 110V/220V




∼ 6
2 20V +
G2
G1 12
DC
24
_


H×nh 4.19: M¹c h n¹p ac quy 6V/ 12V/ 24V _ DC;
Ng á vµo 220V ®iÒu c hØnh ®-îc

4.2.4. Kü thuËt quÊn d©y m¸y biÕn ¸p:
a. Lµm khu«n c¸ch ®iÖn: hk =h - ∆ h
Khu«n c¸ch ®iÖn nh»m môc ®Ých c¸ch ®iÖn gi÷a cuén d©y vµ m¹ch tõ, cßn lµm s ên
cøng nh giÊy c¸ch ®iÖn presspahn, phÝp (fibre) hoÆc b»ng chÊt dÎo chÞu nhiÖt.
Cã 2 d¹ng khu«n:
h =h - ∆ h
-Khu«n kh«ng v¸ch chËn ®îc sö dông ®èi víi m¸y biÕn ¸p lín (h×nh 4.20a)
k



-Khu«n cã v¸ch chËn thêng sö dông ë c¸c m¸y biÕn ¸p nhá (h×nh 4.20b)



ak

ak




bk =b +∆ b ck= c - ∆ c bk =b +∆ b


a). b).

H× 4.20: KÝch th­íc khu«n
nh
Chó ý:
KÝch thíc cña khu«n so víi kÝch thíc cña lâi nh sau:
C¸c hÖ sè dù trï ∆ b, ∆ c vµ ∆ h ®îc chän sao cho kh«ng hÑp qu¸ hoÆc réng qu¸, ®Ó sau
nµy khi l¾p vµo m¹ch tõ kh«ng bÞ cÊn dÔ g©y sù ch¹m masse. Cô thÓ:
- ak = alâi ®Ó c¸c l¸ thÐp Ðp chÆt vµo nhau.
- ck < clâi kho¶ng 0,5mm ®Ó l¾p khu«n dÔ lät vµo cöa sæ.
- hk < hlâi kho¶ng 1mm ®Ó khe hë m¹ch tõ gi÷a I víi ch÷ E s¸t khÝt nhau
- bk > blâi kho¶ng 1mm ®Ó dÔ l¾p ch÷ E vµo khu«n.
- Gãc tiÕp gi¸p gi÷a ak, vµ bk theo chiÒu cao cña hk ph¶i vu«ng thµnh, s¾c c¹nh kh«ng
uèn lîn ®Ó khi l¾p l¸ thÐp th× mÆt trong cña ak s¸t khÝt víi mÆt l¸ thÐp .
NÕu cã vËt liÖu b»ng b×a mica, bakªlÝt hoÆc c¸c t«ng chÞu nhiÖt cøng, bÒ dµy 0,5mm
lµm khu«n quÊn d©y rÊt tèt.

Sau khi lÊy mÉu khu«n cuén d©y, thùc hiÖn khu«n nßng cho khÝt khao víi khu«n c¸ch
®iÖn. Môc ®Ých lµ ®Ó khi l¾p khu«n vµo trôc m¸y quÊn d©y lµm sao cho t©m cña khu«n trïng
víi t©m trôc m¸y.
Khu«n nßng lµm b»ng gç cã kÝch thíc nh h×nh 4.21, gi÷a mÆt ph¼ng akxbk khoan mét
lç cã ®êng kÝnh b»ng ®êng kÝnh trôc m¸y quay suèt däc chiÒu dµi hk.
§ång thêi, gia c«ng thªm 2 tÊm chÆn (m¸ èp) (h×nh 4.22) b»ng gç, vu«ng, kÝch thíc
15x15cm (tèt nhÊt lµ gç v¸n Ðp), cã bÒ dµy kho¶ng (3 ÷ 5)mm ®Ó Ðp chÆt 2 ®Çu khu«n trªn
trôc khi quay m¸y quÊn d©y. bk




ak




hk




H× 4.21: khu«n nßng
nh H× 4.22: tÊm chÆn (m¸ èp)
nh
b. Kü thuËt quÊn d©y:
-Tríc khi quÊn d©y ph¶i vÏ s¬ ®å bè trÝ c¸c d©y ra ë vÞ trÝ thùc tÕ ®Ó sau nµy khi nèi
m¹ch kh«ng bÞ víng vµ dÔ ph©n biÖt (H×nh 4.23a).
-Tríc khi quÊn d©y cè ®Þnh ®Çu d©y khëi ®Çu nh h×nh vÏ (H×nh 4.24a). Trong lóc
quÊn d©y cè g¾ng quÊn d©y cho th¼ng vµ song hµng víi nhau. Cø hÕt mçi líp d©y ph¶i lãt
giÊy c¸ch ®iÖn. §èi víi d©y qu¸ bÐ (d < 0,15) cã thÕ quÊn suèt lu«n kh«ng cÇn lãt giÊy c¸ch
®iÖn gi÷a c¸c líp. ChØ lãt c¸ch ®iÖn kü gi÷a cuén s¬ cÊp vµ thø cÊp mµ th«i.
-Khi quÊn nöa chõng muèn ®a d©y ra ngoµi thùc hiÖn nh h×nh (H×nh 4.24b). D©y ®a
ra ngoµi nµy ph¶i ®îc c¸ch ®iÖn b»ng èng gaine c¸ch ®iÖn. ViÖc nèi d©y gi÷a chõng còng ph¶i
®a mèi nèi ra ngoµi cuén d©y (H×nh 4.24c).
-§èi víi lo¹i khu«n kh«ng cã v¸ch chËn d©y, ®Ó gi÷ c¸c líp d©y kh«ng bÞ chµi ra ngoµi
khu«n, dïng b¨ng v¶i hoÆc giÊy chËn d©y l¹i ë c¶ 2 phÝa ®Çu cuén d©y (H×nh 4.24d).
-Khi s¾p hoµn tÊt viÖc quÊn ®ñ sè vßng d©y, ph¶i ®Æt dai v¶i hoÆc giÊy (H3-3c) sau
®Êy quÊn d©y ®Ì chång lªn b¨ng v¶i, giÊy ®ã, ®Ó cuèi cïng lßn d©y qua vµ rót chÆt b¨ng v¶i
gi÷a cho ch¾c.
H×nh 4.23a: c¸ch bè trÝ c¸c d©y ra ë vÞ trÝ thùc H×nh 4.23b: c¸ch nèi c¸c mèi nèi d©y





H× 4.23c: C¸ch uèn c¸c d© ra thùc tÕ
nh y H× 4.23d: C¸ch uèn c¸c d© ra thùc tÕ
nh y
(d¹ng khoen kÝn) (d¹ng khoen hë)




H× 4.24a: C¸ch cè ®
nh Þnh ® d© khëi ® u
Çu y © H× 4.24b: C¸ch ra ® d© gi÷ cuén d©
nh Çu y a y




H× 4.24d: C¸ch gi÷c¸c líp d©
nh y
H× 4.24c: C¸ch cè ®
nh Þnh ® d© cuèi cuén d©
Çu y y
c. C¸ch r¸p l¹i l¸ s¾t cña m¹ch tõ:
-Tuú theo d¹ng l¸ s¾t ghÐp thµnh m¹ch tõ lµ d¹ng EI hoÆc c¸c thanh ch÷ I mµ ghÐp theo
trËt tù cã tÝnh tríc.
• C¸ch ghÐp m¹ch tõ víi l¸ s¾t EI:
L¾p tõng l¸ s¾t E suèt däc chiÒu (b) cña khu«n, trë ®Çu ®èi diÖn nhau. C¸c l¸ s¾t cuèi
cïng thêng rÊt khã l¾p ph¶i dïng bóa s¾t lãt mét miÕng gç ®ãng dÇn dÇn, nhÑ nhµng cho l¸
s¾t Ðp chÆt vµo lâi khu«n.
Sau khi l¾p chÆt c¸c l¸ s¾t ch÷ “E”, v× c¸c ch÷ “E” trë ®Çu nªn gi÷a 2 g«ng tõ ch÷ “E” cã
mét khe hë ®Ó l¾p ch÷ “I”. C¸c l¸ s¾t ch÷ “I” còng l¾p dÇn vµo c¸c khe hë ®ã ë c¶ 2 phÝa cña
khu«n
Chó ý:
C¸c l¸ s¾t cµng Ðp chÆt, khi vËn hµnh MBA khái rung vµ kh«ng ph¸t tiÕng “ï”.
NÕu c¸c l¸ s¾t láng ngoµi tiÕng kªu vµ rung, MBA cßn bÞ nãng lªn do tõ trë lín.




H× 4.25: C¸ch ghÐp m¹ch tõ víi l¸ s¾t EI
nh



• C¸ch ghÐp m¹ch tõ víi l¸ s¾t ch÷ I:




H× 4.26: C¸ch ghÐp m¹ch tõ víi l¸ s¾t ch÷I
nh
d. Hµn 2 ®Çu d©y vµo-ra:
C¸c ®Çu d©y vµo ra cña hai cuén d©y ph¶i n»m cïng mét phÝa cña tai khu«n.
Víi nh÷ng MBA dïng cì d©y ®êng kÝnh rÊt nhá, ë c¸c ®Çu d©y vµo ra ngêi ta khoan hai
lç s¸t nhau ë tai khu«n ®Ó quÊn vµi vßng d©y cña c¸c ®Çu ra ®Ò phßng d©y qu¸ nhá rÊt dÔ
®øt.
NhiÒu khi ë c¸c ®Çu ra cña c¸c lo¹i d©y qu¸ nhá, ng êi ta g¾n mét miÕng t«n s¾t hoÆc
t«n ®ång råi hµn c¸c ®Çu d©y ra cña cuén d©y vµ c¸c ®Çu d©y nguån vµ t¶i. D©y nguån vµ t¶i
sö dông lo¹i d©y sîi ®¬n, mÒm. Tïy theo c«ng suÊt MBA mµ chän d©y nguån, t¶i cã tiÕt diÖn
phï hîp.
e. Thö nghiÖm:
Sö dông «m kÕ kiÓm tra c¸ch ®iÖn gi÷a 2 cuén d©y, gi÷a cuén d©y víi lâi s¾t. NÕu 2
cuén d©y ch¹m nhau hoÆc ch¹m lâi s¾t ph¶i th¸o toµn bé råi quÊn d©y l¹i.
§Êu ®iÖn nguån kiÓm tra ®iÖn ¸p U2 cã ®óng thiÕt kÕ kh«ng.
f. SÊy s¬ bé:
Thêng trong ®iÒu kiÖn m«i trêng Èm thÊp, líp ªmay vµ b×a c¸ch ®iÖn rÊt dÔ hót Èm nªn
ph¶i sÊy s¬ bé cho kh« h¬i Èm.
g. TÈm s¬n c¸ch ®iÖn:
Thêng c¸c MBA lµm viÖc trong ®iÒu kiÖn m«i trêng Èm thÊp ph¶i tÈm s¬n c¸ch ®iÖn.
Sau khi sÊy s¬ bé ph¶i tÈm s¬n c¸ch ®iÖn b»ng c¸ch:
- Nhóng toµn bé MBA vµo s¬n c¸ch ®iÖn ®Õn lóc kh«ng thÊy bät khÝ næi lªn n÷a míi
lÊy MBA ra.
- §æ s¬n c¸ch ®iÖn tõ tõ vµo c¸c cuén d©y.
h. SÊy l¹i vµ xuÊt xëng:
Sau khi tÈm s¬n ph¶i sÊy l¹i cho kh« s¬n, kiÓm tra c¸ch ®iÖn, U2 mét lÇn n÷a råi cho
xuÊt xëng.
4.2.5. C¸c pan th«ng thêng trong m¸y biÕn ¸p:
• Pan ch¹m masse:
- Trêng hîp nµy g©y hiÖn tîng ®iÖn giËt, nÕu kÌm sù næ cÇu ch×, bèc khãi nhÑ th× do
sù ch¹m masse ®· lµm chËp m¹ch cuén d©y.
-Cã thÓ do bÞ ch¹m gi÷a c¸c cäc nèi víi vá s¾t hoÆc cã sù cè nèi t¾t gi÷a c¸c cäc nèi ë
c¸c d¶o diÖn. Dïng ®Ìn thö hoÆc «m kÕ kiÓm tra c¸c ®iÓm cÇn l u ý ®Ó x¸c ®Þnh n¬i bÞ
ch¹m, chËp m¹ch... sau ®ã söa ch÷a l¹i cho hÕt bÞ ch¹m masse.
-NÕu m¸y biÕn ¸p vÉn vËn hµnh b×nh thêng, th× n¬i bÞ ch¹m chØ cã 1 chç, cã thÓ ®-
êng d©y ra cäc nèi bÞ trãc líp c¸ch ®iÖn ch¹m vµo vá bäc m¸y biÕn ¸p hoÆc cäc nèi bÞ láng
lÎo ch¹m bá bäc hoÆc ch¹m masse ë líp d©y tiÕp cËn víi m¹ch tõ. Trêng hîp sau cïng nµy, nÕu
quan s¸t kh«ng thÊy ®îc chç ch¹m masse.
-NÕu m¸y biÕn ¸p vÉn vËn hµnh b×nh thêng mµ g©y sù giËt nhÑ. Tr êng hîp nµy m¸y
biÕn ¸p kh«ng bÞ ch¹m masse mµ do m¸y biÕn ¸p bÞ Èm, ®iÖn trë c¸c h ®iÖn bÞ suy gi¶m
(nÕu dïng bót thö ®iÖn thÊy c¸ch ®iÖn b»ng Mª-g«m kÕ sao cho trªn 1 M Ω lµ tèt. NÕu khong
®¹t, líp c¸ch ®iÖn bÞ l·o ho¸ cÇn ph¶i quÊn l¹i toµn bé.
• M¸y biÕn ¸p ®ang vËn hµnh bÞ næ cÇu ch×:
-NÕu m¸y biÕn ¸p bÞ ph¸t nhiÖt th¸i qu¸, cã thÓ lµ do m¹ch tiªu thô qu¸ lín. Thay l¹i d©y
ch× ®óng cë vµ cho m¸y biÕn ¸p vËn hµnh kh«ng t¶i, nÕu vÉn b×nh th êng chøng tá lóc tríc
m¸y biÕn ¸p lµm viÖc qu¸ t¶i.
-NÕu m¸y biÕn ¸p vËn hµnh kh«ng t¶i mµ cÇu ch× vÉn nç th× ch¾c ch¾n m¸y biÕn ¸p
chËp vßng trong cuén d©y, ph¶i quÊn d©y l¹i.
-§èi víi m¸y biÕn ¸p cã c«ng suÊt nhá th× sù chËp vßng khã lµm cÇu ch× næ ngay nhng
cã sù ph¸t nhiÖt rÊt nhanh.
-§èi víi m¸y biÕn ¸p n¹p ¾c quy, chØnh lu toµn kú, lu ý diode bÞ háng nèi t¾t. HoÆc
m¾c nhÇm 2 cäc (+) vµ cäc (-) vµo b×nh ¾c quy (H×nh 4.27)
-NÕu m¸y biÕn ¸p bÞ ph¸t nhiÖt th¸i qu¸, cã thÓ lµ do m¹ch tiªu thô




H× 4.27: C¸c sù cè ® víi m¸y biÕn ¸p n¹p ¾c quy
nh èi


• M¸y biÕn ¸p vËn hµnh bÞ rung lªn, kÌm sù ph¸t nhiÖt:
-Do dßng ®iÖn tiªu thô qu¸ lín, qu¸ c«ng suÊt cña m¸y nªn m¸y biÕn ¸p rung lªn ph¸t tiÕng
rÌ, ®Ó l©u ph¸t nhiÖt nhanh, chãng ch¸y m¸y biÕn ¸p. §Ó kh¾c phôc cÇn gi¶m bít t¶i.
-Do m¾c kh«ng ®óng víi ®iÖn ¸p nguån, nhÇm vµo nguån cã ®iÖn ¸p cao.
-Do m¹ch tõ ghÐp kh«ng chÆt. Ph¶i siÕt chÆt l¹i c¸c bulong Ðp gi÷a c¸c l¸ s¾t cña m¹ch
tõ vµ tÈm verni vµo cuén d©y vµ vµo c¸c khe hë ®Ó chÌn cøng c¸c l¸ s¾t l¹i, dÝnh chÆt h¬n.
-Do b¶n chÊt l¸ s¾t cña m¹ch tõ kÐm phÈm chÊt, qu¸ rØ sÐt hoÆc quÊn thiÕu vßng
d©y.


• M¸y biÕn ¸p kh«ng vËn hµnh:
-NÕu ®Ìn b¸o kh«ng s¸ng hoÆc kh«ng c¶m thÊy m¸y biÕn ¸p rung nhÌ nhÑ do cã dßng
®iÖn vµo, th× lu ý ®êng d©y vµo bÞ hë m¹ch, cäc nèi d©y vµo kh«ng tiÕp ®iÖn, hoÆc tiÕp
xóc xÊu ë ®¶o ®iÖn.
-NÕu ®Ìn b¸o s¸ng, v«n kÕ ho¹t ®éng mµ ®iÖn ¸p lÊy ra kh«ng cã, ph¶i xem l¹i cäc nèi
d©y ra bÞ tiÕp ®iÖn xÊu, ®øt d©y ra... Dïng v«n kÕ hoÆc bót thö ®iÖn dß t×m ®Ó x¸c ®Þnh
chç pan ®Ó kh¾c phôc.
-NÕu bÞ hë m¹ch ë bªn trong cuén d©y, cã thÓ do mèi nèi d©y cÈu th¶, kh«ng hµn ch×
nªn tiÕp ®iÖn xÊu sau mét thêi gian sö dông, hoÆc d©y quÊn bÞ g¶y ®øt... Tr êng hîp nµy
ph¶i th¸o ra quÊn l¹i.
-§èi víi n¹p ¾c quy, cã thÓ diode chØnh lu bÞ háng ®øt m¹ch. Trêng hîp nµy dÔ ph¸t
hiÖn khi dïng v«n kÕ ®o cã ®iÖn ¸p xoay chiÒu U2, nhng kh«ng cã ®iÖn ¸p ra UDC chØ cÇn
thay míi diode mµ th«i.


• M¸y biÕn ¸p lóc vËn hµnh, lóc kh«ng:
-Nh×n chung do nguån ®iÖn cung cÊp vµo m¸y biÕn ¸p lóc cã, lóc kh«ng hoÆc ®iÖn ¸p
ra bÞ ®øt qu¶ng, chÝnh lµ do tiÕp xóc xÊu. Nªn kiÓm tra l¹i tõ nguån ®iÖn cung cÊp ®Õn m¸y
biÕn ¸p vµ tõ m¸y biÕn ¸p ®Õn m¹ch tiªu thô. Lu ý n¬i cÇu dao chÝnh, xiÕt l¹i c¸c èc vÝt xiÕt
d©y ch× cho chÆt, c¹o s¹ch n¬i tiÕp ®iÖn hÕt ten ®ång t¹i cÇu dao chÝnh, c¸c cäc nèi ë m¸y
biÕn ¸p...


• Mét sè pan trong m¸y biÕn ¸p gia dông:
Ngoµi sè pan nªu trªn ®èi víi m¸y biÕn ¸p gia dông cß cã mét sè pan nh sau:
-Chu«ng b¸o sím nhng ®iÖn ¸p ra vÉn kh«ng cao do t¾c te ®iÒu khiÓn chu«ng bÞ háng,
nªn thay c¸i míi.
-Chu«ng kh«ng b¸o, mÆc dï ®iÖn ¸p ra qu¸ ®iÖn ¸p ®Þnh møc. Do t¾c te bÞ háng lµm
hë m¹ch chu«ng, cuén d©y chu«ng bÞ ch¸y.
-§Ìn b¸o kh«ng s¸ng nhng m¸y biÕn ¸p vÉn ho¹t ®éng b×nh thêng. Do bÞ ®øt bãng, m¹ch
®Ìn bÞ hë m¹ch.
-V«n kÕ chØ sai trÞ sè ®iÖn ¸p. HiÖu chØnh l¹i vµ ®èi chiÕu víi v«n kÕ chuÈn hoÆc
thay v«n kÕ míi.
-Kh«ng t¨ng ®îc ®iÖn ¸p ra ®Õn ®iÖn ¸p ®Þnh møc. Do ®iÖn ¸p nguån xuèng qu¸ thÊp
ngoµi kho¶ng cho phÐp cña m¸y biÕn ¸p hoÆc do qu¸ t¶i (m¸y biÕn ¸p rung rÇn lªn). Tr êng hîp
nµy do sù thiÕt kÕ m¸y biÕn ¸p, cuén s¬ cÊp quÊn d vßng nªn cã trë kh¸ng lín g©y sù sôt ¸p lín
bªn trong cuén d©y. V× thÕ kh«ng thÓ n©ng ®iÖn ¸p lªn ® îc, khi ®iÖn ¸p nguån bÞ suy gi¶m
th¸i qu¸.



• Mét sè pan trong m¸y biÕn ¸p n¹p ¾c quy:
Ngoµi sè pan nãi chung, cßn riªng ®èi víi m¸y biÕn ¸p x¹c ¾c quy cã c¸c trêng hîp sau:
M¸y biÕn ¸p ph¸t nhiÖt th¸i qu¸, næ cÇu ch× hoÆc c«ng t¾c b¶o vÖ
-
qu¸ t¶i (OVERLOAD) cña m¸y x¹c c¾t m¹ch. CÇn ph¶i xem l¹i b×nh ¾c quy cã bÞ ch¹m nèi t¾t
kh«ng. HoÆc diode chØnh lu toµn kú bÞ nèi ng¾n m¹ch.
M¸y biÕn ¸p míi vËn hµnh ®· ph¸t tiÕng rung rÌ vµ ph¸t nhiÖt. CÇn c¾t
-
m¹ch ngay, v× do nèi nhÇm c¸c cäc (+) vµ cäc (-) vµo b×nh ¾c quy, g©y ra dßng ®iÖn n¹p lín
trong m¸y biÕn ¸p. NÕu ®Ó l©u cã thÓ lµm háng diode, ch¸y m¸y biÕn ¸p (tr êng hîp kh«ng cã
c«ng t¾c b¶o vÖ qu¸ t¶i).
M¸y biÕn ¸p n¹p b×nh yÕu. Do ®iÖn ¸p x¹c b×nh thÊp h¬n ®iÖn ¸p
-
cña ¾c quy. Lu ý 1 diode bÞ háng ®øt (chØnh l u cÇu 4 diode), kh«ng x¹c b×nh ®îc (chØnh lu
b¸n kú).
Đề thi vào lớp 10 môn Toán |  Đáp án đề thi tốt nghiệp |  Đề thi Đại học |  Đề thi thử đại học môn Hóa |  Mẫu đơn xin việc |  Bài tiểu luận mẫu |  Ôn thi cao học 2014 |  Nghiên cứu khoa học |  Lập kế hoạch kinh doanh |  Bảng cân đối kế toán |  Đề thi chứng chỉ Tin học |  Tư tưởng Hồ Chí Minh |  Đề thi chứng chỉ Tiếng anh
Theo dõi chúng tôi
Đồng bộ tài khoản