Quy hoạch sử dụng đất đai ( Chương 4)

Chia sẻ: Nguyen Minh Phung | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:49

0
302
lượt xem
139
download

Quy hoạch sử dụng đất đai ( Chương 4)

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Quy hoạch sử dụng đất đai 10 bước tương đối hữu dụng. Mỗi bước đại diện cho một hoạt động chuyên biệt trong một hệ thống nhất và những thông tin của từng bước sẽ cung cấp tiếp cho các bước kế tạo thành một chuỗi thực hiện liên hoàn

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Quy hoạch sử dụng đất đai ( Chương 4)

  1. CH NG IV QUY HO CH S D NG T AI THEO H TH NG C A FAO (1993) I. T NG QUÁT Trong ch ng này s trình bày m i b c c a h th ng theo các ph n sau: - M c ÿích t i sao c n có c a m i b c - Các ho t ÿ ng chính trong m i b c - Nh ng thông tin ÿ c thu th p và ngu n th ng tin trong b c ÿó - Con ng i và trách nhi m c a các ch th trong ÿó. M i b c s ÿ c tóm l c l i theo d ng ki m tra b ng. Các ph n tóm l c và liên h ÿ n b c k ti p s cho th y s liên h th t ch c v i nhau gi a các b c. Tuy nhiên, tùy theo các ngu n s li u thu th p ÿ c và s thay ÿ i chính sách c a t ng th i k mà các b c này s ÿ c l p l i cho phù h p v ii ÿi u ki n và yêu c u m i. 1. Các b c th c hi n M i ÿ án quy ho ch s d ng ÿ t ÿai thì khác nhau. Nh ng m c tiêu và tình hình ÿ a ph ng các n i c ng r t là thay ÿ i. Tuy nhiên, trong quy ho ch s d ng ÿ t ÿai, 10 b c th c hi n t ng ÿ i h u d ng ÿã ÿ c xác ÿ nh ÿ h ng d n quy ho ch. M i b c ÿ i di n cho m t ho t ÿ ng chuyên bi t hay cho nh ng ho t ÿ ng trong m t h th ng và nh ng thông tin ÿ t ÿ c c a t ng b c s là ngu n cung liên ti p cho các b c k ti p t o thành m t chu i th c hi n liên hoàn. Nh ng b c bao g m: x B c 1: Thi t l p m c tiêu và các t li u có liên quan Trong tình tr ng hi n t i c th tìm ra nh ng nhu c u c a ng i dân và nhà n c; quy t ÿ nh trên vùng ÿ t quy ho ch, di n tích c n th c hi n; nh ng s th ng nh t nhau v m c tiêu chung và riêng c a quy ho ch; s p ÿ t các t li u liên quan trong quy ho ch. x B c 2: T ch c công vi c Quy t ÿ nh nh ng vi c c n làm; xác ÿ nh nh ng ho t ÿ ng c n th c hi n và ch n l c ra ÿ i quy ho ch; xây d ng b ng k ho ch và th i bi u các ho t ÿ ng và k t qu c n ÿ t ÿ c; b o ÿ m có s th o lu n chung ÿ các thành viên trong ÿ i tham gia phù h p v i kh n ng và chuyên môn c a mình ho c s ÿóng góp c a h trong quy ho ch. x B c 3: Phân tích v n ÿ Nghiên c u tình tr ng s d ng ÿ t ÿai hi n t i, bao g m vi c kh o sát ngoài ÿ ng; th o lu n và nói chuy n v i ng i s d ng ÿ t ÿai ÿ tìm ra nhu c u h ÿang c n và t m nhìn, quan ÿi m c a h , xác ÿ nh ra các v n ÿ và phân tích nguyên nhân; xác ÿ nh các khó kh n t n t i c n thay ÿ i. 78
  2. x B c 4: Xác ÿ nh các c h i cho s thay ÿ i Xác ÿ nh và ÿ xu t s b ra các ki u s d ng ÿ t ÿai mà có th ÿ t ÿ c m c tiêu ÿ ra trong quy ho ch; trình bày các ch n l c trong s d ng và th o lu n v n ÿ trong qu n chúng r ng r i. x B c 5: ánh gia thích nghi ÿ t ÿai Trong m i ki u s d ng ÿ t ÿai tri n v ng, c n xây d ng yêu c u s d ng ÿ t ÿai và ÿ i chi u yêu c u s d ng ÿ t ÿai này v i nh ng ÿ c tính c a ÿ t ÿai ÿ cho ra ÿ c kh n ng thích nghi ÿ t ÿai trong ÿi u ki n t nhiên cho các ki u s d ng có tri n v ng ÿó. x B c 6: ánh giá nh ng s ch n l a kh n ng: phân tích môi tr ng, kinh t và xã h i. Cho m i k t h p thích nghi gi a s d ng ÿ t ÿai và ÿ t ÿai, ÿánh giá nh h ng c a môi tr ng, kinh t và xã h i cho ng i s d ng ÿ t ÿai và cho c c ng ÿ ng trong vùng ÿó. Li t kê ra các k t qu thu n l i và không thu n l i c a các kh n ng ch n l a cho hành ÿ ng. x B c 7: L c ra nh ng ch n l a t t nh t. T ch c th o lu n trong toàn c ng ÿ ng xã h i m t cách công khai nh ng kh n ng ch n l a khác nhau và k t qu c a nó. D a trên c s c a các th o lu n này và các ÿánh giá c a ph n trên mà quy t ÿ nh nh ng thay ÿ i trong s d ng ÿ t ÿai và các công vi c c n làm trong th i gian t i. x B c 8: Chu n b quy ho ch s d ng ÿ t ÿai. Th c hi n phân chia hay ÿ ngh nh ng ki u s d ng ÿ t ÿai ÿã ÿ c ch n l c cho các vùng ÿ t ÿai ÿã ÿ c ch n ra; xây d ng k ho ch qu n lý ÿ t ÿai thích h p; xây d ng k ho ch làm th nào ÿ ch n l c ra các ki u s d ng ÿ t ÿai có c i thi n ÿ giúp cho thay ÿ i s d ng ÿ t ÿai theo chi u h ng t t ÿ có th ÿ a vào k ho ch th c hành quy ho ch; ÿ a ra nh ng h ng d n v chính sách; chu n b tài chánh; xây d ng b n th o các lu t c n thi t; chu n b các thành viên bao g m chính quy n, các ban ngành liên quan và ng i s d ng ÿ t ÿai. x B c 9: Th c hi n quy ho ch. Tr c ti p ÿ n ti n trình quy ho ch hay trong các ÿ án phát tri n riêng bi t là ÿ a quy ho ch vào th c hi n; nhóm quy ho ch ph i làm vi c liên k t v i các ngành th c hi n quy ho ch. x B c 10: Theo d i và xem xét ch nh s a quy ho ch. Theo dõi các ti n ÿ th c hi n và s phát tri n trong quy ho ch theo m c tiêu; c i biên hay xem xét s a ch a quy ho ch theo nh ng sai sót nh trong kinh nghi m. Trên c s 10 b c trình bày trên, ta có th gom l i thành các nhóm theo tính liên hoàn c a nó nh sau: - Nh n di n ra v n ÿ : b c1-3 - Xác ÿ nh nh ng gì là gi i pháp có kh n ng ch n l a hi n t i: b c4-6 - Quy t ÿ nh ra nh ng kh n ng ch n l a nào t t nh t và chu n b cho quy ho ch: b c 7 - 8 79
  3. - a quy ho ch vào hành ÿ ng, xem quy ho ch ti n tri n th nào và rút t a kinh nghi m: b c 9 - 10. T t c m i b c theo th t trên s ÿ c phân tích và h ng d n chi ti t trong ch ng sau v các b c th c hi n quy ho ch. 2. C n thi t cho uy n chuy n Trong các b c và nh ng ph ng th c chi ti t ÿ c mô t trong m i b c c n ph i th c hi n m t cách nghiêm ng t. Tuy nhiên, có nh ng tr ng h p trong các ÿ án quy ho ch s d ng ÿ t ÿai khác nhau thì có tính bi n ÿ ng khác nhau r t nhi u nên các b c ÿ c trình bày trên c ng ph i uy n chuy n thích h p cho t ng tr ng h p khác nhau ÿ ÿ t ÿ c tính t t nh t phù h p v i ÿi u ki n ÿ a ph ng. C n nh t ph i hi u m c ÿích c a m i b c hay ph ng th c chi ti t ÿ có th quy t ÿ nh th c hi n theo s c n thi t trong ph ng th c ÿó hay có th c i biên l i ho c xem có b sót nh ng tình hu ng chuyên bi t quan tr ng nào không. Qua các b c ÿ c trình bày trên và nh ng mô t liên h ÿ n vi c chu n b cho quy ho ch s d ng ÿ t ÿai là nh ng yêu c u c n thi t c n ph i có cho quy ho ch nên ÿây là công vi c không ph i quá c ng nh c theo t ng b c m t trong ph ng th c c a nó. Hai ph ng pháp khác cho quy ho ch là: quy ho ch kh n c p và quy ho ch ph thêm. 2.1 Quy ho ch kh n c p Nh ng nhà quy ho ch s d ng ÿ t ÿai ch ÿ c m i ÿ n khi s vi c n i ÿó ÿã x y ra và ÿã ÿ c nh n th y, thí d nh tình tr ng ÿ t b xoáy mòn tr m tr ng hay gây ra s m n hóa do phát tri n các h th ng t i quá nhi u th ng l u. Nh ng s ch n ÿoán t c thì này ph i ÿ c th c hi n d a trên c s c a vi c ÿi quan sát ngoài th c t và các thông tin c n thi t c n ph i thu th p ngay. Nh ng ÿ ngh cho các hành ÿ ng s a ch a là r t c n thi t trong lúc này, do ÿó ti n trình quy ho ch s b t ÿ u t b c 3, là phân tích v n ÿ , và k t thúc m t cách c th theo t ng b c t 4 ÿ n 10. Không có m t ph ng th c c th nào ch rõ trong các tình hu ng nh th này mà th ng là do kinh nghi m xác ÿ nh ra các công vi c c n thi t c a ÿ i quy ho ch và nh ng ph n chuyên môn v ngu n tài nguyên ÿ t ÿai, khoa h c xã h i, c ng nh v chi u h ng hành chánh và lu t pháp liên quan ÿ n s d ng ÿ t ÿai. 2.2 Quy ho ch ph thêm Do quy ho ch không c n thi t ph i ti n hành theo ph ng th c riêng bi t và th i gian c ng nh c, nên trong quy ho ch có th th c hi n ph thêm b ng cách ÿ a ra m t s thay ÿ i nh trong s d ng ÿ t ÿai c a ÿ a ph ng. Ti n l i là kh c ph c ÿ c nh ng sai l m nh n ra s m tr c khi quá tr m tr ng, nh quy ho ch cho vùng tr ng tr t ÿang b d ch h i t n công. i u này b n thân ng i dân cá th khó có th gi i quy t ÿ c, mà nhà quy ho ch có th ÿóng góp b ng cách tìm ra các ph ng pháp quy ho ch ph thêm kèm theo quy ho ch chính. Các nhà quy ho ch có th h tr giúp ÿ thay ÿ i b ng cách quy ho ch ph thêm d a vào các k n ng chuyên môn riêng c a h . Kh i ÿ u cho vi c quy ho ch ph thêm là b t ÿ u t ng i s d ng ÿ t ÿai (ph ng pháp quy ho ch t d i lên trên – bottom-up). Ph ng pháp này ÿòi h i là c quan quy ho ch nh là m t n i ÿ có s giao ti p th ng xuyên v i ng i s d ng ÿ t ÿai, và t ÿó có th xây d ng ph ng án quy ho ch c th cho t ng yêu c u c p thi t trong t ng giai ÿo n. V m t chuyên môn quy trình thì ph ng pháp này m t l n n a c ng cho th y ph i b t ÿ u t b c phân tích v n ÿ , b c 3 và ti p theo sau các b c 80
  4. t 4-10 theo quy ÿ nh chung c a quy trình quy ho ch, trong ÿó có m t ho c h n m t gi i pháp cho nh ng v n ÿ khó kh n ÿã ÿ c nh n ra, c ng nh nh ng k t qu liên quan và hành ÿ ng th c hi n. 3. Quy ho ch và th c hi n Quy ho ch ÿ c xây d ng ÿ t ÿó ÿ a ra th c hi n trên th c t , nên n u ch quy ho ch cho bi t ho c ph c v cho m t v n ÿ h i th o nào thì r t là phí công cho vi c xây d ng m t chuyên ÿ quy ho ch. Th nh tho ng, k t qu c a quy ho ch cho ra nh ng ki n ngh không thích h p theo c mu n hay không th c t ; tuy nhiên, h u h t các k t qu c a quy ho ch ÿ u thay ÿ i s d ng ÿ t ÿai theo chi u h ng thu n l i theo m c tiêu quy ho ch ban ÿ u. Trong h u h t các tr ng h p thì th c hi n quy ho ch không thu c trong ti n trình quy ho ch mà nó là ph n ng d ng th c t . B c th 8 là b c tách riêng ra cho th c hi n quy ho ch, trong khi ÿó thì b c th 10 l i n m trong ti n trình theo dõi và các ho t ÿ ng khác trong quy ho ch mà nó t n t i song song v i th c hi n quy ho ch. Trong khi ÿó b c th 9 cho th y ÿ c vai trò ti m n ng c a nhóm quy ho ch trong khi th c hi n. c p ÿ qu c gia, th c hi n quy ho ch th ng là v n ÿ c a chính quy n ÿ có th quy t ÿ nh theo các u tiên phát tri n. Trong khi ÿó, quy ho ch c p T nh th ng ÿ c th c hi n thông qua các ÿ án phát tri n và ÿòi h i nhi u nhân l c và kinh phí h n trong th c hi n so v i c p qu c gia mà quy ho ch nh là ph n c s chung cho vi c d ÿoán t ng lai. Do ÿó, trong tr ng h p này thì b c th 8 và 9 mang tính h u hi u cho vi c ÿánh giá ti n ÿ án. Quy ho ch s d ng ÿ t ÿai c p ÿ a ph ng: Huy n, Xã có tính t ng h p h n và s d ng cùng tài l c c a nhóm quy ho ch nh c p T nh. II. CHI TI T CÁC B C TH C HI N TRONG QUY TRÌNH C A H TH NG QUY HO CH S D NG T AI FAO (1993) M i ÿ án quy ho ch s d ng ÿ t ÿai thì khác nhau. Nh ng m c tiêu và tình hình ÿ a ph ng các n i c ng r t là thay ÿ i. Tuy nhiên trong quy ho ch s d ng ÿ t ÿai 10 b c th c hi n t ng ÿ i h u d ng ÿã ÿ c tìm ra nh là m t ti n trình trong quy ho ch. M i b c ÿ i di n cho m t ho t ÿ ng chuyên bi t hay cho nh ng ho t ÿ trong m t h th ng và nh ng thông tin ÿ t ÿ c c a t ng b c s cung c p ti p cho các b c k t o thành m t chu i th c hi n liên hoàn. 1. B c 1: Thi t l p m c tiêu và các t li u có liên quan 1.1 Kh i ÿ u: Quy ho ch ch có th ÿ c hình thành khi ÿã có s th o lu n gi a nh ng ng i mu n quy ho ch bao g m ng i s d ng ÿ t ÿai, nhà n c và các nhà quy ho ch. Do ÿó, trong b c m t này gi vai trò r t quan tr ng trong vi c trao ÿ i các ý t ng và thông tin. Chính quy n và các ng i ÿ i di n cho dân c trong các khu quy ho ch s trình bày tóm l c các v n ÿ khó kh n h ÿang g p ph i và nh ng m c tiêu nào c n ÿ t ÿ c ÿ gi i quy t các v n ÿ khó kh n ÿó cho các nhà quy ho ch ÿ c rõ. T ÿó nhà quy ho ch c ng ph i trình bày rõ ràng các kh n ng nào có th giúp gi i quy t ÿ c. 81
  5. Sau ÿó, t ch c m t ÿ t tham quan th c t khu v c quy ho ch và các nhà quy ho ch có th th y rõ ÿ c th c tr ng c a khu quy ho ch và có th ti p xúc tr c ti p v i ng i ÿ a ph ng ÿ hi u nh ng c mu n c a h . ây là m t b c r t h u ít cho nhà quy ho ch tr c khi th o lu n chi ti t sâu h n. 1.2 Nhi m v Nh ng công vi c sau ÿây có th ÿ c bao g m trong b c 1 c a ti n trình quy ho ch. M t vài công vi c s l p l i chi ti t h n trong b c 3 và 4. - Xác ÿ nh khu v c quy ho ch. Xác ÿ nh và v b n ÿ v trí khu quy ho ch bao g m: kích th c, ranh gi i, trung tâm dân c . - Ti p xúc v i các ng i dân trong vùng quy ho ch. Tr c khi có nh ng quy t ÿ nh chính th c, c n ph i có s ti p xúc gi a các nhà quy ho ch v i ÿ i di n hay tr c ti p dân c ho c các ng i s d ng khác mà khi quy ho ch s b nh h ng ÿ tìm hi u tâm t nguy n v ng. V n ÿ này có th h tr cho hai m c tiêu: th nh t là cung c p cho nhóm quy ho ch có cái nhìn t ng quan th c t khu quy ho ch; th hai là nh ng ng i s d ng ÿ t cho nh ng góp ý trong vi c thay ÿ i s d ng ÿ t ÿai. Ngoài ra, c n thi t c ng ph i ti p xúc ÿ y ÿ v i t t c các t ch c ÿ a ph ng nh : H i ph n , nhóm dân t c thi u s , nhà ch n nuôi ÿ ng c , c ng nh các ng i dân tr c ti p canh tác khác. c bi t chú ý ÿ n nh ng nhóm ng i thi u s là nh ng ng i s ng l thu c vào ngu n tài nguyên xem nh h ng nh th nào ÿ n h , và nh t là nh ng s n ph m thu ÿ c c a h t ngu n tài nguyên này. - Nh ng thông tin c n v khu v c quy ho ch. ây là b c ÿ u tiên thu th p các thông tin c n thi t ÿ có ÿ các chi ti t trong vi c th c hi n các b c sau. T nh ng thông tin này có th xây d ng lên k ho ch d ki n s th c hi n và c n ph i ÿ t ÿ c. D a vào nh ng lo i thông tin c n thi t ÿ phát th o thông tin c b n v khu quy ho ch. - Thi t l p m c tiêu. Nh ng m c tiêu có th hình thành t nh ng v n ÿ khó kh n c a ÿ a ph ng nh n ng su t cây tr ng th p, thi u ngu n th c n gia súc, hay t chính sách và nh ng u tiên phát tri n qu c gia thí d nh gia t ng s n ph m cho xu t kh u. b t k m c ÿ quy ho ch nào thì m c tiêu quy ho ch c ng ph i b t ngu n t m c tiêu phát tri n quy ho ch c a c p cao h n và c p th p h n ÿ th c hi n ph ng pháp t trên xu ng và t d i lên. Li t kê ra t t c các v n ÿ khó kh n và thu n l i, sau ÿó phân bi t ra m c tiêu phát tri n lâu dài mà trong ÿó trong t ng giai ÿo n quy ho ch c n ph i ÿ t ÿ c, ÿ ng th i tách h n m c tiêu c a c p cao h n mà không liên quan ÿ n vùng quy ho ch. - Xác ÿ nh nh ng khó kh n và thu n l i. Nêu rõ ra các hi n tr ng s d ng ÿ t ÿai hi n t i. Xác ÿ nh các v n ÿ khó kh n c n gi i quy t và phát huy thêm và c i ti n nh ng c h i thu n l i. - Xác ÿ nh nh ng t n t i khó kh n liên quan ÿ n ti n hành th c hi n. Nh ng t n t i nh h ng ÿ n th c hi n quy ho ch ÿã ÿ c ÿ xu t v các m t lu t pháp, kinh t , xã h i và môi tr ng. Ph i nhìn nh n c th b t k s can thi p nào trong th c hi n quy ho ch b ng kh n ng c a chính quy n, nh ng t ch c khác và ng i s d ng ÿ t ÿai trong ti n hành quy ho ch. 82
  6. - Thi t l p nên các tiêu chu n cho quy t ÿ nh s d ng ÿ t ÿai. Có nhi u s ch n l a trong s d ng ÿ t ÿai mà trong ÿó có m t s có nhi u tri n v ng cho thu nh p l i nhu n cao so v i ÿ u t , hay m t trong nh ng ki u s d ng ÿó cho tính b n v ng cao so v i l ng dân s nông thôn quá l n. Do ÿó có nhi u tiêu chu n gi vai trò t ng ÿ i quan tr ng trong vi c quy t ÿ nh s d ng ÿ t ÿai. - Xây d ng ph m vi quy ho ch. Nh ng ph m vi nào bao g m trong toàn quy ho ch, và nh ng nh ng quy ho ch khác v n còn ÿang cho nh h ng . - Xây d ng giai ÿo n quy ho ch. ây là th i bi u ÿ dài th i gian cho quy ho ch có th ti n hành. Có th th i gian là ba hay b n n m hay h n n a và cho th y có kh n ng b g y ÿ trong giai ÿo n t ng h p và ch nh s a. - ng ý v m t n i dung và hình th c c a quy ho ch. T ÿ t câu h i xem nh ng n i dung nào c n cho quy ho ch? Trình bày k t qu nh th nào? Thí d nh nó có bao g m luôn v các m t cây tr ng, k thu t c i ti n c a qu n lý ÿ t ÿai, khuy n nông, nâng c p c s h t ng hay lu t l m i ? Hình th c quy ÿ nh tùy thu c vào t t c các ng i trong các b ph n tham gia và trách nhi m mà ÿã ÿ c phân chia thành các nhóm. - Quy t ÿ nh nh ng c n thi t trong ÿi u hành. Nh ng v n ÿ này bao g m kinh phí cho ti n hành quy ho ch, chính quy n và t ch c các ÿ i, thi t b ho t ÿ ng, h p tác v i nh ng ban ngành khác, s a so n cho thu gi các s li u và báo cáo, nh ng ng i c n thi t có th giúp hay nh ng ng i c n ÿ c thông báo v k ho ch và l ch s n xu t c a quy ho ch. 1.3 Nh ng thông tin c s v khu v c quy ho ch ÿ c b t ÿ u, ÿ i quy ho ch s c n nh ng thông tin c s ban ÿ u v ÿ t ÿai, con ng i, t ch c hành chánh, các d ch v c a vùng quy ho ch. Nh ng thông tin này s ÿ c chi ti t hoá trong b c 3. Trong b c 1, nhà quy ho ch ph i tìm nh ng thông tin h u d ng nào có th có ÿ c càng nhi u càng t t, n i thu th p và ng i có trách nhi m có th giúp thu th p và ng i có th là c u n i gi a ÿ i quy ho ch và các ban ngành trong ÿ a ph ng và c ng ÿ ng xã h i n i ÿó. Nhà quy ho ch ph i tìm ra các thông tin c n thi t và h u d ng mà ÿôi lúc không có ÿ c, do ÿó c n ph i thi t l p nên th i bi u và chi phí cho công vi c này. M c ÿ r ng c a thông tin và s l ng chi ti t c n thi t s thay ÿ i theo m c ÿ quy ho ch. Sau ÿây là m t s thí d v thông tin c n thi t có th có ÿ c trong yêu c u c a b c ÿ u quy ho ch: - Tài nguyên ÿ t ÿai. Khí h u, th y v n, ÿ a ch t, ÿ t, th c v t (bao g m r ng và ÿ ng c ), sinh v t ÿ t, b nh. Ngu n s li u bao g m b n ÿ n n, không nh và nh v tinh, nh ng kh o sát hi n có và d li u ÿ c ghi nh n t các c quan. - Hi n tr ng s d ng ÿ t ÿai. Nh ng kh o sát và ghi n n ÿ c t các ngành v s d ng ÿ t ÿai, h th ng canh tác, r ng, m c ÿ s n xu t và chi u h ng. - C s h t ng hi n có. V n chuy n, thông tin và d ch v nông nghi p, qu n lý ch n nuôi và r ng. - Dân s . S dân, chi u h ng t ng gi m c a nhân h kh u, v trí dân c , vai trò c a ph n , nhóm dân t c thi u s , giai c p, l nh ÿ o. 83
  7. - Quy n s d ng ÿ t ÿai. Lu t v quy n s d ng ÿ t ÿai ÿ i v i nông nghi p, ÿ ng c , r ng b o t n, r ng qu c gia. - C u trúc xã h i và t p quán. S d ng ÿ t ÿai ÿã g n li n lâu ÿ i v i l ch s và v n hóa c a ng i dân trong khu v c. Hi u r th c tr ng hi n t i là ÿi u r t c n thi t quan tr ng trong vi c c i thi n s d ng ÿ t ÿai. - Chính quy n. C c u hành chánh và nh ng ban ngành chính; nh ng d ch v c n ph i có và nh ng nhu c u cho chính quy n t i ÿó. H i ÿ i di n dân ÿ a ph ng v nh ng ho t ÿ ng c a các ban ngành có liên quan ÿ n ho t ÿ ng c a ÿ i quy ho ch. - Lu t pháp. Lu t và nh ng qui ÿ nh nh h ng ÿ n s d ng ÿ t ÿai; l làng và t p quán có nh h ng ÿ n lu t pháp chung trong c ng ÿ ng xã h i. - T ch c phi chính ph NGOs. Tìm xem có bao nhiêu t ch c phi chính ph ÿang h tr phát tri n trong vùng quy ho ch và tìm xem các d án nào ÿã và ÿang th c hi n, thí d nh các t h p tác gi a các nông trang v i nhau ÿ n ÿ nh th tr ng tiêu th s n ph m. T nh ng v n ÿ này s cho th y vai trò c a quy ho ch và vi c th c hi n quy ho ch s d ng ÿ t ÿai. - T ch c th ng m i. Ti p xúc v i các t ch c th ng mai hay nh ng công ty mà có nh h ng ÿ n vi c quy ho ch nh s n ph m nông nghi p, ch bi n, công ty phân bón. 1.4 Các t li u và kinh phí B c 1 này là n n t ng cho quy ho ch s d ng ÿ t ÿai. N u không có quan ÿi m r ràng thì s gây khó kh n cho các b c sau. c bi t ÿây là b c c n thi t quan tr ng ÿ phát tri n g n h n m i quan h gi a ng i s d ng ÿ t ÿai, nhà n c, ÿ i quy ho ch và nh ng thành viên tham gia khác trong ti n trình quy ho ch. M t yêu c u chính c a b c này là xác ÿ nh nh ng thành ph n chính c a ÿ án quy ho ch. T ÿây, ÿ c ng ph i ÿ c ÿ nh ngh a r ng mà ÿ và cho phép uy n chuy n trong vi c tìm các gi i pháp c a v n ÿ s d ng ÿ t ÿai trong kho ng th i gian gi i h n và ngu n tài nguyên h u hi u. Trong b c 1 này sau khi hoàn thành s cho ra t p tài li u v ÿ án quy ho ch trong ÿó g m có c ÿ c ng c a th c hi n th nghi m quy ho ch v i: m c tiêu chung, m c ÿích riêng, th i gian và kinh phí c n thi t. 2. B c 2: T ch c công vi c Trong b c này là quy t ÿ nh nh ng vi c c n làm; xác ÿ nh nh ng ho t ÿ ng c n th c hi n và ch n l c ra ÿ i quy ho ch; xây d ng b ng k ho ch và th i bi u các ho t ÿ ng và k t qu c n ÿ t ÿ c; b o ÿ m có s th o lu n chung ÿ các thành viên trong ÿ i tham gia phù h p v i kh n ng và chuyên môn c a mình ho c s ÿóng góp c a h trong quy ho ch. 2.1 Nh ng công vi c quy ho ch c n làm S p x p công vi c không ph i là vi c làm ng u h ng và thích thú. Tuy nhiên n u không th c hi n ph n này thì k t qu s cho ra s thi u ÿi u ph i, d chán n n và có nh ng ÿình ho n không c n thi t. D nhiên là s có nh ng s ki n không tiên ÿoán tr c ÿ c s x y ra nh ng t ch c công vi c t t có th d ÿoán tr c ÿ c nhi u v n ÿ khó kh n và giúp m i ng i cùng làm vi c v i nhau v i t t c s c l c c a h . 84
  8. B c này chuy n ÿ i ph ng th c quy ho ch t ng quát t b c 1 thành các công vi c c a các ch ng trình c th chi ti t. T ÿó bi t ÿ c nh ng gì c n làm, ÿuy t ÿ nh ph ng pháp, xác ÿ nh ai s là ng i làm, chuyên bi t hóa các trách nhi m cho m i thành viên c a ÿ i, k ho ch công tác nhân s và nh ng ho t ÿ ng và phân chia ngu n nhân l c cho các b c ti p theo trong ti n trình quy ho ch. 2.2 S c n thi t t ch c công vi c i u ph i nh ng ho t ÿ ng khác nhau trong quy ho ch s d ng ÿ t ÿai thì r t quan tr ng b i vì: - Nhi u công vi c có th i gian dài tr c ÿó. Nh thu th p các thông tin ph i th c hi n càng s m càng t t, m t vài kh o sát c n nhi u tháng m i xong. - D ch v h tr ph i ÿ c t ch c. Nh v n chuy n, lao ÿ ng, b n ÿ , in n. Nh ng cái này ph i ÿ c l p th i khóa bi u ÿ khi c n thi t thì s ph c v h tr k p th i, nh ÿó s d ng nhân l c t t h n và gi m các chi phí không c n thi t. - Cung c p v t t . C th trong công vi c là yêu c u ph i có b n ÿ , không nh hay nh v tinh. Nh ng v t t khác tuy t m th ng h n nh ng l i r t c n thi t nh xây d ng tr i ch a máy, và các ph tùng máy móc, n u không c ng ÿòi h i th i gian tìm ki m khi có s c cho máy móc. - T p hu n, di chuy n, h p s k t và t v n c n thi t ph i làm l ch công tác c th . L ch công tác này s làm theo t ng tháng và gi a các tháng. Th i gian c a cán b c n t p hu n th ng là nh ng tr ng i l n nh t trong ÿ án quy ho ch. Ph i có s ÿi u ch nh t t theo t ng th i k giai ÿo n trong vi c xác ÿ nh nhu c u c n thi t c a ÿ án, quy t ÿ nh cho t ng tr ng h p c th theo các ho t ÿ ng và thông tin riêng bi t. 2.3 Cách th c hi n công vi c u tiên, li t kê ra t t c nh ng công vi c và ho t ÿ ng chính c a quy ho ch. i v i m i công vi c, l p ra nh ng gì c n thi t ph i làm c ng nh nhân s có k n ng ÿ m nh n và các ngu n khác ÿòi h i. Xác ÿ nh nhân s và t ch c s ch u trách nhi m cho m i công vi c và nh ng cái khác liên quan có th ÿóng góp vào. B ng ki m tra li t kê công vi c và trách nhi m theo th t u tiên. M i ng i tham gia c n bi t nh ng yêu c u gì n i h và h s ch u trách nhi m ph n nào. Th i gian c n thi t ÿ hoàn thành cho m i công vi c, ÿ c bi t là công vi c ph i hoàn thành ÿúng h n tr c khi m t công vi c khác ÿ c b t ÿ u. Phân chia kinh phí và v t t . Xây d ng kinh phí chia cho các ho t ÿ ng và li t kê ra các thi t b c n thi t thí d nh ph ng ti n v n chuy n, v t t . Hình th c ÿ n gi n nh t ÿ mô t k ho ch công vi c là b ng, nh trình bày trong b ng 1. i u này có th ÿ c m r ng thêm ph n n i ho t ÿ ng, v t t c n, th i gian s d ng, phân b kinh phí và chi ti t k t qu tìm ÿ c nh báo cáo, b n ÿ . S d ng bi u ÿ hình thanh là cách trình bày k ho ch công vi c. Màu ÿ c dùng ÿ tô lên các thanh và ch rõ các giai ÿo n ho t ÿ ng t ÿó theo k ho ch ti n hành. N u ÿ án quá l n và ph c t p thì có th s d ng s ÿ d ng phân b nhánh. Công vi c ÿ c d a trên các ho t ÿ ng ÿi tr c, ho t ÿ ng này ph i hoàn thành tr c 85
  9. khi ÿ n ho t ÿ ng k ti p. Nh trong s ÿ phân nhánh c ng ch s chú ý ÿ n các ho t ÿ ng chính trong toàn các ho t ÿ ng c a ÿ án. Tuy nhiên, ÿ án quy ho ch s d ng ÿ t ÿai ph i ÿ c phát tri n d n. Không ph i t t c các ho t ÿ ng có th trông th y tr c ÿ c h t và theo ÿúng l ch th i gian, ÿ c bi t là trong tình tr ng bao g m nhi u t ch c ÿ c l p v i nh ng công vi c khác nhau. S phân tích theo nhánh phân b th ng không thích h p cho m t s phát tri n c a ÿ án quy ho ch v i khung th i gian m r ng qua nhi u n m, nh ng m i chuyên ngành có th có riêng k ho ch làm vi c v ki u này cho m i b c khác nhau trong ti n trình th c hi n. 3. B c 3: Phân tích v n ÿ Sau khi th c hi n các b c tr c ÿó v m t th o luâün, ÿ c ng t li u, và chu n b k ho ch, b c 3 là b c ÿ u tiên liên quan ÿ n chi ti t v m t k thu t c a ÿánh giá s d ng ÿ t ÿai, ÿây là b c khá l n. Tr c nh t, phân tích hi n tr ng s d ng ÿ t ÿai và so sánh nó v i m c tiêu quy ho ch; ÿ làm vi c này c n ph i xác ÿ nh các ÿ n v b n ÿ ÿ t ÿai và h th ng s d ng ÿ t ÿai. K ÿ n, xác ÿ nh các v n ÿ khó kh n mà hi n tr ng s d ng ÿ t ÿai ÿang g p ph i bao g m luôn c v m t t nhiên và tính tr m tr ng c a nó. Cu i cùng là phân tích nguyên nhân c a v n ÿ . 3.1 Tình tr ng hi n t i c a s d ng ÿ t ÿai: Trong b c 1, m t s s li u th c t c b n ÿã ÿ c thu th p. Bây gi trong b c này là thu th p toàn b thông tin v hi n tr ng s d ng ÿ t ÿai càng chi ti t càng t t ÿ cung c p các s li u c c th c t cho các b c k ti p sau ÿ n khi th c hi n d án. H u h t các s li u thông tin này ph i ÿ c trình bày mô t trên b n ÿ . Nh v i s li u v m t c c u hành chánh, khung lu t pháp và các t ch c liên quan ÿã ÿ c thu th p b c 1, thì các s li u c n phân tích trong b c này c th các v n ÿ nh sau: - Dân s . Phân tích s l ng, tu i và gi i tính, chi u h ng phát tri n dân s và s phân b . i m nghiên c u có th là: thành ph , xã hay các vùng dân c nông thôn, ch và mô t trên b n ÿ . - Tài nguyên ÿ t ÿai. Có ÿ c, biên so n, hay các n i c n thi t có kh o sát s li u v ngu n tài nguyên ÿ t ÿai liên quan ÿ n công vi c quy ho ch. Nh ng v n ÿ này bao g m: d ng hình ÿ t ÿai, khí h u, vùng khí h u nông nghi p, ÿ t, th c v t, ngu n tài nguyên ÿ ng c , r ng và thiên nhiên. - Vi c làm và thu nh p. Tóm l c s li u v vi c làm và thu nh p theo di n tích, tu i, xã h i và nhóm dân t c ít ng i. - Hi n tr ng s d ng ÿ t ÿai. Nh ng thông tin hi n có th ng b l c h u hay không có ÿ tin c y cao do s d ng ÿ t ÿai luôn thay ÿ i theo th i gian. Xây d ng b n ÿ s d ng ÿ t ÿai theo hi n tr ng m i nh t thì c n thi t và ÿây là n n t ng cho s thay ÿ i trong quy ho ch s d ng ÿ t ÿai. - S n l ng và chi u h ng. S li u s n l ng theo c t b ng và hình ÿ cho th y h ng t ng gi m c a s n l ng và d ÿoán kinh t cho giai ÿo n quy ho ch. Nh ng s li u thông tin này càng l ng hoá càng t t. - C s h t ng. ng xá, th tr ng và trung tâm d ch v c ng ph i ch trên b n ÿ . 86
  10. H u h t các thông tin này s có ÿ c nh vào các s li u hi n có, b sung b ng cách ÿi kh o sát s b ÿ ki m tra s li u hi n có ÿáng tin c y không và b sung ngu n s li u m i. Nh ng kho ng h c a các ngu n s li u s ÿ c b sung b ng ph ng pháp ÿánh giá nông thôn nhanh, nh vi n thám và kh o sát th c t c ng nh th o lu n v i các ban ngành hay ng i bi t v vùng ÿ t ÿó nh các cán b khuy n nông ho c các cán b lâm nghi p. 87
  11. 3.2 n v ÿ t ÿai và h th ng s d ng ÿ t ÿai. Phân tích tình tr ng hi n t i có th c n thi t tách vùng nghiên c u ra thành các ÿ n v ÿ t ÿai có nh ng ÿ c tính t nhiên nh khí h u, d ng hình ÿ t ÿai, ÿ t và th c v t t ng ÿ i ÿ ng nh t. M i ÿ n v ÿ t ÿai có cùng nh ng khó kh n và c h i phát tri n và ÿáp ng gi ng nhau trong cách qu n lý. n v ÿ t ÿai thích h p m c ÿ qu c gia có th là vùng khí h u nông nghi p; c p ÿ T nh là h th ng ÿ t ÿai; và m c ÿ huy n, xã là nh ng bi u lo i ÿ t ÿai hay các ÿ n v b n ÿ ÿ t khác. B c k ti p là xác ÿ nh các h th ng s d ng ÿ t ÿai thông d ng nh t, nh ng vùng v m t kinh t và s d ng ÿ t ÿai t ng t nhau. ây có th là nh ng h th ng canh tác hay các h th ng s d ng ÿ t ÿai trên n n t ng là r ng. H th ng s d ng ÿ t ÿai th ng ÿ c ÿ nh ngh a nh là nh ng lo i cây tr ng chính y u trên m t lo i ÿ n v ÿ t ÿai. Nh ng tiêu chu n khác cho vi c phân bi t ra các h th ng s d ng ÿ t ÿai trong m t ÿ n v ÿ t ÿai là nh ng nông trang l n nh có hay không có ch n nuôi. M t th c t khó kh n là không có ÿ n v ÿ t ÿai c ng nh h th ng ÿ t ÿai cùng ranh gi i v i ÿ n v hành chánh ÿ t ng ng v i s li u v kinh t , dân s ÿ d dàng trong vi c tính toán cho quy ho ch. i u này gi i quy t không d dàng: nhà quy ho ch ph i làm vi c cùng lúc v i ÿ n v ÿ t ÿai, h th ng s d ng ÿ t ÿai và ÿ n v hành chánh. 3.3. Nh ng v n ÿ c a s d ng ÿ t ÿai ÿ nh ngh a ra m t v n ÿ nào ÿó thì c n ph i thi t l p nên tình tr ng hi n t i c a v n ÿ ÿó, ch ra ÿ c nh ng khó kh n không thích h p và xác ÿ nh cách có th gi i quy t v n ÿ t t h n. Nh t quy ho ch khu ÿ nh c m i trên vùng ÿ t tr ng, giai ÿo n ch n ÿoán c a v n ÿ thì có t m quan tr ng nh t. N u không nh n ra h t các v n ÿ và phân tích nguyên nhân c a nó, thì trong quy ho ch s không thay ÿ i ÿ c gì so v i tình tr nh hi n có. Ba ph ng pháp khá g n nhau có th dùng trong giai ÿo n này là phân tích h th ng canh tác, ch n ÿoán và thi t k t, và ÿánh giá nhanh nông thôn. Ph ng pháp kh o sát c b n có th ÿ c tóm l c nh sau: - Nói chuy n v i m i ng i - Xem c th ÿ t ÿai “Con ng i” bao g m nông dân và nh ng ng i s d ng ÿ t ÿai khác, l nh ÿ o ÿ a ph ng, cán b khuy n nông và các cán b c a các ban ngành trong vùng. Khi th i gian cho phép thì ph i t ch c ph ng v n nông dân theo các m u c a các h th ng s d ng ÿ t ÿai khác nhau. Trong b ng 4.1 cho th y m t vài thí d v các v n ÿ c a h th ng s d ng ÿ t ÿai. Cách xác ÿ nh các h th ng s d ng ÿ t ÿai nào quan tr ng nh t b i các nông dân, các ban ngành ÿ a ph ng và ÿ i quy ho ch. Cùng th i gian ÿó, c n ph i xác ÿ nh ra các nguyên nhân c a v n ÿ . Cho thí d nh s thi u th c n gia súc do các canh tác khác ÿã xâm l n di n tích ÿ ng c trong th i gian qua, trong khi ÿó l i thi u luân canh ÿ ng c hay thi u vi c ki m soát s l ng gia súc ti p theo sau ÿó. Nh ng nh h ng có th gián ti p nh thi u lao ÿ ng nông trang trong th i k c n công nh t làm cho nh h ng ÿ n n ng su t mà nguyên nhân có th do ph n trong giai ÿo n ÿó ÿã ph i ÿi m t kho ng khá xa ÿ thu l ng c i ho c n c nên không th quay v nhanh ÿ c. 88
  12. B ng 4.1: Nh ng v n ÿ trong s d ng ÿ t ÿai: hi n t ng và nguyên nhân HI N T NG C A V N S D NG T AI Di dân ra thành th Thu nh p nông thôn th p Thi u các c h i có vi c làm Dinh d ng và s c kh e kém S n l ng ch a ÿ y ÿ cho t cung t c p Thi u nhiên li u ch t ÿ t và g Thi u di n tích cho ÿ ng c ch n nuôi N ng su t th p và không n ÿ nh Sa m c hóa d n nông trang Phá d n các vùng r ng và khu v c b o t n thiên nhiên M u thu n gi a s d ng ÿ t tr ng tr t ch n nuôi và phi nông nghi p S suy thóai ÿ t ÿai có th th y tr c m t. thí d ÿ t tr ng b xoáy mòn, tr m l ng phù sa làm nâng cao ÿáy sông r ch và m t ru ng, s suy thoái ÿ t tr ng cây, m n hóa h th ng t i, ng p l . CÁC NGUYÊN NHÂN LIÊN QUAN NS D NG T AI 89
  13. Nh ng v n ÿ xã h i Áp l c dân s trên ngu n tài nguyên ÿ t ÿai S phân b m t cân ÿ i c a ÿ t ÿai, ngu n v n và c h i Nh ng h n ch trong quy n s d ng ÿ t ÿai và quy n t h u ÿ t Nguy h i ngu n tài nguyên t nhiên và nh ng gi i h n Phân ph i và cung c p ngu n n c ch a ÿ y ÿ t d c b t th ng t có khuynh h ng b khô h n Thoát n c kém Sâu b nh Không ÿ i chi u ÿ c gi a s d ng ÿ t ÿai và kh n ng thích nghi ÿ t ÿai Ki m soát n c ch a ÿ y ÿ Khai hoang vùng ÿ t d c Th c hành canh tác b o v ÿ t ÿai ch a t t Th i gian ÿ hoang cây bu i ch a ÿ Nh ng v n ÿ liên quan ÿ n quy ho ch nông thôn Ngu n n ng l ng ÿi n ch a ÿ Thi u l ng phân bón và thu c tr sâu b nh Thi u th tr ng, c c u giá không phù h p Thi u ngu n v n Ph ng ti n v n chuy n ch a ÿ Thi u h tr v k thu t 90
  14. S xoái mòn ÿ t Gia t ng dân s Khan hi m l ng th c GI M KH TÍCH L Y D N NG S N TH A XU T DÂN S CHÍNH SÁCH TÁI NH Giá cao QUY HO CH S Thay ÿ i D NG T AI CHO dinh d ng U T THAY I V nÿ s c kh e C H I TR GIÚP UT L NG TH C Gia t ng s khác bi t m c s ng trong xã h i Hình 4.1: Mô hình ÿ n gi n nguyên nhân và hi u qu c a trình tr ng s d ng ÿ t ÿai, xác ÿ nh nh ng ÿi m có th can thi p vào. 91
  15. Quan sát ngoài ÿ ng c ng b khuy t cho ph ng v n nông dân. H i nông dân nh ng v n ÿ mà trong khi kh o sát vùng chung quanh ho c g n ÿó ÿã có nhi u v n ÿ c n quan tâm. i u này s cho th y th c t i v n ÿ khó kh n t nhiên nh xoáy mòn ÿ t, di n tích ÿ ng c quá nhi u, hay s suy thoái r ng ngày càng cao. L y hi n tr ng s d ng ÿ t ÿai làm n n t ng và h i: - Hi n nay qu n lý ÿ t ÿai nh th nào ? - Nh ng gì s x y ra n u hi n tr ng canh tác này ti p t c mà không thay ÿ i ? T i sao ph i s d ng ph ng cách canh tác này ? Có ph i do là ph ng cách h u hi u hay do t p quán canh tác lâu ÿ i, hay do thi u lao ÿ ng, thi u ngu n v n, c n l ng th c n ÿ nh, c n ti n, do c n th i gian cho các ho t ÿ ng gi i trí hay các ho t ÿ ng khác trong c ng ÿ ng xã h i, mong c gi l i quy n s d ng ÿ t ÿai, thi u k thu t hay ki n th c ho c kh n ng quy ho ch kém ?T t c v n ÿ này có liên quan m t thi t v i nhau. C g ng phân bi t rõ ràng gi a hi n t ng và nguyên nhân. Thí d nh nguyên nhân tr c ti p c a thi u l ng th c là do n ng su t ngày càng gi m t k t qu canh tác liên t c không cho ÿ t ngh , hay b i vì áp l c gia t ng dân s . Nh ng v n ÿ gây ra ÿôi khi ÿ c mô hình hóa. Mô hình này có bi n ÿ ng kho ng k t n i nguyên nhân - hi u qu ÿ gi ÿ nh m t cách ÿ nh l ng hay mô hình v kinh t . Mô hình giúp cho th y s k t n i nhau trong h th ng s d ng ÿ t ÿai và có th giúp xác ÿ nh ra ÿ c nh ng c h i t t cho nh ng thay ÿ i trong quy ho ch. Chia tách nh ng v n ÿ ra ÿ có th ÿ c gi i quy t kh c ph c b i nh ng quy ho ch nh c a ÿ a ph ng mà nh ng quy ho ch ÿó ÿ u n m trong ph m vi c a ÿ án. Thí d nh không h tr cho s n xu t cây tr ng xu t kh u trong vi c mang l ng kh i l n ÿi, n u không có ÿ ng v n chuy n ra bi n. Trong giai ÿo n quy ho ch này có th tóm l c l i thành v n ÿ trình bày mà m i v n ÿ ghi nh n nh sau: - c tính và tính nghiêm tr ng c a v n ÿ gi a ÿ n v ÿ t ÿai và h th ng s d ng ÿ t ÿai, - nh h ng tr c m t và lâu dài; - Tóm l c nguyên nhân v : môi tr ng, kinh t , và xã h i. 4. B c 4: Xác ÿ nh các c h i cho s thay ÿ i Nh ng v n ÿ c n ph i chú ý và nghiên c u ÿã ÿ c hi u rõ sau khi tr i qua ba b c ÿ u, b c k ti p này là tìm và làm cách nào ÿ gi i quy t hay c i t nh ng v n ÿ ÿó. i u này ÿòi h i ph i có s tác ÿ ng qua l i l n nhau gi a nhóm quy ho ch ÿ ÿ a ra các kh n ng c h i khác nhau cho vi c thay ÿ i, ng i s d ng ÿ t ÿai là ng i ÿóng góp ý ki n cho các c h i này và có th ÿ a ra các gi i pháp c a riêng h và chính quy n là n i quy t ÿ nh ch n ra các kh n ng có th ti p t c cho vi c phân tích trong các b c k ti p. Tìm nh ng s thay ÿ i khác nhau trong các gi i pháp cho tr ng h p m t, r i ch n l c ra các v n ÿ có tri n v ng. T t c các gi i pháp h p lý s ph i ÿ c bao g m trong b c 4 này và s ti p t c có nh ng khó kh n m i trong ti n trình quy ho ch. V n ÿ quan tr ng trong b c này là ÿi ÿ n ch nh t trí v i nhau v nh ng u tiên ÿòi h i gi a ng i s d ng ÿ t ÿai, nhà quy ho ch và chính quy n, ÿ ng th i c ng ph i ÿáp ng yêu c u c a c ng ÿ ng n i quy ho ch. 92
  16. 4.1 Nh ng c h i Quy ho ch thì bao g m vi c tìm ki m và ÿánh giá các c h i ÿ l p ÿ y nh ng kho n h gi a tình tr ng th c t và m c tiêu. Nh ng c h i ph i ÿ c ÿ a ra b ng con ng i, tài nguyên ÿ t ÿai ch a ÿ c s d ng, công ngh m i và kinh t hay nh ng tr ng h p chính tr . - Con ng i: trình bày nên nh ng c h i d i d ng lao ÿ ng, k n ng, t p quán và kh n ng có th t ÿi u ch nh s thay ÿ i ÿ t n t i trong nh ng tr ng h p khó kh n. S ph i h p c p ÿ ÿ a ph ng có th ÿ c khuy n khích b ng s h tr s tham gia c a nhóm s d ng ÿ t ÿai vào trong ti n trình quy ho ch và thông qua nh ng t ch c ng i mua s n ph m và ng i s n xu t. - t ÿai: có th hi n di n các vùng ÿã phát tri n hay nh ng vùng có ngu n tài nguyên ch a khai thác nh th y ÿi n, khoáng s n có kinh t , phong c nh và ÿ i s ng thiên nhiên. a ÿi m c a nh ng vùng quy ho ch có th cho ÿ c nh ng thu n l i v m t chi n l c ÿ i v i th ng m i hay qu c phòng. t ÿai luôn luôn có ÿ c nh ng ti m n ng cho s n l ng t t h n hay ÿa d ng h n, và c n có ÿ u t trong qu n lý s d ng. - Nh ng cây tr ng m i và s d ng ÿ t ÿai: có th có s n. Trong nh ng tr ng h p có s thay ÿ i quá nhi u nh s gia t ng dân s , thì s không có kh n ng gi i quy t nh ng v n ÿ b ng s c i thi n tình tr ng s d ng ÿ t ÿai hi n t i. Cách s d ng hoàn toàn m i s ph i ÿ c thi t l p nên nh xây d ng h th ng t i cho toàn vùng hay các công trình khác. - Công ngh c i ti n: có th ÿ c chuy n giao ÿ khai thác h t ti m n ng s n xu t c a ÿ t ÿai thí v nh : phân bón, thu c tr sâu, ti n hành h th ng thoát hay t i c i ti n, cách m i ÿ t n tr và ch bi n s n ph m, c i thi n gi ng cây tr ng và v t nuôi. Trung tâm nghiên c u và khuy n nông gi vai trò quan tr ng trong vi c phát tri n, thích nghi và gi i thi u công ngh m i. - Nh ng c h i kinh t : bao g m nh ng ngu n v n m i, th tr ng m i hay có c i thi n, thay ÿ i c c u giá, c i thi n ph ng ti n v n chuy n và thông tin. Thông th ng khi áp d ng nh ng k thu t m i trên ÿ t ÿai thì ÿ a l i nh ng khó kh n hay không th th c hi n ÿ c do giá c c a ÿ u t và s n ph m. Chính quy n có th có nh ng hàng ÿ ng t o nên nh ng c h i, thí d nh thay ÿ i c ch quy n s d ng ÿ t ÿai và c c u hành chánh c ng nh chính sách thu , giá, bù giá và ÿ u t . b c này, nh ng c h i có ÿ c ch a c n thi t ph i trình bày m c chi ti t nh ng c ng ph i ÿ r ng ÿ bao g m t t c các c h i có th bi n thành hi n th c. Trong ti n trình quy ho ch thì b c này th ng ÿ c g i là b c “ÿ ng n o”. 4.2 Nh ng kh n ng ch n l a cho thay ÿ i Thông th ng thì có nhi u cách ÿ gi i quy t các v n ÿ . Nh ng kh n ng ch n l a có th c n thi t cho s quan tâm c a các nhóm ÿ t o s c nh tranh và ph c v , ÿây ÿ c xem nh là ÿi m b t ÿ u cho s th a thu n. Trong quy ho ch ch có th ch p nh n ÿ c khi có nhi u kh n ng ch n l a. 93
  17. Nh ng kh n ng ch n l a ÿ c phát tri n ra trong b c này s tùy thu c vào m c tiêu, chi n l c ÿang theo ÿu i ÿ ÿ t ÿ n m c tiêu. Nh ng c h i và nh ng v n ÿ ÿ c ÿ a ra là xu t phát t con ng i, ÿ t ÿai, kinh phí l n nh ng ngu n tài nguyên s n có khác. Thí d nh ng v n ÿ c a s n l ng l ng th c s ÿòi h i nh ng tác ÿ ng trong nông nghi p và kinh t ; nh ng c h i cho ngành du l ch s tùy thu c hoàn toàn cách t ch c du l ch trong cách ti p ÿãi và h p d n. Nh ng cách ch n l a có th ÿ c mô t d i d ng ý ngh a nh sau: - Ch n l a quy ho ch không s d ng ÿ t ÿai. Các v n ÿ không có trong s d ng ÿ t ÿai nh ng l i liên quan m t thi t ÿ n ti n trình quy ho ch s d ng ÿ t ÿai. Thí d ÿ c trình bày trong hình 7 cho th y dân s , chính sách và vi n tr l ng th c thì ÿ c n m c nh bên c nh ph m v c a quy ho ch s d ng ÿ t ÿai. - S phân chia s d ng ÿ t ÿai. Ki u s d ng ÿ t ÿai ÿ c phân chia cho nh ng vùng chuyên bi t c a ÿ t ÿai; thí d nông trang có h th ng t i và vùng thung l ng, r ng trên các vùng ÿ t d c và s gi dòng ch y. Nh ng s ch n l a này ÿ c áp d ng m t cách r ng r i trong các khu ÿ nh c m i nh ng l i khó kh n cho các vùng ÿ t ÿã ÿ c ÿ nh c và canh tác lâu ÿ i. - Nh ng d ng s d ng ÿ t ÿai m i. S thay ÿ i hoàn toàn ÿ c th c hi n và gi i thi u lo i s d ng ÿ t m i mà tr c ÿây ch a ÿ c th c hành t i vùng ÿó, thí d nh xây d ng h th ng t i s làm thay ÿ i các c c u và cách s d ng ÿ t ÿai. - C i thi n nh ng ki u s d ng ÿ t ÿai. C i thi n ÿ c th c hi n trên các h th ng nông trang hi n ÿang có hay các ki u s d ng khác ÿ làm cho s n xu t ÿ c n ÿ nh và b n v ng. S c i thi n này th ng ÿ c th c hi n thông qua các trung tâm khuy n nông, và th ng ÿ c k t h p v i s nâng c p c s h t ng và các d ch v khác. Ch n l a này có ÿ c tr c ti p t s phân tích các v n ÿ . ó là m t trong nh ng nguyên t c chính có ý ngh a mang ÿ n s thay ÿ i trong vùng mà ÿã ÿ c ÿ nh c tr c. - Nh ng tiêu chu n. Nh ng tiêu chu n có th bao g m nh ng h ng d n quy ho ch và nh ng gi i h n. Thí d nh nh ng tiêu chu n cho b o v có th chuyên bi t ra “ không canh tác trong vòng 40 m c a dòng ch y hay trên các vùng ÿ i có ÿ d c l n h n 120 “; nh ng gi i h n b o v an toàn cu c s ng và nh ng tính ch t có th chuyên bi t “không xây nhà hay phát tri n k ngh trong các vùng ÿã quy ho ch ng p và ÿ t l ”. Tuy nhiên, tiêu chu n c a lo i này thì khó mà ép bu c ngo i tr v n ÿ ÿã ÿ a ÿ n nh ng thi t h i c th . Nh ng tiêu chu n khác liên quan ÿ n qu n lý ÿ t ÿai, thí d nh tiêu chu n xây b c thang, bón phân hay thoát n c. M c l i c a v n vay cho c i thi n nông trang ph i h n ch m c th p thí d kho ng 5%. Cho b c k ti p ÿánh giá ÿ t ÿai, nh ng tiêu chu n này ÿ c ÿ a vào ph n xác ÿ nh ki u s d ng ÿ t ÿai. 4.3 Ph ng th c Không có ph ng th c c ÿ nh trong vi c ch n l a các kh n ng cho s thay ÿ i. M t vài ph n c a ch ng trình s ÿ c ÿ ngh b i nông dân, cán b khuy n nông hay nh ng ng i có quan tâm ÿ n vùng quy ho ch, trong khi nh ng ng i quy ho ch ÿang phát tri n v n ÿ khác t nh ng thông tin có trong b c 3. i u c n thi t là ph i 94
  18. c t gi nh ng thông tin t các ng i quan tâm ÿ n d án và tìm ki m nh ng quan ÿi m c a h . M t vài h ng d n nh sau: - T p trung vào các câu h i liên quan ÿ n nh ng ho t ÿ ng trong quy ho ch. M t s quy t ÿ nh ÿã ÿ c th c hi n r i c p quy ho ch cao h n. Thí d nh ÿã có quy t ÿ nh xây d ng con ÿ ng xuyên qua khu v c quy ho ch c p qu c gia. S ch n l a còn l i trong quy ho ch là làm th nào th t con ÿ ng ÿã ÿ c quy ho ch ÿ làm cho có tác d ng t t h n trong quy ho ch c p T nh hay c p ÿ a ph ng ÿ ph c cho khu dân c . - Quan tâm ÿ n nh ng chi n thu t s d ng ÿ t ÿai thay ÿ i. Không có nh ng chi n thu t theo sau thì ÿ c theo m t mình. Nh ng chi n thu t ph i ÿ i di n hoàn toàn và ÿ c s d ng nh là m t n n t ng cho phân tích và so sánh c a nh ng ch ng trình khác nhau trong hành ÿ ng: - Không thay ÿ i. Ti p t c v i h th ng s d ng ÿ t ÿai hi n t i. Khi có v n ÿ x y ra thì g n nh nó v n ÿ c thích h p, nh ng ph i xác ÿ nh k t qu ÿ có nh ng ÿ ngh c i thi n cho có hi u qu h n. - S n xu t t i ÿa. Cho t t c các s n ph m hay cho m t s s n ph m ÿã ÿ c ch n l c thí d nh cây l ng th c, cho ÿ c l i nhu n t i ÿa hay h tr cho s l ng l n dân chúng trong vùng ÿ t ÿó. - u t chung t i thi u. Mang nh ng c i ti n mà có l i nhu n cho m i ng i dân trong khi th c hi n nh ng nhu c u th p nh t trên m t kinh phí ÿ u t hi m. - B o v t i ÿa. S n l ng t i ÿa trong m t kho ng th i gian ng n có th s ÿ a ÿ n s xoáy mòn ÿ t ÿai hay gây ô nhi m. có các cách ch n l a cho b o v t nhiên t i ÿa thì c n nhi u chi phí, hay có th ch cho s n l ng m c th p h n. - Bình ÿ ng t i ÿa. Nh ng c g ng h tr có ch ý c u giúp cho nh ng b ph n nghèo c a nguyên c ng ÿ ng hay cho dân t c thi u s . - Xác ÿ nh m t kho ng c n thi t mà các gi i pháp có th th c hi n ÿ c. Nh ng kh n ng ch n l a có th ÿ c xây d ng trên nhi u tiêu ÿ khác nhau. Nhà quy ho ch ph i tìm ra các tiêu ÿ có liên quan ÿ n m c tiêu c a ÿ án quy ho ch vùng ÿó. L n n a, có s th a thu n gi a các v n ÿ tr ng y u c n thi t: - Lo i s n xu t. Nh ng lo i s n ph m c a cây tr ng nào ÿ c giúp ÿ ÿ h tr cho: th ng m i, t cung t c p hay k t h p c hai ? Làm th nào ÿ phân chia ÿ t ÿai hay ngu n tài nguyên cho các lo i s n xu t khác nhau ? - S n xu t và b o v . M t s t ng h p gi a các cách ch n l a này thì th ng r t c n thi t trong m t kho ng th i gian ng n. Nh ng tiêu chu n, và s phân chia ÿ t ÿai cho các lo i s d ng khác nhau, có th khác nhau gi a các ki u ch n l a. Thí d nh góc ÿ d c t i ÿa cho ÿ t canh tác có th ch kho ng 200 tr l i cho ch n l a “s n xu t” và ch có 80 cho ch n l a “b o v ”. 95
  19. - T làm hay ÿ u t bên ngoài. Các ch n l a thì thích h p cho các ki u s d ng trên c s các c c u câu tr ng truy n th ng, có k thu t trung bình và v n ÿ a ph ng. Các ch n l a ÿòi h i có giúp ÿ bên ngoài vào có th gi i thi u k thu t cao h n, có th là nh ng cây tr ng m i hay ngu n tài chánh t bên ngoài. Xác ÿ nh kho ng r ng v i nh ng gi i pháp kh d ÿ có th ÿáp ng v i các nhu c u cho vùng quy ho ch. Thí d nh n u có s khan hi m ch t ÿ t, t t c ÿ t ÿai ch s d ng cho s n xu t ra ch t ÿ t, ngay c nguyên vùng ÿó là ÿ ng c ch n nuôi và t ÿó cho th y là c ng t o ra s khan hi m ÿ ng c . ch n l a, nguyên li u ph i ÿ c nh p kh u, n u có kh thi, thì không c n thi t ph i thay ÿ i các c c u ÿ s d ng cho tr ng cây gi i quy t ch t ÿ t. - Phát tri n các cách ch n l a trong các v n ÿ b c xúc. Phát tri n nh ng kh n ng ch n l a mà có nh ng c h i th t s cho th c hi n. Nh ng kho ng bi n ÿ ng t trung bình ÿ n t i ÿa c a các cách ch n l a ch y u d a trên nh ng khó kh n v c p bách c a xã h i, kinh phí và hành chánh, nh ng ÿòi h i c a nh ng s d ng ÿ t ÿai c nh tranh nhau và nh ng ÿánh giá ban ÿ u c a kh n ng thích nghi ÿ t ÿai. Do ÿó nh ng nhà quy ho ch ph i chú ý nh trong thí d v v n ÿ khó kh n ch t ÿ t và ÿ ng c ch n nuôi thì có th phát tri n cho 3 cách ch n l a: chia 20% ÿ t ÿai cho canh tác cây l y ch t ÿ t, ÿ dành 30% ÿ t ÿai cho ÿ ng c và nh p thêm d u nguyên liêu ÿ ÿ s l ng yêu c u c a ch t ÿ t khi b gi m di n tích cho ÿ ng c thay vì ÿ di n tích ch t ÿ t là 30%, song song ÿó ph ng cách l a ch n th hai là có th gi m di n tích ÿ ng c ÿ có ÿ di n tích ch t ÿ t r i c i ti n th m canh ch n nuôi cho s n l ng cao h n ÿ bù vào di n tích ÿ ng c ÿã b gi m. S d ng ÿ t ÿai t ng h p thì c n ph i k t h p ÿ tho m n các yêu c u. Thí d nh ph ng pháp qu n lý r ng ÿa d ng có th ÿ c phát tri n k t h p các y u t s n l ng g , vùng tr n c, ÿ i s ng hoang dã và ngh ng i. Công ngh Nông-Lâm nghi p hi n ta cho phép v a s n xu t s n ph m nh th c n gia súc, cây n qu trên cùng vùng ÿ t, v i cách này v a cho s n l ng v a b o v ÿ c ÿ t. cu i gia ÿo n 4, các ki u s d ng ÿ t ÿai có tri n v ng ph i ÿ c xác ÿ nh và chuyên bi t hóa d i d ng nh ng gì c n ph i ÿ t ÿ c, thí d “nông trang t ng h p tr ng tr t và ch n nuôi ÿ gia t ng s n l ng ch n nuôi ÿ ng th i làm n ÿ nh ÿ t” . Tuy nhiên, giai ÿo n này, nh ng thông tin v yêu c u và ti m n ng c a các ki u s d ng ÿ t ÿai này thì ch a hoàn toàn hoàn ch nh. K t qu t B c 5 và B c 6 có th s cho th y nh ng cách ch n l a có tri n v ng không rõ l m, do ÿó trong B c 4 c n thi t ph i th c hi n các kh n ng ch n l a s d ng ÿ t ÿai. 4.4 Th o lu n quy t ÿ nh và công khai các v n ÿ khó kh n và kh n ng ch n l a. Nh ng b c ti p theo sau v m t trách nhi m thì ÿ c quy t ÿ nh b i chính quy n. Nh ng ng i quy ho ch ph i chu n b tình tr ng v n ÿ (t b c 3) và kh n ng ch n l a cho s thay ÿ i s d ng ÿ t sao cho phù h p v i nh ng th o lu n quy t ÿ nh và công khai: rõ ràng, nh ng tóm l c chính, nh ng v i kh n ng ch ng c chi ti t cho s xem xét k l ng. Kh n ng ch n l a ÿ c trình bày cho các ng i ÿ i di n c a qu n chúng ÿ a ph ng, l nh ÿ o chính quy n và nh ng ban ngành liên quan khác. 96
  20. M t quy t ÿ nh c b n là trong nh ng công vi c hàng ngày, thì nh ng m c tiêu ban ÿ u v n luôn luôn hi n h u. Gi s nh có s ch n l a gi a hai v n ÿ thì xem v n ÿ nào thu c di n u tiên và c ng v i nh ng kh n ng ch n l a nào cho nhi u tri n v ng trong nh ng ph n nghiên c u xa h n. Cu i cùng chính quy n s ch n quy t ÿ nh nh ng cái c n cho hành ÿ ng nh ng m c ÿ khác c a quy ho ch s d ng ÿ t ÿai (thí d nh c p ÿ qu c gia, ph i ÿ c ÿ a lên t quy ho ch c p ÿ T nh) và nh ng ho t ÿ ng ngoài s mong c c a ph m vi quy ho ch s d ng ÿ t ÿai. Theo nh ng quy t ÿ nh này, m c tiêu c a các các công vi c k ti p nhau ph i ÿ c chuyên bi t hóa. S l p l i theo không gian c a B c 2 bây gi thì c n thi t, nh ng b c liên ti p quy ho ch chuyên bi t h n tr c ÿó. N u c n thi t thì kinh phí c ng có th ÿ c b sung hay làm k l i và th i bi u c ng ph i ÿ c so n ra. 5. B c 5: ánh giá thích nghi ÿ t ÿai 5.1 T ng quát Trong b c hình thành nên ph n trung tâm c a ÿánh giá ÿ t ÿai, ph ng th c th c hi n theo các câu h i ÿ t ra sau: - Cho t ng ki u s d ng ÿ t ÿai riêng bi t thì vùng nào cho thích h p nh t ? - Trong m t vùng nào ÿó thì ki u s d ng nào t t nh t ? Cách ÿ bi t ÿ c v n ÿ trên cho có h th ng thì ÿ c biên so n trong “ C u trúc c a ÿánh giá ÿ t ÿai” (FAO, 1976) và nh ng ph ng th c chi ti t ÿ c trình bày trong quy n “H ng d n ÿánh giá ÿ t ÿai cho nông nghi p s d ng n c tr i, nông nghi p có t i, lâm nghi p và ÿ ng c ” . n gi n hóa ph ng th c ÿánh giá ÿ t ÿai bao g m: - Mô t ki u s d ng ÿ t ÿai có tri n v ng. - M i ki u s d ng ÿ t ÿai ph i ÿ c xác ÿ nh yêu c u, thí d nh v n c, dinh d ng, tránh xoái mòn; - Xây d ng b ng ÿ ÿ n v ÿ t ÿai trên c s các k t qu kh o sát và mô t nh ng ÿ c tính t nhiên nh khí h u, ÿ d , lo i ÿ t; - So sánh yêu c u c a các ki u s d ng ÿ t ÿai v i nh ng ÿ c tính c a ÿ n v b n ÿ ÿ t ÿai ÿ ti n ÿ n phân h ng kh n ng thích nghi ÿ t ÿai. t ÿai có th b gi m c p t “t t” ÿ n “x u” không phân bi t lo i s d ng và qu n lý nào ÿang ÿ c canh tác, vì m i lo i s d ng có yêu c u riêng. Thí d : - Lúa có nhu c u n c cao và h u h t các gi ng lúa ÿ u phát tri n d i ÿi u li n ng p n c; không có nh ng cây ng c c nào khác có th ch u ÿ ng ng p n c trong su t th i gian sinh tr ng. - Trà, mía, cây c d u c n s v n chuy n h u hi u ÿ n nhà máy ch bi n; h u h t các cây không tr ng cho t cung t c p. - i v i vi c s d ng c gi i ÿ làm ÿ t thì b gi i h n b i s hi n di n c a ÿá hay s i l n trong ÿ t, do ÿó khi s d ng trâu, bò cày b ng tay thì s có hi u qu h n. 5.2 Mô t ki u s d ng ÿ t ÿai M t ki u s d ng ÿ t ÿai là lo i s d ng ÿ t ÿai ÿ c mô t d i s n ph m và ph ng cách qu n lý. Khi kh o sát t l nh c p qu c gia, mô t ki u s d ng mang 97
Đồng bộ tài khoản