Quyết định 153/2004/QĐ-TTg

Chia sẻ: Son Pham | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:65

0
59
lượt xem
8
download

Quyết định 153/2004/QĐ-TTg

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Quyết định 153/2004/QĐ-TTg về việc ban hành Định hướng chiến lược phát triển bền vững ở Việt Nam (Chương trình nghị sự 21 của Việt Nam) do Thủ tướng Chính phủ ban hành

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Quyết định 153/2004/QĐ-TTg

  1. TH TƯ NG CHÍNH PH C NG HOÀ XÃ H I CH NGHĨA VI T NAM ******** c l p - T do - H nh phúc ******** S : 153/2004/Q -TTg Hà N i, ngày 17 tháng 8 năm 2004 QUY T NNH C A TH TƯ NG CHÍNH PH S 153/2004/Q -TTG NGÀY 17 THÁNG 8 NĂM 2004 V VI C BAN HÀNH NNH HƯ NG CHI N LƯ C PHÁT TRI N B N V NG VI T NAM (CHƯƠNG TRÌNH NGHN S 21 C A VI T NAM) TH TƯ NG CHÍNH PH Căn c Lu t T ch c Chính ph ngày 25 tháng 12 năm 2001; Xét ngh c a B trư ng B K ho ch và u tư, QUY T NNH: i u 1. Ban hành nh hư ng chi n lư c phát tri n b n v ng Vi t Nam (Chương trình ngh s 21 c a Vi t Nam) nh m phát tri n b n v ng t nư c trên cơ s k t h p ch t ch , h p lý và hài hoà gi a phát tri n kinh t , phát tri n xã h i và b o v môi trư ng (văn b n kèm theo). nh hư ng chi n lư c phát tri n b n v ng Vi t Nam là m t chi n lư c khung, bao g m nh ng nh hư ng l n làm cơ s pháp lý các B , ngành, a phương, các t ch c và cá nhân có liên quan tri n khai th c hi n, ng th i th hi n s cam k t c a Vi t Nam v i qu c t . i u 2. B trư ng B K ho ch và u tư ch u trách nhi m t ch c và hư ng d n th c hi n nh hư ng chi n lư c phát tri n b n v ng Vi t Nam. Các B trư ng, Th trư ng cơ quan ngang B , Th trư ng cơ quan thu c Chính ph , Ch t ch y ban nhân dân các t nh, thành ph tr c thu c Trung ương, căn c vào nh hư ng chi n lư c v phát tri n b n v ng Vi t Nam, xây d ng và th c hi n nh hư ng chi n lư c phát tri n b n v ng c a B , ngành và a phương mình. i u 3. Quy t nh này có hi u l c sau 15 ngày, k t ngày ăng Công báo. Các B trư ng, Th trư ng cơ quan ngang B , Th trư ng cơ quan thu c Chính ph , Ch t ch U ban nhân dân các t nh, thành ph tr c thu c Trung ương ch u trách nhi m thi hành Quy t nh này. Nguy n T n Dũng
  2. ( ã ký) NNH HƯ NG CHI N LƯ C PHÁT TRI N B N V NG VI T NAM (CHƯƠNG TRÌNH NGHN S 21 C A VI T NAM) (Ban hành kèm theo Quy t nh s 153/2004/Q -TTg ngày 17 tháng 8 năm 2004 c a Th tư ng Chính ph ) L IM U Khái ni m "phát tri n b n v ng" xu t hi n trong phong trào b o v môi trư ng t nh ng năm u c a th p niên 70 c a th k 20. Năm 1987, trong Báo cáo "Tương lai chung c a chúng ta" c a H i ng Th gi i v Môi trư ng và Phát tri n (WCED) c a Liên h p qu c, "phát tri n b n v ng" ư c nh nghĩa "là s phát tri n áp ng ư c nh ng yêu c u c a hi n t i, nhưng không gây tr ng i cho vi c áp ng nhu c u c a các th h mai sau". H i ngh Thư ng nh Trái t v Môi trư ng và phát tri n t ch c Rio de Janeiro (Braxin) năm 1992 và H i ngh Thư ng nh Th gi i v Phát tri n b n v ng t ch c Johannesburg (C ng hoà Nam Phi) năm 2002 ã xác nh "phát tri n b n v ng" là quá trình phát tri n có s k t h p ch t ch , h p lý và hài hoà gi a 3 m t c a s phát tri n, g m: phát tri n kinh t (nh t là tăng trư ng kinh t ), phát tri n xã h i (nh t là th c hi n ti n b , công b ng xã h i; xoá ói gi m nghèo và gi i quy t vi c làm) và b o v môi trư ng (nh t là x lý, kh c ph c ô nhi m, ph c h i và c i thi n ch t lư ng môi trư ng; phòng ch ng cháy và ch t phá r ng; khai thác h p lý và s d ng ti t ki m tài nguyên thiên nhiên). Tiêu chí ánh giá s phát tri n b n v ng là s tăng trư ng kinh t n nh; th c hi n t t ti n b và công b ng xã h i; khai thác h p lý, s d ng ti t ki m tài nguyên thiên nhiên, b o v và nâng cao ư c ch t lư ng môi trư ng s ng. Phát tri n b n v ng là nhu c u c p bách và xu th t t y u trong ti n trình phát tri n c a xã h i loài ngư i, vì v y ã ư c các qu c gia trên th gi i ng thu n xây d ng thành Chương trình ngh s cho t ng th i kỳ phát tri n c a l ch s . T i H i ngh Thư ng nh Trái t v Môi trư ng và phát tri n ư c t ch c năm 1992 Rio de Janeiro (Braxin), 179 nư c tham gia H i ngh ã thông qua Tuyên b Rio de Janeiro v môi trư ng và phát tri n bao g m 27 nguyên t c cơ b n và Chương trình ngh s 21 (Agenda 21) v các gi i pháp phát tri n b n v ng chung cho toàn th gi i trong th k 21. H i ngh khuy n ngh t ng nư c căn c vào i u ki n và c i m c th xây d ng Chương trình ngh s 21 c p qu c gia, c p ngành và a phương. Mư i năm sau, t i H i ngh Thư ng nh Th gi i v Phát tri n b n v ng t ch c năm 2002 Johannesburg (C ng hoà Nam Phi), 166 nư c tham gia H i ngh ã thông qua B n Tuyên b Johannesburg và B n K ho ch th c hi n v phát tri n b n v ng. H i ngh ã kh ng nh l i các nguyên t c ã ra trư c ây và ti p t c cam k t th c hi n y Chương trình ngh s 21 v phát tri n b n v ng.
  3. T sau H i ngh Thư ng nh Trái t v Môi trư ng và phát tri n ư c t ch c t i Rio de Janeiro (Braxin) năm 1992 n nay ã có 113 nư c trên th gi i xây d ng và th c hi n Chương trình ngh s 21 v phát tri n b n v ng c p qu c gia và 6.416 Chương trình ngh s 21 c p a phương, ng th i t i các nư c này u ã thành l p các cơ quan c l p tri n khai th c hi n chương trình này. Các nư c trong khu v c như Trung Qu c, Thái Lan, Singapore, Malaysia... u ã xây d ng và th c hi n Chương trình ngh s 21 v phát tri n b n v ng. Chính ph Vi t Nam ã c các oàn c p cao tham gia các H i ngh nói trên và cam k t th c hi n phát tri n b n v ng; ã ban hành và tích c c th c hi n "K ho ch qu c gia v Môi trư ng và Phát tri n b n v ng giai o n 1991-2000" (Quy t nh s 187- CT ngày 12 tháng 6 năm 1991), t o ti n cho quá trình phát tri n b n v ng Vi t Nam. Quan i m phát tri n b n v ng ã ư c kh ng nh trong Ch th s 36-CT/TW ngày 25 tháng 6 năm 1998 c a B Chính tr v tăng cư ng công tác b o v môi trư ng trong th i kỳ công nghi p hoá, hi n i hoá t nư c, trong ó nh n m nh: "B o v môi trư ng là m t n i dung cơ b n không th tách r i trong ư ng l i, ch trương và k ho ch phát tri n kinh t -xã h i c a t t c các c p, các ngành, là cơ s quan tr ng b o m phát tri n b n v ng, th c hi n th ng l i s nghi p công nghi p hoá, hi n i hoá t nư c". Quan i m phát tri n b n v ng ã ư c tái kh ng nh trong các văn ki n c a i h i i bi u toàn qu c l n th IX c a ng C ng s n Vi t Nam và trong Chi n lư c phát tri n kinh t -xã h i 2001-2010 là: "Phát tri n nhanh, hi u qu và b n v ng, tăng trư ng kinh t i ôi v i th c hi n ti n b , công b ng xã h i và b o v môi trư ng" và "Phát tri n kinh t -xã h i g n ch t v i b o v và c i thi n môi trư ng, b o m s hài hoà gi a môi trư ng nhân t o v i môi trư ng thiên nhiên, gi gìn a d ng sinh h c". Phát tri n b n v ng ã tr thành ư ng l i, quan i m c a ng và chính sách c a Nhà nư c. th c hi n m c tiêu phát tri n b n v ng, nhi u ch th , ngh quy t khác c a ng, nhi u văn b n quy ph m pháp lu t c a Nhà nư c ã ư c ban hành và tri n khai th c hi n; nhi u chương trình, tài nghiên c u v lĩnh v c này ã ư c ti n hành và thu ư c nh ng k t qu bư c u; nhi u n i dung cơ b n v phát tri n b n v ng ã i vào cu c s ng và d n d n tr thành xu th t t y u trong s phát tri n c a t nư c. Trong nh ng năm qua, phát tri n kinh t -xã h i nư c ta v n còn d a nhi u vào vi c khai thác tài nguyên thiên nhiên; năng su t lao ng còn th p; công ngh s n xu t, mô hình tiêu dùng còn s d ng nhi u năng lư ng, nguyên li u và th i ra nhi u ch t th i. Dân s tăng nhanh, t l h nghèo còn cao; các d ch v cơ b n v giáo d c và y t hi n còn b t c p, các lo i t n n xã h i chưa ư c ngăn chăn tri t ... ang là nh ng v n b c xúc. Nhi u ngu n tài nguyên thiên nhiên b khai thác c n ki t, s d ng lãng phí và kém hi u qu . Môi trư ng thiên nhiên nhi u nơi b phá ho i nghiêm tr ng, ô nhi m và suy thoái n m c báo ng. H th ng chính sách và công c pháp lu t chưa ng b có th k t h p m t cách có hi u qu gi a 3 m t c a s phát tri n: kinh t , xã h i và b o v môi trư ng. Trong các chi n lư c, quy ho ch t ng th và k ho ch phát tri n kinh t -xã h i c a t nư c cũng như c a các ngành và a phương, 3 m t quan tr ng trên ây c a s phát tri n cũng chưa th c s ư c k t h p và l ng ghép ch t ch v i nhau. th c hi n m c tiêu phát tri n b n v ng t nư c như Ngh quy t c a i h i ng toàn qu c l n th IX ã ra và th c hi n cam k t qu c t , Chính ph Vi t Nam ban hành " nh hư ng chi n lư c phát tri n b n v ng Vi t Nam" (Chương trình ngh s 21 c a Vi t Nam).
  4. nh hư ng Chi n lư c phát tri n b n v ng Vi t Nam là m t chi n lư c khung, bao g m nh ng nh hư ng l n làm cơ s pháp lý các B , ngành, a phương, các t ch c và cá nhân có liên quan tri n khai th c hi n và ph i h p hành ng nh m b o m phát tri n b n v ng t nư c trong th k 21. nh hư ng chi n lư c v phát tri n b n v ng Vi t Nam nêu lên nh ng thách th c mà Vi t Nam ang ph i i m t, ra nh ng ch trương, chính sách, công c pháp lu t và nh ng lĩnh v c ho t ng ưu tiên c n ư c th c hi n phát tri n b n v ng trong th k 21. nh hư ng chi n lư c phát tri n b n v ng Vi t Nam không thay th các chi n lư c, quy ho ch t ng th và k ho ch hi n có, mà là căn c c th hóa Chi n lư c phát tri n kinh t -xã h i 2001-2010, Chi n lư c B o v môi trư ng qu c gia n năm 2010 và nh hư ng n năm 2020, xây d ng k ho ch 5 năm 2006-2010, cũng như xây d ng chi n lư c, quy ho ch t ng th và k ho ch phát tri n c a các ngành, a phương, nh m k t h p ch t ch , h p lý và hài hoà gi a phát tri n kinh t , th c hi n ti n b , công b ng xã h i và b o v môi trư ng, b o m s phát tri n b n v ng t nư c. Trong quá trình tri n khai, th c hi n, nh hư ng chi n lư c phát tri n b n v ng Vi t Nam s thư ng xuyên ư c xem xét b sung và i u ch nh cho phù h p v i t ng giai o n phát tri n, c p nh t nh ng ki n th c và nh n th c m i nh m hoàn thi n hơn n a v con ư ng phát tri n b n v ng Vi t Nam. Trên cơ s h th ng k ho ch hóa hi n hành, nh hư ng chi n lư c phát tri n b n v ng Vi t Nam t p trung vào nh ng ho t ng ưu tiên c n ư c ch n l a và tri n khai th c hi n trong 10 năm trư c m t. nh hư ng chi n lư c phát tri n b n v ng Vi t Nam g m 5 ph n sau ây: Ph n 1: Phát tri n b n v ng-con ư ng t t y u c a Vi t Nam. Ph n 2: Nh ng lĩnh v c kinh t c n ưu tiên nh m phát tri n b n v ng. Ph n 3: Nh ng lĩnh v c xã h i c n ưu tiên nh m phát tri n b n v ng. Ph n 4: Nh ng lĩnh v c s d ng tài nguyên thiên nhiên, b o v môi trư ng và ki m soát ô nhi m c n ưu tiên nh m phát tri n b n v ng. Ph n 5: T ch c th c hi n phát tri n b n v ng. Ph n 1: PHÁT TRI N B N V NG-CON Ư NG T T Y U C A VI T NAM I. TH C TR NG PHÁT TRI N B N V NG VI T NAM NH NG NĂM V A QUA: 1. Thành t u: Qua mư i tám năm ti n hành công cu c i m i, Vi t Nam ã t ư c nh ng k t qu to l n trong phát tri n kinh t -xã h i và b o v môi trư ng. a. V kinh t : N n kinh t Vi t Nam ã t ng bư c chuy n i t kinh t k ho ch hoá t p trung sang kinh t th trư ng theo nh hư ng xã h i ch nghĩa. N n kinh t tăng trư ng v i t c
  5. cao và tương i n nh. Trong nh ng năm c a th p k 90 (th k 20), t ng s n phNm trong nư c (GDP) tăng bình quân 7,5%/ năm, GDP năm 2000 ã g p hơn 2 l n so v i năm 1990. Năm 2003 GDP tăng 7,24%, bình quân 3 năm 2001-2003, t c phát tri n n n kinh t tăng trên 7,1%/năm. Trong ngành nông nghi p, s n xu t lương th c t m c 19,9 tri u t n (quy thóc) năm 1990 ã tăng lên t i trên 37 tri u t n năm 2003; lương th c có h t bình quân u ngư i tăng t 303 kg năm 1990 lên 462 kg năm 2003, không nh ng b o m an ninh lương th c v ng ch c cho t nư c mà còn ưa Vi t Nam vào danh sách nh ng nư c xu t khNu g o hàng u c a th gi i. Nh b o m an ninh lương th c, các cây nông nghi p hàng hoá và chăn nuôi có i u ki n phát tri n. G o, cà phê, cao su, h t i u, chè, l c, rau qu , th t l n, thu h i s n ã tr thành nh ng m t hàng nông s n xu t khNu quan tr ng c a Vi t Nam. Công nghi p ã ư c cơ c u l i và d n d n tăng trư ng n nh. T c tăng bình quân hàng năm trong mư i năm qua t m c 13,6%; trong ó khu v c qu c doanh tăng 11,4%, khu v c ngoài qu c doanh tăng 11,4% và khu v c có v n u tư nư c ngoài tăng 22,5%. Tính theo giá tr s n xu t, quy mô s n xu t công nghi p năm 2000 ã g p 3,6 l n năm 1990. Trong 3 năm 2001-2003 công nghi p ti p t c phát tri n khá, giá tr s n xu t tăng 15%, trong ó công nghi p qu c doanh tăng 12,1%/năm, công nghi p ngoài qu c doanh tăng 19,8%/năm và công nghi p có v n u tư nư c ngoài tăng 15,6%. Các ngành d ch v ã ư c m r ng và ch t lư ng ph c v ã ư c nâng lên, áp ng nhu c u tăng trư ng kinh t và ph c v i s ng dân cư. Giá tr s n xu t các ngành d ch v bình quân 10 năm (1990-2000) tăng 8,2%, bình quân 3 năm (2001-2003) tăng trên 7%. Th trư ng trong nư c ã thông thoáng hơn v i s tham gia c a nhi u thành ph n kinh t . Giá tr hàng hoá bán ra trên th trư ng trong nư c năm 2000 t g p 12,3 l n so v i năm 1990. Trong 3 năm (2001-2003) th trư ng trong nư c càng tr nên sôi ng, t ng m c lưu chuy n hàng hoá trên th trư ng tăng bình quân hàng năm trên 12%. Cơ s h t ng giao thông v n t i phát tri n nhanh, áp ng khá t t cho yêu c u phát tri n kinh t -xã h i. Giá tr d ch v v n t i, kho tàng, thông tin liên l c tăng 1,8 l n. Du l ch ã có bư c phát tri n khá, nhi u trung tâm du l ch ư c nâng c p, trùng tu, c i t o, các lo i hình du l ch phát tri n a d ng, c bi t trong nh ng năm g n ây ã t p trung khai thác nâng cao giá tr nhân văn và b n s c văn hoá dân t c trong các tuy n du l ch, làm cho du l ch càng thêm phong phú, h p d n khách du l ch trong và ngoài nư c. D ch v bưu chính vi n thông phát tri n nhanh, m ng lư i vi n thông trong nư c ã ư c hi n i hoá v cơ b n. Nhi u phương ti n thông tin hi n i t tiêu chuNn qu c t ã ư c phát tri n, bư c u áp ng nhu c u thông tin, giao d ch thương m i và h i nh p kinh t qu c t c a t nư c. ã hình thành th trư ng d ch v b o hi m v i s tham gia c a các doanh nghi p thu c các thành ph n kinh t trong và ngoài nư c. D ch v tài chính, ngân hàng có nh ng i m i quan tr ng. Các d ch v khác như tư v n pháp lu t, khoa h c và công ngh , giáo d c và ào t o, y t ... ã b t u phát tri n.
  6. Do s n xu t phát tri n và th c hi n các chính sách i u ti t tài chính, ti n t có hi u qu , môi trư ng kinh t vĩ mô ã n nh, t o i u ki n cho thu hút u tư và nâng cao m c s ng nhân dân. b. V xã h i: Vi t Nam ã t ư c nhi u thành t u quan tr ng v phát tri n xã h i. u tư c a Nhà nư c cho các lĩnh v c xã h i ngày càng tăng, hi n chi m trên 25% v n ngân sách nhà nư c, trong ó c bi t ưu tiên u tư cho xóa ói gi m nghèo, gi i quy t vi c làm, giáo d c- ào t o, d y ngh , y t , chăm sóc s c kho nhân dân, phòng ch ng các t n n xã h i, khoa h c-công ngh , b o v môi trư ng cũng như các d ch v xã h i cơ b n khác. M t h th ng lu t pháp ã ư c ban hành áp ng ư c òi h i c a th c ti n và phù h p hơn v i yêu c u i m i c a t nư c trong tình hình m i như B Lu t dân s ; B Lu t lao ng; Lu t b o v s c kho nhân dân; Lu t b o v , chăm sóc và giáo d c tr em; Lu t b o v môi trư ng; Lu t giáo d c; Lu t khoa h c và công ngh ; Pháp l nh ưu ãi ngư i có công, Pháp l nh ngư i tàn t t, Lu t b o hi m... Nhi u chương trình m c tiêu qu c gia v phát tri n xã h i ã, ang ư c tri n khai th c hi n và t hi u qu xã h i cao. B y chương trình m c tiêu qu c gia giai o n 1998 - 2000 v : xóa ói gi m nghèo; gi i quy t vi c làm; dân s và k ho ch hoá gia ình; phòng ch ng HIV/AIDS; thanh toán m t s b nh xã h i và b nh d ch nguy hi m; nư c s ch và v sinh môi trư ng nông thôn; xây d ng l c lư ng v n ng viên tài năng và các trung tâm th thao tr ng i m; phòng, ch ng t i ph m cũng như m t s chương trình m c tiêu khác v : phát tri n kinh t - xã h i các xã c bi t khó khăn mi n núi và vùng sâu, vùng xa; tiêm ch ng m r ng cho tr em; xóa mù ch và ph c p ti u h c; phòng ch ng các t n n xã h i... ã ư c tri n khai th c hi n và t hi u qu t t v m t xã h i. Các qu qu c gia v xóa ói gi m nghèo, h tr t o vi c làm, qu n ơn áp nghĩa, qu tình thương, qu h tr tr em nghèo vư t khó... ã ư c thành l p và ho t ng có hi u qu . Giai o n 2001 - 2005 có 6 chương trình m c tiêu qu c gia v : xoá ói gi m nghèo và vi c làm; nư c s ch và v sinh môi trư ng nông thôn; dân s và k ho ch hoá gia ình; phòng, ch ng m t s b nh xã h i, b nh d ch nguy hi m và HIV/AIDS; văn hoá; giáo d c và ào t o ã ư c phê duy t, ang tích c c tri n khai th c hi n và t ư c nh ng k t q a ban u v m t xã h i áng khích l . i s ng nhân dân c thành th và nông thôn ã ư c c i thi n rõ r t. Công cu c xóa ói gi m nghèo t ư c nh ng thành t u ư c dư lu n trong nư c và th gi i ánh giá cao. T l h nghèo ói trong c nư c tính theo chuNn nghèo qu c gia gi m t 30% năm 1992 xu ng còn 10% năm 2000 (theo chuNn cũ), bình quân m i năm gi m ư c g n 300 nghìn h . Tính theo chuNn m i thì n năm 2003 t l h nghèo còn kho ng 11%. Tính theo chuNn nghèo có th so sánh qu c t c a i u tra m c s ng dân cư 1993 và 1998, thì t l nghèo chung ã gi m t 58% năm 1993 xu ng 37% năm 1998 và t l nghèo lương th c gi m t 25% xu ng còn 15%. T năm 1991 n năm 2000, s ngư i có vi c làm tăng t 30,9 tri u lên 40,6 tri u ngư i, bình quân m i năm tăng thêm kho ng 2,9%. M i năm có kho ng 1,2 tri u ch làm vi c m i ư c t o ra.
  7. n năm 2000, c nư c t tiêu chuNn qu c gia v xóa mù ch và ph c p giáo d c ti u h c, trên 90% dân cư ư c ti p c n v i d ch v y t , 60% s h gia ình có nư c s ch, sóng truy n hình ã ph 85%, sóng phát thanh ph 95% di n tích c nư c. Các ch tiêu xã h i ư c c i thi n hơn r t nhi u. Ch s phát tri n con ngư i (HDI) c a Vi t Nam ã tăng t 0,611 năm 1992 lên 0,682 năm 1999. X p h ng HDI trong s 162 nư c, Vi t Nam ng th 120 năm 1992; th 101 năm 1999 và th 109 trên 175 nư c vào năm 2003. So v i m t s nư c có t ng s n phNm trong nư c-GDP trên u ngư i tương ương, thì HDI c a Vi t Nam cao hơn áng k . V ch s phát tri n gi i (GDI), năm 2003 Vi t Nam ư c x p th 89 trong trong t ng s 144 nư c. Ph n chi m 26% t ng s i bi u Qu c h i, là m t trong 15 nư c có t l n cao nh t trong cơ quan quy n l c c a Nhà nư c. c. V s d ng tài nguyên thiên nhiên và b o v môi trư ng: Vi t Nam ã có nhi u n l c nh m kh c ph c nh ng h u qu môi trư ng do chi n tranh l i. Nhi u chính sách quan tr ng v qu n lý, s d ng tài nguyên thiên nhiên và b o v môi trư ng ã ư c xây d ng và th c hi n trong nh ng năm g n ây. H th ng qu n lý nhà nư c v b o v môi trư ng ã ư c hình thành c p Trung ương và a phương. Công tác qu n lý môi trư ng, giáo d c ý th c và trách nhi m b o v môi trư ng cho m i t ch c, cá nhân ngày càng ư c m r ng và nâng cao ch t lư ng. Công tác giáo d c và truy n thông v môi trư ng ang ư c Ny m nh. N i dung b o v môi trư ng ã ư c ưa vào gi ng d y t t c các c p h c trong h th ng giáo d c qu c dân. Vi c th c hi n nh ng chính sách trên ã góp ph n tăng cư ng qu n lý, khai thác h p lý và s d ng ti t ki m tài nguyên thiên nhiên; phòng ng a, ngăn ch n ô nhi m, suy thoái và s c môi trư ng; ph c h i và c i thi n m t cách rõ r t ch t lư ng môi trư ng sinh thái m t s vùng. 2. Nh ng t n t i ch y u: Bên c nh nh ng thành t u nói trên, trong k ho ch phát tri n kinh t -xã h i c a t nư c, ngành và a phương, tính b n v ng c a s phát tri n v n chưa ư c quan tâm úng m c và v n còn m t s t n t i ch y u sau ây: a. V nh n th c: Quan i m phát tri n b n v ng chưa ư c th hi n m t cách rõ r t và nh t quán qua h th ng chính sách và các công c i u ti t c a Nhà nư c. Các chính sách kinh t -xã h i còn thiên v tăng trư ng nhanh kinh t và n nh xã h i, mà chưa quan tâm y , úng m c n tính b n v ng khi khai thác và s d ng tài nguyên thiên nhiên và b o v môi trư ng. M t khác, các chính sách b o v môi trư ng l i chú tr ng vi c gi i quy t các s c môi trư ng, ph c h i suy thoái và c i thi n ch t lư ng môi trư ng, mà chưa nh hư ng phát tri n lâu dài nh m áp ng nh ng nhu c u tương lai c a xã h i. Quá trình l p quy ho ch và k ho ch phát tri n kinh t -xã h i và quá trình xây d ng chính sách b o v môi trư ng còn chưa ư c k t h p ch t ch , l ng ghép h p lý v i nhau. Cơ ch qu n lý và giám sát s phát tri n b n v ng chưa ư c thi t l p rõ ràng và có hi u l c.
  8. b. V kinh t : Ngu n l c phát tri n còn th p nên nh ng yêu c u v phát tri n b n v ng ít có i u ki n v t ch t th c hi n. u tư ư c t p trung ch y u cho nh ng công trình mang l i l i ích tr c ti p, còn r t ít u tư cho tái t o các ngu n tài nguyên thiên nhiên và b o v môi trư ng. S n hi n nay c a Vi t Nam so v i các nư c khác chưa thu c lo i cao và chưa t i gi i h n nguy hi m, song nó ang tăng lên nhanh chóng và s có nguy cơ e do tính b n v ng c a s phát tri n trong tương lai, nh t là khi v n vay chưa ư c s d ng có hi u qu . M c ch bi n, ch tác nguyên v t li u trong n n kinh t Vi t Nam còn r t th p và m c chi phí nguyên, nhiên, v t li u cho m t ơn v giá tr s n phNm còn cao; s n phNm tiêu dùng trong nư c cũng như xu t khNu ph n l n là s n phNm thô; s tăng trư ng kinh t ch y u là theo chi u r ng...trong khi ó nh ng ngu n tài nguyên thiên nhiên ch có h n và ã b khai thác n m c t i h n. Xu hư ng gi m giá các s n phNm thô trên th trư ng th gi i gây ra nhi u khó khăn cho tăng trư ng nông nghi p Vi t Nam. V i cơ c u s n xu t như hi n nay, t ư c m t giá tr thu nh p như cũ t th trư ng th gi i, Vi t Nam ã ph i bán i m t s lư ng hàng hoá hi n v t nhi u hơn trư c. Các m c tiêu phát tri n c a các ngành có s d ng tài nguyên thiên nhiên còn mâu thu n nhau và chưa ư c k t h p m t cách tho áng. Các c p chính quy n c Trung ương và a phương chưa qu n lý có hi u qu vi c s d ng tài nguyên thiên nhiên và b o v môi trư ng. c. V xã h i: S c ép v dân s ti p t c gia tăng, tình tr ng thi u vi c làm ngày m t b c xúc, t l h nghèo còn cao v n là nh ng tr ng i l n i v i s phát tri n b n v ng. Ch t lư ng ngu n nhân l c còn th p. S lư ng và ch t lư ng lao ng k thu t (v cơ c u ngành ngh , k năng, trình ) chưa áp ng ư c yêu c u c a th trư ng lao ng. Kho ng cách giàu nghèo và phân t ng xã h i có xu hư ng gia tăng nhanh chóng trong n n kinh t th trư ng. Mô hình tiêu dùng c a dân cư ang di n bi n theo truy n th ng c a các qu c gia phát tri n, tiêu t n nhi u nguyên v t li u, năng lư ng và th i ra nhi u ch t th i và ch t c h i. Mô hình tiêu dùng này ã, ang và s ti p t c làm cho môi trư ng t nhiên b quá t i b i lư ng ch t th i và s khai thác quá m c. M t s t n n xã h i như nghi n hút, m i dâm, căn b nh th k HIV/AIDS, tham nhũng còn chưa ư c ngăn ch n có hi u qu , gây th t thoát và t n kém các ngu n c a c i, t o ra nguy cơ m t n nh xã h i và phá ho i s cân i sinh thái. d. V s d ng tài nguyên thiên nhiên và b o v môi trư ng: Do chú tr ng vào phát tri n kinh t , nh t là tăng trư ng GDP, ít chú ý t i h th ng thiên nhiên, nên hi n tư ng khai thác b a bãi và s d ng lãng phí tài nguyên thiên nhiên, gây nên suy thoái môi trư ng và làm m t cân i các h sinh thái ang di n ra ph bi n. M t s cơ s s n xu t, kinh doanh, d ch v , b nh vi n gây ô nhi m môi trư ng nghiêm tr ng. Quá trình ô th hoá tăng lên nhanh chóng kéo theo s khai thác
  9. quá m c ngu n nư c ng m, ô nhi m ngu n nư c m t, không khí và ng ch t th i r n. c bi t, các khu v c giàu a d ng sinh h c, r ng, môi trư ng bi n và ven bi n chưa ư c chú ý b o v , ang b khai thác quá m c. Tuy các ho t ng b o v môi trư ng ã có nh ng bư c ti n b áng k , nhưng m c ô nhi m, s suy thoái và suy gi m ch t lư ng môi trư ng v n ti p t c gia tăng. i u này ch ng t năng l c và hi u qu ho t ng c a b máy làm công tác b o v môi trư ng chưa áp ng ư c yêu c u c a phát tri n b n v ng. Công tác b o v môi trư ng có tính liên ngành, liên vùng, liên qu c gia và toàn c u, c n ph i ư c ti n hành t c p cơ s phư ng xã, qu n huy n. Chúng ta còn thi u phương th c qu n lý t ng h p môi trư ng c p vùng, liên vùng và liên ngành, trong khi ó l i có s ch ng chéo ch c năng, nhi m v gi a các c p, các ngành trong công tác b o v môi trư ng. Qu n lý nhà nư c v môi trư ng m i ư c th c hi n c p Trung ương, ngành, t nh, chưa ho c có r t ít c p qu n huy n và chưa có c p phư ng xã. M t s quy ho ch phát tri n kinh t -xã h i vùng ã ư c xây d ng, song chưa có cơ ch b t bu c các a phương và các ngành tham gia khi xây d ng và th c hi n quy ho ch này. II. NH NG M C TIÊU, QUAN I M, NGUYÊN T C CHÍNH VÀ HO T NG ƯU TIÊN PHÁT TRI N B N V NG VI T NAM: 1. M c tiêu: M c tiêu t ng quát trong Chi n lư c phát tri n kinh t -xã h i 2001-2010 c a i h i i bi u toàn qu c ng C ng s n Vi t Nam l n th IX là: " ưa t nư c ra kh i tình tr ng kém phát tri n; nâng cao rõ r t i s ng v t ch t, văn hoá, tinh th n c a nhân dân; t o n n t ng n năm 2020 Vi t Nam cơ b n tr thành m t nư c công nghi p. Ngu n l c con ngư i, năng l c khoa h c và công ngh , k t c u h t ng, ti m l c kinh t , qu c phòng, an ninh ư c tăng cư ng; th ch kinh t th trư ng nh hư ng xã h i ch nghĩa ư c hình thành v cơ b n; v th c a t nư c trên trư ng qu c t ư c nâng cao". Quan i m phát tri n trong Chi n lư c trên ư c kh ng nh : "Phát tri n nhanh, hi u qu và b n v ng, tăng trư ng kinh t i ôi v i th c hi n ti n b , công b ng xã h i và b o v môi trư ng"; "Phát tri n kinh t -xã h i g n ch t v i b o v và c i thi n môi trư ng, b o m s hài hoà gi a môi trư ng nhân t o v i môi trư ng thiên nhiên, gi gìn a d ng sinh h c". M c tiêu t ng quát c a phát tri n b n v ng là t ư c s y v v t ch t, s giàu có v tinh th n và văn hóa, s bình ng c a các công dân và s ng thu n c a xã h i, s hài hòa gi a con ngư i và t nhiên; phát tri n ph i k t h p ch t ch , h p lý và hài hoà ư c ba m t là phát tri n kinh t , phát tri n xã h i và b o v môi trư ng. M c tiêu phát tri n b n v ng v kinh t là t ư c s tăng trư ng n nh v i cơ c u kinh t h p lý, áp ng ư c yêu c u nâng cao i s ng c a nhân dân, tránh ư c s suy thoái ho c ình tr trong tương lai, tránh l i gánh n ng n n n l n cho các th h mai sau. M c tiêu phát tri n b n v ng v xã h i là t ư c k t qu cao trong vi c th c hi n ti n b và công b ng xã h i, b o m ch dinh dư ng và ch t lư ng chăm sóc s c kho nhân dân ngày càng ư c nâng cao, m i ngư i u có cơ h i ư c h c hành và
  10. có vi c làm, gi m tình tr ng ói nghèo và h n ch kho ng cách giàu nghèo gi a các t ng l p và nhóm xã h i, gi m các t n n xã h i, nâng cao m c công b ng v quy n l i và nghĩa v gi a các thành viên và gi a các th h trong m t xã h i, duy trì và phát huy ư c tính a d ng và b n s c văn hoá dân t c, không ng ng nâng cao trình văn minh v i s ng v t ch t và tinh th n. M c tiêu c a phát tri n b n v ng v môi trư ng là khai thác h p lý, s d ng ti t ki m và có hi u qu tài nguyên thiên nhiên; phòng ng a, ngăn ch n, x lý và ki m soát có hi u qu ô nhi m môi trư ng, b o v t t môi trư ng s ng; b o v ư c các vư n qu c gia, khu b o t n thiên nhiên, khu d tr sinh quy n và b o t n s a d ng sinh h c; kh c ph c suy thoái và c i thi n ch t lư ng môi trư ng. 2. Nh ng nguyên t c chính: t ư c m c tiêu nêu trên, trong quá trình phát tri n chúng ta c n th c hi n nh ng nguyên t c chính sau ây: Th nh t, con ngư i là trung tâm c a phát tri n b n v ng. áp ng ngày càng y hơn nhu c u v t ch t và tinh th n c a m i t ng l p nhân dân, xây d ng t nư c giàu m nh, xã h i công b ng, dân ch và văn minh là nguyên t c quán tri t nh t quán trong m i giai o n phát tri n. Th hai, coi phát tri n kinh t là nhi m v trung tâm c a giai o n phát tri n s p t i, b o m an ninh lương th c, năng lư ng phát tri n b n v ng, b o m v sinh và an toàn th c phNm cho nhân dân; k t h p ch t ch , h p lý và hài hòa v i phát tri n xã h i; khai thác h p lý, s d ng ti t ki m và hi u qu tài nguyên thiên nhiên trong gi i h n cho phép v m t sinh thái và b o v môi trư ng lâu b n. T ng bư c th c hi n nguyên t c "m i m t: kinh t , xã h i và môi trư ng u cùng có l i". Th ba, b o v và c i thi n ch t lư ng môi trư ng ph i ư c coi là m t y u t không th tách r i c a quá trình phát tri n. Tích c c và ch ng phòng ng a, ngăn ch n nh ng tác ng x u i v i môi trư ng do ho t ng c a con ngư i gây ra. C n áp d ng r ng rãi nguyên t c "ngư i gây thi t h i i v i tài nguyên và môi trư ng thì ph i b i hoàn". Xây d ng h th ng pháp lu t ng b và có hi u l c v công tác b o v môi trư ng; ch ng g n k t và có ch tài b t bu c l ng ghép yêu c u b o v môi trư ng trong vi c l p quy ho ch, k ho ch, chưương trình và d án phát tri n kinh t - xã h i, coi yêu c u v b o v môi trư ng là m t tiêu chí quan tr ng trong ánh giá phát tri n b n v ng. Th tư, quá trình phát tri n ph i b o m áp ng m t cách công b ng nhu c u c a th h hi n t i và không gây tr ng i t i cu c s ng c a các th h tương lai. T o l p i u ki n m i ngư i và m i c ng ng trong xã h i có cơ h i bình ng phát tri n, ư c ti p c n t i nh ng ngu n l c chung và ư c phân ph i công b ng nh ng l i ích công c ng, t o ra nh ng n n t ng v t ch t, tri th c và văn hoá t t p cho nh ng th h mai sau, s d ng ti t ki m nh ng tài nguyên không th tái t o l i ư c, gìn gi và c i thi n môi trư ng s ng, phát tri n h th ng s n xu t s ch và thân thi n v i môi trư ng; xây d ng l i s ng lành m nh, hài hoà, g n gũi và yêu quý thiên nhiên.
  11. Th năm, khoa h c và công ngh là n n t ng và ng l c cho công nghi p hóa, hi n i hóa, thúc Ny phát tri n nhanh, m nh và b n v ng t nư c. Công ngh hi n i, s ch và thân thi n v i môi trư ng c n ư c ưu tiên s d ng r ng rãi trong các ngành s n xu t, trư c m t c n ư c Ny m nh s d ng nh ng ngành và lĩnh v c s n xu t có tác d ng lan truy n m nh, có kh năng thúc Ny s phát tri n c a nhi u ngành và lĩnh v c s n xu t khác. Th sáu, phát tri n b n v ng là s nghi p c a toàn ng, các c p chính quy n, các b , ngành và a phương; c a các cơ quan, doanh nghi p, oàn th xã h i, các c ng ng dân cư và m i ngư i dân. Ph i huy ng t i a s tham gia c a m i ngư i có liên quan trong vi c l a ch n các quy t nh v phát tri n kinh t , xã h i và b o v môi trư ng a phương và trên quy mô c nư c. B o m cho nhân dân có kh năng ti p c n thông tin và nâng cao vai trò c a các t ng l p nhân dân, c bi t c a ph n , thanh niên, ng bào các dân t c ít ngư i trong vi c óng góp vào quá trình ra quy t nh v các d án u tư phát tri n l n, lâu dài c a t nư c. Th b y, g n ch t vi c xây d ng n n kinh t c l p t ch v i ch ng h i nh p kinh t qu c t phát tri n b n v ng t nư c. Phát tri n các quan h song phương và a phương, th c hi n các cam k t qu c t và khu v c; ti p thu có ch n l c nh ng ti n b khoa h c công ngh , tăng cư ng h p tác qu c t phát tri n b n v ng. Chú tr ng phát huy l i th , nâng cao ch t lư ng, hi u qu , năng l c c nh tranh. Ch ng phòng ng a, ngăn ch n nh ng tác ng x u i v i môi trư ng do quá trình toàn c u hóa và h i nh p kinh t qu c t gây ra. Th tám, k t h p ch t ch gi a phát tri n kinh t , phát tri n xã h i và b o v môi trư ng v i b o m qu c phòng, an ninh và tr t t an toàn xã h i. 3. Nh ng lĩnh v c ho t ng c n ưu tiên: a. V lĩnh v c kinh t : - Duy trì tăng trư ng kinh t nhanh và n nh trên cơ s nâng cao không ng ng tính hi u qu , hàm lư ng khoa h c-công ngh và s d ng ti t ki m tài nguyên thiên nhiên và c i thi n môi trư ng. - Thay i mô hình và công ngh s n xu t, mô hình tiêu dùng theo hư ng s ch hơn và thân thi n v i môi trư ng, d a trên cơ s s d ng ti t ki m các ngu n tài nguyên không tái t o l i ư c, gi m t i a ch t th i c h i và khó phân hu , duy trì l i s ng c a cá nhân và xã h i hài hòa và g n gũi v i thiên nhiên. - Th c hi n quá trình "công nghi p hóa s ch", nghĩa là ngay t ban u ph i quy ho ch s phát tri n công nghi p v i cơ c u ngành ngh , công ngh , thi t b b o m nguyên t c thân thi n v i môi trư ng; tích c c ngăn ng a và x lý ô nhi m công nghi p, xây d ng n n "công nghi p xanh". - Phát tri n nông nghi p và nông thôn b n v ng. Trong khi phát tri n s n xu t ngày càng nhi u hàng hóa theo yêu c u c a th trư ng, ph i b o m v sinh, an toàn th c phNm, b o t n và phát tri n ư c các ngu n tài nguyên: t, nư c, không khí, r ng và a d ng sinh h c.
  12. - Phát tri n b n v ng vùng và xây d ng các c ng ng a phương phát tri n b n v ng. b. V lĩnh v c xã h i: - T p trung n l c xóa ói, gi m nghèo, t o thêm vi c làm; t o l p cơ h i bình ng m i ngư i ư c tham gia các ho t ng xã h i, văn hoá, chính tr , phát tri n kinh t và b o v môi trư ng. - Ti p t c h th p t l gia tăng dân s , gi m b t s c ép c a s gia tăng dân s iv i các lĩnh v c t o vi c làm, y t và chăm sóc s c kh e nhân dân, giáo d c và ào t o ngh nghi p, b o v môi trư ng sinh thái. - nh hư ng quá trình ô th hóa và di dân nh m phát tri n b n v ng các ô th ; phân b h p lý dân cư và l c lư ng lao ng theo vùng, b o m s phát tri n kinh t , xã h i và b o v môi trư ng b n v ng các a phương. - Nâng cao ch t lư ng giáo d c nâng cao dân trí, trình ngh nghi p thích h p v i yêu c u c a s nghi p phát tri n t nư c. - Phát tri n v s lư ng và nâng cao ch t lư ng các d ch v y t và chăm sóc s c kh e nhân dân, c i thi n các i u ki n lao ng và v sinh môi trư ng s ng. c. V lĩnh v c tài nguyên-môi trư ng: - Ch ng thoái hóa, s d ng hi u qu và b n v ng tài nguyên t. - B o v môi trư ng nư c và s d ng b n v ng tài nguyên nư c. - Khai thác h p lý và s d ng ti t ki m, b n v ng tài nguyên khoáng s n. - B o v môi trư ng bi n, ven bi n, h i o và phát tri n tài nguyên bi n. - B o v và phát tri n r ng. - Gi m ô nhi m không khí các ô th và khu công nghi p. - Qu n lý có hi u qu ch t th i r n và ch t th i nguy h i. - B o t n a d ng sinh h c. - Gi m nh bi n i khí h u và h n ch nh ng nh hư ng có h i c a bi n i khí h u góp ph n phòng, ch ng thiên tai. PH N 2 NH NG LĨNH V C KINH T C N ƯU TIÊN NH M PHÁT TRI N B N V NG I. DUY TRÌ TĂNG TRƯ NG KINH T NHANH VÀ B N V NG:
  13. Trong 10 năm u c a th k 21, Chi n lư c phát tri n kinh t -xã h i 2001-2010 ã nêu quan i m là ph i phát tri n kinh t nhanh, hi u qu và b n v ng, GDP năm 2010 ph i tăng g p ôi năm 2000. có th duy trì lâu dài m t t c tăng trư ng kinh t tương i nhanh, n nh và b n v ng, chúng ta c n th c hi n m t s nh hư ng chính sau ây: 1. Ti p t c Ny m nh i m i kinh t nh m hình thành và hoàn thi n cơ ch kinh t th trư ng theo nh hư ng xã h i ch nghĩa, bao g m: - Ti p t c hoàn thi n m t s chính sách vĩ mô nh m t o ra môi trư ng kinh doanh bình ng, có hi u qu , thúc Ny c nh tranh và t o lòng tin các doanh nghi p và nhân dân b v n u tư phát tri n s n xu t. Khuy n khích kinh t t p th và tư nhân phát tri n lâu dài. Ti p t c i m i, phát tri n và nâng cao hi u qu s n xu t c a doanh nghi p nhà nư c. Tích c c thu hút u tư nư c ngoài. - Duy trì s n nh c a môi trư ng kinh t vĩ mô b ng cách hoàn thi n các chính sách tài chính, cân i ngân sách, n nh ti n t , ki m soát l m phát. - Ny m nh quá trình ch ng h i nh p kinh t qu c t và t do hoá thương m i. - Ny m nh c i cách hành chính nh m t ng bư c hình thành n n hành chính có hi u l c, trong s ch, có y năng l c áp ng nhu c u c a phát tri n b n v ng. Phát huy dân ch , gi v ng k lu t, k cương, tăng cư ng pháp ch . Xây d ng i ngũ cán b , công ch c có năng l c và o c t t. 2. Chuy n n n kinh t t tăng trư ng ch y u theo chi u r ng sang phát tri n ch y u theo chi u sâu trên cơ s s d ng có hi u qu các thành t u khoa h c và công ngh tiên ti n tăng năng su t lao ng và nâng cao s c c nh tranh c a các s n phNm hàng hoá và d ch v , nâng cao hi u qu c a n n kinh t nói chung và hi u qu c a v n u tư nói riêng. 3. Chuy n n n kinh t t khai thác và s d ng tài nguyên dư i d ng thô sang ch bi n tinh x o hơn, nâng cao giá tr gia tăng t m i m t ơn v tài nguyên ư c khai thác. Chuy n d n s tham gia th trư ng qu c t b ng nh ng s n phNm thô sang d ng các s n phNm ch bi n tinh và d ch v . Chú tr ng nâng cao hàm lư ng khoa h c, công ngh c a s n phNm hàng hoá và d ch v . 4. Tri t ti t ki m các ngu n l c trong phát tri n, s d ng có hi u qu ngu n tài nguyên khan hi m và h n ch tiêu dùng l n vào ph n c a các th h mai sau. 5. Xây d ng h th ng h ch toán kinh t môi trư ng. Nghiên c u ưa thêm môi trư ng và các khía c nh xã h i vào khuôn kh h ch toán tài kho n qu c gia (SNA). H th ng h ch toán kinh t , xã h i và môi trư ng h p nh t s bao g m ít nh t m t h th ng h ch toán ph v tài nguyên thiên nhiên. II. THAY I MÔ HÌNH S N XU T VÀ TIÊU DÙNG THEO HƯ NG THÂN THI N V I MÔI TRƯ NG:
  14. Trong th i gian qua, nh tăng trư ng kinh t v i t c cao và do chính sách m c a n n kinh t , lĩnh v c tiêu dùng c a nhân dân ã ư c c i thi n rõ r t. Tuy v y, trong lĩnh v c tiêu dùng, còn m t s xu hư ng nh hư ng tiêu c c t i tri n v ng phát tri n b n v ng: 1. Mô hình tiêu dùng c a m t b ph n dân cư, trư c h t các ô th v n còn n ng v tiêu dùng truy n th ng, s d ng nguyên li u thô chưa qua ch bi n, trong ó có nhi u i u không có l i cho vi c ti t ki m tài nguyên và phát tri n b n v ng. Tiêu dùng phô trương, lãng phí ngày càng ph bi n trong m t s t ng l p dân cư ang i u v i l i s ng ti t ki m, g n gũi và hài hoà v i thiên nhiên c a h giá tr o c xã h i truy n th ng. Tình tr ng khai thác c n ki t các loài ng, th c v t quý hi m và tài nguyên thiên nhiên không tái t o l i còn khá ph bi n. Hoá ch t, th c phNm, các ch t kích thích tăng tr ng, các s n phNm bi n i gen ư c s d ng ngày càng nhi u. Tiêu dùng năng lư ng cho sinh ho t và giao thông v n t i tăng lên d n n vi c tiêu th nhi u than và xăng d u hơn so v i trư c ây làm tăng m c ô nhi m môi trư ng. Trong khi ó, các d ng năng lư ng s ch có ti m năng l n Vi t Nam và có th s d ng ph bi n quy mô gia ình như năng lư ng m t tr i, gió, thu i n nh , biogas còn ít ư c nghiên c u, ng d ng và ph c p. Còn thi u nh ng chính sách khuy n khích vi c phát tri n các lo i hình giao thông v n t i ti t ki m, phương ti n v n t i công su t nh và s d ng năng lư ng s ch, thân thi n v i môi trư ng. 2. Trong vi c s n xu t và tiêu dùng hàng hoá, tình tr ng s d ng lãng phí tài nguyên cho m t s nhu c u không h p lý ã b t u ph bi n. S lư ng rư u, bia, thu c lá ư c s n xu t, nh p khNu và tiêu dùng tăng lên v i t c không tương x ng v i m c s ng còn th p và kh năng thu nh p c a dân cư. Tình tr ng nghi n rư u, nghi n ma tuý không gi m i. Các lo i nguyên v t li u không tái ch và khó phân hu (như kim lo i, PVC) th i ra ngày càng nhi u. 3. Chưa có chính sách và bi n pháp c th hư ng d n phương th c tiêu dùng h p lý, nh t là các chính sách, bi n pháp tài chính khuy n khích tiêu dùng thân thi n v i môi trư ng. 4. M t b ph n dân cư còn ang s ng dư i ngư ng nghèo, chưa áp ng nh ng nhu c u cơ b n c a mình v ăn, m c, , h c hành, v nh ng hàng hoá tiêu dùng và d ch v thi t y u. Nghèo ói là m t trong nh ng nguyên nhân gây nên tình tr ng khai thác b a bãi, s d ng lãng phí và không h p lý tài nguyên thiên nhiên. Nó cũng c n tr vi c th c hi n nh ng cách th c tiêu dùng có hi u qu nh m góp ph n phát tri n b n v ng hơn. Nh ng ho t ng ưu tiên nh m thay i mô hình tiêu dùng g m: a. Cơ c u l i ho t ng s n xu t và d ch v ph c v tiêu dùng: làm thay i mô hình tiêu dùng, trư c h t c n tác ng t i phương th c và k thu t s n xu t theo hư ng hình thành m t h th ng s n xu t các s n phNm v i dây chuy n công ngh tiêu th ít năng lư ng và nguyên v t li u, ng th i th i ra ít ch t th i, c bi t là ch t th i c h i.
  15. - i v i h th ng s n xu t ang t n t i, c n rà soát và i u ch nh các tiêu chuNn k thu t và nâng c p công ngh nh m m c ích nâng cao hi u qu môi trư ng c a s n phNm, khuy n khích sáng ch các lo i s n phNm m i có tính năng ti t ki m năng lư ng và nguyên v t li u, ng th i t o ra ít ch t th i. - Khuy n khích áp d ng công ngh s n xu t s ch hơn và thân thi n v i môi trư ng, công ngh tái ch và tái s d ng ch t th i, ph li u. - Hình thành cơ c u s n phNm tiêu dùng h p lý nh m áp ng nh ng nhu c u cơ b n v ăn, m c, , i l i, h c t p, ch a b nh, gi i trí c a các t ng l p nhân dân. Chú tr ng i m i s n phNm, không ng ng nâng cao ch t lư ng, h giá thành s n phNm và d ch v , chú tr ng tiêu chuNn thân thi n v i môi trư ng nâng cao ch t lư ng tiêu dùng và hi u qu s d ng tài nguyên thiên nhiên. - Phát tri n và nâng cao m c thâm canh c a các ngành s n xu t và d ch v t ng h p có tính năng b o v và c i thi n môi trư ng như tr ng r ng, nuôi tr ng thu s n, du l ch. H n ch s phát tri n s n xu t rư u, bia, thu c lá, th c phNm và hàng tiêu dùng có ch a các ch t có h i cho s c kh e con ngư i. b. Th c hi n các bi n pháp c n thi t nh hư ng tiêu dùng h p lý: - Tuyên truy n, giáo d c hình thành l i s ng lành m nh và phương th c tiêu dùng h p lý trong các t ng l p nhân dân, c bi t trong thanh thi u niên. Xây d ng văn hóa tiêu dùng văn minh, mang m b n s c dân t c, hài hòa và thân thi n v i thiên nhiên. - Phát ng phong trào tiêu dùng ti t ki m, ch ng lãng phí. Phát huy vai trò tích c c c a các oàn th qu n chúng và c a m i t ng l p nhân dân trong vi c tuyên truy n, giáo d c, th c hi n và giám sát th c hi n phong trào toàn dân ti t ki m tiêu dùng. - Áp d ng m t s công c kinh t , như thu tiêu dùng i u ch nh nh ng hành vi tiêu dùng không h p lý. - i v i nh ng vùng c bi t khó khăn, ti p t c th c hi n nh ng chính sách h tr ng bào áp ng nh ng nhu c u cơ b n c a cu c s ng. III. TH C HI N QUÁ TRÌNH "CÔNG NGHI P HÓA S CH": Ny m nh công nghi p hoá là nhi m v trung tâm c a Vi t Nam trong th i gian 10 năm t i. Th c hi n m t chi n lư c "công nghi p hóa s ch" là ngay t ban u ph i quy ho ch s phát tri n công nghi p v i cơ c u ngành ngh , công ngh , thi t b b o m nguyên t c thân thi n v i môi trư ng; tích c c ngăn ng a và x lý ô nhi m công nghi p, xây d ng n n "công nghi p xanh". Nh ng tiêu chuNn môi trư ng c n ư c ưa vào danh m c tiêu chuNn thi t y u nh t l a ch n các ngành ngh khuy n khích u tư, công ngh s n xu t và s n phNm, quy ho ch các khu công nghi p, khu ch xu t và xây d ng các k ho ch phòng ng a, ngăn ch n, x lý và ki m soát ô nhi m. Nh ng ho t ng ưu tiên nh m th c hi n quá trình "công nghi p hóa s ch" bao g m: 1. V pháp lu t:
  16. - Rà soát quy ho ch t ng th phát tri n kinh t -xã h i các vùng tr ng i m, quy ho ch phát tri n các ngành kinh t , c bi t là nh ng ngành tác ng m nh m t i môi trư ng, nh m b o m phát tri n công nghi p b n v ng, b o m s d ng ti t ki m tài nguyên thiên nhiên, ki m soát ô nhi m và qu n lý ch t th i m t cách có hi u qu . - Th ch hóa vi c ưa y u t môi trư ng vào quy trình l p quy ho ch, k ho ch phát tri n kinh t -xã h i hàng năm, 5 năm và dài h n c a c nư c, các b , ngành và a phương, t c p Trung ương n c p cơ s . Hoàn thi n quy trình ánh giá tác ng môi trư ng và giám sát ch t ch vi c th c hi n các n i dung ánh giá tác ng môi trư ng; th c hi n nghiêm ng t quy nh ph i ánh giá tác ng môi trư ng trư c khi c p phép u tư cho doanh nghi p. - Xây d ng các văn b n quy ph m pháp lu t và cơ ch chính sách thúc Ny quá trình thay th công ngh s n xu t l c h u, t n nhi u năng lư ng, nguyên li u b ng nh ng công ngh tiên ti n, hi n i và thân thiên v i môi trư ng. - Khuy n khích s n xu t s ch; tuyên truy n, giáo d c và nâng cao nh n th c c a c ng ng doanh nghi p v t m quan tr ng và l i ích c a s n xu t s ch trong quá trình phát tri n b n v ng. - Xây d ng các tiêu chuNn và nguyên t c i v i s n xu t s ch phù h p v i trình phát tri n kinh t . Nghiên c u và phát tri n công ngh và thi t b s n xu t s ch, tăng cư ng s ph i h p gi a các cơ s s n xu t và các nhà nghiên c u công ngh s n xu t s ch, ng th i Ny m nh ng d ng trong s n xu t. - Nghiên c u, ban hành m t s ch tài bu c các doanh nghi p s n xu t, kinh doanh quy mô l n và v a ph i thi t l p các h th ng t quan tr c, giám sát v môi trư ng cung c p thông tin v ch t th i và m c ô nhi m do các ho t ng s n xu t c a doanh nghi p gây nên. Nghiên c u, ban hành các ch tiêu v m c ô nhi m t i a cho phép các khu công nghi p. Nhanh chóng hình thành m t l c lư ng cán b ư c ào t o v qu n lý môi trư ng trong các khu công nghi p. 2. V kinh t : - Trong quá trình cơ c u l i ngành công nghi p, ph i ưu tiên phát tri n các ngành công nghi p s ch, thân thi n v i môi trư ng. Phát tri n và Ny m nh vi c s d ng công ngh , thi t b b o v môi trư ng thích h p và tiên ti n; l p các d án v i lu n ch ng y , chi ti t v các bi n pháp ki m soát ô nhi m và b o v môi trư ng. - Thành l p m i và phát tri n khu công ngh cao. Ban hành các tiêu chuNn an toàn và b o v môi trư ng trong các ngành công nghi p, c bi t là công nghi p khai thác và ch bi n d u m , công nghi p i n, i n t và công nghi p s n xu t ô tô, mô tô, xe máy. - T ng bư c nâng d n t l u tư phát tri n công ngh s ch. - Hình thành cơ c u kinh t h p lý, b o m t tr ng công ngh s ch ngày càng tăng. 3. V k thu t và công ngh :
  17. - Phòng ng a ô nhi m do các cơ s công nghi p m i t o ra, bao g m vi c hoàn thi n quy trình thNm nh ánh giá tác ng môi trư ng, c bi t là ưa ra yêu c u v vi c ánh giá tác ng môi trư ng ph i ư c th c hi n trư c khi c p gi y phép u tư. - Gi m thi u ô nhi m do các ho t ng s n xu t, kinh doanh, d ch v c a các cơ s hi n có gây ra. Ti n hành x lý tri t các cơ s gây ô nhi m môi trư ng nghiêm tr ng, bu c các cơ s này ph i l p t các thi t b ki m soát và x lý ô nhi m, nâng c p ho c i m i công ngh s n xu t, di d i toàn b ho c t ng b ph n ra kh i khu v c dân cư ông úc và m c cao nh t là ình ch các ho t ng s n xu t, kinh doanh, d ch v c a các cơ s này. Hàng năm, ti n hành th ng kê, ánh giá l i nh ng cơ s gây ô nhi m môi trư ng nghiêm tr ng trong ph m vi c nư c, ti n t i ki m soát ư c ô nhi m. - Th c hi n vi c ánh giá tác ng môi trư ng i v i các m quy mô v a và l n trong toàn qu c và báo cáo v tình tr ng qu n lý môi trư ng trong ngành khai khoáng và các ngành công nghi p ch bi n có liên quan. Nh ng m gây ô nhi m môi trư ng nghiêm tr ng nh t s b bu c ph i u tư gi m thi u m c ô nhi m xu ng m c cho phép ho c b óng c a. Các cơ quan chuyên môn c a y ban nhân dân t nh, thành ph tr c thu c Trung ương th c hi n ánh giá tác ng môi trư ng i v i các ho t ng khai khoáng quy mô nh và các ho t ng ch bi n trong ph m vi t nh. T t c các d án khai khoáng m i ph i ư c xem xét, sàng l c cNn th n và ph i th c hi n ánh giá tác ng môi trư ng chi ti t, c bi t là xem xét, ánh giá các công ngh khai khoáng và ch bi n, vi c s d ng và th i b hóa ch t, công tác duy tu các bãi ph th i và vi c xây d ng cơ s h t ng. 4. Phát tri n b n v ng m t s ngành có tác ng c bi t i t i môi trư ng: M t s ngành kinh t có tác ng m nh m t i môi trư ng như năng lư ng, khai thác m , xây d ng, giao thông v n t i, du l ch ph i s m xây d ng nh ng chương trình hành ng nh m b o m phát tri n b n v ng, trong ó c bi t chú tr ng t i vi c ng d ng nh ng công ngh khai thác và ch bi n tiên ti n cho phép ti t ki m tài nguyên thiên nhiên, gi m lư ng phát th i và ô nhi m, khuy n khích s d ng các d ng năng lư ng tái t o ư c, c i thi n môi trư ng sinh thái nh ng khu v c khai thác tài nguyên. a. Ngành năng lư ng: Năng lư ng là ngành then ch t c a n n kinh t , cũng là m t trong nh ng ngành có tác ng m nh nh t t i môi trư ng do ho t ng khai thác than các m , khai thác d u khí trên th m l c a, s n xu t và s d ng nhiên li u, năng lư ng gây ra nhi u ch t th i. phát tri n b n v ng, c n th c hi n nh ng ho t ng ưu tiên sau: - Tăng cư ng cơ s pháp lu t cho các ho t ng s n xu t kinh doanh, tiêu th năng lư ng và b o v môi trư ng. Ki n toàn h th ng cơ quan qu n lý ngành năng lư ng, tăng cư ng năng l c xây d ng quy ho ch và k ho ch phát tri n năng lư ng.
  18. - L a ch n công ngh s n xu t và s d ng t i ưu các lo i hình năng lư ng; l a ch n các công c chính sách, xây d ng các chương trình phát tri n nh m th c hi n nh hư ng chi n lư c phát tri n b n v ng. - H tr công tác nghiên c u, phát tri n, chuy n giao và ng d ng các h th ng năng lư ng không gây h i cho môi trư ng, bao g m các ngu n năng lư ng m i và ngu n năng lư ng có kh năng tái sinh. Khuy n khích s d ng các công ngh tiêu t n ít năng lư ng và tích c c th c hi n chương trình ti t ki m năng lư ng. Ưu tiên cho vi c phát tri n ngu n năng lư ng có kh năng tái sinh thông qua vi c khuy n khích tài chính và các cơ ch chính sách khác trong chi n lư c phát tri n năng lư ng qu c gia. - C n có các gi i pháp c th v công ngh và t ch c qu n lý cho t ng phân ngành năng lư ng nh m th c hi n các chương trình, d án làm gi m tác ng tiêu c c i v i môi trư ng trong các ho t ng s n xu t, kinh doanh và s d ng năng lư ng. - Tham gia tích c c các ho t ng h p tác và trao i qu c t liên quan n Công ưư c khung v Bi n i khí h u c a Liên hi p qu c năm 1992 mà Vi t Nam ã ký k t tham gia ngày 16 tháng 11 năm 1994 và hi n là Thành viên c a Công ư c này. Nh p khNu và ng d ng nh ng công ngh tiên ti n c a nư c ngoài trong lĩnh v c khai thác, r a và ch bi n than. ưa v n và áp d ng công ngh tiên ti n c a nư c ngoài c i t o và nâng c p công ngh cho ngành công nghi p than. b. Ngành khai thác khoáng s n: Khoáng s n là lo i tài nguyên không tái t o ư c. C nư c hi n có t ng c ng trên 1.000 m ang ho t ng và khai thác trên 50 lo i khoáng s n khác nhau. Hi n t i, do còn qu n lý l ng l o, tình tr ng khai thác b a bãi tương i ph bi n, nh t là các m nh n m phân tán, r i rác các a phương. Bên c nh vi c làm lãng phí tài nguyên do không t n thu ư c hàm lư ng khoáng s n h u ích, vi c khai thác b ng công ngh l c h u còn gây ra tình tr ng m t r ng, xói l t, b i l ng và ô nhi m sông su i, ven bi n. phát tri n b n v ng, c n th c hi n nh ng ho t ng ưu tiên sau: - ưa vào s d ng các công c kinh t , hành chính và ch tài pháp lu t nh m th c hi n kiên quy t và có hi u qu hơn Lu t Khoáng s n. - Ki n toàn h th ng qu n lý tài nguyên khoáng s n Trung ương và các a phương. Xây d ng quy ho ch th ng nh t s d ng các ngu n tài nguyên khoáng s n và b o v môi trư ng. - i m i công ngh khai thác, sàng tuy n và ch bi n nh m t n d ng tài nguyên khoáng s n và b o v môi trư ng. Nghiên c u công ngh s d ng các lo i qu ng có hàm lư ng th p nh m tri t s d ng khoáng ch t trong các m , ng th i gi m kh i lư ng t á th i, thu h p di n tích bãi th i. Tìm gi i pháp thu h i các ch t h u ích t các bãi th i qu ng làm s ch môi trư ng và tránh lãng phí tài nguyên. - T ch c trình t khai thác m m t cách h p lý, tránh tình tr ng m d thì làm trư c, m khó thì b l i, làm nh hư ng t i vi c theo dõi, ánh giá và quy ho ch khai thác
  19. khoáng s n. H n ch và s m ti n t i nghiêm c m tình tr ng khai thác m m t cách t phát, b a bãi. - i v i tài nguyên khoáng s n dư i lòng sông, c n khoanh khu v c khai thác, tránh làm s t l b và thay i dòng ch y. - Tăng u tư cho khâu ph c h i, tái t o và c i thi n môi trư ng sinh thái các a bàn khai thác m . c. Ngành giao thông v n t i: H th ng k t c u h t ng k thu t giao thông ư ng b , ư ng s t, ư ng thu và ư ng không u ã và ang ư c m r ng và hoàn thi n, t o i u ki n thu n l i d ch v v n t i nhanh chóng tăng trư ng, áp ng nhu c u s n xu t, kinh doanh và lưu thông c a xã h i, c a s nghi p công nghi p hoá và i s ng c a nhân dân. Vi c t p trung xây d ng nhi u công trình k t c u h t ng giao thông v n t i trong th i gian t i s làm cho môi trư ng, c nh quan t t p hơn, i u ki n giao thông t t hơn, óng góp tích c c cho s nghi p công nghi p hoá, hi n i hoá t nư c và c i thi n i s ng nhân dân. Song m t khác, lĩnh v c giao thông v n t i cũng t ra m t s thách th c i v i phát tri n b n v ng: - M t b ph n dân cư s ph i di d i do gi i phóng m t b ng th c hi n d án và tái nh cư làm i s ng xáo tr n; m t b ph n t ai ang canh tác s b m t. - Nguy cơ ô nhi m khí th i, b i, ti ng n, ô nhi m sông bi n s tăng lên. - Xây d ng k t c u h t ng giao thông v n t i s thu hút m t s l n v n u tư, trong ó ph n l n là v n vay bên ngoài d n n gánh n ng n n n c a th h mai sau s tăng lên. phát tri n b n v ng, c n th c hi n nh ng ho t ng ưu tiên sau: - Xây d ng h th ng chính sách ng b nh m phát tri n b n v ng lĩnh v c giao thông v n t i, bao g m các chính sách s d ng t ai, phát tri n k t c u h t ng, xây d ng m ng lư i giao thông v n t i công c ng, ng th i khuy n khích khu v c tư nhân tham gia phát tri n giao thông v n t i, s d ng phương ti n giao thông v n t i có m c tiêu hao năng lư ng th p và gi m phát th i gây ô nhi m. - Quy ho ch m ng lư i giao thông v n t i ng b v i quy ho ch các vùng sinh thái, khu b o t n thiên nhiên, nh m b o m phát tri n h th ng k t c u h t ng k thu t và tăng d ch v trong m i quan h hài hoà v i phát tri n kinh t vùng và b o v môi trư ng t nhiên. - T p trung phát tri n m ng lư i giao thông công c ng các ô th l n. S d ng các công c kinh t và hành chính trong vi c khuy n khích thói quen s d ng d ch v giao thông công c ng. H n ch phát tri n các lo i phương ti n giao thông cá nhân tiêu t n nhiên li u, s d ng lãng phí tài nguyên thiên nhiên và gây ô nhi m môi trư ng, ng th i khuy n khích sáng ch và ph bi n các lo i phương ti n giao thông thân thi n v i môi trư ng.
  20. - Phát tri n nhanh chóng m ng lư i giao thông nông thôn ph c v t t vi c phát tri n kinh t - xã h i và i s ng c a nhân dân, c bi t là các vùng nông thôn mi n núi, vùng sâu, vùng xa. - Tuyên truy n, giáo d c, ph bi n lu t pháp v giao thông và an toàn giao thông nh m gi m tai n n giao thông. d. Thương m i: Trong quá trình i m i cơ ch kinh t , thương m i là lĩnh v c có m c gia tăng nhanh chóng nh t. Bên c nh nh ng tác ng tích c c v m t kinh t -xã h i, h i nh p kinh t qu c t và t do hoá thương m i, thương m i cũng làm gia tăng nguy cơ phá v tính b n v ng c a s phát tri n: - Vi t Nam hi n xu t khNu ch y u các m t hàng thô và sơ ch , m c dù ã bư c u có nh ng chuy n bi n tích c c hơn trong cơ c u m t hàng theo hư ng tăng s n phNm ch bi n. Ny m nh xu t khNu ng nghĩa v i gia tăng khai thác tài nguyên. N u không b o v , tái t o, ng th i t ng bư c chuy n sang ch bi n sâu hơn, tinh hơn các ngu n nguyên v t li u, thì ngu n tài nguyên thiên nhiên s nhanh chóng b c n ki t, môi trư ng b quá t i và suy thoái. - Vi c nh p khNu hàng hoá ch a nh ng ch t c h i, khó phân hu cũng làm tăng kh i lư ng ch t th i. - Vi c nh p khNu v t tư, thi t b cũ và l c h u không nh ng là tác nhân gây ra ô nhi m môi trư ng mà còn c n tr vi c nâng cao năng su t lao ng và hi u qu s n xu t, kinh doanh, gây tác h i t i s c kho c ng ng. phát tri n b n v ng, c n th c hi n nh ng ho t ng ưu tiên sau: - Xây d ng chi n lư c th trư ng, nh m b o m nh ng nhu c u c a th trư ng trong nư c, thúc Ny vi c t o l p mô hình tiêu dùng h p lý. - Ki n toàn cơ s pháp lý và b máy qu n nhà nư c v thương m i và th trư ng nh m phát tri n th trư ng trong nư c và m r ng quan h thương m i v i nư c ngoài. - Xây d ng k ho ch dài h n và cơ c u l i m t hàng xu t khNu theo hư ng tăng m c ch bi n và giá tr gia tăng trong hàng hoá và d ch v xu t khNu, gi m d n xu t khNu tài nguyên thô và sơ ch . - Giám sát ch t ch vi c nh p khNu hàng hoá, dây chuy n công ngh và thi t b nh m b o m gi m thi u phát sinh ch t th i, ng th i khuy n khích nh p khNu các dây chuy n công ngh , thi t b thân thi n v i môi trư ng. e. Du l ch: Ti m năng du l ch c a Vi t Nam r t phong phú. Phát tri n du l ch ã t o ra nhi u vi c làm và thu nh p, khôi ph c nhi u truy n th ng văn hoá, tôn t o m t s c nh quan và
Đồng bộ tài khoản