Quyết định số 142/2002/QĐ-BNN

Chia sẻ: Son Nguyen | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:21

0
43
lượt xem
2
download

Quyết định số 142/2002/QĐ-BNN

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Quyết định số 142/2002/QĐ-BNN về việc ban hành tiêu chuẩn ngành do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Quyết định số 142/2002/QĐ-BNN

  1. B NÔNG NGHI P VÀ C NG HOÀ XÃ H I CH NGHĨA VI T PHÁT TRI N NÔNG THÔN NAM ****** c l p - T do - H nh phúc ******** S : 142/2002/Q -BNN Hà N i, ngày 06 tháng 12 năm 2002 QUY T NNH V VI C BAN HÀNH TIÊU CHU N NGÀNH B TRƯ NG B NÔNG NGHI P VÀ PHÁT TRI N NÔNG THÔN Căn c Ngh nh s 73/CP ngày 01 tháng 11 năm 1995 c a Chính ph v ch c năng, nhi m v , quy n h n và t ch c b máy c a B Nông nghi p và PTNT; Căn c Ngh nh 86/CP ngày 8 tháng 12 năm 1995 c a Chính ph “Quy nh phân công trách nhi m qu n lý nhà nư c v ch t lư ng hàng hoá”; Căn c Quy t nh s 135/Q -BNN-KHCN c a B trư ng B Nông nghi p và PTNT ban hành ngày 1/10/1999 v vi c ban hành Quy ch l p, xét duy t và ban hành tiêu chu n ngành; Xét ngh c a ông V trư ng V Khoa h c công ngh và Ch t lư ng s n ph m, QUY T NNH: i u 1. Nay ban hành tiêu chuNn sau: 10 TCN 549-2002 Quy trình ki m d ch nh p khNu cây có múi. 10 TCN 550-2002 Quy trình x lý m t s gi ng cây ăn qu nh p n i b ng thu c Methyl bromide. i u 2. Quy t nh này có hi u l c sau 15 ngày k t ngày ký. i u 3. Các ông Chánh văn phòng B , V trư ng V khoa h c công ngh và Ch t lư ng s n phNm, Th trư ng các ơn v liên quan ch u trách nhi m thi hành quy t nh này. KT. B TRƯ NG B NÔNG NGHI P VÀ PHÁT TRI N NÔNG THÔN TH TRƯ NG
  2. Bùi Bá B ng TIÊU CHU N NGÀNH 10 TCN 549- 2002 QUY TRÌNH KI M DNCH NH P KH U GI NG CÂY CÓ MÚI Hà N i - 2002 Cơ quan biên so n: Trung tâm Ki m d ch th c v t Sau nh p khN u I Cơ quan ngh ban hành: V Khoa h c Công ngh CLSP & C c B o v th c v t Cơ quan trình duy t: V Khoa h c Công ngh và CLSP Cơ quan xét duy t, ban hành: B Nông nghi p và PTNT Quy t nh s : 142/Q - BNN ngày 06 tháng 12 năm 2002 c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn.
  3. TIÊU CHU N NGÀNH 10 TCN 549 - 2002 QUI TRÌNH KI M DNCH NH P KH U GI NG CÂY CÓ MÚI. Import quarantine procedure for citrus variety. 1. Ph m vi và i tư ng áp d ng. - Quy trình này áp d ng cho vi c Ki m d ch th c v t i v i các lô gi ng cây có múi nh p khN u vào lãnh th Vi t Nam qua các c a khN u ư ng b , ư ng thu , ư ng s t, ư ng hàng không, các cơ s Ki m d ch th c v t Sau nh p khN u và các cơ s cách ly khác trong ph m vi c nư c. 2. Thu t ng nh nghĩa. Trong qui trình này các thu t ng dư i ây ư c hi u như sau: - Cây có múi: Bao g m cây ăn qu thu c h Rutaceae. - Gi ng cây có múi: Bao g m h t, cây và các b ph n c a cây có múi có th dùng nhân làm gi ng. - Gi ng cây có múi nh p n i: Là nh ng gi ng cây có múi ư c nh p khN u vào lãnh th Vi t Nam. - i u ki n cách ly: Là i u ki n tách bi t v i bên ngoài khi tr ng cây, các tác nhân sinh h c không th lan truy n ra ngoài và xâm nh p t ngoài vào trong. - Ki m d ch Sau nh p khN u: Là bi n pháp k thu t ki m tra sinh v t h i ti m N n c a lô gi ng nh p khN u trong i u ki n cách ly. - Sinh v t h i ti m N n: Là nh ng sinh v t h i i theo gi ng nh p nhưng b ng m t thư ng và phương ti n thô sơ chưa phát hi n ư c. 3. Trình t các bư c ki m d ch. 3.1. Ki m d ch t i c a khN u. 3.1.1. Ki m tra h sơ gi y t . - Th c hi n theo qui nh hi n hành c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn. - Các gi y t có liên quan (N u có) 3.1.2. Ki m tra lô gi ng nh p khN u.
  4. Vi c ki m tra lô gi ng nh p khN u ư c áp d ng theo TCVN 4731- 89;10 TCN 336 - 98; 10 TCN 337 - 98;10 TCN 338 - 98. 3.2. Ki m d ch Sau nh p khN u. 3.2.1. Ki m tra sơ b sinh v t h i trên lô gi ng nh p khN u. 3.2.2. X lý trư c gieo tr ng. - N u là cây nuôi c y mô thì không ph i x lý. - N u là h t gi ng ph i ư c ngâm ngay trong dung d ch 8- Hydroxyquinoline Sunphat 1% trong 3 phút. - N u là cây, các b ph n c a cây ho c các lo i s n phN m khác: + Ph i ư c kh trùng b ng Methyl Bromide (CH3Br); + Nhúng trong dung d ch Sodium Hypochlorite (Na ClO2 .4H2O) có ch a 1% clo trong 2 phút; 3.2.3. Gieo tr ng: Các v t li u gi ng ư c nhân tr ng trong i u ki n cách ly. 3.2.4. Ki m tra sinh v t ti m N n: Ki m tra các v t li u gi ng ã nh p khN u cơ s Ki m d ch th c v t Sau nh p khN u nh m xác nh các sinh v t gây h i ti m N n. Riêng i v i các b nh Vi khuN n, Virus, Viroid và Mycoplasma s d ng m t trong các phương pháp c th sau chN n oán: + PCR - Ph n ng chu i Polymerasa (Polymerasa Chain Reaction) + ELISA - Men liên k t mi n d ch (Enzyme - Linked Immuno - Sorbent Assays) + Ch th sinh h c (Biological Indexing) (Các phương pháp này ư c gi i thi u trong ph l c kèm theo). 3.2.5. Th i gian ki m tra. Th i gian ki m tra t i cơ s Ki m d ch th c v t Sau nh p khN u t 9 - 12 tháng. 3.2.6. K t qu ki m tra. Danh m c các i tư ng Ki m d ch th c v t và các sinh v t h i ti m N n ã phát hi n ư c trên gi ng cây có múi nh p khN u. 3.2.7. K t lu n. 1) Tình hình d ch h i 2) X lý lô gi ng.
  5. 3) C p gi y ch ng nh n Ki m d ch th c v t Sau nh p khN u (n u i u ki n). PH L C: KI M DNCH TH C V T SAU NH P KH U 1. Ki m tra Ki m d ch Sau nh p khN u. B ng 1. Các phương pháp ki m tra. Ph n ng chu i Polymerasa S d ng chN n oán m t s lo i b nh N n. Men liên k t mi n d ch Virus tàn l i cam quýt (Citrus tristeza closterovirus) Xylella fastidiosa Spiroplasma citri Virus lùn Satsuma (Satsuma dwarf ilarvirus) Virus nh lá cam quýt (Citrus tatter leaf capillovirus) Ch th sinh h c Các loài Các gi ng cây ch th Citrus sinensis Cam T h p Virus b nh m (Psorosis complex) Spiroplasma citri Liberobacter asiaticum Liberobacter africanum Citrus limon Chanh Eureka Virus tàn l i cam quýt (Citrus tristeza closterovirus) Virus quăn lá cam quýt (Citrus leaf rugose virus) Virus kh m lá (Citrus variegation ilarvirus) Citrus medica L. Chanh Yên Viroid v y v (Citrus exocortis viroid) Citrus aurantifolia Chanh Tây n Virus tàn l i cam quýt (Citrus tristeza closterovirus) Virus bi n d ng gân lá (Citrus veinenation virus) Poncirus trifoliata X Chanh ba lá ho c qu t B nh nh lá cam quýt (Citrus tatter C. sinensis Swingle leaf capillovirus)
  6. 1.1. Phương pháp PCR. M i loài sinh v t có c u trúc DNA khác nhau và trong cùng m t gi ng gi a các loài cũng có s khác nhau. Trong m t gi ng, DNA c a các loài có nh ng o n c u trúc gi ng nhau, nhưng có nh ng o n có c u trúc khác nhau mà c u trúc này c trưng cho loài này mà nh ng loài khác không có. ây là cơ s di truy n phân bi t gi a loài này và loài khác. Phương pháp PCR chính là nh m nhân lên g p b i s lư ng các o n DNA c trưng t ó có th chN n oán chính xác ư c các loài. 1.2. Phương pháp ELISA. K thu t này cơ b n ư c d a trên s k t h p gi a men v i các kháng th ho c kháng nguyên thành v t ánh d u men sau ó chúng l i có ph n ng v i kháng nguyên ho c kháng th tương ng thành h p ch t mi n d ch c a men ánh d u. Men k t h p t i h p ch t mi n d ch khi g p ch t m s thúc N y ph n ng thu phân ch t m t o ra màu vàng. T c c a ph n ng thu phân càng nhanh, màu vàng càng rõ, ch ng t men càng nhi u, i u này cũng ch ng t n ng c a kháng nguyên càng cao. Do tính c hi u c a ph n ng ELISA ta có th xác nh ư c c tính c a kháng nguyên. B Kit ki m tra có th s d ng cho các b nh sau: - Xylella fastidiosa - Spiroplasma citri - Lùn Satsuma (Satsuma dwarf ilarvirus) - Tàn l i cây có múi (Citrus tristeza closterovirus) - Virus nh lá cây có múi (Citrus tatter leaf cappillovirus) 1.3 Ch th sinh h c Dùng cây ch th xác nh nh ng b nh N n c a cây có múi hai m c nhi t : * Nhi t 18 - 25oC (t t nh t là 20 - 22 oC) cho các tác nhân gây b nh sau: - Virus tàn l i cây có múi (Viruses Citrus tristeza closterovirus) - Virus bi n d ng gân lá cây có múi (Citrus veinenation virus) - Virus kh m lá (Citrus varegation ilarvirus) - Vius quăn lá cây có múi (Citrus leaf rugose virus) - Virus bé lá cây có múi (Citrus tatter leaf capillovirus) * Nhi t 25 - 35oC (t t nh t là 30 - 35 oC) cho tác nhân gây b nh:
  7. - Viroid v y v cây có múi (citrus exocortis viroid) - Viroid m ch d n cây có múi (citrus cachexia viroid) - Spiroplasma citri - Liberobacter asiaticum - Liberobacter africanum B ng 1.3.1 S cây ch th c n nhân gi ng. D i nhi t Cây ch th S ch u S cây trong ((15cm) ch u L nh 18-25oC Cam ng t 3 5 Chanh Eureka 2 5 Chanh Tây n 2 5 Chanh Rusk 2 5 Nóng 25-35oC Cam ng t 3 5 Chanh yên 2 2 B ng 1.3.2. Cây ch th dùng cho vi c ki m tra b nh. B nh Cây ch th thích Cây ch th khác h p Cachexia (Xyloporosis) Chanh yên - Chanh s n - Poncirus trifoliata Virus quăn lá (Citrus leaf Chanh Tây n - Citrus limon rugose) - Bư i Duncan Virus kh m lá (Citrus Chanh yên u tương và u en variegation) Giòn lá (Crinkly leaf) Chanh Eureka - Cristacortis Cam ng t - Quýt Orlando - Cam chua V y v (Exocortis) Chanh yên Chanh s n Greening and Dieback Cam ng t - Quýt Sexton - Bư i Duncan Impietratura Cam ng t Bư i T h p b nh m Virus Cam ng t - Quýt Homosassa, Emperor
  8. B ng 1.3.2. Cây ch th dùng cho vi c ki m tra b nh. B nh Cây ch th thích Cây ch th khác h p (Psorosis complex) - Chanh Tây n m vòng dòngB (Ringspot Cam ng t - (Psorosis B )) Lùn Satsuma (Satsuma - Quýt Satsuma dwarf) - Sesamum indicum Stubborn Cam ng t - Qu t Sexton - Bư i Duncan Nh lá/Lùn cây (Tatter leaf/ Chanh ba lá và qu t - Chanh Troyer stunt) Swingle - u en (Vigna cilindrica) - Citrus excelsa - Nicotiana clevelandii Hai ch ng tàn l i cam quýt Chanh Tây n - Cam ng ng t Seville (Tristeza - stem pitting and Chanh Eureka - Cam chua (Citrus seedling yellows) Chanh Mexica aurantium) Bi n d ng gân/U thân g Chanh Tây n Chanh s n (Vein enation/ woody Gall) B ng 1.3.3. Tri u ch ng b nh trên cây ch th D i B nh Cam Chanh Chanh Chanh Chanh nhi ng t Eurek Tây n ba lá, yên t a ho c quýt Quăn lá CF LP (Citrus leaf rugose) Bi n d ng gân lá AS (Citrus variegation) Giòn lá (Crinkly AS LP leaf) Cristacortis OL
  9. B ng 1.3.3. Tri u ch ng b nh trên cây ch th Impietratura OL L nh m lá dòng A CF (Psorosis A) m lá dòng B OL (Psorosis B) Nh lá/lùn (Tatter CM &S leaf / stunt) m tàn l i CVF&WP (Tristeza – stempitting) Vàng tàn l i LY & S (Tristeza – yellows) Bi n d ng/u thân g VE (Veinenation / woody gall) Exocortis LE Nóng Greening and VY & dieback LM Stubborn CM AS - Asteroid spots ( m d ng sao) CF - Chlorotic flecks ( m vàng) CM - Chlorotic mottling ( m m t màu) CVF - Chlorotic vein flecking ( m màu vàng gân) LE - Leaf epinasty LM - Leaf mottle ( m lá) LP - Leaf puckering (nhăn lá) LY - Leaf yellowing (vàng lá) OL - Oak leaf pattern (d i sùi lá) S - Stunting (lùn cây) VE - Veinenation (bi n d ng gân) VY - Vein yellowing (vàng gân) WP - Wood pitting ( m thân g ) 2. Nhân gi ng, chăm sóc và b o qu n t i cơ s Sau nh p khN u. 2.1. Nhân g c ghép và cây ch th .
  10. Các h t ư c gieo làm cây ch th sinh h c ho c g c ghép ư c l y t các cơ s s ch b nh có uy tín, các h t này em gieo trong khay và nhi t 20 - 25oC. Cây ch th là chanh yên (Citrus medica L.) ư c nhân gi ng t cành nhi t 30 - 35oC. Cây ư c tr ng trong h n h p ch t n (c a Trư ng i h c California) theo t l th tích phù h p g m: 1 than bùn : 1 cát ho c b t á và phân vô cơ ư c ti t trùng theo phương pháp Paster ( 60oC trong 30 phút) có th thêm vào nhi u nh t 10% v tr u (tính theo th tích). Trư c khi s d ng làm cây ch th ho c g c ghép không bón thúc cho cây. Sau ó chuy n chúng vào ch u ho c túi nilon có ch a 250 – 300g h n h p ch t n n theo công th c c a Trư ng i h c California. N u cây bi u hi n tri u ch ng thi u dinh dư ng thì s bón b sung b ng h n h p ch t n v i t l 1 máu khô và b t xương: 1 Dolomit. Sau ưa cây ư c ghép tr ng trong i u ki n nhi t 30 - 35oC. 2.2. Nhân gi ng t m t ghép. Hai cây ư c nhân gi ng t m t ghép trên g c chanh S n. Ba n b n tu n sau khi ghép m t, c t các ch i nách c a chanh s n t p trung cho m t ghép phát tri n. Ch n m t cây làm cây ch th . N u c n thì ti n hành ghép nh sinh trư ng. Cây con ư c nhân lên t cây ch th s ư c tr l i cho ch hàng. 2.3. Phòng tr d ch h i. S d ng thu c hoá h c, d u th c v t và thu c sinh h c phòng tr sinh v t h i trong nhà kính. Các sinh v t h i thư ng có nh n hai ch m, nh n to b ng, r p ph n, r p sáp. Chú ý r p mu i en trên cây có múi ph i ư c s m di t tr tri t nh m ngăn ch n vi c truy n Virus. 3. Lo i b các tác nhân gây b nh và nhân gi ng. Ghép nh sinh trư ng là k thu t nhân dòng các gi ng cây có múi ã ư c lo i b b nh, cùng v i kh năng t o ra nh ng dòng m i s ch Virus và các tác nhân gây b nh khác. T t c cây có múi m i ph i ư c ghép nh sinh trư ng ít nh t m t l n trư c khi xu t ra kh i cơ s Ki m d ch Sau nh p khN u. i u này có nghĩa là m b o s ch Xanthomonas campestris pv. citrumelo, phytoplasma, Viroid và Virus. Các bư c ki m tra ư c làm nhi u l n n khi cho k t qu ki m tra kh ng nh là s ch b nh. Nh ng g c ghép ư c s n xu t t các t ch c trên th gi i có ch ng nh n t tiêu chuN n thì không c n ph i ghép l i Vi t Nam. 3.1. M t ghép dùng ghép nh sinh trư ng. Vi c ghép nh sinh trư ng ư c th c hi n ngay l p t c khi có m t ghép thích h p ư c ưa t i. N u có ch i ghép m i nh p không thích h p cho vi c ghép ban u các m t ghép ư c ghép vào thân m t cây m và sau ó ch n m t ghép và th i i m thích h p nh t ti n hành ghép. 3.2. X lý m t ghép ghép nh sinh trư ng.
  11. Ti t trùng b m t m t ghép trư c khi b t u ghép. Nhúng m t ghép trong dung d ch Ethanol 70 % trong 2 phút, sau ó nhúng trong dung d ch Clorin (Clo) 0,2% ho c Sodium hypochrorite trong 10 phút. B o qu n m t ghép nhi t 26oC trong cát N m ã ti t trùng v i chu kỳ chi u sáng 16 gi n khi em ra s d ng. 3.3. S n xu t g c ghép ghép nh sinh trư ng. S d ng chanh ba lá, chanh s n và bư i Citrus grandis (Ch dùng cho các gi ng bư i Pomelo) làm g c ghép. L y h t t qu tươi sau ó r a s ch th t qu . Tách b l p v ngoài c a h t và b o qu n trong gi y l c N m n khi em ra s d ng. Kh trùng b m t h t trong dung d ch Clorin 0,5 % ho c Sodium hypochlorite (Có ch a 1% clo) trong 10 phút. Sau ó r a k trong nư c ã ti t trùng t i thi u 3 l n. ưa h t vô trùng vào trong môi trư ng Agar s ch trong bu ng c y, sau ó ưa vào t m 26 oC trong bóng t i. N u h t không dùng ngay sau khi ã tách kh i qu , ta phơi trên giá . H t ư c ti t trùng b m t và ư c b o qu n b ng cách nhúng trong dung d ch Clorin 1 % ho c Sodium hypochlorite. Sau ó ti n hành làm như i v i h t tươi. Sau 4 - 5 ngày h t s m c. ChuN n b nh ng ng nghi m tr ng cây gi trong môi trư ng ng nh t có ch a môi trư ng h n h p Murshige và Skoog + ư ng + agar, ti t trùng 121oC trong 20 phút. t h t n y m m lên b m t agar trong các ng nghi m nuôi c y khi ch i b t u m c. Khi ch i ghép t n dài thích h p 3 - 4 cm, sau 10 - 12 ngày ưa nh ng ng nghi m này vào trong bu ng t i 4 - 7oC. Ch n các cây th ng ưa vào bu ng l nh ghép ch i nh. Th i gian lưu gi cây con là m t năm. 3.4 Ghép nh sinh trư ng. Ngâm d ng c trong c n 70% kho ng 1 gi trư c khi dùng. ChuN n b các mN u dao c o và tra vào cán. Nhúng dao c t vào ch t tN y và sau ó làm s ch b ng c n và hơ khô gi a m i l n c t. Không làm cháy lư i dao sau khi nhúng c n. Thay i lư i dao khi chúng b cùn. Ti t trùng b m t cành ghép tr c ti p khi ang trên cây b ng dung d ch Clorin 0,5 % ho c Sodium hypochlorite trong 5-10 phút, tuỳ thu c vào i u ki n c a cành ghép. N u chúng ã ư c ti t trùng và tr ng trong cát, chúng có th ư c s d ng ngay. N u chúng b nhi m bN n thì t chúng trên v i màn và x lý trong dung d ch Chlorin 0,01 % ho c Sodium hypochlorite trong 1 phút sau ó r a cN n th n 3 l n trong nư c l c. C t t a lá m m và ch i bên, m v t ghép hình ch T và ti n hành ghép. Lo i b h t lá cành ghép l mô phân sinh. S d ng m t lư i dao cho m t mô phân sinh. t mô phân sinh lên v t ghép và óng n p v t ghép l i. t cây con trong gi y l c và tr ng trong ng nghi m có h n h p môi trư ng Murshige và Skoog + ư ng + mu i s t hoà tan + White's vitamin. X lý môi trư ng nhi t 121oC trong 10 phút.
  12. Gi cây con nhi t 28 oC v i chu kỳ chi u sáng là 16 gi . Chăm sóc cây t i thi u 4 - 6 tu n ho c có th dài hơn. Cây con có th c n ư c c t t a m m giai o n sinh trư ng trong ng nghi m và có th chuy n vào môi trư ng m i . 3.5. Chuy n cây con ã ư c ghép nh sinh trư ng ra kh i ng nghi m. Sau 4 - 6 tu n, khi m t ghép ã m c ch i ư c 1 cm cùng v i 2 lá, ưa cây con ra kh i ng nghi m, t a b t r và tr ng cây trong ch u có ch a h n h p ch t n. Gi cây trong i u ki n ánh sáng y u trong tu n u tiên. Duy trì N m cao trong vài ngày u b ng cách dùng t m nh a che ph cây con. Khi cây c ng cáp ta lo i b d n t m nh a che ph . Có th s d ng các bi n pháp tương t như trên n u th y m t ghép còn xanh nhưng chưa phát tri n. Hàng ngày tư i 2g/l Ca(NO3)2. Ki m tra các dòng ghép kh ng nh ã lo i b h t các b nh. 3.6. M i tru ng nu i c y. Các h p ch t Hàm lư ng Môi trư ng R n L ng Dung d ch mu i cơ b n KNO3 1,90 g/l 1,90 g/l Murashige & Skoog NH4NO3 1,65 g/l 1,65 g/l CaCl2.2H2O 440 mg/l 440 mg/l MgSO4.7H2O 370 mg/l 370 mg/l KH2PO4 170 mg/l 170 mg/l MnSO4.H2O 16,9 mg/l 16,9 mg/l ZnSO4.7H2O 8,6 mg/l 8,6 mg/l H3BO3 6,2 mg/l 6,2 mg/l Kl 0,82 mg/l 0,82 mg/l Na2MoO4.2H2O 0,25 mg/l 0,25 mg/l CuSO4.5H2O 0,025 mg/l 0,025 mg/l CoCl2.6H2O 0,025 mg/l 0,025 mg/l Mu i s t hoà tan Na2-EDTA - 37,3 mg/l FeSO4.7H2O - 27,8 mg/l M t s ch t khác Myo-I-Inositol - 37,3 mg/l Nicotinic - 27,8 mg/l Pyridoxine - 100,0 mg/l Thiamine HCl - 1,0 mg/l ư ng Sucrose 30 g/l 1,00,2 mg/l
  13. Agar Agar 10 g/l 75 g/l PH L C KI M DNCH TH C V T SAU NH P KH U 1. Ki m tra Ki m d ch Sau nh p khN u. B ng 1. Các phương pháp ki m tra. Ph n ng chu i Polymerasa S d ngchN n oán m t s lo i b nh N n. Men liên k t mi n d ch Citrus tristeza closterovirus ( Virus tàn l i cam quýt) Xylella fastidiosa Spiroplasma citri Satsuma dwarf ilarvirus (Virus lùn Satsuma) Citrus tatter leaf capillovirus (Virus nh lá cam quýt) Ch th sinh h c Các loài Các gi ng cây ch th Citrus sinensis Maltese Blood or Ruby Psorosis complex (T h p Virus Blood b nh m) (Cam) Spiroplasma citri Liberobacter asiaticum Liberobacter africanum Citrus limon Lambert Eureka Citrus tristeza closterovirus, (Chanh Eureka) yellows strain (Virus tàn l i cam quýt) (Chanh) Citrus leaf rugose virus (Virus quăn lá cam quýt) Citrus variegation ilarvirus Citrus medica L. Etrog (Chanh Yên) Citrus exocortis viroid (Viroid v y v ) (Chanh yên) Citrus aurantifolia West Indian lime Citrus tristeza closterovirus-stem (Chanh Tây n) pitting strain (Virus tàn l i cam quýt)
  14. (Quýt) Citrus veinenation virus (Virus bi n d ng gân lá) Poncirus trifoliata X Rusk or Swingle, Citrus tatter leaf capillovirus (Nh C. sinensis Citrange (Rusk or lá cam quýt) Swingle chanh) 1.1. Phương pháp PCR. M i loài sinh v t có c u trúc DNA khác nhau và trong cùng m t gi ng gi a các loài cũng có s khác nhau. Trong m t gi ng, DNA c a các loài có nh ng o n c u trúc gi ng nhau, nhưng có nh ng o n có c u trúc khác nhau mà c u trúc này c trưng cho loài này mà nh ng loài khác không có. ây là cơ s di truy n phân bi t gi a loài này và loài khác. Phương pháp PCR chính là nh m nhân lên g p b i s lư ng các o n DNA c trưng t ó có th chN n oán chính xác ư c các loài. 1.2. Phương pháp ELISA. K thu t này cơ b n ư c d a trên s k t h p gi a men v i các kháng th ho c kháng nguyên thành v t ánh d u men sau ó chúng l i có ph n ng v i kháng nguyên ho c kháng th tương ng thành h p ch t mi n d ch c a men ánh d u. Men k t h p t i h p ch t mi n d ch khi g p ch t m s thúc N y ph n ng thu phân ch t m t o ra màu vàng. T c c a ph n ng thu phân càng nhanh, màu vàng càng rõ, ch ng t men càng nhi u, i u này cũng ch ng t n ng c a kháng nguyên càng cao. Do tính c hi u c a ph n ng ELISA ta có th xác nh ư c nh lư ng và nh tính c a kháng nguyên. B Kit ki m tra có th s d ng cho các b nh sau: - Xylella fastidiosa - Spiroplasma citri - Satsuma dwarf ilarvirus (Lùn Satsuma) - Citrus tristeza closterovirus (Tàn l i cây có múi) - Citrus tatter leaf cappillovirus (Virus nh lá cây có múi) 1.3 Ch th sinh h c Dùng cây ch th xác nh nh ng b nh N n c a cây có múi hai m c nhi t : * Nhi t 18 - 25oC (t t nh t là 20 - 22 oC) cho các tác nhân gây b nh sau: - Viruses Citrus tristeza closterovirus (Virus tàn l i cây có múi) - Citrus veinenation virus (Virus bi n d ng gân lá cây có múi)
  15. - Citrus varegation ilarvirus. - Citrus leaf rugose virus (Vius quăn lá cây có múi) - Citrus tatter leaf capillovirus (Virus bé lá cây có múi) * Nhi t 25 - 35oC (t t nh t là 30 - 35 oC) cho tác nhân gây b nh: - citrus exocortis viroid (Viroid v y v cây có múi) - citrus cachexia viroid (Viroid m ch d n cây có múi) - Spiroplasma citri - Liberobacter asiaticum - Liberobacter africanum B ng 1.3.1 S cây ch th c n nhân gi ng. D i nhi t Cây ch th S ch u S cây trong (15cm) ch u L nh 18-25oC Sweet Orange (Cam ng t) 3 5 Eureka Lemon (Chanh Eureka) 2 5 West Indian Lime (Chanh Tây n) 2 5 Rusk Citrange (Chanh Rusk) 2 5 Nóng 25-35oC Sweet Orange (Cam ng t) 3 5 Etrog Citron Rooted (Chanh yên) 2 2 B ng 1.3.2. Cây ch th cho ki m tra b nh. B nh Cây ch th thích Cây ch th khác h p Cachexia (Xyloporosis) Etrog citron (Chanh Rough lemon (Chanh s n) yên) Poncirus trifoliata Citrus leaf rugose (Virus West Indian lime Citrus limon quăn lá) (Chanh Tây n) Duncan grapefruit Red (Bư i Duncan) Citrus variegation (Virus Etrog citron (Chanh Bean and cowpea ( u tương và bi n d ng) yên) u en) Crinkly leaf (Giòn lá) Eureka lemon (Chanh - Eureka) Cristacortis Sweet orange (Cam Orlando tangelo (Quýt Orlando) ng t) Sour orange (Cam chua)
  16. B ng 1.3.2. Cây ch th cho ki m tra b nh. B nh Cây ch th thích Cây ch th khác h p Exocortis (V y v ) Etrog citron (Chanh Rough lemon (Chanh s n) yên) Greening and Dieback Sweet orange (Cam Sexton tangelo (Quýt Sexton) ng t) Duncan grapefruit (Bư i Duncan) (ch t khô) Impietratura Sweet orange (Cam Grapefruit (Bư i) ng t) Psorosis complex (T h p Sweet orange (Cam Homosassa, Emperor mandarin b nh m Virus) ng t) (Quýt Homosassa, Emperor) West Indian lime (Chanh Tây n) Ringspot (Psorosis B ) Sweet orange (Cam - ( m vòng dòngB) ng t) Satsuma dwarf (Lùn Satsuma mandarin (Quýt Satsuma) Satsuma) Sesamum indicum Stubborn Sweet orange (Cam Sexton tangelo (Quýt Sexton) ng t) Duncan grapefruit (Bư i Duncan) Tatter Leaf/ Stunt Citrange (Chanh) Troyer citrange (Chanh Troyer) Citrus excelsa cowpea Nicotiana (Nh lá/Lùn cây) clevelandii Tristeza - Stem pitting and West Indian lime Bitter sweet seville (Cam ng ng t Seedling Yellows (2 ch ng (Chanh Tây n) Seville) tàn l i cam quýt) Eureka lemon Sweet orange (Cam ng t) (Chanh Eureka) Sour orange (Cam chua) Mexica lime (Chanh Mexica) Vein Enation/ Woody Gall West Indian lime Rough lemon (Chanh s n) (Bi n d ng gân/U thân g ) (Chanh Tây n) B ng 1.3.3. Tri u ch ng b nh trên cây ch th
  17. B ng 1.3.3. Tri u ch ng b nh trên cây ch th D i B nh Sweet Eureka West Citrange cv Citrus nhi t Orange Lemon Indian Rusk or medica (Chanh Lime Swingle L. (Cam Eureka) (Chanh (Chanh, (Chanh ng t) Tây n) bư i ho c yên) quýt) Citrus leaf rugose CF LP (Quăn lá) Citrus variegation AS (Bi n d ng gân lá) Crinkly leaf AS LP (Giòn lá) Cristacortis OL Impietratura OL L nh Psorosis A CF ( m lá dòng A) Psorosis B OL ( m lá dòng B) Tatter Leaf / Stunt CM &S (Nh lá/lùn) Tristeza - Stempitting CVF&WP ( m tàn l i) Tristeza - Yellows LY & S (Vàng tàn l i) Veinenation / Woody VE Gall (Bi n d ng/u thân g ) Exocortis LE Nóng Greening and Dieback VY & LM (Greening và khô cành) Stubborn CM
  18. AS - Asteroid spots ( m d ng sao) CF - Chlorotic flecks ( m vàng) CM - Chlorotic mottling ( m m t màu) CVF - Chlorotic vein flecking ( m màu vàng gân) LE - Leaf epinasty LM - Leaf mottle ( m lá) LP - Leaf puckering (Nhăn lá) LY - Leaf yellowing (Vàng lá) OL - Oak leaf pattern (D i sùi lá) S - Stunting (Lùn cây) VE - Veinenation (Bi n d ng gân) VY - Vein yellowing (Vàng gân) WP - Wood pitting ( m thân g ) 2. Nhân gi ng, chăm sóc và b o qu n t i cơ s Sau nh p khN u. 2.1. Nhân g c ghép và cây ch th . Các h t ư c gieo làm cây ch th sinh h c ho c g c ghép ư c l y t các cơ s s ch b nh có uy tín, các h t này em gieo trong khay và nhi t 20 - 25oC. Cây ch th là chanh yên (Citrus medica L.) ư c nhân gi ng t cành nhi t 30 - 35oC. Cây ư c tr ng trong h n h p ch t n (c a Trư ng i h c California) theo t l th tích phù h p g m: 1 than bùn : 1 cát ho c b t á và phân vô cơ ư c ti t trùng theo phương pháp Paster ( 60oC trong 30 phút, quá trình ư c l p l i t 2-3 l n ho c x lý dư i tác d ng c a tia phóng x ) có th thêm vào nhi u nh t 10% v tr u (tính theo th tích). Trư c khi s d ng làm cây ch th ho c g c ghép không bón thúc cho cây. Sau ó chuy n chúng vào ch u ho c túi nilon ch a ư c 1,5-2,0 kg cơ ch t có ch a h n h p theo công th c c a Trư ng i h c California. N u cây bi u hi n tri u ch ng thi u dinh dư ng thì s bón b sung b ng h n h p ch t n v i t l 1 máu khô và b t xương: 1 Dolomit. Sau ó chanh yên và m t s lo i cam ng t ư c tr ng trong i u ki n nhi t 30 - 35oC. 2.2. Nhân gi ng t m t ghép. Hai cây ư c nhân gi ng t m t ghép trên g c chanh s n. Ba n b n tu n sau khi ghép m t, c t các ch i nách c a chanh s n t p trung cho m t ghép phát tri n. Ch n m t cây làm cây ch th . N u c n thì ti n hành ghép nh sinh trư ng. Cây con ư c nhân lên t cây ch th s ư c tr l i cho ch hàng. 2.3. Phòng tr d ch h i. S d ng thu c hoá h c, d u th c v t và thu c sinh h c phòng tr sinh v t h i trong nhà kính. Các sinh v t h i thư ng có nh n hai ch m, nh n to b ng, r p ph n, r p sáp.
  19. Chú ý r p mu i en trên cây có múi ph i ư c s m di t tr tri t nh m ngăn ch n vi c truy n Virus. 3. Lo i b các tác nhân gây b nh và nhân gi ng. Ghép nh sinh trư ng là k thu t nhân dòng các gi ng cây có múi ã ư c lo i b b nh, cùng v i kh năng t o ra nh ng dòng m i s ch Virus và các tác nhân gây b nh khác. T t c cây có múi m i ph i ư c ghép nh sinh trư ng ít nh t m t l n trư c khi xu t ra kh i cơ s Ki m d ch Sau nh p khN u. i u này có nghĩa là m b o s ch Xanthomonas campestris pv. citrumelo, phytoplasma, Viroid và Virus. Các bư c ki m tra ư c làm nhi u l n n khi cho k t qu ki m tra kh ng nh là s ch b nh. Nh ng g c ghép ư c s n xu t t các t ch c trên th gi i có ch ng nh n t tiêu chuN n thì không c n ph i ghép l i Vi t Nam. 3.1. M t ghép dùng ghép nh sinh trư ng. Vi c ghép nh sinh trư ng ư c th c hi n ngay l p t c khi có m t ghép thích h p ư c ưa t i. N u có ch i ghép m i nh p không thích h p cho vi c ghép ban u các m t ghép ư c ghép vào thân m t cây m và sau ó ch n m t ghép và th i i m thích h p nh t ti n hành ghép. 3.2. X lý m t ghép ghép nh sinh trư ng. Ti t trùng b m t m t ghép trư c khi b t u ghép. Nhúng m t ghép trong dung d ch Ethanol 70 % trong 2 phút, sau ó nhúng trong dung d ch Clorin (Clo) 0,2% ho c Sodium hypochrorite trong 10 phút. B o qu n m t ghép nhi t 26oC trong cát N m ã ti t trùng v i chu kỳ chi u sáng 16 gi n khi em ra s d ng. 3.3. S n xu t g c ghép ghép nh sinh trư ng. S d ng chanh ba lá, chanh s n và bư i Citrus grandis (ch dùng cho các gi ng bư i Pomelo) làm g c ghép. L y h t t qu tươi sau ó r a s ch th t qu . Tách b l p v ngoài c a h t và b o qu n trong gi y l c N m n khi em ra s d ng. Kh trùng b m t h t trong dung d ch Clorin 0,5 % ho c Sodium hypochlorite (có ch a 1% clo) trong 10 phút. Sau ó r a k trong nư c ã ti t trùng t i thi u 3 l n. ưa h t vô trùng vào trong môi trư ng Agar s ch trong bu ng c y, sau ó ưa vào t m 26 oC trong bóng t i. N u h t không dùng ngay sau khi ã tách kh i qu , ta phơi trên giá . H t ư c ti t trùng b m t và ư c b o qu n b ng cách nhúng trong dung d ch Clorin 1 % ho c Sodium hypochlorite. Sau ó ti n hành làm như i v i h t tươi. Sau 4 - 5 ngày h t s m c. ChuN n b nh ng ng tuýp tr ng cây gi trong môi trư ng ng nh t có ch a môi trư ng h n h p Murshige và Skoog + ư ng + agar, ti t trùng 121oC trong 15-20 phút. t h t n y m m lên b m t agar trong các ng tuýp nuôi c y khi ch i b t u m c.
  20. Khi ch i ghép t n dài thích h p 3 - 4 cm, sau 10 - 12 ngày ưa nh ng ng tuýp này vào trong bu ng t i 4 - 7oC. Ch n các cây th ng ưa vào bu ng l nh ghép ch i nh. Th i gian lưu gi cây con là m t năm. 3.4. Ghép nh sinh trư ng. Ngâm d ng c trong c n 70% kho ng 1 gi trư c khi dùng. ChuN n b các mN u dao c o và tra vào cán. Nhúng dao c t vào ch t tN y và sau ó làm s ch b ng c n và hơ khô gi a m i l n c t. Không làm cháy lư i dao sau khi nhúng c n. Thay i lư i dao khi chúng b cùn. Ti t trùng b m t cành ghép tr c ti p khi ang trên cây b ng dung d ch Clorin 0,5 % ho c Sodium hypochlorite trong 5-10 phút, tuỳ thu c vào i u ki n c a cành ghép. N u chúng ã ư c ti t trùng và tr ng trong cát, chúng có th ư c s d ng ngay. N u chúng b nhi m bN n thì t chúng trên v i màn và x lý trong dung d ch Chlorin 0,01 % ho c Sodium hypochlorite trong 1 phút sau ó r a cN n th n 3 l n trong nư c l c. C t t a lá m m và ch i bên, m v t ghép hình ch T và ti n hành ghép. Lo i b h t lá cành ghép l mô phân sinh. S d ng m t lư i dao cho m t mô phân sinh. t mô phân sinh lên v t ghép và óng n p v t ghép l i. t cây con trong gi y l c và tr ng trong ng tuýp có h n h p môi trư ng Murshige và Skoog + ư ng + mu i s t hoà tan + White's vitamin. X lý môi trư ng nhi t 121oC trong 10 phút. Gi cây con nhi t 28 oC v i chu kỳ chi u sáng là 16 gi . Chăm sóc cây t i thi u 4 - 6 tu n ho c có th dài hơn. Cây con có th c n ư c c t t a m m giai o n sinh trư ng trong ng tuýp và có th chuy n vào môi trư ng m i . 3.5. Chuy n cây con ã ư c ghép nh sinh trư ng ra kh i ng tuýp. Sau 4 - 6 tu n, khi m t ghép ã m c ch i ư c 1 cm cùng v i 2 lá, ưa cây con ra kh i ng tuýp, t a b t r và tr ng cây trong ch u có ch a h n h p ch t n. Gi cây trong i u ki n ánh sáng y u trong tu n u tiên. Duy trì N m cao trong vài ngày u b ng cách dùng t m nh a che ph cây con. Khi cây c ng cáp ta lo i b d n t m nh a che ph . Có th s d ng các bi n pháp tương t như trên n u th y m t ghép còn xanh nhưng chưa phát tri n. Hàng ngày tư i 2g/l Ca(NO3)2. Ki m tra các dòng ghép kh ng nh ã lo i b h t các b nh. 3.6. M i tru ng nu i c y. Các h p ch t Hàm lư ng Môi trư ng R n L ng Murashige & Skoog KNO3 1,90 g/l 1,90 g/l dung d ch mu i cơ b n NH4NO3 1,65 g/l 1,65 g/l
Đồng bộ tài khoản