Quyết định số 1971/1999/QĐ-BKHCNMT

Chia sẻ: Son Pham | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:17

0
100
lượt xem
33
download

Quyết định số 1971/1999/QĐ-BKHCNMT

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Quyết định số 1971/1999/QĐ-BKHCNMT về việc ban hành Quy trình công nghệ tiêu huỷ hoặc tái sử dụng Xyanua do Bộ trưởng Bộ Khoa học, công nghệ và môi trường ban hành

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Quyết định số 1971/1999/QĐ-BKHCNMT

  1. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. B KHOA H C, CÔNG C NG HOÀ XÃ H I CH NGHĨA VI T NGH VÀ MÔI TRƯ NG NAM ******** Đ c l p - T do - H nh phúc ******** S : 1971/1999/QĐ-BKHCNMT Hà N i, ngày 10 tháng 11 năm 1999 QUY T Đ NH C A B TRƯ NG B KHOA H C, CÔNG NGH VÀ MÔI TRƯ NG S 1971/1999/QĐ-BKHCNMT NGÀY 10 THÁNG 11 NĂM 1999 V VI C BAN HÀNH QUY TRÌNH CÔNG NGH TIÊU HU HO C TÁI S D NG XYANUA B TRƯ NG B KHOA H C, CÔNG NGH VÀ MÔI TRƯ NG Căn c Lu t b o v Môi trư ng ngày 27 tháng 12 năm 1993; Căn c Ngh đ nh s 22/CP ngày 20 tháng 5 năm 1993 c a Chính ph v nhi m v , quy n h n và t ch c b máy c a B khoa h c, Công ngh và Môi trư ng; Căn c Ch th s 29/1998/CT-TTg ngày 25 tháng 8 năm 1998 c a Th tư ng Chính ph v tăng cư ng công tác qu n lý vi c s d ng thu c b o v th c v t và các ch t h u cơ gây ô nhi m khó phân hu ; Theo k t lu n t i biên b n ngày 17 tháng 12 năm 1998 c a H i đ ng khoa h c (thành l p theo Quy t đ nh s 2312/QĐ-BKHCNMT c a B trư ng B Khoa h c, Công ngh và Môi trư ng ngày 1 tháng 12 năm 1998) nghi m thu đ tài "Nghiên c u xây d ng quy trình công ngh x lý m t s ch t đ c t n đ ng gây ô nhi m môi trư ng"; Đ th c hi n vi c thu gom, tiêu hu các lo i hoá ch t đ c còn t n đ ng nh m đ m b o v sinh môi trư ng; Xét đ ngh c a ông C c trư ng C c Môi trư ng, QUY T Đ NH Đi u 1. Ban hành kèm theo Quy t đ nh này Quy trình công ngh tiêu hu ho c tái s d ng Xyanua. Đi u 2. Quy t đ nh này có hi u l c thi hành sau 15 ngày k t ngày ký. Đi u 3. C c trư ng C c Môi trư ng có trách nhi m theo dõi, ki m tra vi c th c hi n Quy trình ban hành kèm theo Quy t đ nh này. Đi u 4. C c trư ng C c Môi trư ng, Giám đ c các S khoa h c, Công ngh và Môi trư ng và các t ch c cá nhân th c hi n vi c thu gom, tiêu hu các hoá ch t đ c xyanua ch u trách nhi m thi hành Quy t đ nh này. Trong qua trình th c hi n quy trình công ngh này, n u phát sinh nh ng khó khăn, vư ng m c, các t ch c, cá nhân k p th i ph n nh v B khoa h c, Công ngh và Môi trư ng đ nghiên c u s a đ i, b sung cho thích h p.
  2. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Chu Tu n Nh (Đã ký) QUY TRÌNH CÔNG NGH TIÊU HU HO C TÁI S D NG XYANUA (Ban hành kèm theo Quy t đ nh s 1971/1999/QĐ-BKHCNMT ngày 10 tháng 11 năm 1999 c a B trư ng B Khoa h c, Công ngh và Môi trư ng) M Đ U Axit xyanhydric và các mu i xyanua tan c a nó là ch t đ c r t m nh, ch c n lư ng ch ng 50 mg là có th gi t ch t m t ngư i. Tuy nhiên các mu i kim lo i c a Axit xyanhydric l i có vai trò r t l n trong nhi u ngành công nghi p: - Công nghi p m vàng, b c, đ ng ho c các kim lo i khác. - Công nghi p khai thác vàng-l y vàng b ng phương pháp xyanua hoá. - Công nghi p s n xu t các pigmen m u dùng cho ngành công nghi p sơn, b t v , d t nhu m c n các mu i xyanua làm nguyên li u. - Công nghi p s n xu t thu c tr sâu: xyanit canxi đ di t r p và côn trùng trong nhà . Trong y dư c, axit xyanhydric đư c dùng d ng mu i như Hg(CN)2 hay th k t h p như nư c anh đào v i t l 1% HCN. Xyanua là m t ch t lo i c c đ c nhưng nó l i đư c s d ng ph bi n trong s n xu t, vì v y n u không có nh ng quy ch ch t ch và có tính kh thi trong các khâu nh p kh u, lưu thông phân ph i, b o qu n, s d ng và ki m soát ô nhi m, xyanua có th gây tác h i l n cho môi trư ng và s c kho con ngư i. Hàng năm, nư c ta đã x y ra r t nhi u v ng đ c xyanua như: s d ng xyanua đ u đ c nhau, do làm vi c nơi có n ng đ HCN, (CN)2 cao mà không có phương ti n b o h ho c do không th n tr ng. M t khác, nh ng vùng khai thác, đào đãi vàng b a bãi trái phép, các cơ s m th công là nh ng nơi th i ch t đ c xyanua vào đ t, nư c gây ô nhi m môi trư ng, hu di t các loài sinh v t. Do đó vi c xây d ng và ban hành m t quy trình công ngh x lý tiêu hu ho c tái s d ng xyanua là m t vi c làm c p bách đáp ng yêu c u th c t . Quy trình bao g m các n i dung sau: - Tính ch t lý, hoá h c và đ c tính c a axit xyanhydric và xyanua. - Các phương pháp ki m nghi m axit xyanhydric và xyanua.
  3. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. - Ngu n g c s t n đ ng xyanua gây ô nhi m môi trư ng trong khai thác vàng. - Các phương pháp tiêu hu xyanua - Quy trình công ngh tiêu hu ho c tái sinh xyanua đ s d ng l i. I. TÍNH CH T LÝ, HOÁ H C VÀ Đ C TÍNH C A AXIT XYANHYDRIC VÀ XYANUA 1. Tính ch t lý h c - Axit xyanhydric (hay nitrifocmic) có công th c hoá h c HCN, tr ng lư ng phân t 27. th khan là ch t l ng r t linh đ ng, t tr ng d=0,696. Nhi t đ sôi 200C, đông đ c -140C, có mùi h nh nhân, v r t đ ng, hoà tan r t d trong nư c và rư u, là m t ch t axit y u có pK~9,4. Hơi c a HCN có t tr ng d=0,968. - Các mu i xyanua ki m như NaCN, KCN là các mu i tinh th tr ng, d b phân hu trong không khí b i hơi nư c, Co2, SO2..., tan r t t t trong nư c, ít tan trong rư u, tan trong dung d ch nư c rư u. Dung d ch nư c c a các mu i này có tính ki m m nh. - Mu i xyanua c a các kim lo i ki m th tan nhi u trong nư c, xyanua c a các kim lo i khác tan ít hơn. - Mu i xyanua thu ngân Hg(CN)2 tan trong nư c nhưng là ch t đi n ly y u. - Xyanua tr ng thái t do CN r t đ c (g i chung là nhân ngôn) nhưng khi nó liên k t b n trong ph c, thí d ph c Fe[Fe(CN)6] thì l i không đ c. Vì s phân ly c a ph c quá nh nên trong dung d ch n ng đ CN không đ đ gây đ c. - Đixyan (CN)2 là ch t khí đ c không màu, mùi h nh nhân, tan t t trong H2O và rư u, (CN)2 hình thành do nhi t phân m t s mu i xyanua như Hg(CN)2 hay oxy hoá CuCN b ng FeCl3. (CN)2 kém b n, do b thu phân. 2. Tính ch t hoá h c - Axit xyanhydric và các xyanua b oxy hoá b i oxy trong không khí chuy n thành xianat: 2CN - + O2 2CNO- - dung d ch loãng 1:5000 trong 5 tháng HCN b phân hu h t HCN + 2H2O HCOONH4 (ammonium foocmic) 2HCN + 2H2S + O2 2HCNS + 2H2O (axit sunfoxyanhydric) - Các mu i xyanua kim lo i ki m b dioxyt cacbon trong không khí phân hu t o thành HCN. 2NaCN + CO2 + H2O 2HCN + Na2CO3
  4. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Vì v y ph i b o qu n mu i kim lo i xyanua trong thùng kín, đ ch mát. - Các mu i xyanua tan trong nư c d t o v i các xyanua không tan thành các ion ph c. - Axit nitric tác d ng v i các ch t h u cơ như axit malic, xitric, ancaloit, tanin cũng t o nên HCN. Qua đó c t nghĩa vi c t o nên các glucosit xyanhydric m t s th c v t. - Các aldehyt, đư ng cũng phá hu đư c HCN C6H12O6 + HCN C7H13O6N - Trong m t s các cây c i, th c v t có ch a các d n xu t h u cơ c a Axit xyanhydric, ví d : h nh nhân đ ng, nhân qu m n, lá trúc anh đào, r s n, măng tre n a, n m, các h t lá và cành lo i đ u phaseolus lunatus. D u h nh nhân đ ng có ch a amogdalis C20H27NO11 do tác d ng c a men emulsin hay synaptase s b thu phân và gi i phóng HCN: C20H27NO11 + 2H2O C7H6O + 2C6H12O6 + HCN Trong d u h nh nhân đ ng c 1,5g d u thì có 0,24g HCN. Lư ng HCN ch a trong năm, sáu h t h nh nhân đ gi t ch t m t em bé. Trong h t đ u có ch t phaseolumatin C10H17NO6 do tác d ng c a men phaseosaponin s thu phân và gi i phóng HCN: C10H17NO6 + H2O C6H12O6 + CH3 - CO - CH3 + HCN 3. Đ c tính c a axit xyanhydric và các xyanua tan 3.1. Đ c tính - Axit xyanhydric tác d ng lên quá trình hô h p t bào b ng cách làm tê li t các men s t c a xyto erom oxydaza ho c men đ vacbua (Warburg). Do thi u oxy nên máu trong tĩnh m ch có m u đ th m và có nh ng tri u tr ng ng t. - Axit xyanhydric gây đ c nhanh qua đư ng hô h p, v i li u lư ng 0,3mg/1kg tr ng lư ng cơ th đã có th gây ch t ngay. N ng đ t 0,12 - 0,15mg/l gây ch t t 30 phút đ n 1 gi . Qua đư ng tiêu hoá: li u lư ng gây t vong là 1mg/1 kg tr ng lư ng cơ th đ i v i các mu i như KCN, NaCN. - Axit xyanhydric có th thâm nh p vào cơ th r i gây ng đ c b ng cách th m qua các v t thương ngoài da. N ng đ cho phép ti p xúc nhi u l n trong không khí là 10ml/m3 ho c 11mg/m3 không khí 200. 3.2. Tri u tr ng lâm sàng
  5. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. - Ng đ c c p: X y ra khi hít ph i hay u ng ph i li u cao HCN. Ng đ c x y ra r t nhanh chóng, các trung tâm hành tu b tê li t, ngư i b n n b t t nh, co gi t và các cơ b c ng. S hô h p b ng t quãng và d ng l i, tim đ p r t nhanh và không đ u, n n nhân ch t sau 1 - 2 phút. - Ng đ c bán c p: Các hi n tư ng thư ng g p là chóng m t, bu n nôn, đau đ u, các niêm m c hô h p b kích thích. N n nhân s hãi, lo l ng nhưng v n còn sáng su t, sau đó xu t hi n r i lo n th n kinh, co gi t, dãn đ ng t , c ng hàm, hi n tư ng ng t b t đ u, n n nhân ch t sau 20 phút. N u c p c u k p th i, n n nhân không ch t nhưng t n thương tim, tê li t b ph n. - Ng đ c thư ng di n: X y ra đ i v i nh ng ngư i làm vi c thư ng xuyên nơi có khí HCN b c lên. Các hi n tư ng rõ r t là đau đ u, chóng m t, nôn và m t nh c. 3.3. Cách c p c u, đi u tr - N u b ng đ c b ng đư ng hô h p: đưa b nh nhân ra kh i vùng nhi m đ c, ngư i làm c p c u ph i đeo m t n đ phòng. Ti n hành ngay hô h p nhân t o, cho th ô xy ho c cacbongen đ lo i nhanh ch t đ c qua đư ng ph i. Tiêm các thu c tr tim như Caphein campho, niketamit. N u đã tru tim, tiêm th ng vào tim ubain. Đ ng th i v i vi c làm các c p c u, vãn hơi, hô h p t bào c n ti n hành: + Tiêm tĩnh m ch glutation li u 0,01 + Tiêm các ch t t o nên methemoglobin. Cũng có th đi u tr b ng các ch t t o nên methemoglobin khác: + Tiêm tĩnh m ch 5-10ml dung d ch 2-3% natrinitrit sau đó tiêm ti p vài l n n a (li u không quá 1-1,5g) + Tiêm tĩnh m ch 50ml dung d ch xanh metylen. Ngoài ra có th dùng các thu c chuy n HCN thành ch t không đ c như tiêm natri tiosunphat (20ml dung d ch 25% vào tĩnh m ch) có th t i 200ml. - N u ng đ c qua đư ng tiêu hoá thì dùng v i apomocphin đ gây nôn. R a d dày v i dung d ch 2% KMnO4, ho c v i pehyrol và c p c u như đã nêu trên. II. CÁC PHƯƠNG PHÁP PHÁT HI N VÀ XÁC Đ NH HÀM LƯ NG XYANUA Ô NHI M 1. Phương pháp đ nh tính Đ phát hi n xyanua ta dùng các ph n ng sau - T o thành màu xanh beclin Fe2+ + 6CN - [Fe (CN)6]4-
  6. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. 4Fe3+ + 2 [Fe(CN)6]4- Fe4[Fe(CN)6]2 xanh beclin L y vào ng nghi m 1ml dung d ch nghiên c u có ch a CN - , ti p thêm vài gi t NaOH, m t vài gi t mu i s t 2(FeSO4), đun nóng h n h p, sau đó axit hoá h n h p b ng HCl và thêm m t vài gi t dung d ch Fe3+(Fe2(SO4)3.H2SO4). - Ph n ng Chinha hay picrosodic: OH OH O2N NO2 O2N NO2 + 3 HCN NC CN + HCNO NO2 NO2 L y m t băng gi y l c, l n lư t nhúng vào dung d ch bão hoà axit picric, xong nhúng vào dung d ch 10% Na2CO3, ép khô b ng gi y l c và phơi trong t i (gi y có màu vàng). Khi có HCN tác d ng vào, gi y chuy n sang m u vàng cam rõ r t c a isopurprin. Đ tăng đ nh n bi t sau khi chu n b gi y th trên, ti p t c nhúng m t n a băng gi y vào axit axetic 10% đ trung hoà cacbonat (vùng này tr nên có tính axit s không nh y v i HCN). Khi có HCN tác d ng băng gi y có hai màu rõ r t. Phương pháp này đ phát hi n HCN trong không khí, trong kho tàng sau khi phun thu c ch ng r p có còn HCN không. 2. Phương pháp đ nh lư ng Đ xác đ nh lư ng xyanua trong ngu n nư c, đ t ta dùng phương pháp đơn gi n và d th c hi n nh t là chu n đ th tích. Đ chu n đ th tích xyanua dùng phương pháp chu n đ iot ho c chu n đ b c. 2.1. Phương pháp chu n đ iot Ph n ng chu n đ CN - + I2 + H2O CNO- + 2I - + 2H+ Khi h t CN - thì I2 + tinh b t màu xanh Trung hoà dung d ch ch a CN - b ng natri hydrocacbonat bão hoà, t t nh t là dùng th ng vài gam NaHCO3 b t, chu n đ dung d ch b ng dung d ch I2 0,1 N cho t i khi xu t hi n màu xanh c a ch th h tinh b t v i I2. 1ml dung d ch I2 0,1 N tương đương v i 0,00135g HCN 2.2. Phương pháp chu n đ b c nitrat
  7. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Ph n ng chu n đ 2CN - + Ag+ [Ag (CN)2] - Đi m cu i chu n đ xu t hi n k t t a do [Ag (CN)2] - + Ag+ 2AgCN Ki m hoá dung d ch đ nh phân có ch a CN - b ng vài gam NaHCO3 b t, sau đó thêm vài gi t NaCl làm tăng đ ch th và chu n đ b ng b c nitrat cho t i khi xu t hi n k t t a không tan màu tr ng đ c. 1 ml dung d ch AgNO3 0,1N tương đương v i 0,0054g HCN. III. NGU N G C S T N Đ NG XYANUA GÂY Ô NHI M MÔI TRƯ NG TRONG KHAI THÁC VÀNG Nư c ta có tr lư ng vàng (Au) không l n l i n m r i rác trên nhi u đ a phương. Vì v y vi c khai thác đang đư c nhi u c p đ m nhi m. Nhà nư c qu n lý các vùng qu ng t p trung tr lư ng l n như vùng Qu ng Nam, Đà N ng (B ng Miêu), Lâm Đ ng. C p t nh qu n lý khai thác nh ng vùng m nh thu c đ a phương mình: Thái Nguyên, B c C n, Cao B ng, Ngh An,... Nhưng do cách qu n lý t ch c khai thác c a ta chưa t t nên nhi u đ a phương đ x y ra s khai thác, x lý qu ng vàng b a bãi, trái phép gây lãng phí tài nguyên, hu ho i môi trư ng, làm m t cân b ng sinh thái. đây ta đ c bi t lưu ý đ n vi c đ b bã th i, d ch th i còn ch a nhi u xyanua ra đ t, nư c gây ô nhi m môi trư ng nghiêm tr ng. Đ tìm hi u ngu n g c t n đ ng xyanua ta hãy xem xét sơ lư c công ngh khai thác vàng: SƠ Đ 1: SƠ Đ CÔNG NGH TIÊU CHU N KHAI QUÁT Thu h i Hg H n h ng tinh qu ng Ch ng b c Thu ngân Hg H n h ng Au M u qu ng Tinh qu ng Tinh qu ng màng Nghi n đ p phân c p h t
  8. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Tuy n tr ng l c Hoà tách b ng xyanua Hoàn nguyên vàng b c Xái D ch Cát th i kh h t CN Phân kim Au, Ag Vàng b c tinh khi t X lý thu h i xyanua Môi trư ng cát th i. Nư c th i không ch a xyanua Theo sơ đ trên, qu ng vàng trư c tiên đư c nghi n đ p và phân c p h t qua sàng 0,1 mm, sau đưa sang tuy n tr ng l c b ng nư c đ thu nh ng h t vàng l n (n u có). Tinh qu ng thu đư c trong quá trình tuy n n i n m trên máng tuy n đư c thu l i và chuy n vào h n h ng v i Hg. Qu ng tươi d ng b t ư t sau khi tuy n tr ng l c đư c đưa vào b hoà tách xyanua trong ki m vôi có thi t b c p oxy cư ng b c và thêm các ph gia c n thi t. Sau th i gian hoà tan thích h p, dung d ch ch a các ph c xyanua Au, Ag đư c chuy n sang c t hoàn nguyên kim lo i vàng, b c. H n h p thu đư c đem phân kim đ thu vàng tinh khi t và b c tinh khi t. Theo sơ đ tách vàng b ng xyanua trên, ta th y n u th c hi n nghiêm ch nh theo chu trình kín, có x lý xyanua sau khi thu h i vàng thì không gây ô nhi m môi trư ng. Tuy nhiên, th c t t i các bãi đào vàng nh ng ngư i làm vàng t do l i không th c hi n khâu x lý xyanua dư th a sau khi tách vàng trong bùn và nư c l c. Do thi u ý th c trách nhi m b o v môi trư ng, do s t n phí thêm khâu x lý ho c do thi u hi u
  9. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. bi t khoa h c nên sau khi thu h i đư c vàng, ngư i ta đ b a ch t th i ra môi trư ng. Th c t t i các bãi đào vàng ngư i ta hoà tách b ng xyanua đ l y vàng r t c u th . Vì v y, lư ng xyanua th i ra môi trư ng r t l n. IV. CÁC PHƯƠNG PHÁP TIÊU HU CH T Đ C XYANUA Xyanua r t d b phân hu thành nh ng ch t không đ c b i các tác nhân hoá h c. Vì v y, bi n pháp x lý hoá h c ch t đ c xyanua là đơn gi n, r ti n và d th c hi n nh t. Tuy nhiên, tuỳ t ng trư ng h p c th ngư i ta v n d ng các phương pháp x lý khác nhau. Dư i đây là m t s phương pháp x lý: 1. Phương pháp oxy hoá: Xyanua d b oxy hoá b i các tác nhân oxy hoá thông thư ng như clo, hydropeoxyt, focmandehyt, permanganat, axit peoximonosunfuric (H2SO5), persunfat v.v... 1.1. Oxy hoá b ng khí clo, nư c giaven hay clorua vôi. Tác nhân oxy hoá đây chính là hypocloril OCl -: NaCN + NaOCl NaOCN + NaCl 2NaCN + Ca(OCl)2 2NaOCN + CaCl2 2NaCN + Cl2 + 2NaOH 2NaOCN + 2NaCl + H2O Natri xianat (NaOCN) ít đ c hơn nhi u và d phân hu t o nên s n ph m không đ c.Th c hi n quy trình tiêu hu pH = 11-12. pH = 5 - 8 xianat có th b oxy hoá ti p: 2NaOCN + 3NaOCl + H2O 2NaHCO3 + N2 + 3NaCl 2NaOCN + 3Cl2 + 6NaOH 2NaHCO3 + N2 + 6NaCl + 2H2O Nhưng n u 8 < pH < 10 s x y ra ph n ng ph b t l i: NaCN + NaOCl + H2O CNCl + 2NaOH (xyanua clorua d bay hơi và r t đ c) và CNCl + 2NaOH + H2O NaOCN + NaCl + 2H2O B i v y quá trình tiêu hu ph i kh ng ch pH = 11,5 đ không x y ra ph n ng ph sinh ra CNCl. Sau khi phân hu h t (CN - CNO-) có th h th p pH xu ng 5-8 đ phân hu tri t đ CN- thành nh ng s n ph m không đ c. Các tác nhân oxy hoá này phá hu CN - r t m nh và tri t đ nhưng k thu t th c hi n tương đ i ng t nghèo. 1.2. Oxy hoá b ng ClO2
  10. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Clodioxyt đư c ch t o t i ch b ng tác d ng c a m i NaClO2 v i Cl2 hay axit clohydric: 2NaClO2 + Cl2 2ClO2 + 2NaCl 5NaClO2 + 4HCl 4ClO2 + 5NaCl + 2H2O Oxyt clo oxy hoá đư c CN - t do cũng như CN - trong ph c xiano, ví d : [Zn (CN)4]2- , [Cd(CN)4 ]2- Vi c oxy hoá ph c ch t xyano c a Co và Ni khó hơn, ph i dùng nhi u ClO2: 8-10kg ClO2 cho 1 kg CN -. Trong khi th c hi n oxy hoá CN - đơn c n ít hơn 1,2 kg ClO2/1kg CN - Nói chung vi c oxy hoá CN - b ng tác nhân ClO phân t ho c dioxytclo ph i th c hi n k nghiêm ng t đ không gây đ c h i cho nh ng ngư i thao tác th c hi n quy trình. 1.3. Oxy hoá b ng ozon Tác nhân này ít đ c h i hơn clo, th c hi n đơn gi n hơn và oxy hoá CN - tri t đ thành ch t không đ c. CN - + O3 OCN - + O2 6OCN - + 8O3 6CO2 + 3N2 + 902 T l dùng: 4,6kg O3 cho 1kg CN - 1.4. Oxy hoá b ng hydroperoxyt (H2O2) Hydroperoxyt cũng là ch t oxy hoá mãnh li t CN - thành ch t không đ c ph n ng c n có xúc tác. Cu 2+ CN - + H2 O2 OCN - + H2O Xúc tác OCN - + 2H2 O2 CO2 + NH3 + OH - T l dùng 3,3 lít H2O2 35%/1kg CN - Vi c dùng H2O2 hay O3 có th oxy hoá đư c ph c xyano c a s t r t b n và xyanua h u cơ. 1.5. Oxy hoá b ng hydroperoxyt và natrihypoclorit H2O2 + NaOCl 2CN - + H2O2 + OCl - 2OCN - + Cl - + H2O
  11. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. đây không đòi h i pH cao như khi dùng m t mình mu i hypoclorit, không ph i th c hi n ch đ pH nghiêm ng t đ đ phòng sinh ra khí đ c. Vì không c n thêm nhi u NaOH đ đi u ch nh pH nên ti t ki m đư c ~ 30% chi phí. 1.6. Oxy hoá b ng H2O2 + HCHO (focmandehyt) * Riêng H2O2: CN - + H2Oư2 OCN - + H2O * Riêng HCHO: CN - +H-C =O + H2O HO-CH2- C º N + OH- H (glucolonitril) [Zn(CN)4]2- + 4HCHO + 4H2O 4HO-CH2-C º N + 4OH- + Zn2+ * H n h p H2O2 + HCHO: OH- HO-CH2-C º N + H2O HO - CH2 - C - NH2 xúc tác O Dư i tác d ng c a vi khu n, s n ph m này phân hu thành mu i glucolat HO-CH2 - COO- không đ c h i. 1.7. Oxy hoá b ng KMnO4 xúc tác Cu2+ 3CN - + 2MnO4- + H2O 2MnO2 + 3OCN - + 20H- T l dùng c n 4,05 kg KMnO4/1kg CN -. Như v y dùng tác nhân oxy hoá này khá đ t và đ l i nh ng s n ph m chưa an toàn cho môi trư ng. 1.8. Oxy hoá b ng oxy không khí và than ho t tính khi có CuSO4 xúc tác than ho t tính 2CN - + O2 2OCN - Cu2+ OCN - H2O HCO3- + NH3 HCO3- + OH - CO3 2- + H2O
  12. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. 2Cu2+ + 2OH- + CO3 CuCO3. Cu(OH)2 Vi c xu t hi n k t t a cacbonnat bazơ cho th y xianat b thu phân; có th thêm Cu2+ đ b sung ch t xúc tác. 2. Phương pháp đi n phân 2.1. Đi n phân dung d ch ch a CN - Trong môi trư ng ki m (bazơ) dương c c CN - đư c oxy hoá thành xianat: CN - + OH- OCN - + H2O+2e [Zn(CN)4]2- + 8OH - Zn2+ + 4OCN- + 4H2O + 8e Xianat đư c t o thành b phân hu oxy hoá: 2OCN - + 6OH- 2HCO3- + N2 + 3H2O + 8e N u dung d ch có n ng đ CN - quá th p nên dùng H2SO5 hay H2S2O8 đ oxy hoá. 2.2. Đi n phân dung d ch ch a CN - có thêm NaCl (3-5%) Th c ch t đây là trư ng h p oxy hoá CN - b ng NaOCl vì trong dung d ch khi đi n phân thì NaCl NaOCl, và: CN - + OCl- OCN - + Cl - H2O + 2OCN - + 3ClO- 2CO2 + N2 + 3Cl - + 2OH- 3. Phương pháp t o ph c k t t a Đây là phương pháp c đi n nhưng có ưu đi m là chi phí th p và d th c hi n. Tác nhân t o ph c k t t a là mu i sunphat s t hai ho c h n h p s t hai và s t ba. Các ph n ng di n t như sau: Trong môi trư ng ki m (bazơ) FeSO4 tác d ng v i CN - Fe2+ + 2CN - Fe (CN)2 Fe (CN)2 + 4CN - [Fe(CN)6]4- [Fe(CN)ư6]4- + 2Fe2+ Fe2 [Fe(CN)6] Ph n ng t ng c ng: 3Fe2+ + 6CN - Fe2 [Fe(CN)6] T l dùng: 5,35 kg FeSO4 cho 1 kg CN -
  13. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Th c t trong dung tích có l n Fe3+ nên k t t a có m u xanh prusse ho c khi dùng thêm mu i Fe (SO4)3.H2SO4 ta thu đư c k t t a xanh prusse. [Fe(CN)6]4 - + Fe3+ Fe[Fe(CN)6]-M+ V. QUY TRÌNH CÔNG NGH TIÊU HU VÀ TÁI S D NG XYANUA Trong công ngh tách vàng b ng phương pháp hoà tách xyanua, ch t th i t n t i dư i h i d ng ch t l ng và ch t r n (bã). 1. Ch t th i l ng Sau khi hoàn nguyên vàng, b c, nư c th i có ch a CN - t do dư th a và xyanua t n t i trong các ph c kim lo i Zn(CN)42-, Cu(CN)42-.... Th c t lư ng CN - t do còn r t nhi u vì quá trình hoà tách Au, Ag ch tiêu t n kho ng 30% lư ng CN - ban đ u đưa vào hoà tách. V y trong dung d ch th i l ng còn t i 70% xyanua, n u th i ra môi trư ng thì r t nguy hi m. Có hai cách x lý: tiêu hu ho c tái sinh. 1.1. Tiêu hu CN - t n đ ng trong nư c: Nư c d ch th i c a b hoà tách vàng, b c các vùng khai thác vàng. Nư c d ch th i c a các b m kim lo i b c, vàng, đ ng, k m. Các bư c ti n hành: - Xác đ nh t ng lư ng CN - có trong th tích nư c c n x lý: Dùng phương pháp chu n đ v i nitrat b c. Th c t khi x lý t i hi n trư ng ngư i ta ít có đi u ki n chu n đ nghiêm ch nh. Đ đơn gi n ch c n m t s d ng c sau: M t chi c c c thu tinh dung tích 100ml có kh c d u n đ nh th tích 20ml thành c c. M t l đ ng dung d ch nitrat b c 0.1 M. M t công tơ hút. L y vào c c 20ml dung d ch có ch a CN - , dùng công tơ hút l y nitrat b c và bơm nh t ng gi t vào c c l c đ u c c. Nh gi t đ n khi th y xu t hi n k t t a trong c c, l c không tan. Đ m t ng s gi t dung d ch AgNO3 đã tiêu t n. Gi s là n gi t thì lư ng dung d ch AgNO3 tiêu t n là 0,2 n ml (m t gi t công tơ hút g n b ng 0,2 ml). - T ng lư ng CN - có trong kh i nư c c n x lý tính theo công th c: PCN = 0.052 V.n (gram) đây: V là th tích kh i nư c c n x lý tính b ng lít n s gi t AgNO3 0.1 M tiêu t n cho phép chu n đ . Chú ý: Th tích dung d ch l y đ chu n đ luôn là 20ml Ví d : n = 45 gi t, V = 100lit
  14. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. PCN = 0,052.100.45 = 234 g CN - - Tính lư ng FeSO4.5H2O và Fe2 (SO4)3. H2SO4 theo công th c: PFeSO4 = PFe2(SO4)3 = 5,35.PCN = 0,28.V.n - Thao tác tiêu đ c: Đ lư ng PFeSO4 xu ng h CN - khu y đ u dung d ch trong th i gian 15 phút. Đ ti p lư ng PFe2(SO4)3 xu ng dung d ch, khu y k 15 phút. M t kh i t a xanh xu t hi n là Fe[Fe(CN)6]M không đ c, có th th i đư c ra môi trư ng. SƠ Đ TIÊU HU NHƯ SAU: Kh i d ch th i có ch a CN - V (lit) Chu n đ AgNO3 xác đ nh CN - , n gi t 20 ml Khu y 30 phút Lư ng FeSO4 và Fe2(SO4)3 b ng 0,28 V.n (gram) T ng lư ng CN - có trong Vlit PCN= 0,52 V.n (gram) 1.2. Tái ch xyanua 1.2.1. Nguyên lý tái ch CN - + H+ HCN MCN + H+ HCN + M+ HCN + NaOH NaCN + H2O Khi đưa m t axit m nh vào d ch th i có ch a CN - t do vào trong các ph c kim lo i thì axit xyanhydric đư c gi i phóng. Khí HCN đư c h p th b i dung d ch ki m NaOH chuy n thành dung d ch mu i natrixyanua, dung d ch này ch c n b sung thêm m t lư ng nh NaCN n a là đư c dung d ch đ l i ti p t c đưa vào b hoà tách Au, Ag. 1.2.2. K thu t tái ch
  15. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. S tái ch đư c th c hi n trong m t h th ng kín b ng nh a PVC g m hai tháp: tháp gi i phóng HCN và tháp th HCN. (Sơ đ 6) Nh ng ph n chưa k p ph n ng bu ng ph n ng ti p t c tác d ng v i nhau tháp 1. Đ đu i h t HCN tháp 1 sang tháp 2 ta dùng thêm máy khu y ho c nâng nhi t đ tháp 1 lên 600C. HCN chuy n sang tháp 2 theo đư ng t dư i tháp đ ng th i dung d ch NaOH đư c tư i t trên xu ng. Đ ph n ng x y ra hoàn toàn (kh h t HCN) ta dùng bơm h i lưu và trong tháp 2, b trí các vách ngăn đ tăng ti p xúc HCN và NaOH. Sau khi h p th h t HCN dung d ch NaCN đư c tháo ra, d ch này đư c b sung thêm lư ng nh NaCN m i đ đ t đư c n ng đ NaCN 1% và l i chuy n vào b hoà tan xái. Sơ đ 6 Tháp 1 sau khi ph n ng ch t th i tháo ra đáy tháp g m: các mu i Na2SO4, FeSO4, ZnSO4, CuSO4... và còn l i n ng đ CN -< 10-8 m/l. H th ng tái sinh NaCN đã qua ng d ng th c t t i các bãi đào đãi vàng đ m b o t n thu t t NaCn và đ c bi t không gây ô nhi m môi trư ng b i xyanua. Kh năng gia công ch t o đáp ng đ y đ nhu c u th c t , phương ti n g n nh đ m b o thu n ti n thao tác, l p đ t b t kỳ hi n trư ng đào đãi vàng nào. Hi u qu kinh t rõ r t, giá thành m t h th ng r t th p có th ch u đ ng cho t t c các ch làm vàng t do, hơn n a l i thu h i đư c xyanua tính ra lư ng NaCn thu n p l i sau 10 m đ chi phí cho v n ban đ u mua h th ng x lý. 2. Tiêu hu xyanua t n đ ng trong đ t (xái vàng) - Tính lư ng CN - trong 1 kg đ t: L y 5 v trí khác nhau (b m t, dư i đ sâu 20 cm) trong b ch a xái, lư ng t ng c ng l y là 1 kg xái. Hoà chi t xái v i nư c nhi u l n (3-4 l n) m i l n 100ml. Đ nh m c thành 500ml. L y 50 ml chu n đ CN - b ng nitrat b c 0.01M đ n v a xu t hi n t a không tan. Gi s h t n gi t, lư ng CN - có trong 1 kg xái là 0,2 n x10 x 0,00052 = 0,00104 n (gram). - Tính lư ng CN - có trong b : Gi s trong b ch a Px t n xái, t ng lư ng CN - đư c tính theo công th c (gram): PCN = Px . 1000 . 0,00104 . n = 1,04.n.Px đây: Px là tr ng lư ng xái trong b , đơn v t n n là s gi t Ag NO3 0,01M đã s d ng trong phép chu n đ .
  16. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. PCN =1,04 n.Px (gram) - Tính lư ng FeSO4.5H2O và Fe2(SO4)3.5H2SO4 c n thi t: PFeSO4 = PFe2(SO4)3 = 5,35.n.PCN PFeSO4 = P Fe2(SO4)3 = 5,56.n.Px PFeSO4 = PFe2(SO4)3 = 5,56.n.Px (gram) - Hoà tan 5,56.n.Px gam FeSO4.5H2O trong nư c v i th tích b ng 1/10 kh i xái trong b . - Hoà tan 5,56.n.Px gam Fe2 (SO4)3. H2SO4 trong nư c v i th tích b ng 1/10 kh i xái trong b . - Ti n hành tiêu đ c: D i th tích dung d ch FeSO4 lên kh p b m t xái đ yên 30 phút. D i th tích dung d ch Fe2(SO4)3 lên kh p b m t xái đ yên 30 phút. Sau khi x lý, xái đư c đ th i ra môi trư ng. SƠ Đ X LÝ XÁI: Xác đ nh CN - h t n gi t AgNO3 0,01 M B ch a xái Px, t n 1 kg Tư i lên m t b ch a Lư ng CN - trong xái là: 1,04.n.Px PFe2+ = PFe3+ = 5,56.n.PCN Hoà tan PFe2+, PFe3+ H2O
  17. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. 1/10Vx
Đồng bộ tài khoản