Sáng kiến kinh nghiệm sử 7: Một số biện pháp giúp học sinh học tốt môn lịch sử lớp 7 tại trường THCS Lạc Hòa

Chia sẻ: Nguyễn Đức Dũng | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:1

0
52
lượt xem
6
download

Sáng kiến kinh nghiệm sử 7: Một số biện pháp giúp học sinh học tốt môn lịch sử lớp 7 tại trường THCS Lạc Hòa

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Môn lịch sử trong nhà trường phổ thông nói chung ở lớp 7 nói riêng có chức năng và nhiệm vụ quan trọng trong việc đào tạo và giáo dục thế hệ trẻ Không chỉ ở nước ta mà ở các nước tiên tiến trên thế giới cũng chú trọng việc dạy môn lịch sử vì nó đào tạo con người có bản sắc dân tộc. Đảng và Nhà nước, Bộ giáo dục coi trọng việc dạy và học bộ môn lịch sử. Đúng như Hồ Chí Minh đã khẳng định trong hai câu thơ mở đầu trong cuốn lịch sử...

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Sáng kiến kinh nghiệm sử 7: Một số biện pháp giúp học sinh học tốt môn lịch sử lớp 7 tại trường THCS Lạc Hòa

  1. Trường THCS Lạc Hòa Sáng Kiến kinh nghiệm MỤC LỤC I. ĐẶT VẤN ĐỀ ……………………………………… 2 II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ …………………….. …3 1. Kể chuyện lịch sử trong giờ dạy………………………… 3 2. Sử dụng hình ảnh minh họa ……………………………. 8 3. Cung cấp tư liệu cho HS ………………………………... 13 4. Sử dụng câu hỏi nêu vấn đề …. ………………………… 21 III. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ ……………………... 24 1. Kết quả …………………………………………………... 25 2. Bài học kinh nghiệm ……………………………………. 25 TÀI LIỆU THAM KHẢO Người thực hiện: Nguyễn Đức Dũng Trang 1
  2. Trường THCS Lạc Hòa Sáng Kiến kinh nghiệm I. ĐẶT VẤN ĐỀ Môn lịch sử trong nhà trường phổ thông nói chung ở lớp 7 nói riêng có chức năng và nhiệm vụ quan trọng trong việc đào tạo và giáo dục thế hệ trẻ Không chỉ ở nước ta mà ở các nước tiên tiến trên thế giới cũng chú trọng việc dạy môn lịch sử vì nó đào tạo con người có bản sắc dân tộc. Đảng và Nhà nước, Bộ giáo dục coi trọng việc dạy và học bộ môn lịch sử. Đúng như Hồ Chí Minh đã khẳng định trong hai câu thơ mở đầu trong cuốn lịch sử nước ta: “Dân ta phải biết sử ta Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam” Nhưng trong thực tế cũng không ít người cho rằng, môn l ịch sử là b ộ môn học thuộc nặng về ghi nhớ những sự kiện năm tháng dài lê thê và x ếp vào môn phụ, vì vậy ảnh hưởng không tốt vào mục tiêu đào tạo và giáo dục thế hệ trẻ. Trong quá trình giảng dạy và kết quả học tập của học sinh, tôi đã xác định lịch sử là một bộ môn khoa học có ưu thế hình thành nhân sinh quan cho học sinh, rèn tư duy sáng tạo cho các em, đặc biệt giúp cho h ọc sinh từ hi ểu biết lịch sử mà rút ra kinh nghiệm quý giá để xây dựng và bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa. Để đạt được kết quả trên thì việc áp dụng nhi ều ph ương pháp gi ảng d ạy vào tiết học lịch sử là rất quan trọng. Trong quá trình gi ảng d ạy, ngoài các phương pháp thường dùng tôi chú trọng vào việc sử dụng câu h ỏi nêu v ấn đ ề, kể chuyện lịch sử, sử dụng kênh hình, liên hệ với thực tế để giáo dục tư tưởng cho HS, … Qua một thời gian áp dụng tôi th ấy rất có hi ệu qu ả. Trên c ơ s ở đó tôi t ổng hợp thành Sáng kiến kinh nghiệm: “Một số biện pháp giúp học sinh học tốt môn lịch sử lớp 7 tại trường THCS Lạc Hòa” Các câu chuyện lịch sử, tranh ảnh,… không chỉ có tác dụng làm nổi bật nội dung, mà còn là nguồn tri thức không thể thiếu đựợc trong bài học. Nếu những câu chuyện lịch sử, tranh ảnh được sử dụng tốt, sẽ huy động được sự tham gia của nhiều giác quan, sẽ kết hợp chặt chẽ hai hệ thống tín hi ệu v ới nhau: tai nghe, mắt thấy, tạo điều kiện cho h ọc sinh d ễ hi ểu, nh ớ lâu, gây được mối liên hệ thần kinh tạm thời khá phong phú, phát huy đựơc năng lực chú ý quan sát, hứng thú của học sinh. Người thực hiện: Nguyễn Đức Dũng Trang 2
  3. Trường THCS Lạc Hòa Sáng Kiến kinh nghiệm II. GIẢI QUYÊT VẤN ĐỀ (Cách làm mới) 1. Kể chuyện lịch sử trong giờ dạy. Có thể nói rằng, bất cứ nơi nào, ở đâu những câu chuyện kể luôn luôn mang lại hiệu quả. Đặc biệt là tính giáo dục của các câu chuy ện, môn lịch s ử cũng không là ngoại lệ. Điếu quan trọng là ta phải biết sử dụng đúng lúc, đúng chỗ để nó phát huy giá trị và không làm mất thời gian của tiết học. Khi sử dụng giáo viên phải biết chắt lọc, kể gọn và sau mỗi câu chuy ện phải biết đặt những câu hỏi hoặc gợi ý cho học sinh nêu lên suy nghĩ c ủa mình, từ đó giáo dục tư tưởng cho HS. Ví dụ 1: Khi dạy bài 9 – Nước Đại Cồ Việt thời Đinh – Tiền Lê, ở mục I 2 giáo viên có thể kể về thái hậu Dương Vân Nga: Khi đề cao võ công văn trị của Đinh Bộ Lĩnh và Lê Hoàn, những vị anh hùng của công cuộc thống nhất đất nước không thể không nhắc đ ến công lao cua Dương Vân Nga đối với đất nước. Cỏ thể xem Dương Vâm Nga là cái cầu nối giữa Đinh Bộ Lĩnh và Lê Hoàn, người làm cho côg cuộc thống nh ất đ ất nứơc do Đinh Bộ Lĩnh khởi xưởng được Lê Hoàn hoàn tất. Sự nghiệp chính trị của người phụ nữ ấykhông được sử cũ chú ý đến mà lại cứ tập trung vào thân phận làm vợ của bà. Vốn là con của ông Dương Thế Hiển quê ở vùng Nho Quan, Ninh Bình rồi trở thành vợ của Đinh Bộ Lĩnh, nên sau khi chồng bị ám hại, để lại đứa con 6 tuổi kế nghiệp Hoàng đế, Dương Vân Nga đã ph ải cáng đáng những khó khăn vượt quá sức mình. Sự nghiệp thống nhất đ ất n ước v ừa mới hoàn thành thì bị đe doạ từ nhiều phía. Bên ngoài phong ki ến ph ương bắc sửa soạn đại binh xâm lược. Bên trong, các triều thần phân biệt tranh ch ấp ngay gắt có nguy cơ xảy ra nội chiến lớn. Là người có t ầm nhìn xa th ấy r ộng, Dương Vân Nga nhận thấy chỉ có Thập đạo tướng quân Lê Hoàn là ng ười có khả năng giải quyết tình hình nghiêm trọng ấy. Nếu Dương Vân Nga không biết đặt lợi ích của đất nước lên trên lợi ích của dòng họ, bà có thể dựa vào một quyền thần để chống lại một quyền thần khác, ngoan cố bảo vệ ngai vàng cho đứa con nhỏ của mình, sẽ gây ra nạn bè đảng tranh chấp, đẩy đất nước vào thảm cảnh rối loạn. Vậy mà chỉ vì Dương Vân Nga lây chi ếc áo bào choàng lên vai Lê Hoàn, về sau lại tở thành vợ của Lê Hoàn mà s ử sách phong kiến đã xoá sạch công lao của bà. Ngược lại với cách nhìn nhận trên, nhân dân ta có thái độ rộng lượng và đúng đắn. Sử cũ chép: “Tục dân l ập đ ền th ờ tô ba pho tượng Tiên Hoàng, Đại Hành và Dương Vân Nga cùng ngồi”. Vùng Hoa Lư còn lưu nhiều truyền thuyết đẹp về Dương Vân Nga nằm ghi nhận công lao của bà. Đến thời Lê Mạt, An phủ sứ Lê Thúc Hiển ra lệnh cấm thờ chung ba nhân vật của sự nghiệp thống nhất hồi cuối thế kỉ thứ 10 thì dư luận dân gian đã phê phán quyết liệt. Truyền thuyết ở Hoa Lư còn kể rằng: sau khi Lê Thúc Hiển làm cái việc buộc lụa trắng vào cổ tay bức tượng Dương Vân Người thực hiện: Nguyễn Đức Dũng Trang 3
  4. Trường THCS Lạc Hòa Sáng Kiến kinh nghiệm Nga, dong tượng bà từ đền thờ Đinh Bộ Lĩnh về đền thờ Lê Hoàn, thì tr ở v ề kinh, viên quan họ Lê ấy đã lăn ra chết vì đứt ruột. ( Theo Các triều đại Việt Nam) Kể chuyện này giáo viên chú ý bỏ qua những đoạn đánh giá nh ận xét mà tập trung vào đoạn Dương Vân Nga lấy áo bào khoác lên ng ười Lê Hoàn, cách đối xử của mọi người đối với bà. Từ đó đặt câu hỏi để HS th ể hiện ý ki ến của mình đối với thái hậu Dương Vân Nga, qua đó giáo dục tư tưởng cho HS. Ví dụ 2. Khi dạy bài 14 – Ba lần kháng chiến chống quan xâm lược Mông – Nguyên, ở mục IV – Nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa lịch sử, có thể kể v ề Trần Hưng Đạo, Trần Nhật Duật, … HƯNG ĐẠO ĐẠI VƯƠNG TRẦN QUỐC TUẤN Hơn bảy trăm năm trước, cả Á – Âu đang trong cơn kinh hoàng, khiếp đảm về cái hoạ Tác – ta (giặc Mông ), khi chúng l ướt trên vó ng ựa vi ễn chinh tàn phá hết nước này sang nước khác. Từ Thái Bình Dương sang tận bên bờ Địa Trung Hải, khắp Á – Âu chưa có một danh tướng nào ngăn c ản đ ược. Giáo hoàng La Mã sợ hãi đến nỗi “… tuỷ khô, thân gầy, sức kiệt”. Người Đức hàng ngày cầu nguyện: “ Xin chúa cứu vớt chúng con khỏi cơn th ịnh n ộ Tác – ta !”, vó ngựa của chúng đi đến đâu cỏ không mọc được đến đó. V ậy mà ở miền Đông Nam châu Á, lũ giặc Tác – ta ph ải kinh h ồn, l ạc phách tr ước ý chí chiến đấu và tài nghệ quân sự tuyệt vời của quân dân Đại Việt dưới sự chỉ huy thiên tài của Quốc Công Tiết chế, Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn. Công lao to lớn của Người, ba lần tổng chỉ huy quân dân Đại Việt cả phá quân Nguyên – Mông hung bạo, đánh cho chúng thất điên bát đảo, Trấn Nam Vương Thoát Hoan chui vào ống đồng có người kéo qua biên ải mới thoát chết. Với tài thao lược, trí dũng song toàn, luôn đặt lợi ích của dân tộc lên trên hết, Trần Hưng Đạo không chỉ sống mãi trong lòng mọi người dân đất Việt mà còn vang danh khắp năm châu bốn biển. Trần Qu ốc Tu ấn (1228 – 1300) là một anh hùng kiệt xuất của dân tộc ta đồng thời là danh nhân quân sự cổ kim của thế giới. Người sinh ngày 10-12-1228 (Mậu tý), là con của An sinh vương Trần Liễu (anh ruột Trần Thái Tông – Trần Cảnh). Người dung mạo hùng vĩ, thông minh hơn người, đủ tài văn võ, chuyên tâm nghiên cứu lục tam thao lược của người xưa và dành cả tâm huyết, hiểu biết của mình để viết: Binh thư yếu lược, Hịch tướng sĩ để dạy các tướng cầm quân đánh giặc, khích lệ lòng yêu nước của quân dân Đại Việt. Trong cuộc kháng chiến chống Mông – Nguyên lần hai, thấy rõ nếu để ngành trưởng và ngành thứ xích mích, nghi kị lẫn nhau thì chỉ có lợi cho kẻ thù. Người đã chủ động giao lưu hoà hiếu với Trần Quang Khải, t ạo nên s ự đoàn kết nhất trí trong Vương triều, bảo đám đánh thắng quân thù . Người thực hiện: Nguyễn Đức Dũng Trang 4
  5. Trường THCS Lạc Hòa Sáng Kiến kinh nghiệm Chuyện kể rằng: Một hôm Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn ở bến Bình Than sai người mời Trần Quang Khải sang thuy ền mình trò chuy ện, chơi cờ rồi sai người nấu nước thơm tự mình tắm rửa với Trần Quang Kh ải, từ đó vĩnh viễn xoá bỏ hiềm khích giữa hai chi họ (Quốc Tu ấn là con c ủa Trần Liễu ngành trưởng , Quang Khải con của Trần Cảnh ngành thứ ). Lần khác, Quốc Tuấn đem việc xích mích hỏi các con, Trần Quốc T ảng có ý khích ông nến cướp ngôi của chi thứ. Ông nổi giận rút gươm toan chém chết Quốc Tảng. May nhờ các con và những người tâm phúc van xin, ông mới bớt giận dừng gươm nhưng bảo rằng : - Từ nay cho đến khi ta nhắm mắt, ta sẽ không nhìn thằng nghịch tử, phản thầy này nữa. Trong kháng chiến ông luôn hộ giá bên vua, tay chống g ậy b ịt s ắt .d ư lu ận xì xào sợ ông giết vua. Ong liền bỏ luôn phần bịt sắt, chỉ chống g ậy đ ể tránh hiềm nghi, làm yêu lòng dân quân. Ba lần chống giặc Nguyên – Mông , các vua Trần đ ều giao cho ông ch ức Ti ết chế(tổng tư lệnh quân đội ), vì ông biết dùng người tài, thương yêu binh lính vì vậy tướng sĩ hết lòng thương yêu ông. Đạo quân cha con ấy trở thành đạo quân bách chiến bách thắng. Trần Quốc Tuấn là vị tướng trụ cột của triều đình. Ông đã so ạn hai b ộ binh thư :Binh thư yếu lược và Vạn Khiếp tổng bí truỵền thư để răn dạy các tướng cầm quân đánh giặc.khi giặc Nguyên lộ rõ ý đồ xâm lược, ông viết “ Hịch tướng sĩ”, truyền lệnh cho các tướng, dạy bảo họ lẽ thắng bại, tiến lui. Hịch tướng sĩ rất hùng hồn, thống thiết, khẳng định văn chương của một bậc đại bút . Trần Quốc Tuấn là một bậc đại tướng gồm đủ đức và tài. Là t ướng nhân oâng thương dân như quân, chỉ cho họ con đường sáng. Là tướng nghĩa, ông coi việc phải hơn điều nghĩa. Là tướng trí, ông xông pha vào n ơi nguy hiểm để đánh giặc, tạo nên những trận Bạch Đằng oanh liệt nghìn đời. Là tướng tín, ông bày tỏ trước quân lính theo ông sẽ được gì, trái l ời ông s ẽ g ặp hoạ. Cho nên cả ba lần đánh giặc Nguyên, ông đều được giao tr ọg trách đi ều sát binh mã và đều la[65 được công lớn. Hai tháng trước khi mất, vua Anh tông đến thăm và hỏi : - Nếu chẳng may khanh mất đi, giặc phương Bắc lại sang xâm lấn thì kế sách làm sao ? Ông đã trăng trối những lới tâm huyết ,sâu sắc, đúng cho mọi thời đại : - Thời bình phải khoan thứ sức dân để làm kế sâu gốc b ền r ễ, đó là thượng sách giữ nước. Mùa thu tháng tám, ngày 20 năm Canh tý (1300) “Bình Bắc đại nguyên soái” Hưng Đạo đại vương Trần Quốc Tuấn qua đời. Theo lới ông dặn, thi hài ông được hoả tảng thu vào bình đồngvà chôn trong vườn An Lạc, gần cánh rừng An Sinh, không xây lăng mộ, đất san phẳng , trồng cây như cũ. Vua gia Người thực hiện: Nguyễn Đức Dũng Trang 5
  6. Trường THCS Lạc Hòa Sáng Kiến kinh nghiệm phong cho ông chức Hưng Đạo đại vương. Triều đình lập đền thờ ông tại Vạn Kiếp, Chí Linh, ấp phong của ông lúc sinh thời. ( Theo Các triều đại Việt Nam ) Trong đó tập trung vào những việc làm của Trấn Quốc Tuấn để làm rõ việc ông chủ động giải quyết các bất hòa trong nội bộ: bỏ bịt sắt ở cây gậy của mình, đích thân tắm cho Trần Quang Khải, hỏi ý ki ến c ủa các con v ề vi ệc giành ngôi. Từ đó giáo dục cho HS về tinh thần đoàn k ết là s ức m ạnh vô đ ịch, sự vĩ đại của Trần Hưng Đạo, … Hay chuyện về Trần Nhật Duật: CHIÊU VĂN ĐẠI VƯƠNG TRẦN NHẬT DUẬT Trần Nhật Duật (1253 – 1330 )con trai thứ tư của Trần Thái Tông, ng ười có công lớn trong việc chỉ huy quân Trần đánh thắng gi ặc Nguyên, t ừng đ ược phong Thái uý quốc công với Chiêu Văn Đại vương, từ bé đã n ổi ti ếng là ông hoàng hiếu học và sớm ‘bộc lộ thiên tri”, ham thích hiểu biết về các tiến nói và các giống người. Có thể nói, tuổi trẻ của Trần Nhật Du ật là nhubg74 bgày tháng rèn luyện miệt mài để thành tài. Vì vậy, ông nổi tiếng hiểu nhi ều bi ết rộng. Uy tín của vị tướng còn vang dội ra cả nước ngoài do sự hiểu biết sâu rộng về các nước láng giềng. Học tiếng Tống và tiếng Chiêm Thành, Nh ật Duật chẳng những sử dụng thành thạo các ngôn những nước ấy mà còn am hiểu nhiều mặt của các nước đó, kể cả phong tục, tập quán của họ. Ong không những hiểu tiếng mà còn hiểu về người. Mới ngoài 20 tuổi, Nhật Duật đã được triều đình nhà Trầngiao d9ặc cách những công việc về các dân tộc có liên quan. Vua Nhân Tông thán ph ục, thường nói đùa: “Chiêu Văn vương có lẽ không phải người nước Việt mà là hậu thân của giống Phiên, Man”. Tiếp xúc với các sứ thần triều Nguyên, có lần Nhật Duật đã vui vẻ, tự nhiên trò chuyện suốt cả một ngày, khi ến cho sứ nhà Nguyên khăng khăng cho rằng Nhật Duật là người Hán ở chân Định ( gần Bắc Kinh)sang làm quan bên Đại Việt. Hiển nhiên, Nhật Duật phải khổ h ọc công phu và phải hết sức kiên trì mới đạt đựơc kết quả như vậy. Câu chuy ện sau đây chứng tỏ Nhật Duật chẳng những giỏi các thứ tiếng mà còn là nhà dân tộc học lỗi lạc. Ngày ấy, vua quan triều Trần được tin chúa đạo Đà Giang (thuộc miền Tây Bắc ngày nay)Trịnh Giác Mật tụ họp phe đảng nổi lên cự lại triều đình. Tin dữ trong nước đến cùng lúc nhà Nguyên đang sửa soạn đại binh đánh Đ ại Việt. Cần dẹp ngay mỗi bất hoà trong nước. Người đảm đang trọng trách này kông ai khác hơn Nhật Duật. Thế là vị tướng trẻ 27 tu ổi d ưới c ờ hi ệu “ Tr ấn thủ Đà Giang” làm lễ ra quân lên đường . Hay tin, chúa Đà Giang họp đám đầu mục bàn kế cự chiến. Trịnh Giác Mật định ám hại vị tướng trẻ triều Trần nên đưa thư dụ Nhật Duật: “ Giác Mật không giám chống lại triều đình. Nếu ân chủ một mình một ngựa đến, Giác Người thực hiện: Nguyễn Đức Dũng Trang 6
  7. Trường THCS Lạc Hòa Sáng Kiến kinh nghiệm Mật xin ra hàng ngay”. Muốn thu phục được Giác Mật, Nhật Duật mặc các tướng can ngăn, một mình một ngựa đến trại Giác Mật, chỉ mang theo m ấy tiểu đồng đi theo hầu. Thản nhiên giữa lớp lớp gươm giáo và đám lính an mặc kì dị cố ý phô trương để uy hiếp của Giác Mật. Nhật Duật nói với chúa đạo bằng chính ngôn ngữ và theo đúng phong tụccủa dân tộc Đà Giang. - Lũ tiểu đồng của ta khi đi đường thì nóng tai trái, vào đây thì nóng tai phải. Từ Giác Mật đến các đầu mục đều sửng sờ kinh ngạc trước sự am hi ểu ti ếng nói và tục lệcủa Nhật Duật. Rồi mâm rượu được bưng lên. Chúa đạo nheo mắt thách thức, đưa tay mời. Chỉ có quả bầu cắt đôi sóng sánh rượu và dĩa thịt nai muối. Nhật Duật không chút ngần ngại cầm thịt ăn rồi v ừa nhai v ừa ng ửa mặt cầm gáo rượu bầu từ từ dốc vào mũi hết sức thành thạo. Trịnh Giác Mật thốt lên: “ Chiêu Văn Vương là anh em với ta”. Nhật Duật từ tốn: “ Chúng ta xưa nay đã là anh em rồi”. R ồi sau đ ấy theo, lệnh Nhật Duật, tiểu đồng mở tráp lấy ra những chiếc vòng bạc sáng loá trao cho từng đầu mục Đà Giang. Những người cầm đầu đạo Đà Giang ch ỉ còn biết đón lấy tặng phẩm kết nghĩa theo đúng tục lệ của họ từ tay viên tướng triều đình mà họ vừa nhận là anh em. Chúa đạo Đà Giang đã quy thuận. Sức mạnh của dân tộc như được nhân lên. ( Theo Các triều đại Việt Nam) Ở truyện này chủ yếu là cho HS thấy được rằng nhà Trần có nhiều nhân tài, bổ sung thêm về sự chuẩn bị chu đáo của nhà Trần. Ví dụ 3. Khi dạy bài 16 – Sự suy sụp của nhà Trần cuối thế kỉ XIV, ở mục II có thể kể về Hồ Nguyên Trừng cho HS thấy được tài năng của ông, từ đó tăng thêm lòng tự hào dân tộc: HỒ NGUYÊN TRỪNG Hồ Nguyên Trừng, con cả của Hồ Quý Ly không chỉ làvị tướng có tài mà còn là một công trình sư lỗi lạc được coi ông tổ của ngh ề đúc súng th ần công Việt Nam. Việc ông lập một phòng tuyến chống giặc bắt đầu bằng cứ đi ểm then chốt Đa Bang (Ba Vì, Hà Tây ) kéo dài theo bờ Nam sông Đà cho đến sông Ninh (Hà Nam) rồi lại tiếp tục theo bờ sông Luộc, sông Thái Bình đ ến Bình Than dài trên 400 km, đã tỏ ra ông là một nhà quân sự kiệt xuất. Hồ Nguyên Trừng cũng sáng tạo ra cách đánh độc đáo: ông cho đúc nhi ều cây xích l ớn chăng qua những khúc sông hiểm trở, kết hợp với quân mai phụctrang bị hoả lực mạnh, từng khiến cho thuỷ quân giặc nhiều phen khiếp đảm. Tuy vậy nói đến Hồ Nguyên Trừng người ta thuờng nhắc đến công sáng chế súng th ần c ơ của ông. Thời ấy, do yêu cầu chống giặc ngoại xâm, muốn có nhiều súng trang b ị cho các thành trì và các hạm đội, Hồ Nguyên Trừng đã phải gấp tổ chức những xưởng đúc súng lớn. Nhờ thông minh tuyệt vời cùng khả năng suy nghĩ phi thường, ông đã đúc kết những kinh nghiệm cổ truyền trên cơ sở đó, phát minh, chế tạo ra những loại súng có sức công phá khủng khi ếp. Từ vi ệc c ải ti ến Người thực hiện: Nguyễn Đức Dũng Trang 7
  8. Trường THCS Lạc Hòa Sáng Kiến kinh nghiệm súng, chế thuốc súng, hiểu rõ sức nổ của đạn, Nguyên trừng phát minh ra phương pháp đúc súng mới gọi là súng “thần cơ”. Súng thần cơ của ông có đầy đủ các bộ phận của loại súng thần công sau này. Nòng súng là một ống được đúc bằng sắt hoặc đồng. Phía đuôi súng được đúc kín có bộ h ận ngòi cháy nổ ở chỗ nhồi thuốc nổ. Đạn pháo là mũi tên bằng sắt lớn. Khi bắn, người ta nhồi thuốc súng phía đáy rồi đặt mũi tên vào giữa và nhồi lo ại đạn bằng sắt và chì. Súng thần cơ có nhiều loại: loại nhỏ dùng cho b ộ binh b ắn xa áng chừng 700 mét. Hồ Nguyên Trừng đặc biệt cho đúc nhi ều súng th ần c ơ c ỡ lớn, gọi là “thần cơ pháo”. Thần cơ pháo thực chất là thấn cơ cỡ l ớn đ ược đặt trên thành hoặc trên xe kéo cơ động. Quân minh bao phen kinh hoàng v ề loại sùng này mà không hiểu nổi. Nhưng cuộc kháng chiến của nhà Hồ thất bại vì không được nhân dân ủng hộ, trong lúc quân giặc dương cao cờ “phù Trần diệt Hồ”. Giặc Minh bắt được nhiều súng thần cơ, bắt được cả nhà sáng chế ra nó. Trong “Vân Đài loạn ngữ”, Lê Quý Đôn nhắc đến một chi ti ết: “quân Minh khi làm lễ tế súng đều phải tế Trừng”. Nếu nhớ lại rằng vào thời Hồ Nguyên Trừng, thế giới đang thai nghén về súng đại bác thì chúng ta càng tự hào về những sáng chế của ông. (Theo Các triều đại Việt Nam) Lúc kể những câu chuyện lịch sử chính là lúc HS tập trung chú ý lắng nghe, đó là cơ hội tốt để giáo dục tư tưởng cho HS, làm cho HS càng thêm yêu dân tộc mình, biết thêm những điều mà trong SGK chưa cung cấp nhưng lại rất cần thiết trong cuộc sống, trong quá trình học tập của mỗi con người. Có một điều chắc chắn rằng HS sẽ nhớ nội dung của mỗi bài nhiều hơn nhờ những câu chuyện này. Đặc biệt HS sẽ biết nhiều hơn về mỗi triều đại, biết nhiều nhân vật lịch sử hơn. Từ đó môn lịch sử có giá trị cao hơn trong lòng các em. Điều này có thể được chứng thực ở lớp 7A1, 7A4, 7A6. Nguyên tắc khi kể chuyện trong giờ học lịch sử là không kể tràn lan và phải thông qua câu chuyện để làm nổi bật nội dung bài, giáo dục t ư t ưởng cho HS, 2. Sử dụng hình ảnh minh họa. Hình ảnh minh họa rất có giá trị trong học tập. Nó giúp HS có th ể hình dung vấn đề rõ hơn, từ đó để lại ấn tượng sâu sắc trong trí nh ớ HS. Giúp HS có thể nhớ được lâu hơn. Đồng thời giúp HS không bị lạc lõng khi b ắt g ặp một hình ảnh nào đó mang tính lịch sử. Trong thời địa bùng nổ của công nghệ thông tin, giáo viên ngoài việc t ận dụng kênh hình trong SGK thì có thể tận dụng mạng internet để có được những hình ảnh rất đẹp phục vụ cho việc dạy lịch sử. Trước hết giáo viên tìm hình mà mình cần rồi sau đó in ra gi ấy A 4 . Tùy điều kiện mà giáo viên có thể in hình màu hay đen trắng. Nếu là hình màu thì HS dễ quan sát và thu hút HS nhiều hơn. Trong lúc sử dụng cần đặt các câu Người thực hiện: Nguyễn Đức Dũng Trang 8
  9. Trường THCS Lạc Hòa Sáng Kiến kinh nghiệm hỏi để HS suy nghĩ tìm ra các vấn đề liên quan đến hình ảnh chứ không để cho HS nhìn hình chỉ vì nó lạ, đẹp. Đối với các nhân vật lịch sử có thể đặt dạng câu h ỏi như: Ông là ai? Sống dưới triều đại nào? Ông có công lao gì? Ta có th ể h ọc đ ược gì n ơi ông? … Đối với các hình là những chùa chiền có thể h ỏi: tên c ủa chùa là gì? Nó liên quan đến triều đại nào, sự kiện lịch sử nào? Qua hình đó th ể hiện đi ều gì (liên quan đến bài học)?… và giáo dục tư tưởng cho HS. Ví dụ 1: khi dạy bài 10 – Nhà Lý đẩy mạnh công cuộc xây dựng đất nước, ở mục 1 – Sự thành lập nhà Lý, có thể sử dụng hình ảnh: Tượng Lý Thái Tổ ở Hà Nội Khi HS đọc xong mục 1 giáo viên có thể cho HS xem hình và đặt câu hỏi để HS xác định tượng trong hình là ai. Khi xác định được giáo viên l ại h ỏi v ề thân thế của họ. Từ đó giáo viên dựa vào hình để tổng kết, nêu lên công lao của Lý Công Uẩn. Ví dụ 2. khi dạy bài 12 – Đời sống kinh tế, văn hóa, ở mục II2 giáo viên có thể sử dụng hình chùa Một Cột trong SGK trang 48 hoặc hình sau (m ặt sau của chùa): Người thực hiện: Nguyễn Đức Dũng Trang 9
  10. Trường THCS Lạc Hòa Sáng Kiến kinh nghiệm Chùa Một Cột ở thủ đô Hà Nội Giáo viên có thể hỏi HS những hiểu biết về ngôi chùa này nh ư: năm xây dựng, kiểu kiến trúc, sự dộc đáo của nó, … Từ đó giáo viên khắc sâu những kiến thức liên quan làm cho HS có ấn tượng sâu sắc v ề ngôi chùa. T ừ đây các em có thể giải đáp cho bất cứ ai hỏi về ngôi chùa, cho dù đó là ng ười nước ngoài. Ngoài chùa Một Cột, thời Lý còn có nhiều ngôi chùa nổi tiếng khác có thể dùng để làm nổi bật kiến trúc thời Lý như: chùa Keo, chùa Ph ật Tích( B ắc Ninh), chúa Thầy(Hà Tây), … Tất cả những tấm hình này giáo viên có th ể dễ dàng tìm th ấy trân m ạng Internet. Nhưng khi lấy trên mạng giáo viên chú ý phải l ấy nh ững hình ảnh có độ phân giải cao mới bung ra giấy A4 đẹp. Ví dụ 3. Ngoài ra giáo viên có thể sử dụng một số hình ảnh sau đề làm cho mục II 2 được rõ hơn (Những ngôi chùa được xây dựng hoặc đại tu dưới thời Lý): Người thực hiện: Nguyễn Đức Dũng Trang 10
  11. Trường THCS Lạc Hòa Sáng Kiến kinh nghiệm Bố cục của Văn miếu Quốc tử giám Người thực hiện: Nguyễn Đức Dũng Trang 11
  12. Trường THCS Lạc Hòa Sáng Kiến kinh nghiệm Tượng A –di – đà (chùa Phật Tích – Bắc Ninh) Chùa Trấn Quốc (được trùng tu dưới thời Lý) Người thực hiện: Nguyễn Đức Dũng Trang 12
  13. Trường THCS Lạc Hòa Sáng Kiến kinh nghiệm Chùa Keo(Hà Tây) Địa thế Hoa Lư(Ninh Bình) Người thực hiện: Nguyễn Đức Dũng Trang 13
  14. Trường THCS Lạc Hòa Sáng Kiến kinh nghiệm 3. Cung cấp tư liệu cho học sinh. SGK thường cung cấp cho HS những kiến thức cơ bản. Đó là một vi ệc làm hết sức cần thiết, không cần phải bàn cải. Nhưng bây gi ờ th ử h ỏi, h ọc xong lịch sử lớp 7 mà HS không biết nhà Lý có nh ững v ị vua nào, nhà Tr ần có những vị vua nào? Lý Thường Kiệt là ai? Chu Văn An là ai? Thì đã thực sự hợp lý hay chưa. Vì vậy để HS của mình có cái nhìn khái quát hơn, c ụ th ể h ơn thì giáo viên nên cung cấp cho HS những tư liêu cần thiết. Tư liệu cung cấp cho HS phải phục vụ cho việc học của HS, t ư li ệu đó HS có thể sử dụng lâu dài trong cuộc sống. Khi cung cấp tư liệu giáo viên không được bắt ép HS ph ải có nó mà phải để cho HS hoàn toàn tự nguyện sử dụng. Giáo viên chỉ cố gắng động viên cho HS có được nó và sử dụng. Ví dụ 1: khi dạy bài 8 – Nước ta buổi đầu độc lập, giáo viên có thể hỏi: từ trước đến nay nước ta có những tên gọi nào? HS sẽ trả lời nhưng chắc chắn không đầy đủ. Từ đó giáo viên cho HS thấy sự cần thiết phải biết các quốc hiệu của nước mình (như đặt ra trường hợp một người nước ngoài hỏi chẳng hạn, nếu không trả lời được thì s ẽ nh ư thế nào). Bây giờ giáo viên có thể cung cấp cho HS t ư li ệu v ề Qu ốc hi ệu Vi ệt Nam qua các thời kì: Quốc hiệu Việt Nam Dưới đây là danh sách các quốc hiệu chính thức của Việt Nam theo dòng lịch sử. Các quốc hiệu này đều được ghi chép trong các sách sử Vi ệt Nam, hoặc được chính thức sử dụng trong nghi thức ngoại giao quốc tế. 1. Văn Lang Văn Lang là quốc hiệu đầu tiên của Việt Nam. Quốc gia này có kinh đô đặt ở Phong Châu nay thuộc tỉnh Phú Thọ. Lãnh thổ gồm khu vực Đồng bằng Bắc Bộ và ba tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh bây giờ. 2. Âu Lạc Năm 257 TCN, nước Âu Lạc được dựng lên, từ liên kết các bộ lạc Lạc Việt (Văn Lang) và Âu Việt, dưới uy thế của Thục Phán - An Dương Vương. Âu Lạc có lãnh thổ bao gồm lãnh thổ của Văn Lang trước đây và một phần đông nam Quảng Tây. Khoảng cuối thế kỷ thứ 3 TCN, đầu thế kỷ thứ 2 TCN (năm 208 TCN hoặc 179 TCN), Triệu Đà (quận úy Nam Hải-nhà Tần) tung quân đánh chiếm Âu Lạc. Cuộc kháng cự của An Dương Vương thất bại, nhà nước Âu Lạc bị diệt vong. 3. Vạn Xuân Vạn Xuân là quốc hiệu của Việt Nam trong một thời kỳ độc lập ngắn ngủi. Quốc hiệu này tồn tại từ năm 544 đến năm 602 thì bị nhà Tùy tiêu diệt. 4. Đại Cồ Việt Người thực hiện: Nguyễn Đức Dũng Trang 14
  15. Trường THCS Lạc Hòa Sáng Kiến kinh nghiệm Đại Cồ Việt là quốc hiệu của Việt Nam từ thời nhà Đinh đến đầu thời nhà Lý, do Đinh Tiên Hoàng đặt năm 968. Quốc hiệu này tồn tại 86 năm đến năm 1054, đời vua Lý Thánh Tông đổi sang quốc hiệu khác. 5. Đại Việt Đại Việt là quốc hiệu của Việt Nam từ thời nhà Lý, bắt đầu từ năm 1054, khi vua Lý Thánh Tông lên ngôi. Quốc hiệu này tồn tại không liên tục (gián đoạn 7 năm thời nhà Hồ và 20 năm thời thuộc Minh), đến năm 1804, trải qua các vương triều Lý, Trần, Lê, Mạc và Tây Sơn, khoảng 743 năm. 6. Đại Ngu Đại Ngu (nghĩa là Niềm vui lớn) là quốc hiệu của Việt Nam thời nhà Hồ. Quốc hiệu Đại Việt được đổi thành Đại Ngu năm 1400 khi Hồ Quý Ly lên nắm quyền. Sau khi nhà Hồ bị thất bại trước nhà Minh, và nhà Hậu Lê giành lại độc lập cho Việt Nam, quốc hiệu của Việt Nam đổi lại thành Đại Việt. 7. Việt Nam Quốc hiệu Việt Nam chính thức xuất hiện vào thời nhà Nguyễn. Vua Gia Long sử dụng từ năm 1804. Tuy nhiên, tên gọi Việt Nam có thể đã xuất hiện sớm hơn. Ngay t ừ cu ối thế kỷ 14, đã có một bộ sách nhan đề Việt Nam thế chí (nay không còn) do Hàn lâm viện học sĩ Hồ Tông Thốc biên soạn. Cuốn Dư địa chí viết đầu thế kỷ 15 của Nguyễn Trãi (1380-1442) nhiều lần nhắc đến hai chữ "Việt Nam". Điều này còn được đề cập rő ràng trong những tác phẩm của trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491-1585), ngay trang mở đầu tập Trình tiên sinh quốc ngữ đã có câu: "Việt Nam khởi tổ xây nền". Người ta cũng tìm thấy hai ch ữ "Việt Nam" trên một số tấm bia khắc từ thế kỷ 16-17 như bia chùa Bảo Lâm (1558) ở Hải Dương, bia chùa Cam Lộ (1590) ở Hà Nội, bia chùa Phúc Thánh (1664) ở Bắc Ninh... Đặc biệt bia Thủy Môn Đình ( 1670) ở biên giới Lạng Sơn có câu đầu: "Việt Nam hầu thiệt, trấn Bắc ải quan" (đây là cửa ngő yết hầu của nước Việt Nam và là tiền đồn trấn giữ phương Bắc). Về ý nghĩa, phần lớn các giả thuyết đều cho rằng từ "Việt Nam" kiến tạo bởi hai yếu t ố: chủng tộc và địa lý (người Việt ở phương Nam). 8. Đại Nam Năm 1820, vua Minh Mạng lên ngôi đổi quốc hiệu Việt Nam thành Đại Nam, ngụ ý một nước Nam rộng lớn. Quốc hiệu này tồn tại đến năm 1945. 9. Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Việt Nam Dân Chủ Cộng Hoà là tên gọi của cả nước Việt Nam từ 1945 đến đến 1976. Nhà nước được thành lập vào ngày 2 tháng 9 năm 1945 (ngày quốc khánh của Việt Nam ta ngày nay). 10. Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Ngày 2 tháng 7 năm 1976, Quốc hội khóa 6 nước Việt Nam Dân chủ cộng hoà đã quyết định đổi tên nước thành Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Quốc hiệu này được sử dụng từ đó đến nay. Người thực hiện: Nguyễn Đức Dũng Trang 15
  16. Trường THCS Lạc Hòa Sáng Kiến kinh nghiệm Ví dụ 2: khi dạy bài 13 – Nước Đại Việt ở thế kỉ XIII, giáo viên có thể đặt câu hỏi: Nhà Lý tồn tại bao nhiêu năm? Trải qua mấy đời vua? Với câu hỏi này chắc chắn sẽ có nhiều HS không thể trả lời vì các em kông có tư liệu tham khảo. Bây giờ giáo viên có thể cung cấp tư liệu cho HS: CÁC TRIỀU ĐẠI VIỆT NAM TRIỀU NGÔ(939 - 965), kinh đô CỔ LOA (Đông Anh, Hà Nội) 1. Ngô Quyền (939 – 944) 2. Hậu Ngô vương (gồm Ngô Xương Văn và Ngô Xương Ngập)(950 – 965) TRIỀU ĐINH(968 – 980), quốc hiệu ĐẠI CỒ VIỆT,kinh đô HOA LƯ (Ninh Bình) 1. Đinh tiên Hoàng (Đinh Bộ Lĩnh ,968 – 979) 2. Phế Đế (Đinh Toàn, 979 – 980) TRIỀU TIỀN LÊ(980 – 1009), kinh đô HOA LƯ 1. Lê Đại Hành (Lê Hoàn, 980 – 1005) 2. Lê Trung Tông (1005) 3. Lê Long Đỉnh (1005 – 1009) *Dương Vân Nga TRIỀU LÝ(1010 – 1225) ,quốc hiệu ĐẠI CỒ VIỆT, kinh đô HOA LƯ. Năm 1010 dời đô về THĂNG LONG, từ năm 1054 đổi quốc hiệu là ĐẠI VIỆT 1. Lý Thái Tổ (Lý Công Uẩn,1010 – 1028) 2. Lý Thái Tông (1028 – 1054) 3. Lý Thánh Tông (1054 – 1072) 4. Lý Nhân Tông (1072 – 1127) *Nguyên Phi Ỷ Lan 5. Lý Thần Tông (1128 – 1138) 6. Lý Anh Tông (1138 – 1175) 7. Lý Cao Tông (1176- 1210) 8. Lý Huệ Tông (1211 - 1224) 9. Lý Chiêu Hoàng (Chiêu Thánh công chúa – 1225) Triều Lý tồn tại 216 năm thì tan rã. Trải qua 9 đời vua . TRIỀU TRẦN(1225 – 1400), quốc hiệu ĐẠI VIỆT, kinh đô THĂNG LONG 1. Trần Thái Tông (Tần Cảnh , 1225 – 1258) 2. Trần Thánh Tông (1258 – 1272) 3. Trần Nhân Tông (1279 – 1293) 4. Trần Anh Tông (1293 – 1314) 5. Trần Minh Tông (1314 – 1329) 6. Trần Hiến Tông (1329 – 1341) 7. Trần Dụ Tông (1314 – 1369) 8. Trần Nghệ Tông (1370 – 1372) 9. Trần Duệ Tông (1372 – 1377) Người thực hiện: Nguyễn Đức Dũng Trang 16
  17. Trường THCS Lạc Hòa Sáng Kiến kinh nghiệm 10. Trần Phế Đế (1377 -1388) 11. Trần Thuận Tông (1388 – 1398) 12. Trần Thiếu Đế (1398 – 1400) * Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn * Thượng Tướng Thái Sư Trần Thủ Độ *Chiêu Văn Đại Vương Trần Nhật Duật Như vậy triều Trần kể từ Thái Tông Trần Cảnh đến Trần Thiếu Đế, là 12 ông vua, trị vì được 175 năm. Cơ nghiệp nhà Trần bắt đầu suy vi từ Dụ Tông và Nghệ Tông. Nghệ Tông thì hoang chơi, không lo đến chính sự, làm loạn cả kỉ cương phép nước, làm dân nghèo nước yếu. Nghệ Tông thì bạc nhược không phân biệt hiền gian để kẻ quyền thần được thể làm loạn, tự mình nối giáo cho giặc khiến cho cơ nghiệp nhà Trần tan vở . TRIỀU HỒ (1400 – 1407)quốc hiệu ĐẠI NGU, kinh đô TÂY ĐÔ ở THANH HOÁ 1. Hồ Quý Ly (1400) 2. Hồ Hán Thương (1401 – 1407 ) *Hồ Nguyên Trừng (ông tổ của nghề đúc súng thần công Việt Nam ) TRIỀU HẬU TRẦN (1407 – 1413) 1. Giản Định Đế (1407 – 1409) 2. Trùng Quang Đế (1409 – 1413 ) Từ năm 1414 đến 1417 Đại Việt năm dưới sự thống trị của nhà Minh . TRIỀU LÊ SƠ (1428 – 1527),quốc hiệu ĐẠI VIỆT, kinh đô ĐÔNG ANH (Hà Nội) 1. Lê Thái Tổ (Lê Lợi ,1428 – 1433) 2. Lê Thái Tông (1434 – 1442) 3. Lê Nhân Tông (1443 – 1459) 4. Lê Thánh Tông (1460 – 1497) 5. Lê Hiến Tông (1497 – 1504) 6. Lê Túc Tông (1504) 7. Lê Uy Mục (1505 – 1509) 8. Lê Tương Dực (1510 – 1516) 9. Lê Chiêu Tông (1516 – 1522) 10. Lê Cung Hoàng (1522 – 1527) Như vậy là triều Lê Sơ kể từ Lê Thái Tổ lên ngôi (1428) đến Cung Hoàng (1527) gồm 10 đời vua, cả thảy đúng 100 năm. Nếu kể cả thời gian Lê Lợi dấy quân xưng là Bình Định Vương năm mậu tuất (1418) là 110. Đây là thời các vua Lê nắm được trọn quyền cai trị đất nước. Các nhà sử học gọi là thời Lê Sơ để phân biệt với Lê Trung Hưng về sau . TRIỀU MẠC (1527 – 1592), kinh đô ĐÔNG ANH (Hà Nội) 1. Mạc Đăng Dung (1527 – 1529) 2. Mạc Đăng Doanh 1530 – 1540) 3. Mạc Đăng Hải (1541 - 1546) Người thực hiện: Nguyễn Đức Dũng Trang 17
  18. Trường THCS Lạc Hòa Sáng Kiến kinh nghiệm 4. Mạc Đăng Nguyên(1546 - 1561) 5. Mạc Đăng Hợp (1562 - 1592) TRIỀU HẬU LÊ (LÊ TRUNG HƯNG ) NAM BẮC TRIỀU (1533 - 1548) Năm 1527 , Mạc Đăng Dung chiếm ngôi nhà Lê lập nên tri ều M ạc. Năm 1533 nhà Lê lại được dưng lên trên đất Lào. Mặc dù vua ở đất Lào nhưng đã có niên hiệu, các nhà chép sử gọi đây là thời Trung Hưng. Năm 1543 nhà Lê chiếm được Tây kinh (Thanh Hoá), từ đó nhà Lê cai quản từ Thanh Hoá, Nghệ An trở vào cùng với sự giúp đỡ của họ Nguyễn rồi họ Trịnh (Nam Tri ều). Vùng Bắc Bộ thuộc quyền họ Mạc (Bắc Triều). Từ đó bắt đầu một cuộc nội chiến kéo dài khốc liệt hơn 50 năm, gọi là nội chiến Nam – B ắc tri ều. Nhà Mạc sau đó bị nhà Lê tiêu diệt. Lê Trang Tông (1533 – 1548) Lê Trung Tông (1548 – 1556) Lê Anh Tông (1556 – 1573) VUA LÊ – CHÚA TRỊNH Họ Trịnh có công lớn trong việc khôi phục nhà Lê nên vua Lê Trang Tông tuy ngồi ở ngôi chí tôn nhưng quyền hành đều do Trịnh Kiểm nắm giữ .Có nghĩa là bên cạnh vua là chúa nên gọi là vua Lê – chúa Trịnh. Lê Thế Tôn (1573 – 1599) TRỊNH - NGUYỄN PHÂN TRANH Lê Kính Tôn (1600 – 1619) Lê Thần Tông (1619 – 1643 ) Lê Chân Tông (1643 – 1649) Lê Thần Tông (1649 – 1662) Lê Huyền Tông (1663 – 1671) Lê Gia Tông (1672 – 1675) Lê Hy Tông (1676 – 1705) Lê Dụ Tông (1705 – 1728) Hôn Đức Công (1729 – 1732) Lê Thuần Tông (1732 – 1735) Lê Y Tông (1735 – 1740) Lê Hiến Tông (1740 – 1786) Lê Mẫn Đế (1787 – 1789) DÒNG DÕI CHÚA TRỊNH (1545 – 1786) Thế tổ minh khang Trịnh Kiểm (1545 – 1570) Thành tổ triết vương Trịnh Tùng (1570 – 1623) Văn tổ nghị vương Trịnh Tráng (1623 – 1652) Hoằng tổ dương vương Trịnh Tạc (1653 – 1682) Chiêu tổ khang vương trịnh Căn (1682 – 1709) Hi tổ nhân vương Trịnh Cương (1709 – 1729) Dụ tổ thuận vương Trịnh Giang (1729 – 1740) Nghị tổ ân vương Trịnh Doanh (1940 – 1767 ) Người thực hiện: Nguyễn Đức Dũng Trang 18
  19. Trường THCS Lạc Hòa Sáng Kiến kinh nghiệm Thái tổ tịnh vương Trịnh Sâm (1767 – 1782) Đoạn nam vương Trịnh Tông (1782 – 1786) An đô vương Trịnh Bồng (1786 – 1787) DÒNG DÕI CÁC CHÚA NGUYỄN (1600 – 1802) Nguyễn Kim (cha của Nguyễn Hoàng ) có công lớn trong việc trung hưng nhà Lê. Khi Nguyễn Kim chết thì Trịnh Kiểm tìm cách thâu tóm quy ền lực thì tìm cách loại bỏ con của Nguyễn Kim, chỉ còn Nguyễn Hoàng bi ết gi ữ mình nên sống sót Nguyễn Hoàng muốn trả thù nhưng chưa biết làm sao thì được trạng trình Nguyễn Bỉnh Khiêm khuyên: Hoành Sơn nhất đái, v ạn đ ại dung thân”(có nghĩa là :một dải núi Hoành Sơn có thể dung thân muôn đời ). Hoàng nhờ chị gái nói với Trịnh Kiểm cho vào trấn thủ Thuận Hoá(Qu ảng Bình, Quảng Trị ngày nay) . Nguyễn Hoàng (1600 – 1635) Nguyễn Phúc Nguyên (1613 – 1635) Nguyễn Phúc Lan(1635 – 1648) Nguyễn Phúc Tần (1648 – 1687) Nguyễn Phúc Trăn (1687 – 1691) Nguyễn Phúc Chu (1691 – 1725) Nguyễn Phúc Chú (1725 – 1738) Nguyễn Phúc Khoát (1738 – 1765 ) Nguyễn Phúc Thuần (1765 – 1777) Nguyễn Phúc Anh (1780 – 1802) TRIỀU TÂY SƠN (1778 – 1802), kinh đô PHÚ XUÂN (Huế) Thái Đức Hoàng Đế (Nguyễn Nhạc ,1778 – 1793) Quang Trung Hoàng Đế (Nguyễn Hụê, 1789 – 1792 ) Cảnh Thịnh Hoàng Đế (1792 – 1802) TRIỀU NGUYỄN (1802 – 1945), quốc hiệu VIỆT NAM từ Minh Mạng(1838)là ĐẠI NAM, kinh đô HUẾ (Thừa – Thiên ) THỜI KÌ ĐỘC LẬP Gia Long Hoàng Đế (Nguyễn Anh, 1802 – 1819) Minh Mệnh Hoàng Đế (1820 – 1841) Thiệu Trị Hoàng Đế (184 – 1847) Tự Đức Hoàng Đế (1848 – 1883) THỜI KÌ THUỘC PHÁP Dục Đức (làm vua ba ngày ) Hiệp Hoà (1883 – 1883) Kiến Phúc (1883 – 1884) Hàm Nghi (1883 – 1885 ) Đồng Khánh (1885 – 1888 ) Thành Thái (1889 – 1907 ) Duy Tân (1907 – 1916 ) Khải Định (1916 – 1925 ) Người thực hiện: Nguyễn Đức Dũng Trang 19
  20. Trường THCS Lạc Hòa Sáng Kiến kinh nghiệm Bảo Đại (tên thật là Vĩnh Thuỵ, vị hoàng đế cuối cùng của chế độ phong kiến Việt Nam, 1926 – 1945) Đã cung cấp tư liệu thì trong quá trình dạy h ọc giáo viên c ần cho HS vận dụng để các em thấy kiến thức đó là bổ ích. Có nh ư v ậy thì HS m ới ch ịu đọc, còn không thì dù có các em cũng bỏ đó mà không dung tới. Chẳng hạn: khi gọi HS lên bảng ngoài các câu hỏi trong chương trình thì giáo viên có thể sử dụng câu hỏi phụ để hỏi HS về những kiến th ức bổ sung như: hãy kể tên các vua thời Lý. Làm như vậy HS s ẽ c ố g ắng đ ọc đ ể bi ết thêm. Ví dụ 3. Cũng trong mục II2 – bài 12 – Đời sống kinh tế, văn hóa có nói đến Nho giáo, giáo viên có thể cung cấp tư liệu nói v ề n ội dung c ủa Nho giáo: Nội dung cơ bản của Nho giáo Cốt lõi của Nho giáo là Nho gia. Đó là một học thuyết chính trị nhằm tổ chức xã hội. Để tổ chức xã hội có hiệu quả, điều quan trọng nhất là ph ải đào tạo cho được người cai trị kiểu mẫu - người lý tưởng này gọi là quân tử (quân = kẻ làm vua, quân tử = chỉ tầng lớp trên trong xã hội, phân bi ệt với "ti ểu nhân", những người thấp kém về điạ vị xã hội; sau "quân tử" còn ch ỉ c ả ph ẩm chất đạo đức: những người cao thượng, phẩm chất tốt đẹp, phân biệt với "tiểu nhân" là những người thiếu đạo đức hoặc đạo đức ch ưa hoàn thi ện. Điều này có thể được lí giải bởi đối tượng mà Nho giáo hướng đến trước tiên là những người cầm quyền). Để trở thành người quân tử, con người ta trước hết phải "tự đào tạo", phải "tu thân". Sau khi tu thân xong, người quân t ử ph ải có bổn phận phải "hành đạo" (Đạo không đơn giản chỉ là đạo lí. Nho gia hình dung cả vũ trụ được cấu thành từ các nhân tố đạo đức, và Đ ạo ở đây bao chứa cả nguyên lí vận hành chung của vũ trụ, vấn đề là nguyên lí đó là nh ững nguyên lí đạo đức do Nho gia đề xướng (hoặc như họ tự nhận là phát hi ện ra) và cần phải tuân theo. Trời giáng mệnh làm vua cho kẻ nào có Đ ạo, t ức là nắm được đạo trời, biết sợ mệnh trời. Đạo vận hành trong vũ trụ khi giáng vào con người sẽ được gọi là Mệnh). Cần phải hiểu cơ sơ triết lí của Nho giáo mới nắm được logic phát triển và tồn tại của nó. 1. Tu thân Khổng Tử đặt ra một loạt tam cương, ngũ thường, tam tòng, tứ đức... để làm chuẩn mực cho mọi sinh hoạt chính trị và an sinh xã hội. Tam cương và ngũ thường là lẽ đạo đức mà nam giới phải theo. Tam tòng và Tứ đức là lẽ đạo đức mà nữ giới phải theo. Khổng Tử cho rằng người trong xã hội giữ được tam cương, ngũ thường, tam tòng, tứ đức thì xã hội được an bình. a. Tam cương: tam là ba, cương là giềng mối. Tam cương là ba mối quan hệ: quân thần (vua tôi), phụ tử (cha con), phu phụ (vợ chồng). trong xã hội phong kiến, những mối quan hệ này được các vua chúa lập ra trên những nguyên tắc“chết người” Người thực hiện: Nguyễn Đức Dũng Trang 20
Đồng bộ tài khoản