Sự thật về 100 thất bại thương hiệu lớn nhất của mọi thời đại

Chia sẻ: Phí Quốc Khánh | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:56

1
392
lượt xem
193
download

Sự thật về 100 thất bại thương hiệu lớn nhất của mọi thời đại

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Quyển sách Sự Thật Về 100 Thất Bại Thương Hiệu Lớn Nhất Mọi Thời Đại của Matt Haig là một cuốn sách độc đáo trong giai đoạn hiện nay. Cuốn sách không chỉ liệt kê các thất bại về thương hiệu nghiêm trọng nhất của các công ty hàng đầu thế giới mà còn phân tích và đi tìm nguyên nhân thật sự đằng sau những thất bại đó.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Sự thật về 100 thất bại thương hiệu lớn nhất của mọi thời đại

  1. “Con ngöôøi hoïc ñöôïc nhieàu ñieàu boå ích töø trong thaát baïi chöù khoâng phaûi töø söï thaønh coâng. Cuoán saùch naøy thöïc söï laø moät kho baùu, vaø vôùi noù, baïn seõ tìm ñöôïc nhöõng lôøi khuyeân boå ích” - LAURA RIES, Giaùm ñoác RIES & RIES “Moät taøi lieäu haáp daãn, thieát thöïc chæ cho baïn caùch kinh doanh ñeå ñaït hieäu quaû toái öu.” - INTERNET WORKS “Baát cöù moät chuyeân gia marketing naøo cuõng seõ thaáy thaät höõu ích khi ñoïc cuoán saùch naøy. Beân caïnh nhöõng caâu chuyeän mang tính giaûi trí, nhöõng baøi hoïc aån sau chuùng laø thaät söï nghieâm tuùc. Haõy ruùt ra kinh nghieäm cho mình töø cuoán saùch naøy” -PATRICK BARWISE, Giaùo sö Maketing, LONDON BUSINESS SCHOOL “ Toâi muoán giôùi thieäu cuoán saùch naøy cho taát caû nhöõng ai quan taâm veà vieäc xaây döïng vaø phaùt trieån thöông hieäu” - Dr. PAUL TEMPORAL, chuyeân gia thöông hieäu, taùc giaû “QUAÛN TRÒ THÖÔNG HIEÂU CAO CAÁP” CHÖÔNG 1 Thaát baïi - neàn taûng cuûa Thaønh coâng Quaù trình thieát laäp thöông hieäu ñöôïc phaùt trieån ñeå baûo veä caùc saûn phaåm traùnh khoûi söï thaát baïi. Ñeå hieåu roõ quaù trình naøy, chuùng ta haõy trôû veà theá kyû thöù 19 vôùi caùc thöông hieäu khôûi thuûy. Trong thaäp nieân 1880, caùc coâng ty nhö Campbell’s, Heinz vaø Quaker Oats baét ñaàu lo laéng veà phaûn öùng cuûa ngöôøi tieâu duøng veà caùc saûn phaåm ñöôïc saûn xuaát haøng loaït. Caùc ñaëc tröng thöông hieäu ñöôïc thieát keá khoâng chæ giuùp cho nhöõng saûn phaåm naøy coù choã ñöùng rieâng maø coøn laøm giaûm ñi noãi lo cuûa coâng chuùng veà caùc saûn phaåm ñöôïc saûn xuaát ñaïi traø. Baèng caùch theâm vaøo moät yeáu toá “nhaân baûn” cho saûn phaåm, vieäc thieát laäp thöông hieäu ñaõ laøm thö giaõn ñaàu oùc cuûa nhöõng ngöôøi mua haøng cuûa theá kyû 19. Hoï ñaõ töøng coù luùc ñaët nieàm tin vaøo moät chuû cöûa haøng thaân höõu thì nay hoï coù theå ñaët söï tin töôûng ñoù vaøo töï thaân caùc thöông hieäu vaø nhöõng göông maët töôi cöôøi cuûa caùc Caäu Ben vaø Coâ Jemima beân caùc keä haøng. Söï thaát baïi cuûa caùc maët haøng saûn xuaát ñaïi traø maø caùc chuû nhaø maùy lo sôï ñaõ khoâng bao giôø xaûy ra. Caùc thöông hieäu ñaõ cöùu chuoäc caùi ngaøy aáy.
  2. Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company,2005-2007 For Evaluation Only. Ñeán theá kyû 21, moät hình aûnh khaùc haún xuaát hieän. Luùc naøy thì töï thaân caùc thöông hieäu trôû thaønh vaán ñeà. Chuùng trôû thaønh naïn nhaân cuûa chính söï thaønh coâng cuûa mình. Khi moät saûn phaåm thaát baïi, loãi hoaøn toaøn laø do thöông hieäu. Chuùng coù theå hoã trôï cho caùc coâng ty nhö McDonald’s, Nike, Coca-Cola vaø Microsoft xaây döïng neân nhöõng vöông quoác toaøn caàu, nhöng caùc thöông hieäu cuõng chuyeån theå caùc quaù trình marketing thaønh moät quaù trình xaây döïng nhaän thöùc. Coù nghóa laø, baây giôø hình aûnh laø taát caû. Ngöôøi tieâu duøng quyeát ñònh mua haøng döïa treân nhaän thöùc cuûa hoï veà thöông hieäu hôn laø tính thöïc teá cuûa saûn phaåm. Trong khi ñieàu naøy coù nghóa laø caùc thöông hieäu trôû neân quyù giaù hôn nhöõng taøi saûn höõu hình cuûa chuùng vaø cuõng coù nghóa laø chuùng hoaøn toaøn coù theå ñaùnh maát giaù trò naøy baát cöù luùc naøo. Duø sao thì nhaän thöùc cuõng laø moät thöù deã vôõ vaø mong manh. Neáu hình aûnh thöông hieäu bò vaáy baån qua moät vuï tai tieáng truyeàn thoâng, moät söï kieän gaây tranh luaän hay ngay caû moät lôøi ñoàn ñaïi ñöôïc rao truyeàn qua Internet thì moät coâng ty cuõng coù theå thaáy mình ñang ñoái maët vôùi nhöõng nguy hieåm caän keà. Luùc naøy caùc coâng ty khoâng theå töï nhieân maø thoaùt ra khoûi tình traïng naøy. Hoï khoâng theå quay ngöôïc thôøi gian trôû veà vôùi thôøi maø vieäc thieát laäp thöông hieäu khoâng heà coù nhöõng vaán ñeà töông töï. Vaø hôn nöõa, hoï cuõng coù theå lôùn maïnh nhanh hôn bao giôø heát khi saùng taïo ñöôïc moät ñaëc tröng thöông hieäu ñaäm neùt. Nhö vaäy, vieäc thieát laäp thöông hieäu khoâng coøn ñôn giaûn laø moät caùch ñeå traùnh khoûi thaát baïi nöõa. Noù laø taát caû, caùc coâng ty soáng hay cheát laø tuøy thuoäc vaøo söùc maïnh thöông hieäu cuûa hoï. Baát keå ñeán vieäc thieát laäp thöông hieäu ngaøy nay laø quan troïng hôn baát cöù moät thôøi naøo tröôùc ñaây, nhieàu coâng ty vaãn maéc sai laàm trong vieäc naøy. Treân thöïc teá, hoï thöïc hieän vieäc thieát laäp naøy teä haïi hôn bao giôø heát. Caùc thöông hieäu vaãn gaëp phaûi thaát baïi trong töøng ngaøy moät vaø nhöõng ngöôøi ñieàu haønh coâng ty thöôøng rôi vaøo caûnh töï mình phaûi ñoái phoù, luoân phaûi “nhöùc ñaàu” vì nhöõng khoù khaên lieân tuïc aäp ñeán. Muïc ñích cuûa quyeån saùch naøy laø xem xeùt nhöõng thaát baïi ña daïng cuûa caùc thöông hieäu ñeå tìm hieåu nhöõng con ñöôøng daãn duï caùc coâng ty ñi ñeán sai laàm. Nhö caùc ví duï seõ cho thaáy, söï thaát baïi khoâng daønh rieâng cho baát kyø moät loaïi hình kinh doanh naøo caû. Caùc gaõ khoång loà toaøn caàu nhö Coca-Cola vaø McDonald’s cuõng chöùng toû hoï cuõng coù theå maéc sai laàm nhö caùc coâng ty non nôùt vaø nhoû beù vôùi quaù ít kinh nghieäm marketing. Vaø cuõng roõ raøng laø caùc coâng ty naøy khoâng chòu hoïc taäp ñöôïc chuùt gì töø nhöõng kinh nghieäm thaát baïi cuûa caùc coâng ty khaùc. Thöïc teá laïi döôøng nhö uûng hoä cho ñieàu ngöôïc laïi. Thaát baïi baûn thaân noù voán laø moät côn dòch coù tính “laây nhieãm”. Döôøng nhö caùc thöông hieäu quan saùt laãn nhau vaø roài laëp laïi nhöõng sai laàm töông töï nhau. Ví duï nhö khi loaït nhaø haøng mang teân Planet Hollywood vaãn ñang phaûi vaät vaõ ñeå tìm laáy moät chuùt lôïi nhuaän thì moät nhoùm caùc sieâu ngöôøi maãu, ca só noåi danh laïi cho laø hoï coù theå baét chöôùc theo coâng thöùc naøy vôùi quaùn caø pheâ thôøi trang Fashion Cafeù cuûa hoï maø khoâng caàn nghieân cöùu gì heát.
  3. Trong khi nhöõng oâng keï Coca-Cola vaø McDonald’s coù theå chòu ñöïng ñöôïc nhöõng sai laàm gaây toån thaát naëng neà thì caùc coâng ty nhoû hôn laïi khoâng theå. Ñoái vôùi hoï, thaát baïi coù theå ñoàng nghóa vôùi caùi cheát. Quaù trình thieát laäp thöông hieäu ñaõ töøng ñöôïc thieát keá ñeå baûo veä caùc saûn phaåm thì nay laïi aån chöùa ñaày nguy cô. Trong khi nhöõng nguy hieåm naøy khoâng hoaøn toaøn coù theå bò loaïi tröø baèng caùch hoïc taäp töø nhöõng taám göông teä haïi cuûa ngöôøi khaùc nhöng ít ra chuùng cuõng coù theå ñöôïc duøng ñeå xaùc ñònh nhöõng ñe doïa chính ñang naèm ôû ñaâu. Taïi sao caùc thöông hieäu thaát baïi Tröôùc ñaây laâu laém roài, caùc saûn phaåm gaùnh chòu traùch nhieäm veà soá phaän cuûa moät coâng ty. Khi moät coâng ty nhaän thaáy löôïng haøng hoùa baùn ra cuûa hoï suy giaûm, hoï seõ coù keát luaän raèng saûn phaåm cuûa hoï ñang ñi vaøo moät quaù trình thaát baïi. Ngaøy nay moïi vieäc ñaõ thay ñoåi. Caùc coâng ty khoâng coøn ñoå loãi cho saûn phaåm nöõa maø laø cho thöông hieäu. Ñoù khoâng coøn laø loãi cuûa maët haøng höõu hình treân keä nöõa, maø chính laø caùi maø maët haøng ñaïi dieän cho - caùi ôû trong taâm trí cuûa ngöôøi mua. Söï chuyeån ñoåi naøy cuûa suy nghó, töø ñoå loãi cho saûn phaåm sang ñoå loãi cho thöông hieäu, laø heä quaû cuûa suy nghó - caûm nhaän – haønh vi tieâu duøng ñaõ thay ñoåi. “Ngaøy nay, haàu heát caùc saûn phaåm ñeàu ñöôïc mua chöù khoâng ñöôïc baùn”, Al vaø Laura Ries ñaõ vieát nhö vaäy trong quyeån 22 Quy luaät Baát bieán veà vieäc Thieát laäp Thöông hieäu. Thieát laäp thöông hieäu “baùn tröôùc” saûn phaåm hay dòch vuï cho ngöôøi söû duïng. Thieát laäp thöông hieäu chæ ñôn giaûn laø moät caùch hieäu quaû hôn ñeå baùn ñöôïc haøng. Maëc duø ñieàu naøy laø ñuùng nhöng caùch nhaän ñònh môùi naøy cuõng coù nghóa laø caùc saûn phaåm hoaøn haûo vaãn coù theå phaûi chòu thaát baïi vì keát quaû thieát laäp thöông hieäu toài. Vì vaäy, cuøng vôùi nhöõng töôûng thöôûng, vieäc thieát laäp thöông hieäu cuõng aån chöùa nhieàu nguy cô. Scott Bedbury, phoù toång giaùm ñoác ñaëc traùch marketing cuûa Starbucks, phaûi thöøa nhaän laø ngöôøi tieâu duøng khoâng thöïc söï tin raèng coù söï khaùc bieät lôùn giöõa caùc saûn phaåm. Ñieàu naøy coù nghóa laø caùc thöông hieäu caàn phaûi thieát laäp nhöõng ‘lieân keát caûm tính’ vôùi khaùch haøng cuûa chuùng. Nhöng duø sao thì caùc caûm nhaän cuõng khoâng neân bò troän laãn. Moät khi moät thöông hieäu ñaõ thieát laäp ñöôïc moái giao keát caàn thieát, noù caàn phaûi ñöôïc quaûn lyù moät caùch caån troïng. Chæ moät böôùc sai laàm, coù theå laø ngöôøi tieâu duøng seõ khoâng saün loøng tha thöù. Ñoù laø laø lyù do taïi sao maø cuoái cuøng caùc thöông hieäu laïi thaát baïi. Moät ñieàu gì ñoù ñaõ xaåy ra khieán cho moái giao keát giöõa khaùch haøng vaø thöông hieäu ñoå vôõ. Khoâng phaûi luùc naøo coâng ty cuõng luoân luoân laø keû coù loãi ñaëc bieät laø khi söï vieäc naèm ngoaøi taàm kieåm soaùt cuûa hoï (suy thoaùi toaøn caàu, tieán boä kyõ thuaät, thaûm hoïa quoác teá, v.v...). Khi caùc thöông hieäu baét ñaàu vaät vaõ hay thaát baïi, noù thöôøng taïo neân moät nhaän thöùc khoâng hay veà thöông hieäu, veà thò tröôøng hoaëc söï caïnh tranh. Nhaän ñònh naøy thöôøng laø keát quaû cuûa moät trong baûy toäi loãi cheát ngöôøi sau ñaây cuûa vieäc thieát laäp thöông hieäu:
  4. • Maát kyù öùc thöông hieäu. Ñoái vôùi nhöõng thöông hieäu laâu naêm, kyù öùc trôû thaønh moät vaán ñeà ñaùng keå. Moät khi thöông hieäu queân maát laø noù ñaõ ñöôïc xaùc ñònh ñeå ñaïi dieän cho caùi gì, ngay laäp töùc noù seõ vöôùng phaûi vaán ñeà. Tröôøng hôïp roõ raøng nhaát cuûa vieäc maát kyù öùc thöông hieäu xaûy ra khi moät thöông hieäu laâu ñôøi, ñaùng toân troïng coá coâng saùng taïo moät tính caùch caên baûn môùi nhö khi Coca-Cola muoán thay theá coâng thöùc truyeàn thoáng cuûa hoï baèng New Coke. Vaø keát quaû laø thaûm haïi. • Tính ñoäc ñoaùn cuûa thöông hieäu. Caùc thöông hieäu ñoâi khi nuoâi döôõng khuynh höôùng laø ñaùnh giaù quaù möùc taàm quan troïng vaø khaû naêng cuûa mình. Ñaây chính laø chöùng côù khi moät thöông hieäu tin laø noù coù theå naém vöõng moät thò tröôøng ñoäc nhaát nhö trong tröôøng hôïp cuûa Polaroid vôùi thò tröôøng chuïp hình laáy lieàn. Vaø ñieàu naøy cuõng khaù roõ raøng khi moät thöông hieäu thaâm nhaäp vaøo moät thò tröôøng môùi maø noù khoâng heà phuø hôïp tí naøo, ñôn cöû laø tröôøng hôïp cuûa Harley Davidson khi noã löïc ñeå baùn nöôùc hoa. • Tính cuoàng voïng cuûa thöông hieäu. Ñoäc ñoaùn coù theå ñöa ñeán cuoàng voïng. Khi ñieàu naøy xaåy ra, caùc thöông hieäu muoán thaâu toùm caû theá giôùi baèng caùch môû roäng thöông hieäu ñeán moïi chuûng loaïi saûn phaåm maø hoï coù theå töôûng töôïng ra. Moät soá, chaúng haïn nhö Virgin, ñaõ ra ñi cuøng vôùi ñieàu naøy. Moät soá khaùc, ít hôn, duø sao cuõng khoâng ñeán noãi nhö vaäy. • Tính loïc löøa cuûa thöông hieäu. ‘Loaøi ngöôøi khoâng theå chòu ñöïng noåi quaù nhieàu thöïc teá’, T.S. Eliot ñaõ vieát nhö vaäy. Caùc thöông hieäu cuõng theá. Quaû theá, moät soá thöông hieäu xem toaøn boä quaù trình marketing nhö moät haønh ñoäng ñeå che ñaäy nhöõng thöïc teá veà saûn phaåm cuûa hoï. Trong nhöõng tröôøng hôïp cöïc ñoä, höôùng phaùt trieån veà phía nhöõng chuyeän khoâng töôûng cuûa thöông hieäu coù theå daãn ñeán söï doái traù hoaøn toaøn. • Söï meät moûi cuûa thöông hieäu. Moät soá coâng ty caûm thaáy meät moûi vôùi caùc thöông hieäu cuûa hoï. Baïn coù theå thaáy ñieàu naøy xaûy ra vôùi nhöõng saûn phaåm bò boû queân treân caùc keä haøng maëc cho buïi baùm. Khi nhöõng maàm moáng cuûa söï meät moûi thöông hieäu bieåu hieän caû trong lónh vöïc saùng taïo thì chuyeän suït giaûm löôïng haøng baùn ra laø ñöông nhieân. • Hoang töôûng thöông hieäu. Ñieàu naøy ñoái nghòch vôùi tính ñoäc ñoaùn cuûa thöông hieäu vaø thöôøng xaåy ra khi moät thöông hieäu phaûi ñoái maët vôùi söï caïnh tranh coù khuynh höôùng ngaøy caøng gia taêng. Caùc trieäu chöùng thoâng thöôøng bao goàm: aùp löïc muoán thöa kieän caùc ñoái thuû, muoán taùi taïo laïi thöông hieäu cöù moãi saùu thaùng vaø ham muoán baét chöôùc caùc ñoái thuû. • Khoâng thích öùng thöông hieäu. Khi moät thò tröôøng daàn phaùt trieån moät caùch caên baûn, caùc thöông hieäu lieân quan ñeán thò tröôøng naøy coù nguy cô trôû neân khoâng thích öùng hay ñoái nghòch hoaøn toaøn. Caùc giaùm ñoác thöông hieäu caàn phaûi coá duy trì thích öùng baèng caùch giöõ vöõng vò theá daãn ñaàu veà chuûng loaïi saûn phaåm nhö trong tröôøng hôïp cuûa Kodak ñang noã löïc vôùi maùy aûnh kyõ thuaät soá. Nhöõng ngoä nhaän veà vieäc thieát laäp thöông hieäu
  5. Caùc coâng ty thöôøng bò baát ngôø khi caùc thöông hieäu cuûa hoï thaát baïi. Ñieàu naøy xaûy ra vì hoï thöôøng quaù tin vaøo thöông hieäu cuûa mình ngay töø luùc khôûi ñaàu. Duø sao thì nieàm tin thöông hieäu naøy cuõng khôûi nguyeân töø moät thaùi ñoä muø môø veà vieäc thieát laäp thöông hieäu chæ döïa quanh moät hay nhieàu nhöõng ngoä nhaän sau: • Neáu moät saûn phaåm toát, noù seõ thaønh coâng. Ñieàu naøy roõ raøng laø khoâng ñuùng. Treân thöïc teá, moät saûn phaåm toát cuõng deã daøng thaát baïi y nhö moät saûn phaåm xaáu. Ví duï nhö saûn phaåm Betamax, coù chaát löôïng hình aûnh vaø aâm thanh toát hôn baêng ghi hình VHS nhöng ñaõ phaûi chòu thaát baïi moät caùch thaûm haïi. • Caùc thöông hieäu thöôøng coù veû seõ thaønh coâng hôn laø t h a á t b a ï i . Sai laàm! Caùc thöông hieäu vaãn phaûi gaùnh laáy thaát baïi trong töøng ngaøy. Theo moät soá cuoäc thaêm doø, 80% caùc saûn phaåm môùi gaùnh chòu thaát baïi ngay sau khi giôùi thieäu, hôn 10% khaùc thaát baïi trong khoaûng thôøi gian naêm naêm ñaàu. Khi phaùt haønh moät saûn phaåm môùi, baïn seõ chæ coù moät phaàn möôøi hy voïng laø seõ thaønh coâng laâu daøi. Nhö Robert McMath, cöïu uûy vieân marketing cuûa P&G ñaõ noùi, moät saûn phaåm gaùnh chòu thaát baïi deã daøng hôn laø soáng soùt. • Caùc coâng ty lôùn luoân thaønh coâng trong thieát laäp t h ö ô n g h i e ä u . Chuyeän thaàn thoaïi khoâng theå ñöùng vöõng trong tröôøng hôïp cuûa New Coke. Nhö trong quyeån saùch naøy seõ cho baïn thaáy, caùc coâng ty lôùn thöôøng coù veû phaûi gaùnh chòu thaát baïi hôn laø thaønh coâng. Khoâng moät coâng ty naøo laø ñuû lôùn ñeán möùc khoâng bò taùc haïi bôûi nhöõng thaûm hoïa thöông hieäu. Treân thöïc teá, nhieàu ví duï trong quyeån saùch naøy nhaán maïnh ñeán moät trong nhöõng nghòch lyù chính cuûa vieäc thieát laäp thöông hieäu – ñoù laø, thöông hieäu caøng lôùn, caøng thaønh coâng, thì caøng deã toån thöông vaø caøng deã cheát yeåu hôn. • Nhöõng thöông hieäu maïnh ñöôïc xaây döïng baèng quaûng caùo. Quaûng caùo coù theå hoã trôï cho thöông hieäu, nhöng khoâng theå taïo neân thöông hieäu töø nhöõng ñieàu vuïn vaët. Phaàn lôùn thaát baïi cuûa nhöõng thöông hieäu lôùn nhaát theá giôùi ñeàu ñi cuøng vôùi nhöõng chieán dòch quaûng caùo voâ cuøng hao phí. • Neáu moät caùi gì ñoù laø môùi meû, noù seõ coù tính thuyeát phuïc. Coù theå laø coù nhöõng khoaûng troáng trong thò tröôøng, nhöng khoâng coù nghóa laø noù seõ ñöôïc laáp ñaày. Ñaây laø moät baøi hoïc ñau ñôùn ñoái vôùi RJR Nabisco Holdings khi hoï quyeát ñònh tung ra thò tröôøng loaïi thuoác huùt khoâng coù khoùi. “Hoï caàn coù chuùt thôøi gian ñeå hình dung ra raèng ngöôøi huùt thuoác cuõng höùng caûm vôùi phaàn khoùi thuoác khi huùt” – moät bình luaän ñaõ tieát loä nhö theá. • Thöông hieäu maïnh baûo veä cho saûn phaåm. Ñaõ töøng coù moät thôøi laø nhö vaäy, nhöng ngaøy nay moïi vieäc ñaõ thay ñoåi. Caùc saûn phaåm maïnh hieän nay phaûi hoã trôï cho vieäc baûo veä thöông hieäu. Nhö caùc tröôøng hôïp cho thaáy, saûn phaåm ñaõ trôû thaønh ñaïi söù cuûa thöông hieäu vaø ngay caû moät suït giaûm duø laø nhoû nhoi veà chaát löôïng hay chæ laø moät chuùt vaán ñeà veà hình aûnh cuõng aûnh höôûng ñeán toång theå ñaëc tröng cuûa thöông hieäu. Ngöôøi tieâu duøng coù theå khieán cho moät chieán löôïc thöông hieäu tæ mæ keát thuùc trong thaûm baïi. Taïi sao phaûi chuù taâm ñeán thaát baïi?
  6. Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company,2005-2007 For Evaluation Only. Muïc tieâu cuûa quyeån saùch naøy laø cung caáp nhöõng khuyeán caùo “sao ñeå khoâng” vôùi nhöõng sai laàm tai haïi trong vieäc thieát laäp thöông hieäu lôùn nhaát cuûa moïi thôøi. Nhöõng thöông hieäu ñöôïc chaép caùnh vôùi nhöõng chieán dòch quaûng caùo ngaén nguûi trò giaù haøng trieäu ñoâ la tröôùc khi chìm ñaém maø khoâng heà coù taùc ñoäng naøo töø caùc ñoái thuû caïnh tranh ñaõ xaùc nhaän ñieàu ñoù. Quyeån saùch naøy cuõng nhìn ñeán nhöõng sai laàm thöông hieäu ñöôïc ghi nhaän cuûa nhöõng coâng ty cöïc kyø thaønh coâng nhö Virgin, Coca-Cola, IBM, General Motors vaø nhieàu nöõa. Xin ñoùn chaøo caùc baïn ñeán vôùi khu vöôøn nho thöông hieäu, nôi maø caùc coâng ty duøng laøm choã yeân nghæ cho nhöõng thöông hieäu laây laát cuûa hoï hay ñeå maëc cho chuùng vaát vöôûng ñaâu ñoù. Trong khi nhöõng caâu truyeän “kinh hoaøng” veà vieäc thieát laäp thöông hieäu naøy coù theå cho ta thaáy thaát baïi laø ñieàu khoâng theå traùnh khoûi, nhöng nhöõng ví duï cuûa chuùng seõ hoã trôï chuùng ta xaùc ñònh ñöôïc nhöõng khu vöïc hieåm nguy chính yeáu. Hy voïng laø quyeån saùch naøy seõ ñem laïi cho caùc baïn nhöõng baøi hoïc trong saùng neáu khoâng muoán noùi laø ñaùng sôï. Ñöøng ñeå mình phaûi mô thaáy nhöõng côn aùc moäng. CHÖÔNG 2 NHÖÕNG THAÁT BAÏI ÑIEÅN HÌNH Söï thaát baïi cuûa moät soá thöông hieäu ñaõ chöùng toû roõ raøng raèng chuùng ñöôïc baøn caõi vaø moå xeû bôûi nhöõng chuyeân gia marketing ngay töø khi chuùng vöøa xuaát hieän. Nhöõng thaát baïi ñieån hình naøy giuùp mieâu taû moät thöïc teá laø moät saûn phaåm khoâng caàn phaûi laø teä môùi höùng chòu laáy thaát baïi ñaùng buoàn. Quaû theá, nhö trong tröôøng hôïp cuûa New Coke maø chuùng toâi seõ giôùi thieäu ñaàu tieân, saûn phaåm naøy quaû laø moät söï ñeà cao cho coâng thöùc maø noù ñaïi dieän. Lyù do thaát baïi cuûa noù chæ laø do vieäc thieát laäp thöông hieäu maø thoâi. Coca- Cola ñaõ queân maát laø thöông hieäu chính cuûa mình ñaõ ñöôïc ñònh ñeå theå hieän ñieàu gì. Hoï ngang ngaïnh cho raèng muøi vò laø yeáu toá duy nhaát maø ngöôøi tieâu duøng quan taâm. Ñaây quaû laø ñieàu sai laàm! Treân thöïc teá, moïi ví duï trong chöông naøy ñaùnh daáu nhöõng sai soùt marketing caên baûn maø nhieàu thöông hieäu khaùc vaãn laëp ñi laëp laïi. Nhöõng sai soùt naøy bao goàm nhöõng sai laàm cô baûn nhö ñònh giaù sai, choïn teân sai vaø hoang töôûng veà söï caïnh tranh. Duø sao nhöõng sai laàm naøy cuõng mieâu taû tính khoâng theå tieân ñoaùn cuûa vieäc thöïc hieän keá hoaïch marketing. Cho duø moät thöông hieäu coù maïnh meõ tôùi ñaâu, thò tröôøng vaãn luoân khoù maø ghi nhôù. Ñieàu toát nhaát maø moät giaùm ñoác thöông hieäu coù theå hy voïng laø ñeå yù ñeán baát cöù gì coù veû laø moät caïm baãy ñem ñeán söï sai laàm. Ñoù laø quan taâm ñeán vieäc xaùc ñònh nhöõng caïm baãy hôn laø vì nhöõng caïm baãy maø caùc thaát baïi sau ñaây ñaõ kinh qua ôû moät chöøng möïc naøo ñoù.
  7. 1. New Coke Nghó ñeán söï thaønh coâng cuûa moät thöông hieäu, baïn coù theå nghó ngay ñeán Coca-Cola. Quaû theá, ñoù laø moät thöông hieäu ñöôïc bieát ñeán nhieàu nhaát treân theá giôùi. Naêm 1985, coâng ty Coca-Cola quyeát ñònh ngöng saûn xuaát loaïi nöôùc ngoït danh tieáng naøy cuûa hoï vaø thay theá noù baèng moät saûn phaåm coù coâng thöùc môùi vöøa ñöôïc tung ra thò tröôøng vôùi teân laø New Coke. Ñeå hieåu ñöôïc taïi sao maø quyeát ñònh aån chöùa thaûm hoïa naøy laïi ñöôïc quyeát ñònh, caàn phaûi xeùt ñeán nhöõng gì ñaõ xaåy ra trong thò tröôøng nöôùc giaûi khaùt. Noùi caùch khaùc, chuùng ta caàn phaûi quan saùt kyõ hôn söï caïnh tranh khoâng ngöøng taêng leân giöõa Coca-Cola vaø Pepsi-Cola trong nhieàu naêm qua – töø tröôùc söï ra ñôøi cuûa New Coke nhieàu thaäp nieân. Moái quan heä giöõa hai ñoái thuû haøng ñaàu naøy khoâng phaûi laø laønh maïnh laém. Maëc duø caùc chuyeân gia marketing töø laâu ñaõ tin raèng söï caïnh tranh cuûa hoï seõ laøm cho ngöôøi tieâu duøng coù yù thöùc veà cola hôn, töï thaân caùc coâng ty naøy hieám khi nghó nhö vaäy. Quaû vaäy, Coca-Cola ñaõ taán coâng Pepsi-Cola trong moät cuoäc chieán phaùp lyù veà quyeàn söû duïng töø ‘cola’ trong teân saûn phaåm, vaø hoï ñaõ thua. Nhöng duø sao, beân ngoaøi caùc phieân toøa, Coca-Cola vaãn luoân daãn ñieåm tröôùc. Vaøo cuoái thaäp nieân 50, Coca- Cola baùn ñöôïc nhieàu hôn Pepsi vôùi moät tyû leä laø 5/1. Vaø nhöõng naêm sau ñoù Pepsi ñaõ phaûi töï vò theá hoùa laïi nhö moät thöông hieäu cuûa tuoåi treû. Ñaây laø moät chieán löôïc ñaày ruûi ro khi hoï buoäc phaûi hy sinh nhöõng ngöôøi tieâu duøng lôùn tuoåi laïi cho Coca-Cola, nhöng duø sao hoï cuõng ñaõ chöùng toû ñöôïc söï thaønh coâng. Pepsi coù khaû naêng vò theá hoùa thöông hieäu cuûa hoï ñeå ñoái laïi vôùi hình aûnh coå ñieån vaø giaø nua cuûa ñoái thuû ñaùng sôï. Vaø caøng luùc hoï caøng ñöôïc nhìn nhaän laø moät thöùc uoáng cuûa giôùi treû, Pepsi noã löïc xoay xôû ñeå thu heïp khoaûng caùch laïi. Trong thaäp nieân 70, ñoái thuû chính cuûa Coke chaáp nhaän ruûi ro hôn nöõa vôùi vieäc giôùi thieäu Pepsi Challenge trong moät thaêm doø vôùi nhöõng ngöôøi tieâu duøng bò bòt maét ñeå nhaän thaáy söï khaùc bieät giöõa thöông hieäu cuûa chính hoï vaø ‘Caùi thaät’ (The real thing – caâu chuû ñeà quaûng caùo cuûa Coca-Cola). Quaû laø ñieàu ñaùng sôï vôùi Toång giaùm ñoác ñaõ taïi vò laâu daøi cuûa Coca-Cola, Robert Woodruff, haàu heát nhöõng ngöôøi tham döï cuoäc thaêm doø naøy ñeàu chuoäng coâng thöùc ngoït hôn cuûa Pepsi. Vaøo thôøi gian maø Roberto Goizueta trôû thaønh chuû tòch, naêm 1981, hình töôïng soá moät cuûa Coke baét ñaàu coù veû bò toån thöông. Noù khoâng chæ maát thò phaàn vôùi Pepsi maø coøn vôùi chính moät vaøi loaïi nöôùc uoáng khaùc ñöôïc saûn xuaát bôûi chính coâng ty Coca-Cola nhö Fanta vaø Sprite. Noùi rieâng, söï thaønh coâng cuûa Diet Coke laø moät con dao hai löôõi khi noù laøm thò tröôøng nöôùc cola coù ñöôøng thu heïp laïi. Naêm 1983, khi Diet Coke giaønh ñöôïc vò trí thöù ba sau hai loaïi nöôùc truyeàn thoáng laø Coke vaø Pepsi, thò phaàn cuûa Coke giaûm xuoáng ñeán möùc kyû luïc cuûa moïi thôøi, chæ coøn chöa ñeán 24%.
  8. Roõ raøng laø caàn phaûi laøm moät ñieàu gì ñoù ñeå cöùu vaõn vò theá sieâu vieät cuûa Coke. Ñoøn phaûn hoài ñaàu tieân cuûa Goizueta vôùi hieän töôïng ‘Pepsi Challenge’ laø tung ra moät chieán dòch quaûng caùo vaøo naêm 1984, ca ngôïi Coke laø ít ngoït hôn Pepsi. Moät cuoäc quaûng caùo truyeàn hình ñöôïc thöïc hieän vôùi Bill Cosby, moät trong nhöõng khuoân maët quen thuoäc nhaát cuûa haønh tinh vaøo thôøi ñoù vaø roõ raøng ñaây laø moät khuoân maët quaù giaø ñeå coù theå phuø hôïp vôùi Theá heä Pepsi. Taùc ñoäng cuûa nhöõng noã löïc töông töï ñeå Coke coù theå böùt phaù khoûi ñoái thuû ñaõ bò haïn cheá. Thò phaàn cuûa Coke vaãn ñöùng yeân trong khi Pepsi laïi lieân tuïc taêng tröôûng. Ñieàu ñaùng lo nöõa laø moät khi ngöôøi tieâu duøng coù theå löïa choïn, nhö trong caùc sieâu thò ñòa phöông, haàu nhö hoï ñeàu nghieâng veà Pepsi hôn. Chæ coù heä thoáng phaân phoái hieäu quaû hôn cuûa Coke môùi giöõ cho hoï ñöùng vöõng ôû vò trí daãn ñaàu. Ví duï, roõ raøng laø coù nhieàu maùy baùn haøng töï ñoäng baùn Coke hôn laø Pepsi. Maëc duø vaäy, baát keå ñeán söï phaùt trieån nhanh choùng cuûa caùc thöông hieäu nöôùc giaûi khaùt, Pepsi vaãn giaønh theâm ñöôïc nhöõng khaùch haøng môùi. Ñaõ hoaøn toaøn thaát baïi trong muøi vò, Coke coù theå khoâng chaáp nhaän ñaùnh maát ñi vò theá haøng ñaàu cuûa hoï. Vaán naïn chính, nhö Coca-Cola nhaän ñònh, laø do töï thaân saûn phaåm. Nhö Pepsi Challenge ñaõ chöùng toû khoâng bieát bao nhieâu laàn, Coke luoân coù theå bò ñaùnh baïi khi xeùt veà khía caïnh höông vò. Ñieàu naøy döôøng nhö ñöôïc taùi xaùc nhaän vôùi söï thaønh coâng cuûa Diet Coke, coù höông vò raát gaàn vôùi höông vò cuûa Pepsi. Vôùi nhöõng gì ñaõ ñöôïc nhaän ñònh nhö moät böôùc hôïp lyù, Coca-Cola baét ñaàu daønh thôøi gian nghieân cöùu moät coâng thöùc môùi. Moät naêm sau hoï coù New Coke. Ñeå coù ñöôïc coâng thöùc saûn xuaát môùi, coâng ty ôû Atlanta baét ñaàu thöïc hieän 200.000 cuoäc thöû nghieäm muøi vò ñeå xem coâng thöùc ñoù thaønh coâng ra sao. Vaø keát quaû thaät myõ maõn. Höông vò cuûa nöôùc giaûi khaùt theo coâng thöùc môùi khoâng nhöõng aên ñöùt höông vò cuûa loaïi Coke nguyeân thuûy maø ngöôøi ta coøn thích noù hôn caû Pepsi-Cola. Tuy nhieân, neáu Coca-Cola vaãn ñöùng tröôùc Pepsi, hoï khoâng theå coù cuøng luùc hai saûn phaåm caïnh tranh tröïc tieáp nhau treân caùc keä haøng. Vì vaäy, hoï quyeát ñònh loaïi boû Coca- Cola vaø giôùi thieäu New Coke theá vaøo ñoù. Vaán ñeà laø coâng ty Coca-Cola ñaõ ñaùnh giaù khoâng ñuùng veà söùc maïnh thöông hieäu ñaàu tieân cuûa hoï. Ngay sau khi quyeát ñònh ñöôïc thoâng baùo, moät phaàn lôùn daân Myõ quyeát ñònh caám vaän ñoái vôùi saûn phaåm môùi naøy. Vaøo ngaøy 23 thaùng 4 naêm 1985, New Coke ñöôïc tung ra thò tröôøng vaø chæ vaøi ngaøy sau vieäc saûn xuaát Coke nguyeân thuûy ngöng haún. Quyeát ñònh keát hôïp naøy keå töø ñoù ñaõ ñöôïc xem nhö moät ‘sai laàm marketing lôùn nhaát cuûa moïi thôøi ñaïi’. Maõi löïc daønh cho New Coke trôû neân toài teä vaø coâng chuùng trôû neân giaän döõ vì thöïc teá laø Coca-Cola khoâng coøn toàn taïi bao laâu nöõa. Moïi söï trôû neân roõ raøng laø Coca-Cola khoâng coøn löïa choïn naøo khaùc ngoaøi vieäc mau choùng söû duïng trôû laïi thöông hieäu vaø coâng thöùc truyeàn thoáng cuûa hoï. “Chuùng toâi ñaõ nghe caùc baïn”, Goizueta ñaõ noùi theá trong cuoäc hoïp baùo ngaøy 11 thaùng 7 naêm 1985.
  9. Vaø roài oâng nhöôøng lôøi cho tröôûng ban ñieàu haønh cuûa coâng ty - Donald Keough, thoâng baùo vieäc trôû laïi cuûa saûn phaåm cuõ. Keough ñaõ thuù nhaän: “Moät thöïc teá ñôn giaûn laø moïi thöù töø tieàn baïc, thôøi gian vaø kyõ naêng ñoå ra ñeå nghieân cöùu veà ngöôøi tieâu duøng ñoái vôùi loaïi Coca-Cola môùi ñaõ khoâng ño löôøng vaø laøm roõ ñöôïc nhöõng lieân keát caûm tính saâu ñaäm cuûa Coca-Cola truyeàn thoáng ñöôïc caûm nhaän bôûi nhieàu ngöôøi. Nieàm ñam meâ ñoái vôùi Coca-Cola truyeàn thoáng – vaø ñoù laø töø daønh cho noù, nieàm ñam meâ – laø moät thöù gì ñoù choäp laáy chuùng ta baèng söï baát ngôø. Noù laø moät nhieäm maàu Myõ tuyeät vôøi, moät pheùp laï Myõ ñaùng yeâu vaø baïn khoâng theå ño löôøng ñöôïc noù cuõng nhö vôùi tình yeâu, söï töï haøo hay loøng yeâu nöôùc”. Noùi caùch khaùc, Coca-Cola ñaõ hieåu ra raèng marketing thì quan troïng hôn töï thaân saûn phaåm nhieàu. Ña soá caùc cuoäc thöû nghieäm ñöôïc thöïc hieän theo loái moø maãm, vì vaäy muøi vò laø yeáu toá duy nhaát ñöôïc löôïng ñònh. Cuoái cuøng, coâng ty ñaõ aên phaûi moài cuûa Pepsi khi laøm nhö theá, xem thöôøng taøi saûn thöông hieäu chính cuûa hoï – ñoù laø tính truyeàn thoáng. Khi Coca-Cola ñöôïc tung ra thò tröôøng vaøo thaäp nieân 1880, noù laø saûn phaåm duy nhaát treân thò tröôøng luùc ñoù. Nhö vaäy, noù ñaõ trôû thaønh moät chuûng loaïi saûn phaåm môùi vaø thöông hieäu ñaõ trôû thaønh teân goïi cuûa töï thaân saûn phaåm. Xuyeân suoát haàu heát theá kyû vöøa qua, Coca-Cola taäp trung vaøo hình töôïng ‘nguyeân thuûy’ cuûa hoï trong nhieàu chieán dòch quaûng caùo khaùc nhau. Naêm 1942, nhöõng maãu quaûng caùo treân caùc taïp chí xuaát hieän treân khaép nöôùc Myõ minh ñònh: “Chæ coù moät thöù gioáng nhö Coca-Cola laø töï thaân Coca- Cola maø thoâi. Noù chính laø thöù thaät”. Vôùi vieäc tung ra New Coke, Coca-Cola ñaõ maâu thuaãn vôùi nhöõng noã löïc marketing tröôùc ñoù cuûa hoï. Saûn phaåm chính cuûa hoï khoâng theå ñöôïc goïi laø môùi khi maø nhöõng quaûng caùo thöïc söï ñaàu tieân xuaát hieän treân Atlanta Journal vaøo naêm 1886 ñaõ ghi nhaän Coca-Cola nhö moät “loaïi nöôùc suûi boït môùi, chöùa nhöõng thaønh phaàn cuûa caây coca vaø haït cola tuyeät vôøi”. Vaøo naêm 1985, moät theá kyû sau khi saûn phaåm naøy ñöôïc tung ra, töø sau cuøng maø ngöôøi ta coù theå duøng ñeå lieân heä vôùi Coca-Cola laø töø ‘môùi’. Ñaây laø coâng ty ñöôïc lieân heä ñeán tính keá thöøa kieåu Myõ hôn haún moïi coâng ty khaùc. Naêm möôi naêm tröôùc ñaây, ngöôøi ñoaït giaûi Pulitzer – William Allen White - bieân taäp vieân cuûa moät tôø nhaät baùo ôû Kansas ñaõ nhaéc ñeán loaïi nöôùc ngoït naøy nhö moät “chaát tinh tuùy cuûa ñaát trôøi, ñöôïc chöng caát maø thaønh vaø luoân ñöôïc daân Myõ uûng hoä – moät thöù ñöôïc chaáp nhaän, ñöôïc taïo thaønh moät caùch trung thöïc, ñöôïc phaân phoái toaøn caàu, vaø ñöôïc naâng cao chaát löôïng moät caùch ñaày yù thöùc qua naêm thaùng”. Coca-Cola cuõng döï phaàn vôùi lòch söû du haønh vuõ truï Myõ, ñaõ chuùc möøng thaät hay caùc phi haønh gia Apollo vôùi haøng chöõ “Ñoùn möøng trôû veà vôùi traùi ñaát, nhaø cuûa Coca-Cola”.
  10. Giôùi haïn taàm quan troïng cuûa thöông hieäu vôùi vaán ñeà muøi vò laø hoaøn toaøn laïc höôùng. Nhö vôùi nhieàu thöông hieäu lôùn, söï ñaïi dieän laø quan troïng hôn söï vaät ñöôïc ñaïi dieän vaø neáu coù moät loaïi nöôùc ngoït naøo ñaïi dieän cho yù ‘môùi’ thì ñoù chæ laø Pepsi. Neáu baïn ñaõ noùi vôùi toaøn theá giôùi raèng baïn laø ‘thöù thaät’, baïn khoâng theå roài laïi laø moät ‘thöù thaät môùi.’ Nhö Al Ries ñaõ noùi, “cöù y nhö laø giôùi thieäu moät ‘thöôïng ñeá môùi”. Thoâng ñieäp marketing maâu thuaãn naøy ñöôïc nhaán maïnh theâm bôûi thöïc teá khi vaøo naêm 1982, caâu chuû ñeà quaûng caùo cuûa hoï laø ‘Coke laø theá’. Luùc naøy hoï thuù nhaän laø hoï ñaõ phaïm sai laàm nhö theå laø hoï ñaõ nhaän ra raèng Coke khoâng phaûi laø nhö vaäy maø chính New Coke môùi laø nhö theá. Coù theå laø khoâng baát ngôø chuùt naøo khi Pepsi ñaõ nhaän ra sai laàm naøy cuûa Coca-Cola. Trong nhöõng tuaàn leã ñaàu tieân cuûa ñôït tung ra saûn phaåm naøy, Pepsi ñaõ ñöa ra moät soâ quaûng caùo truyeàn hình vôùi hình aûnh moät ngöôøi lôùn tuoåi ñang ngoài nhìn lon nöôùc trong tay. “Hoï ñaõ thay ñoåi Coke cuûa toâi”, oâng haäm höïc, roõ raøng laø thaát voïng, “Toâi khoâng theå tin ñöôïc”. Nhöng duø sao thì khi Coca-Cola cuõng ñaõ saûn xuaát vaø baùntrôû laïi loaïi coke truyeàn thoáng cuûa hoï, loaïi coke thoâng thöôøng cho thò tröôøng Myõ, söï quan taâm truyeàn thoâng baét ñaàu quay laïi vôùi söï öa chuoäng thöông hieäu. Noù ñöôïc xem laø moät söï kieän ñuû taàm quan troïng ñeå laø moät tin ñaùng chuù yù treân ABC News vaø caùc heä thoáng truyeàn thoâng khaùc cuûa Myõ. Chæ trong vaøi thaùng Coke ñaõ trôû laïi vôùi vò trí haøng ñaàu vaø New Coke daàn taøn luïi. Mæa mai thay, qua thaát baïi cuûa New Coke, tính trung thaønh ñoái vôùi ‘thöù thaät’ laïi ñöôïc taêng cöôøng. Trong thöïc teá, moät soá lyù thuyeát gia ñaõ ñi quaù xa khi cho raèng ñoù laø moät maùnh lôùi marketing ñöôïc hoaïch ñònh ñeå taùi xaùc nhaän tình caûm cuûa ngöôøi tieâu duøng ñoái vôùi Coca-Cola. Duø sao thì coøn coù caùch naøo toát hôn ñeå laøm cho ai ñoù phaûi nuoái tieác giaù trò cuûa thöông hieäu toaøn caàu cuûa baïn hôn laø giaû vôø loaïi boû noù hoaøn toaøn? Ñöông nhieân laø Coca-Cola ñaõ khoâng thöøa nhaän ñoù laø yù ñònh cuûa coâng ty. “Nhöõng ai chæ trích seõ cho laø Coca-Cola ñaõ phaïm moät sai laàm nghieâm troïng veà marketing, nhöõng ai hoaøi nghi laïi cho laø Coca-Cola hoaïch ñònh taát caû”, Keough noùi vaäy vaøo luùc ñoù. “Söï thaät laø chuùng toâi khoâng khoân ngoan ñeán theá vaø cuõng khoâng ngu khôø ñeán vaäy”. Nhöng neáu nhìn vaøo khaùi nieäm caïnh tranh cuûa hoï ñoái vôùi Pepsi vaøo luùc ñoù, quyeát ñònh naøy laø hoaøn toaøn coù theå hieåu ñöôïc. Ñaõ nhieàu naêm, vuõ khí chính cuûa Pepsi vaãn laø muøi vò cuûa saûn phaåm cuûa hoï. Baèng caùch tung ra New Coke, coâng ty Coca-Cola roõ raøng laø hy voïng laøm yeáu ñi söï ñoái ñaàu marketing cuûa ñoái thuû chính cuûa hoï.
  11. Vaäy nhaän ñònh cuûa Pepsi laø theá naøo veà toaøn boä söï vieäc naøy? Trong quyeån Gaõ kia nhaùy maét cuûa Roger Enrico, Toång giaùm ñoác ñieàu haønh cuûa Pepsi, tin laø sai laàm cuûa New Coke ñaõ chöùng toû ñoù laø moät baøi hoïc thích ñaùng cho Coca-Cola. ‘Toâi cho laø vaøo luùc keát thuùc côn aùc moäng, hoï ñaõ hình dung ra hoï thöïc söï laø ai. Nhöõng ngöôøi caån troïng. Hoï khoâng theå thay ñoåi söï öa thích cuûa ngöôøi tieâu duøng cho thöông hieäu haøng ñaàu cuûa mình. Hoï cuõng khoâng theå thay ñoåi hình aûnh cuûa hoï. Taát caû nhöõng gì hoï coù theå laøm laø baûo veä caùi di saûn maø hoï gaàn nhö muoán töø boû vaøo naêm 1985’. Caùc baøi hoïc töø New Coke • Taäp trung vaøo nhaän thöùc cuûa thöông hieäu. Theo lôøi Jack Trout, taùc giaû cuûa cuoán Khaùc bieät hay laø Cheát, “Marketing laø moät cuoäc chieán veà nhaän thöùc, chöù khoâng phaûi veà saûn phaåm.” • Khoâng baét chöôùc ñoái thuû cuûa baïn. Khi saùng taïo ra New Coke, Coca-Cola ñaõ xoay ngöôïc hình aûnh cuûa hoï cho phuø hôïp vôùi Pepsi. Coâng ty cuõng ñaõ vöôùng phaûi sai laàm naøy töø tröôùc cuõng nhö sau ñoù, tung ra Mr Pibb ñeå ñoái ñaàu vôùi Dr Pepper vaø Fruitopia trong noã löïc caïnh tranh vôùi Snapple. • Caûm nhaän tình yeâu. Theo nhö Kevin Roberts, Giaùm ñoác ñieàu haønh cuûa Saatchi & Saatchi toaøn caàu, caùc thöông hieäu thaønh coâng khoâng coù “nhaõn hieäu thöông maïi” maø laø “nhaõn hieäu tình yeâu”. Trong luùc xaây döïng tính trung thaønh thöông hieäu, caùc coâng ty cuõng cuøng luùc taïo neân moät lieân keát caûm tính khoâng dính líu gì ñeán chaát löôïng cuûa saûn phaåm. • Khoâng sôï quay ngöôïc laïi. Baèng caùch quay trôû laïi vôùi quyeát ñònh taùi saûn xuaát Coke truyeàn thoáng, Coca-Cola thaäm chí ñaõ taïo neân moät moái lieân keát maïnh hôn giöõa saûn phaåm vaø ngöôøi tieâu duøng. • Laøm nghieân cöùu thò tröôøng ñuùng. Baát keå haøng ngaøn cuoäcnghieân cöùu thöû nghieäm veà muøi vò vôùi coâng thöùc môùi cuûa hoï, Coca-Cola ñaõ thaát baïi trong vieäc nghieân cöùu veà nhaän thöùc cuûa coâng chuùng ñoái vôùi thöông hieäu truyeàn thoáng cuûa hoï. 2. Xe Edsel cuûa Ford Ñoái vôùi caùc giaùo vieân daïy marketing ôû Myõ, caâu chuyeän veà chieác xe Edsel ñöôïc xem nhö moät thaát baïi ñieån hình cuûa thöông hieäu ôû moïi thôøi ñaïi. Bò goïi laø ‘Titanic cuûa xe hôi’, chieác Edsel chaéc chaén laø moät trong nhöõng thaûm hoïa veà vieäc thieát laäp thöông hieäu lôùn nhaát töøng laøm ñau ñaàu coâng ty Ford Motor.
  12. Nhö nhöõng ví duï khaùc veà nhieàu thaát baïi cuûa thöông hieäu ñöôïc moâ taû trong quyeån saùch naøy (nhö ba ví duï veà New Coke, WAP vaø boo.com), xe Edsel cuõng ñöôïc tung ra thò tröôøng moät caùch raàm roä quaù ñaùng. Maëc duø chieác xe vaãn chöa xuaát hieän ôû nhöõng nôi tröng baøy cho ñeán thaùng Chín naêm 1957, nhöng nhöõng quaûng caùo coå ñoäng ñaõ xuaát hieän töø nhieàu thaùng tröôùc ñoù vôùi caâu chuû ñeà “Xe Edsel ñang ñeán”. Duø sao thì Ford cuõng ñaõ quyeát ñònh, ñeå kích ñoäng söï quan taâm cuûa coâng chuùng, chieác xe seõ khoâng xuaát hieän trong caùc soâ quaûng caùo vaø ngay caû khi ñaõ thöïc söï coù maët ôû caùc ñieåm tröng baøy, chuùng cuõng ñöôïc truøm kín. Caùc chuû cöûa haøng baùn xe ñöôïc khuyeán caùo phaûi laøm vaäy neáu khoâng muoán bò maát ñi quyeàn ñaïi lyù cuûa hoï. Ñuùng nhö mong ñôïi cuûa Ford Motor, söï quan taâm cuûa coâng chuùng ñaõ ñöôïc kích hoaït. Coâng ty ñaõ khoâng quan taâm tí naøo ñeán vieäc lieäu chieác xe coù khaû naêng ñaùp öùng ñöôïc nhöõng maøn quaûng caùo thaùi quaù hay khoâng vaø phaûn öùng choáng ñoái cuûa ngöôøi tieâu duøng seõ nhö theá naøo. Vaø quan troïng hôn caû, bieát bao nhieâu coâng söùc vaø nghieân cöùu ñaõ ñöôïc ñoå vaøo cho chieác xe naøy, hôn baát cöù moät saûn phaåm naøo tröôùc ñoù. Duø sao thì moät soá nghieân cöùu ñaõ töï chöùng toû laø voâ ích ngay ôû thôøi ñieåm tung xe ra baùn. Ví duï, moät phaàn cuûa quaù trình nghieân cöùu marketing laø ñeå tìm ra moät caùi teân thích hôïp cho chieác xe môùi. Ñoù quaû laø moät yù töôûng toát. Hôn nöõa chieác Ford Thunderbird noåi tieáng, ñöôïc tung ra tröôùc ñoù vaøo naêm 1954, ñaõ taïo döïng ñöôïc caùi teân ñaùng nhôù ñoù töø nhöõng phaùt hieän qua vieäc nghieân cöùu thò tröôøng. Laàn naøy caùc nhoùm nghieân cöùu ñöôïc gôûi ñeán New York, Chicago vaø Michigan ñeå tìm hieåu suy nghó cuûa coâng chuùng veà moät soá teân ñònh tröôùc vaø caùc gôïi yù cuûa hoï. Caùc nhaân vieân cuûa coâng ty cuõng ñöôïc khuyeán khích ñeå tìm ra cho ñöôïc moät caùi teân toát nhaát, vaø coâng ty thaäm chí cuõng ñaõ lieân heä vôùi nhaø thô Marianne Moore ñang noåi nhö coàn vaøo thôøi ñieåm aáy. Gôïi yù cuûa coâ naøy laø tìm ra moät caùi teân gôïi leân “caûm nhaän baûn naêng veà söï thanh lòch, tính nhanh choùng, maãu maõ vaø kieåu daùng noåi baät”. Coâng ty ñaõ thu thaäp ñöôïc haøng chuïc ngaøn teân ñeå löïa choïn. Theo nhö Ernest Breech, Chuû tòch coâng ty luùc ñoù, trong moät buoåi hoïp cuûa Ban ñieàu haønh cuûa Ford vaøo thaùng 11 naêm 1956 thì laø quaù nhieàu. “Taïi sao chuùng ta khoâng ñôn giaûn goïi noù laø Edsel?”, Henry Ford II, chaùu noäi cuûa Henry Ford caû quyeát. Edsel laø teân cuûa boá oâng aáy, ngöôøi con trai duy nhaát cuûa ngöôøi saùng laäp ra Ford Motor.
  13. Khoâng phaûi ai cuõng ñoàng yù vôùi yù kieán naøy. Vò giaùm ñoác Quan heä Coâng chuùng, C Gayle Warnock, bieát raèng Edsel khoâng phaûi laø moät teân ñuùng. Trong moät cuoäc nghieân cöùu thaêm doø tröôùc ñoù, teân naøy ñaõ ñöôïc ñöa ra cuøng vôùi ‘weasel’ vaø ‘pretzel’ vaø ñaõ khoâng ñöôïc öa chuoäng. Warnock thích nhöõng teân khaùc trong danh saùch hôn, ví duï nhö Pacer, Ranger, Corsair hay Citation. Khi quyeát ñònh ñöôïc ñöa ra, Warnock ñaõ baøy toû quan ñieåm cuûa oâng ta hoaøn toaøn roõ raøng. Theo nhö Robert Lacey vieát trong quyeån Ford: Con ngöôøi vaø Coã maùy, Warnock ñaõ tuyeân boá: “Chuùng ta vöøa ñaùnh maát 200.000 thöông vuï”. Ñoái vôùi Warnock, cho duø coù goïi hoa hoàng baèng nhöõng teân gì khaùc ñi chaêng nöõa thì noù vaãn khoâng ngan ngaùt höông thôm. Khoâng chæ coù caùi teân môùi laø vaán ñeà cuûa chieác Edsel maø thieát keá cuûa noù cuõng ñaùng phaûi phaøn naøn. Maãu ñaàu tieân cuûa Edsel laø hoaøn toaøn aán töôïng, nhö Robert Lacey vieát trong cuoán saùch veà Ford. “Moâ hình ñaàu tieân cuûa chieác xe laø mang tính nguyeân thuûy vaø ñaày caûm xuùc – nhö moät giaác mô khieán moïi ngöôøi phaûi boài hoài vì hình daùng töông lai cuûa noù”. Tuy nhieân, maãu xe ñoù khoâng bao giôø xuaát hieän, nhöõng ngöôøi naém giöõ tuùi tieàn cuûa Ford laïi cho raèng saûn xuaát loaïi xe naøy thaät söï quaù toán keùm. Maãu thieát keá ñöôïc choïn sau ñoù quaû laø hoaøn toaøn ñoäc ñaùo. Tröôûng nhoùm thieát keá cuûa Edsel, Roy Brown, luoân ñaët ra tieâu chuaån thieát keá laø phaûi deã nhaän ra töø moïi goùc ñoä. Quaû thaät laø maãu Edsel ñaàu tieân vaøo naêm 1957 thöïc söï ñaït ñöôïc nhöõng tieâu chuaån naøy. Noùi cuï theå hôn, phaàn ñaàu xe vaø maët naï ôû muõi xe laø ñaùng chuù yù nhaát. Nhö Phil Skinner, moät söû gia ñaùng toân troïng nhaát veà Edsel ñaõ bình luaän, “thieát keá muõi cuûa Edsel laø moät ñaëc ñieåm noåi baät. Neáu xem kyõ nhöõng loaïi xe khaùc vaøo giöõa thaäp nieân 1950, baïn seõ thaáy chuùng troâng töøa töïa nhau, cuõng goàm hai ñeøn tröôùc vaø moät oâ löôùi naèm ngang. Moät hình troøn ngay giöõa muõi xe maø chuùng toâi goïi laø ‘coå deà ngöïa’ – ñaõ laøm cho Edsel hoaøn toaøn khaùc bieät”. Maëc duø coù moät soá baøi baùo ñaõ bình luaän veà ñaëc ñieåm naøy cuûa chieác xe nhöng haàu heát ñeàu khoâng ñoàng tình. Moät trong nhöõng ghi nhaän ñaùng chuù yù laø “noù troâng gioáng nhö laø moät chieác Oldsmobile ñang ngaäm moät traùi chanh”. Trong khi moät soá khaùc cho laø noù troâng khoâng gioáng moät caùi coå deà ngöïa maø laø töông töï moät caùi baøn caàu toa leùt (thaäm chí dö luaän sau ñoù coøn coù nhöõng caâu ví von teä haïi hôn nhieàu, chaúng haïn nhö ‘noù troâng töông töï nhö moät caùi “cöûa mình” coù raêng!’)
  14. Nhöng duø sao thì Ford cuõng coù nhöõng quan heä toát vôùi giôùi baùo chí, giaùm ñoác Quan heä Coâng chuùng, Warnock ñaõ quyeát ñònh coù thaät nhieàu baøi thoâng tin ngay tröôùc vaø sau khi Edsel ñöôïc tung ra thò tröôøng. Vaø roài caùc baøi baùo xuaát hieän treân caû hai tôø Time vaø Life thoâng tin veà Edsel nhö laø moät ñoät phaù trong ngaønh coâng ngheä oâtoâ vaø giaûi thích taïi sao vieäc hoaïch ñònh laïi keùo daøi ñeán hôn moät thaäp nieân – moät thoåi phoàng quaù ñaùng cuûa Warnock khi Brown chæ thöïc söï khôûi ñaàu thieát keá Edsel vaøo naêm 1954. Caùc soå giôùi thieäu coå ñoäng cho ñôït tung ra chieác Edsel vaøo thaùng Chín cuõng khoâng coù gì höùa heïn, “chöa heà coù moät chieác xe naøo töông töï nhö Edsel”. Ñaây laø moät khaúng ñònh lôùn vaø Ford cuõng coù nhöõng tham voïng lôùn töông töï. Hoï döï kieán seõ saûn xuaát 200.000 chieác Edsel trong naêm ñaàu tieân, coù nghóa laø chieám 5% toång soá xe cuûa thò tröôøng. Duø sao thì vieäc thaêm doø coâng luaän döôøng nhö ñaõ baét ñaàu coù taùc duïng. Caùc cöûa haøng tröng baøy chen ñaày nhöõng ngöôøi thaêm vieáng toø moø muoán nhìn xem chieác xe troâng nhö theá naøo. Trong tuaàn leã ñaàu tieân, ñaõ coù ñeán gaàn ba trieäu ngöôøi Myõ tìm ñeán caùc ñieåm tröng baøy chieác Edsel. Vaø hoï ngay laäp töùc nhaän thaáy raèng nhöõng chieác Edsel coù moät soá ñaëc ñieåm khaùc bieät, laïi coøn coù caùi maët naï “ñaùng yeâu hay ñaùng gheùt” ôû muõi xe tuøy vaøo caûm nhaän cuûa töøng ngöôøi. Trong taâm trí coâng chuùng, chieác xe döôøng nhö khoâng ñaùp öùng ñöôïc vôùi nhöõng thoåi phoàng quaù ñaùng tröôùc ñoù. Vaø thaät ñaùng buoàn cho Ford cuõng nhö cho maõi löïc daønh cho Edsel, hoï chæ baùn ñöôïc coù 60.000 chieác trong naêm ñaàu tieân, khoâng ñeán 30% so vôùi döï kieán ban ñaàu. Ford tieáp tuïc tung ra kieåu Edsel 1959 vaø 1960, nhöng maõi löïc caøng luùc caøng suït giaûm ñeán möùc chæ coøn laïi 44.891 chieác vaø cuoái cuøng laø 2.846 chieác. Thaùng 11 naêm 1959, Ford ñaêng moät quaûng caùo cuoái cuøng cho chieác Edsel vaø sau ñoù ngöng saûn xuaát haún. Vaäy sai laàm laø gì? Edsel haàu nhö coù quaù nhieàu lyù do ñeå xaùc ñònh. Nhöng treân thöïc teá, neân ñaët caâu hoûi theá naøy, “coù gì laø khoâng sai laàm?”. Chieán dòch marketing chaéc chaén laø moät yeáu toá then choát. Noùi moät caùch ñôn giaûn, Ford ñaõ quaù phoùng ñaïi tröôøng hôïp naøy cuûa hoï. Bò loùa maét bôûi thaønh coâng cuûa chieác Thunderbird vaøi naêm tröôùc ñoù, Ford tuyeät ñoái tin töôûng laø hoï ñaõ trôû thaønh baát khaû chieán baïi vaø ñieàu naøy ñöôïc phaûn aûnh qua nhöõng vaät phaåm quaûng caùo quaù töï maõn cuûa hoï. Duø sao thì cuõng khoâng ai coù theå baøo chöõa cho söï phoâ baøy quaù teä haïi cuûa Ford. Ngaøy 13 thaùng 10 naêm 1957, hoï ñaõ thöïc hieän moät chieán dòch quaûng caùo cho Edsel ñeå ñaåy vieäc coå ñoäng saûn phaåm leân ñeán nhöõng taàm möùc môùi thì Ford lieân keát vôùi ñaøi truyeàn hình CBS ñeå trình dieãn moät chöông trình ñaëc bieät goïi laø The Edsel Show. Chöông trình naøy laø moät söï laëp laïi cuûa loaït chöông trình The Ed Sullivan Show noåi tieáng cuûa nhöõng naêm 50 vôùi söï goùp maët cuûa nhöõng ngoâi sao noåi tieáng nhö Frank Sinatra vaø Bing Crosby. Baát keå nhöõng noã löïc coå ñoäng haïng nhaát ñoù, Ford vaãn khoâng theå naâng cao maõi löïc cho Edsel. Ngöôøi tieâu duøng khoâng caàn bieát ñoù coù phaûi laø caùch maïng hay khoâng. Taát caû nhöõng gì maø hoï bieát laø Edsel coù hình daùng xaáu xí vaø moät caùi teân töông töï nhö
  15. con choàn (weasel). Hôn nöõa trong thôøi kyø maø taát caû nhöõng chieác xe ñöôïc öa chuoäng khaùc ñeàu coù ñuoâi xe kieåu vaây caù thì Edsel laïi hoaøn toaøn suoân ñuoät. Theo nhö Bob Casey, ngöôøi quaûn thuû Vieän Baûo taøng Ford, thì Edsel khoâng thích hôïp vôùi caùch nhìn cuûa con ngöôøi luùc ñoù veà moät chieác xe. Ngoaøi caùc quaûng caùo khoâng ñuùng höôùng, hình daùng xaáu vaø moät caùi teân dôû, Edsel laïi coøn quaù ñaét tieàn. Gioáng nhö Sheila Mello vieát trong quyeån Ñònh nghóa veà saûn phaåm taäp trung vaøo khaùch haøng, Edsel ra ñôøi vaøo luùc maø ngöôøi ta ñang nhaém ñeán nhöõng kieåu xe reû tieàn hôn. “Quyeát ñònh cuûa Ford nhaán maïnh vaøo söùc maïnh cuûa maùy xe trong moät thôøi kyø maø ngöôøi tieâu duøng ñang nhaém ñeán nhöõng loaïi xe nhoû hôn, tieát kieäm nhieân lieäu hôn. Nhöõng maãu xe ñaàu tieân ôû caùc phoøng tröng baøy laø nhöõng chieác xe ñaét nhaát, haøng ñaàu trong chuûng loaïi. Vaø baát haïnh thay, nhöõng chieác Edsel tuy ñaét giaù nhaát nhöng cuøng luùc cuõng coù nhöõng vaán ñeà ñaùng noùi nhaát veà chaát löôïng. Nhieàu boä phaän cuûa xe khoâng ñöôïc khôùp vôùi nhau moät caùch hoaøn haûo hay chæ ñôn giaûn bò thieáu phuï kieän. Caùc ngöôøi baùn xe khoâng coù ñuû phuï tuøng ñeå thay theá”. Ngoaøi vieäc ñònh giaù quaù ñaét, thôøi ñieåm tung xe ra baùn cuõng khoâng thích hôïp. Vaùo thaäp nieân 1950 thò tröôøng Myõ thöôøng tung ra nhöõng kieåu xe cuûa naêm sau vaøo thaùng 11 cuûa naêm tröôùc, thì luùc ñoù Edsel laïi ñöôïc tung ra vaøo thaùng 9, hai thaùng tröôùc khi nhöõng maãu xe môùi cuûa naêm tôùi ñöôïc giôùi thieäu. Ví duï nhö chieác Thunderbird 1956 ñöôïc giôùi thieäu vaøo thaùng 11 naêm 1955. Vì vaäy, moät chieác xe 1958 phaûi caïnh tranh vôùi nhöõng kieåu xe 1957, vaø quan troïng hôn nöõa laø vôùi giaù cuûa naêm 1957. Treân thöïc teá, tình hình coøn teä hôn nöõa. Edsel khoâng chæ laø chieác xe ñaét giaù nhaát maø noù coøn phaûi caïnh tranh vôùi nhöõng kieåu xe 1957 ñang ñöôïc baùn giaûm giaù ñeå traùnh phaûi caïnh tranh vôùi nhöõng kieåu xe 1958 saép ñöôïc ngaäp traøn trong nhöõng phoøng tröng baøy. Möùc giaù cao coù theå ñöôïc chaáp nhaän neáu noù ñaùng giaù nhö theá. Duø sao thì kinh nghieäm cuûa moät ít khaùch haøng ñaàu tieân cuûa Edsel cuõng cho thaáy noù coù moät soá vaán ñeà veà kyõ thuaät. Moät ñieàu nöõa hoaøn toaøn naèm ngoaøi taàm kieåm soaùt cuûa Ford. Sau thôøi kyø buøng noå phaùt trieån cuûa nhöõng naêm giöõa thaäp nieân 50, cuoái naêm 1957 ñaùnh daáu thôøi kyø baét ñaàu suy thoaùi cuûa thò tröôøng xe hôi luùc ñoù. Haàu heát caùc kieåu xe 1958 ñeàu haï giaù baùn, vaø moät soá haï ñeán 50%. Mæa mai thay, moät trong soá raát ít caùc loaïi xe coù maõi löïc taêng leân ngay trong naêm ñoù laïi laø chieác Thunderbird. Trong moät baøi baùo vaøo thaùng Chín naêm 1989 vieát cho tôø The Freeman, moät aán phaåm cuûa Toå chöùc Giaùo duïc Kinh teá, nhaø baùo chuyeân ngaønh coâng nghieäp xe hôi Anthony Young ñaõ giaûi thích vieäc Ford ñaõ khoâng quan taâm ñuû möùc cho vieäc nghieân cöùu thò tröôøng nhö theá naøo vaø khaúng ñònh ñoù laø lyù do thaát baïi thöïc söï cuûa Edsel:
  16. “Edsel ñöôïc duøng nhö moät ví duï giaùo khoa veà söï töï phuï taäp theå vaø baát keå ñeán nhöõng thöïc teá cuûa thò tröôøng. Noù cuõng chöùng minh laø quaûng caùo vaø vieäc thoåi phoàng ñeå khuyeán duï ngöôøi tieâu duøng mua moät chieác xe môùi vaø chöa ñöôïc chöùng toû cuõng coù nhöõng giôùi haïn nhaát ñònh cuûa chuùng. Trong moät neàn kinh teá thò tröôøng töï do, chính ngöôøi tieâu duøng chöù khoâng phaûi nhaø saûn xuaát quyeát ñònh söï thaønh coâng hay thaát baïi cuûa moät chieác xe. Moät nhaø saûn xuaát khoâng neân quaù thoåi phoàng moät chieác xe môùi hay nhöõng döï kieán khoâng thöïc teá ñeå roài ñieàu naøy seõ ñöôïc khaéc saâu vaøo taâm trí ngöôøi tieâu duøng. Neáu chieác xe môùi ñöôïc giôùi thieäu khoâng ñaùp öùng ñöôïc nhöõng döï kieán ñöôïc taïo thaønh tröôùc ñoù, noù seõ naèm cheát dí trong nhöõng phoøng tröng baøy”. Duø sao thì Ford cuõng ñaõ hoïc ñöôïc baøi hoïc naøy moät caùch nhanh choùng. Vaøi naêm sau thaát baïi ñaùng buoàn cuûa chieác Edsel, hoï ñaõ laáy laïi söï caân baèng vôùi thaønh coâng ñaày kòch tính cuûa chieác Ford Mustang ñöôïc tung ra thò tröôøng vaøo naêm 1964, hôn 500.000 chieác Mustang ñaõ ñöôïc baùn ra ngay trong naêm ñaàu saûn xuaát. Chieác xe naøy khoâng chæ coù moät hình daùng ñeïp vaø moät caùi teân hay – maø noù coøn coù giaù tieàn ñöôïc chaáp nhaän roäng raõi. Nhö Sheila Mello ñaõ neâu roõ, vaøo khoaûng giöõa nhöõng naêm 1960 (naêm keát thuùc cuûa chieác Edsel) vaø naêm 1964 (naêm ra ñôøi cuûa chieác Mustang), Ford cuõng nhö haàu heát ngaønh coâng nghieäp xe hôi ñaõ chuyeån söï chuù taâm cuûa hoï ñeán vôùi nhöõng gì maø ngöôøi tieâu duøng thöïc söï mong muoán. “Söï thaønh coâng cuûa chieác Mustang chöùng minh raèng coâng ty Ford Motor ñaõ hoïc ñöôïc nhöõng kinh nghieäm töø Edsel”, theo lôøi coâ naøy, “söï khaùc bieät chính giöõa söï phaùt trieån yeáu ñuoái cuûa Edsel vaø söï thaønh coâng nhaåy voït cuûa Mustang laø moät böôùc chuyeån töø taäp trung vaøo saûn phaåm sang taäp trung vaøo khaùch haøng”. Quan ñieåm naøy ñöôïc haäu thuaån bôûi Lee Iacocca, ngöôøi ñaõ theo doõi saùt sao söï saùng taïo ra chieác Mustang vôùi cöông vò Toång giaùm ñoác tröôùc khi naém laáy quyeàn ñieàu haønh ôû Chrysler. Iacocca giaûi thích phöông caùch tieáp caän cuûa chieác Mustang: “trong khi Edsel laø moät chieác xe ñi tìm kieám moät thò tröôøng khoâng bao giôø coù ñöôïc; thì ôû ñaây, moät thò tröôøng ñang tìm kieám moät chieác xe hôi. Quy trình bình thöôøng ôû Detroit laø taïo thaønh moät chieác xe roài coá coâng xaùc ñònh nhöõng ngöôøi mua cuûa noù. Nhöng chuùng toâi ôû trong moät vò theá chuyeån ñoäng theo höôùng ngöôïc laïi – vaø cheá taïo ra moät chieác xe maø thò tröôøng ñang mong muoán noù”. Vaø keát quaû laø, cho ñeán ngaøy nay chieác Mustang vaãn coøn ñöôïc saûn xuaát. Vì theá, chieác Edsel coù theå laø moät söï xaáu hoå phaûi traû giaù ñaét ñoái vôùi Ford Motor trong thôøi gian ñoù nhöng noù laïi laø moät baøi hoïc quyù giaù ñaõ hoã trôï cho coâng ty Ford cho ñeán taän baây giôø.
  17. Caùc baøi hoïc töø Edsel • Thoåi phoàng moät saûn phaåm khoâng qua thöû nghieäm laø moät sai laàm. “Toâi hieåu ñöôïc raèng moät coâng ty khoâng bao giôø neân ñeå cho nhöõng phaùt ngoân vieân cuûa mình gaây döïng moät söï thích thuù ñoái vôùi moät saûn phaåm khoâng nhìn thaáy ñöôïc vaø chöa chöùng toû”, Giaùm ñoác Quan heä Coâng chuùng cuûa Ford, C Gayle Warnock ñaõ thuù nhaän nhö theá. • Teân tuoåi cuûa baïn môùi laø quan troïng. ÔÛ möùc ñoä caên baûn nhaát, thöông hieäu cuûa baïn chính laø teân tuoåi cuûa baïn. Teân thöông hieäu quan troïng theá naøo ñoái vôùi coâng ty thì khoâng thaønh vaán ñeà, nhöng vieäc noù coù yù nghóa ra sao ñoái vôùi coâng luaän môùi laø ñieàu ñaùng noùi. • Daùng veû coù aûnh höôûng ñaùng keå. Kieåu daùng beà ngoaøi laø moät yeáu toá chính taïo thaønh ñaëc tröng cuûa thöông hieäu ñoái vôùi haàu heát moïi saûn phaåm. Chính hình daùng khaùc laï cuûa caùc chai Coca-Cola ñaõ hoã trôï cho thöông hieäu trôû thaønh lôùn maïnh. Trong ngaønh coâng nghieäp xe hôi, hình daùng laïi caøng quan troïng hôn, nhö Edsel ñaõ chöùng toû, nhöõng con vòt xaáu xí khoâng phaûi luùc naøo cuõng coù theå bieán thaønh thieân nga. • Giaù caû môùi laø quan troïng. Caùc saûn phaåm coù theå laø quaù ñaét hay quaù reû. Khi moät soá thöông hieäu töï ñònh giaù quaù thaáp, chuùng töï ñaùnh maát danh tieáng cuûa mình. Nhöng duø sao thì vôùi moät chieác xe nhö Edsel, giaù cao laø khoâng thích hôïp ñoái vôùi suy nghó cuûa coâng chuùng. • Nghieân cöùu ñuùng höôùng laø quan troïng. Ford ñaõ toán thôøi gian vaø tieàn baïc vaøo moät cuoäc nghieân cöùu thò tröôøng khoâng phuø hôïp. Thay vì ñeå tìm kieám nhöõng caùi teân, hoï neân taäp trung vaøo vieäc tìm hieåu xem coù moät thò tröôøng cho chieác xe môùi cuûa hoï khoâng ñaõ. Nhö ñaõ thaáy, caùi thò tröôøng maø hoï tieâu toán nhieàu trieäu ñoâ la ñeå ñaït ñeán laø khoâng heà hieän höõu. • Chaát löôïng ñoùng vai troø quan troïng. Leõ dó nhieân, chaát löôïng luoân luoân quan troïng, nhöng ñoái vôùi thò tröôøng xe coä, ñaây chính laø moät vaán ñeà soáng coøn. Vieäc kieåm soaùt chaát löôïng khoâng toát laø moät caùi ñinh ñoùng theâm vaøo coã quan taøi cuûa Edsel. 3. Betamax cuûa Sony Cuøng vôùi söï khoân ngoan trong vieäc thieát laäp thöông hieäu, caùch toát nhaát ñeå trôû thaønh moät thöông hieäu maïnh laø: haõy laø saûn phaåm ñaàu tieân cuûa moät chuûng loaïi saûn phaåm. Lyù thuyeát naøy luoân ñöôïc Al Ries nhaéc ñi nhaéc laïi nhieàu laàn.
  18. Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company,2005-2007 For Evaluation Only. “Khaùch haøng khoâng thöïc söï quan taâm ñeán nhöõng thöông hieäu môùi, hoï chæ quan taâm ñeán nhöõng chuûng loaïi saûn phaåm môùi maø thoâi”, Ries ñaõ vieát nhö vaäy trong quyeån 22 Quy luaät baát bieán veà vieäc Thieát laäp Thöông hieäu, “Baèng caùch môû ñaàu cho moät chuûng loaïi saûn phaåm tröôùc roài sau ñoù môùi coå ñoäng maõnh lieät cho chuûng loaïi naøy, baïn cuøng luùc taïo neân moät thöông hieäu maïnh vaø moät thò tröôøng phaùt trieån nhanh choùng nhö vuõ baõo”. Coù raát nhieàu tröôøng hôïp ñaõ xaûy ra ñeå minh chöùng cho quan ñieåm naøy. Domino laø coâng ty ñaàu tieân cung caáp baùnh pizza ñeán taän nhaø vaø vaãn laø ngöôøi daãn ñaàu trong thò tröôøng chuyeân bieät naøy. Cuõng nhö Coca-Cola, moät thöông hieäu raát thaønh coâng veà maët taøi chaùnh vaø noåi tieáng nhaát theá giôùi, ñöùng ñaàu trong danh muïc cola. Nhö trong chöông 9 seõ laøm roõ, duø sao thì lyù thuyeát naøy cuõng bò ñaùnh ñoå trong nhöõng thò tröôøng coâng ngheä. Döïa treân thöïc teá, haønh vi cuûa ngöôøi tieâu duøng thöôøng phaùt trieån chaäm hôn caùc ñoät phaù coâng ngheä khoaûng naêm naêm, keû tieân phong thöôøng hay bò queân laõng. Hôn nöõa, caùc coâng ty thöôøng chöùng toû laø hoï raát keùm trong vieäc döï kieán coâng ngheä môùi seõ ñöôïc öùng duïng ra sao. Ví duï nhö haàu heát caùc coâng ty ñieän thoaïi di ñoäng chaâu AÂu ñeàu khoâng döï kieán ñöôïc söï phaùt trieån nhanh choùng cuûa vieäc nhaén tin ngaén, moät tieän ích maø moät soá coâng ty thaäm chí khoâng theøm giôùi thieäu trong soå höôùng daãn söû duïng cuûa mình. Moät ñieån hình cuûa moïi thôøi trong nhöõng thaát baïi cuûa thöông hieäu coâng ngheä laø ñaàu maùy videùo Betamax cuûa Sony. Trong thaäp nieân 70, Sony phaùt trieån moät loaïi maùy ñöôïc thieát keá nhö moät thieát bò xem phim trong gia ñình. Loaïi maùy naøy öùng duïng coâng ngheä Betamax, ñöôïc tung ra thò tröôøng vaøo naêm 1975. Ñaõ coù hôn 30.000 ñaàu maùy VCR Betamax ñöôïc baùn ra trong naêm ñaàu tieân chæ rieâng treân thò tröôøng Myõ. Moät naêm sau, ñoái thuû cuûa hoï – JVC cho ra ñôøi loaïi maùy videùo vôùi coâng ngheä VHS – vieát taét cho “video home system” – theo caùch thöùc VCR. Vaø thaùng Gieâng naêm 1977, coù theâm boán coâng ty ñieän töû Nhaät saûn xuaát vaø tieáp thò maùy môùi döïa treân neàn taûng cuûa VHS. Trong khi coù theå laø Sony khoâng muoán hay khoâng theå baùn baûn quyeàn coâng ngheä Betamax cuûa hoï (tuøy theo baïn nghó) thì JVC, coøn hôn laø haïnh phuùc nöõa, ñaõ chia seû roäng raõi heä VHS cuûa hoï. Ñieàu naøy, khoâng laâu sau ñoù, ñaõ chöùng toû laø moät yeáu toá cheát ngöôøi cho coã aùo quan cuûa Betamax. Maëc duø Sony ñi tieân phong trong haàu heát caùc phaùt trieån nhöng JVC vaø caùc nhaø saûn xuaát khaùc khoâng heà chaäm treã ñeå baét kòp. Ví duï nhö JVC vaø Panasonic giôùi thieäu loaïi VHS hi-fi cuûa hoï chæ sau khi Sony trình laøng Betamax hi-fi moät tuaàn leã. Nhöng duø sao thì caùc chuyeân gia cuõng ñoàng yù raèng chaát löôïng cuûa baêng töø Betamax laø hôn haún so vôùi cuûa caùc ñoái thuû. Bôûi hai loaïi maùy naøy khoâng töông thích vôùi nhau neân ngöôøi tieâu duøng buoäc phaûi choïn löïa laáy moät trong hai. Chaúng bao laâu sau, Sony baét ñaàu caûm nhaän moät aùp löïc naëng neà khi caùc ñoái thuû cuûa hoï baét ñaàu haï giaù xuoáng thaáp hôn cuûa hoï 300 ñoâ la. Vaøo naêm 1982, cuoäc chieán tranh giaù ñi ñeán cao traøo vaø Sony ñaønh phaûi tham chieán, hoï chaáp nhaän hoaøn laïi cho khaùch haøng 50 ñoâ la nhö moät “baûo ñaûm caûi tieán”.
  19. Vaãn coøn ñoù nhöõng vaán ñeà marketing khaùc nöõa. Cho ñeán nhöõng naêm ñaàu thaäp nieân 80, töø Betamax vaãn ñöôïc duøng nhö moät töø ñoàng nghóa vôùi ñaàu maùy videùo. Vieäc keát hôïp naøy coù nhöõng heä quaû tieâu cöïc cuõng nhö tích cöïc cuûa noù bôûi vì naêm 1979, Universal Studios vaø Disney coù nhöõng haønh ñoäng phaùp lyù choáng laïi Sony vôùi laäp luaän laø ñaàu maùy videùo ñaõ söû duïng baûn quyeàn cuûa caùc nhaø saûn xuaát phim moät caùch baát hôïp phaùp. Maëc duø Sony ñaõ böôùc ra khoûi cuoäc chieán phaùp lyù khoâng heà bò thöông toån nhöng nhieàu nhaø bình luaän cho raèng söï vieäc naøy vaãn coù nhöõng taùc ñoäng tai haïi ñeán caùch maø Sony tieáp thò saûn phaåm Betamax cuûa hoï. Coù moät ñieàu roõ raøng ñaõ xaûy ra, töø naêm 1981 trôû ñi caùc loaïi maùy Betamax nhanh choùng maát ñi söï öa chuoäng ñaïi chuùng. Vaøo naêm 1982, naêm baét ñaàu cuoäc chieán tranh giaù, Sony chæ chi phoái moät thò phaàn nhoû nhoi chöa ñeán 25% toång thò phaàn vaø ñieàu ñaëc bieät nghieâm troïng hôn laø soá löôïng caùc chuû cöûa haøng cho thueâ baêng hình VHS laïi nhieàu hôn haún so vôùi baêng Betamax. Hôn nöõa, trong luùc Sony vaãn khaúng ñònh raèng Betamax cuûa hoï coù hình thöùc kyõ thuaät vöôït troäi, nhöõng ngöôøi chuû maùy videùo laïi cho raèng noù laø moät hình thöùc ñang daàn laïc haäu. Trong khi nhöõng maùy videùo VHS coù theå ghi ñöôïc vôùi moät thôøi löôïng ñaùng keå thì caùc maùy Betamax chæ coù theå ghi ñöôïc moät tieáng ñoàng hoà – coù nghóa laø haàu heát caùc boä phim vaø traän ñaáu boùng ñeàu khoâng theå ghi heát ñöôïc treân moät cuoän baêng. Ñoù laø caùi giaù maø Sony phaûi traû ñeå coù ñöôïc chaát löôïng hình aûnh vaø aâm thanh vöôït troäi. Phaûi caàn ñeán hai hay ba cuoán baêng Betamax cho moät boä phim, coù nghóa laø giaù tieàn ñaét hôn vaø caùc chuû hieäu cho thueâ baêng phaûi gaùnh laáy phí toàn kho lôùn hôn. Vaán ñeà naøy ñöôïc giaûi thích ñôn giaûn bôûi moät fan cuûa VHS treân blockinfo.com: “Caùi laøm cho VHS thaønh coâng chæ ñôn giaûn laø baïn coù ñöôïc ñaày ñuû moät boä phim chæ treân moät cuoán baêng. Coù theå laø hình aûnh vaø aâm thanh cuûa noù thua suùt Betamax, nhöng coù ñaùng gì moät khi baïn khoâng phaûi trôû daäy giöõa chöøng ñeå thay baêng”. Sony töø choái chaáp nhaän söï thaät naøy. Quaû vaäy, tuy hoï ñang maát daàn thò phaàn nhöng ñôn vò baùn ñöôïc cuûa hoï vaãn taêng, vaø ñænh cao laø doanh soá toaøn caàu ñaõ ñaït ñeán 2,3 trieäu saûn phaåm trong naêm 1984. Nhöõng duø sao thì ba naêm sau VHS cuõng vöôït xa leân vôùi 95% thò phaàn. Naêm 1987, taïp chí Rolling Stone ñaêng moät baøi baùo veà Betamax, thoâng baùo laø cuoäc chieán tranh ñaõ ñeán hoài keát thuùc. Ngaøy 10 thaùng 1 naêm 1988, cuoái cuøng Sony cuõng ñaønh nuoát laáy noãi töï haøo vaøo trong vaø thoâng baùo nhöõng keá hoaïch saûn xuaát ñaàu maùy VHS. Maëc duø Sony ngang ngaïnh cho laø baùo giôùi seõ khoâng xem ñoù nhö laø caùi cheát cuûa Betamax nhöng giôùi baùo chí ñaõ khoâng nghó nhö vaäy. Hai tuaàn sau thoâng baùo cuûa Sony, ngaøy 25 thaùng 1, taïp chí Time aán haønh moät baûn ñieáu vaên cho thöông hieäu vôùi ñaàu ñeà “Vónh bieät Beta”.

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản