T Ự H ỌC VISUAL BASIC 6.0 - PH ẦN II

Chia sẻ: Mai Trần Thúy Hạnh | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:67

0
305
lượt xem
211
download

T Ự H ỌC VISUAL BASIC 6.0 - PH ẦN II

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bây giờ, trong frmClass thay vì chỉ declare Dim myBox as clsBox, ta sẽ declare Private WithEvents myBox as clsBox. Ngay sau đó, chữ myBox sẽ hiện ra trong danh sách các Object có hổ trợ Event của frmClass. Kế đó ta sẽ viết code để handle Event Draw của myBox, tức là ta cung cấp code cho Private Sub myBox_Draw (X as Integer, Y as Integer). Ở đây ta chỉ hiển thị một sứ điệp báo cáo một hộp vừa được vẽ ở đâ

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: T Ự H ỌC VISUAL BASIC 6.0 - PH ẦN II

  1. T Ự H ỌC VISUAL BASIC 6.0 - PH ẦN II 1 MỤ C L Ụ C Chương Một - Tự tạo Object ......................................................................2 Chương Hai – Debug ................................................................................13 Chương Ba - Dùng Menu..........................................................................25 Chương Bốn - Dùng Dialogs ....................................................................38 Chương Năm - Dùng Đồ Họa (Phần I)....................................................56
  2. T Ự H ỌC VISUAL BASIC 6.0 - PH ẦN II 2 Chương Một - Tự tạo Object Từ trước đến giờ, ta lập trình VB6 bằng cách thiết kế các Forms rồi viết codes để xử lý các Events của những controls trên Form khi Users click một Button hay Listbox, .v.v.. Nói chung, cách ấy cũng hữu hiệu để triển khai, nhưng nếu ta có thể hưởng được các lợi ích sau đây thì càng tốt hơn nữa: 1. Dùng lại được code đã viết trước đây trong một dự án khác 2. Dễ nhận diện được một lỗi (error) phát xuất từ đâu 3. Dễ triển khai một dự án lớn bằng cách phân phối ra thành nhiều dự án nhỏ 4. Dễ bảo trì Mỗi lần dùng lại code, nếu để y nguyên xi con là lý tưởng. Việc ấy được gọi là Reusability. Nói cho đúng ra, dùng lại được thật sự là khi ta chỉ cần dùng object code, đó là code đã được compiled rồi, tức là hoàn toàn không đụng đến source code. Vì hể cho phép User sửa source code là tạo cơ hội cho bugs xuất hiện, rồi lại phải debug một lần nữa. Sự thách đố chính của việc triển khai một dự án phần mềm lớn là thực hiện đúng thời hạn (on time), không lố tài khóa (within budget) và dễ bảo trì (ease of maintenance). Muốn đạt được các mục tiêu ấy, ta phải triển khai nhanh và làm sao cho chương trình ít có bugs, dễ bảo trì. Giả dụ bạn đứng ra tổ chức một đám cưới. Thử tưởng tượng biết bao nhiêu chuyện phải làm: từ danh sách quan khách, thiệp mời, ẩm thực, xe cộ, chụp hình, quay phim, văn nghệ cho đến thủ tục nghi lễ, tiếp tân, hoạt náo viên ..v.v.. Nếu chỉ một mình bạn lo thật không biết làm sao nhớ cho hết. Cũng may là nhà hàng sẽ đảm trách luôn cả việc in ấn thiệp mời, ban nhạc văn nghệ và cả hoạt náo viên. Thủ tục nghi lễ thì không ai qua được bác Sáu Đạt, và bác đã nhận lời mua quà cáp, lo về tiếp tân, xe cộ và thủ tục, nghi lễ. Bác cũng sẽ liên lạc với Mục sư chủ lễ để dặn chỗ nhà thờ và sắp đặt ngừơi giựt chuông và người đàn. Anh Tư Thông có người bạn làm chủ tiệm hình, nên anh nhận trách nhiệm mướn người lo chụp hình, quay phim. Như thế việc bạn tổ chức cái đám cưới nay rút lại chỉ còn soạn danh sách quan khách, các bài diễn văn, sắp chỗ ngồi và dặn chỗ cho cặp vợ chồng mới đi hưởng tuần trăng mật. Sở dĩ bạn cảm thấy trách nhiệm tổ chức không nặng nề vì nhà hàng, bác Sáu Đạt và anh Tư Thông tự lo gánh vác các khâu rắc rối. Cái hay ở đây
  3. T Ự H ỌC VISUAL BASIC 6.0 - PH ẦN II 3 là những người nầy tự lo quyết định mọi chi tiết của những gì cần phải làm trong khâu của họ. Chỉ khi nào cần lắm, họ mới liên lạc để lấy ý kiến của bạn. Họ giống như những người thầu của bạn. Chắc bạn đã lưu ý rằng cái thí dụ tổ chức đám cưới nầy cho thấy nói chung muốn triển khai dự án lớn nào ta cần phải nhờ những người thầu giúp đở. Quả thật, đó là cách các quản trị viên những công trình đã làm từ xưa đến nay. Bây giờ trở lại chuyện lập trình, phải chi ta có thể tổ chức cách triển khai dự án phần mềm giống như tổ chức cái đám cưới nói trên thì tốt quá. Thật ra, không phải các lý thuyết gia phần mềm không nghĩ đến chuyện ấy trước đây, nhưng để thực hiện được việc ấy người ta cần triển khai các phương tiện, dụng cụ thích hợp. Chỉ trong vòng 15 năm trở lại đây, việc ấy mới trở nên cụ thể qua các Operating Systems tinh vi, nhất là dùng Windows, và các ngôn ngữ lập trình như Eiffel, SmallTalk, C++ .v.v.. Lập trình theo hướng đối tượng (Object Oriented Programming) Nói một cách nôm na, lập trình theo hướng đối tượng là thiết kế các bộ phận phần mềm của chương trình, gọi là Objects sao cho mỗi bộ phận có thể tự lo liệu công tác của nó giống như một người thầu ngoài đời vậy. Chắc có lẽ bạn sẽ hỏi thế thì các Sub hay Function mà bạn đã từng viết để xử lý từng giai đoạn trong chương trình có thể đảm trách vai trò của một thầu không? Người thầu chẳng những có thể làm được công tác (Subs và Functions) gì mà còn chịu trách nhiệm luôn cả mọi thứ vật dụng cần thiết (data) cho việc ấy nữa. Có một cách định nghĩa khác cho Object là một Object gồm có data structure và các Subs/Functions làm việc trên các data ấy. Thông thường, khi ta dùng Objects ít khi giám thị chúng, ngược lại nếu khi có sự cố gì thì ta muốn chúng báo cáo cho ta biết. Trong VB6, các Forms, Controls hay ActiveX là những Objects mà ta vẫn dùng lâu nay. Lấy thí dụ như Listbox. Một Listbox tự quản lý các items hiển thị bên trong nó. Ta biết listbox List1 đang có bao nhiêu items bằng cách hỏi List1.ListCount. Ta biết item nào vừa mới được selected bằng cách hỏi List1.ListIndex. Ta thêm một item vào listbox bằng cách
  4. T Ự H ỌC VISUAL BASIC 6.0 - PH ẦN II 4 gọi method AddItem của List1, ..v.v.. Nói cho đúng ra, Object là một thực thể của một Class. Nếu Listbox là một Class thì List1, List2 là các thực thể của Listbox. Cũng giống như Bà Tư Cháo Lòng và Dì Sáu Bánh Tầm là các thực thể của Class Đầu Bếp. Ngay cả một form tên frmMyForm mà ta viết trong VB6 chẳng hạn, nó cũng là một Class. Thường thường ta dùng thẳng frmMyForm như sau: frmMyForm.Show Trong trường hợp nầy thật ra frmMyForm tuy là một Class nhưng được dùng y như một Object. Chớ nếu muốn, ta có thể tạo ra hai, ba Objects của Class frmMyForm cùng một lúc như trong thí dụ sau: Dim firstForm As frmMyForm Dim secondForm As frmMyForm Set firstForm = New frmMyForm Set secondForm = New frmMyForm firstForm.Show secondForm.Show Trong thí dụ trên ta declare firstForm và secondForm là những Objects của Class frmMyForm. Sau đó ta làm nên (instantiate) các Objects firstForm và secondForm bằng statements Set... = New... firstForm và secondForm còn được gọi là các instances của Class frmMyForm. Class giống như cái khuôn, còn Objects giống như những cái bánh làm từ khuôn ấy. Chắc bạn đã để ý thấy trong VB6 từ dùng hai từ Class và Object lẫn lộn nhau. Đều nầy cũng không quan trọng, miễn là bạn nắm vững ý nghĩa của chúng. VB6 có yểm trợ Class mà ta có thể triển khai và instantiate các Objects của nó khi dùng. Một Class trong VB6 có chứa data riêng của nó, có những Subs và Functions mà ta có thể gọi. Ngoài ra Class còn có thể Raise Events, tức là báo cho ta biết khi chuyện gì xãy ra bên trong nó. Cũng giống như Event Click của CommandButton, khi User clicks lên button thì nó Raise Event Click để cho ta xử lý trong Sub myCommandButton_Click(), chẳng hạn. Classtrong VB6 không có hổ trợ Visual components, tức là không có chứa những controls như TextBox, Label .v.v.. Tuy nhiên, ta có thể lấy những control có sẵn từ bên ngoài rồi đưa cho Object của Class dùng.
  5. T Ự H ỌC VISUAL BASIC 6.0 - PH ẦN II 5 Bây giờ chúng ta hãy bắt đầu viết một Class. Bạn hãy mở một Project mới loại Standard EXE Visual Basic. Sau đó dùng Menu Command chọn Add Class Module: Khi Add Class Module dialog hiện ra chọn Class Module và click Open. Bạn sẽ thấy mở ra một khung trắng và Project Explorer với Properties Window. Trong Properties Window, hãy sửa Name property của Class thành clsBox như dưới đây:
  6. T Ự H ỌC VISUAL BASIC 6.0 - PH ẦN II 6 Kế đó đánh vào những dòng code dưới đây, Option Explicit Private mX As Integer Private mY As Integer Private mWidth As Integer Private mHeight As Integer Public Property Let X(ByVal vValue As Integer) mX = vValue End Property Public Property Get X() As Integer X = mX End Property Public Property Let Y(ByVal vValue As Integer) mY = vValue End Property Public Property Get Y() As Integer Y = mY End Property Public Property Let Width(ByVal vValue As Integer) mWidth = vValue End Property Public Property Get Width() As Integer Width = mWidth
  7. T Ự H ỌC VISUAL BASIC 6.0 - PH ẦN II 7 End Property Public Property Let Height(ByVal vValue As Integer) mHeight = vValue End Property Public Property Get Height() As Integer Height = mHeight End Property Public Sub DrawBox(Canvas As Object) Canvas.Line (mX, mY)-(mX + mWidth, mY + mHeight), , B End Sub Public Sub ClearBox(Canvas As Object) Canvas.Line (mX, mY)-(mX + mWidth, mY + mHeight), Canvas.BackColor, B End Sub Class clsBox có 4 Properties: X, Y, Width và Height. Ta sẽ instantiate một Box từ clsBox. Mỗi Box có tọa độ (X,Y) và kích thước chiều rộng và chiều cao (width, height) của nó. Thật ra ta có thể dùng Public statement để declare các biến X, Y, Width và Height. Nhưng ở đây ta cố ý declare chúng là Private, dưới dạng mX, mY, mWidth và mHeight. Khi ta muốn thay đổi các trị số của chúng, ta sẽ dùng cùng một cách viết code như bình thường (thí dụ: myBox.X = 80 ). Nhưng khi chương trình xử lý assignment statement ấy, nó sẽ execute một loại method (giống như Sub) gọi là Property Let X (vValue). Ta thấy ở đây vValue được assigned cho mX (i.e. mX = vValue ), cái Private variable của X. Như thế công việc nầy cũng chẳng khác gì sửa đổi một Public variable X. Tuy nhiên, ở đây ta có thể viết thêm code trong Property Let X để nó làm gì cũng được. Bạn có nhớ trong khi thiết kế một Label, mỗi lần bạn dùng Property Window để edit Font size, forcolor hay backcolor thì chẳng những các properties ấy của Label thay đổi, mà kết quả của sự thay đổi được có hiệu lực ngay lập tức, nghĩa là Label được hiển thị trở lại với trị số mới của property. Đó là vì trong method Property có cả code bảo Label redisplay. Ngược lại, khi ta dùng property X của Object myBox, không phải ta chỉ đọc trị số thôi mà còn execute cả cái method Property Get X. Nói tóm lại, Property cho ta cơ hội để execute một method mỗi khi User đọc hay viết trị số variable ấy. Thí dụ như nếu ta muốn kiểm soát để chỉ chấp nhận trị số tọa độ X mới khi nó không phải là số âm. Ta sẽ sửa Property Let X lại như sau:
  8. T Ự H ỌC VISUAL BASIC 6.0 - PH ẦN II 8 Public Property Let X(ByVal vValue As Integer) If (vValue >= 0) Then mX = vValue End If End Property Property có thể là Read Only hay Write Only. Nếu muốn một Property là Read Only thì ta không cung cấp Property Let. Nếu muốn một Property là Write Only thì ta không cung cấp Property Get. Ngoài ra nếu làm việc với Object, thay vì Data type thông thường, thì ta phải dùng Property Set, thay vì Property Let. Thí dụ ta cho clsBox một Property mới, gọi là Font dùng object của class stdFont của VB6. Trong clsBox ta declare một Private variable mFont và viết một Property Set Font như sau: Private mFont As StdFont Public Property Set Font(ByVal newFont As StdFont) Set mFont = newFont End Property Ta sẽ dùng property Font của myBox (thuộc Class clsBox) như sau: ' Declare an object of Class StdFont of VB6 Dim myFont As StdFont Set myFont = New StdFont myFont.Name = "Arial" myFont.Bold = True Dim myBox As clsBox Set myBox = New clsBox Set myBox.Font = myFont ' Call the Property Set method Class clsBox có hai Public Subs, DrawBox và ClearBox. ClearBox cũng vẽ một box như DrawBox, nhưng nó dùng BackColor của màn ảnh (canvas), nên coi như xóa cái box có sẵn. Do đó, nếu muốn, bạn có thể sửa Sub DrawBox lại một chút để nhận một Optional draw color như sau: Public Sub DrawBox(Canvas As Object, Optional fColor As Long) If IsMissing(fColor) Then Canvas.Line (mX, mY)-(mX + mWidth, mY + mHeight), , B Else Canvas.Line (mX, mY)-(mX + mWidth, mY + mHeight), fColor, B End If End Sub
  9. T Ự H ỌC VISUAL BASIC 6.0 - PH ẦN II 9 Trong thí dụ trên, Optional parameter fColor được tested bằng function IsMissing. Nếu fColor là BackColor của canvas thì ta sẽ có hiệu quả của ClearBox. Trong form chính của chương trình dùng để test clsBox, mỗi khi ta refer đến một object thuộc class clsBox, IDE Intellisense sẽ hiển thị các Properties và Subs/Functions của clsBox như trong hình dưới đây: Trong chương trình nầy, mỗi khi ta click nút Draw thì một Box được instantiate, cho tọa độ X,Y và kích thước Width, Height, rồi được vẽ ra ngay trên form. Chữ Me trong code nói đến chính cái form frmClass.
  10. T Ự H ỌC VISUAL BASIC 6.0 - PH ẦN II 10 Để cho chương trình thú vị hơn, khi user clicks nút Animate, ta sẽ cho một box màu đỏ chạy từ trái qua phải. Khi user clicks nút Two Boxes ta sẽ vẽ hai boxes, hộp trong màu xanh, hộp ngoài màu đỏ, và cho chúng chạy từ trái sang phải. Ở đây ta biểu diễn cho thấy mình muốn instantiate bao nhiêu boxes từ clsBox cũng được, và dĩ nhiên mỗi box có một bộ properties với giá trị riêng của nó. Ta có thể lập trình để cho Object báo cáo program chủ của nó khi có một biến cố (Event) xãy ra bên trong Class. Ta thử declare một Event tên Draw trong clsBox, và viết code để mỗi khi Sub DrawBox executes thì Class sẽ Raise một event Draw. Public Event Draw(X As Integer, Y As Integer) Public Sub DrawBox(Canvas As Object, Optional fColor As Long) If IsMissing(fColor) Then Canvas.Line (mX, mY)-(mX + mWidth, mY + mHeight), , B Else Canvas.Line (mX, mY)-(mX + mWidth, mY + mHeight), fColor, B End If RaiseEvent Draw(mX, mY) End Sub
  11. T Ự H ỌC VISUAL BASIC 6.0 - PH ẦN II 11 Bây giờ, trong frmClass thay vì chỉ declare Dim myBox as clsBox, ta sẽ declare Private WithEvents myBox as clsBox. Ngay sau đó, chữ myBox sẽ hiện ra trong danh sách các Object có hổ trợ Event của frmClass. Kế đó ta sẽ viết code để handle Event Draw của myBox, tức là ta cung cấp code cho Private Sub myBox_Draw (X as Integer, Y as Integer). Ở đây ta chỉ hiển thị một sứ điệp báo cáo một hộp vừa được vẽ ở đâu. Khi chạy program, mỗi lần một clsBox object executes Sub DrawBox ta sẽ thấy frmClass display một message giống như dưới đây.
  12. T Ự H ỌC VISUAL BASIC 6.0 - PH ẦN II 12 Nhớ rằng, ta declare một Object với WithEvents khi ta muốn handle các Events của nó. Trong thí dụ trên frmClass là chủ của myBox và nó handles Event Draw của myBox. Tương tự như vậy, ngay cả ở bên trong một Class, nếu Class ấy được giao cho một Object có thể Raise Events (thí dụ như TextBox, ListBox, Timer .v.v..), bạn cũng có thể declare Object ấy WithEvents để nó có thể handle Events của Object. Trong thí dụ dưới đây ta viết codes nầy trong một Class đã được giao cho một Textbox khi form chính gọi Sub InitObject để đưa cho Object một TextBox: Private WithEvents mTextBox As TextBox Public Sub InitObject(givenTextBox As TextBox) Set mTextBox = givenTextBox End Sub Private Sub mTextBox_KeyPress(KeyAscii As Integer) ' Place your code here to handle this event within the Class Object End Sub
  13. T Ự H ỌC VISUAL BASIC 6.0 - PH ẦN II 13 Chương Hai – Debug Bugs là những lỗi lầm của program mà ta phát hiện khi chạy nó. Debug là công việc loại tất cả những lỗi lầm trong chương trình để nó chạy êm xuôi trong mọi hoàn cảnh. Thông thường muốn fix một cái bug nào trước hết ta phải tìm hiểu lý do khiến nó xuất hiện. Một khi đã biết được duyên cớ rồi ta sẽ nghĩ ra cách giải quyết. Nói chung, có hai loại bugs: 1. Hoặc là program không làm đúng chuyện cần phải làm vì programmer hiểu lầm Specifications hay được cho tin tức sai lạc, hoặc là program bỏ sót chi tiết cần phải có. Trường hợp nầy ta giải quyết bằng cách giảm thiểu sự hiểu lầm qua sự nâng cấp khả năng truyền thông. 2. Program không thực hiện đúng như ý programmer muốn. Tức là programmer muốn một đàng mà bảo chương trình làm một ngã vì vô tình không viết lập trình đúng cách. Trường hợp nầy ta giải quyết bằng cách dùng những Software Tools (kể cả ngôn ngữ lập trình) thích hợp, và có những quá trình làm việc có hệ thống. Trong hãng xe hơi người ta dùng từ Quality Control để nói đến việc chế ra chiếc xe không có lỗi lầm gì cả. Để đạt mục tiêu ấy, chẳng những cần có người kiểm phẩm mà chính các nhân viên lấp ráp thận trọng để công việc chính của người kiểm phẩm là xác nhận kết quả tốt chớ không phải tìm lỗi lầm. Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng của một program như chức năng của program, cấu trúc của các bộ phận, kỹ thuật lập trình và phương pháp debug. Debug không hẳn nằm ở giai đoạn cuối của dự án mà tùy thuộc rất nhiều vào các yếu tố kể trước trong mọi giai đoạn triển khai. Chức năng của chương trình (Program Specifications) Dầu program lớn hay nhỏ, trước hết ta phải xác nhận rõ ràng và tỉ mỉ nó cần phải làm gì, bao nhiêu người dùng, mạng như thế nào, database lớn bao nhiêu, phải chạy nhanh đến mức nào .v.v..
  14. T Ự H ỌC VISUAL BASIC 6.0 - PH ẦN II 14 Có nhiều chương trình phải bị thay đổi nữa chừng vì programmers hiểu lầm điều khách hàng muốn. Khổ nhất là lúc gần giao hàng mới khám phá ra có nhiều điểm trong chương trình khách muốn một đàng mà ta làm một ngã. Do đó trong sự liên hệ với khách hàng ta cần phải hỏi đi, hỏi lại, phản hồi với khách hàng nhiều lần điều ta hiểu bằng thư từ, tài liệu, để khách xác nhận là ta biết đúng ý họ trước khi xúc tiến việc thiết kế chương trình. Nếu sau nầy khách đổi ý, đó là quyền của họ, nhưng họ phải trả tiền thay đổi (variation). Cấu trúc các bộ phận Program nào cũng có một kiến trúc tương tự như một căn nhà. Mỗi bộ phận càng đơn giản càng tốt và cách ráp các bộ phận phải như thế nào để ta dễ thử. Trong khi thiết kế ta phải biết trước những yếu điểm của mỗi bộ phận nằm ở đâu để ta chuẩn bị cách thử chúng. Ta sẽ không hề tin bộ phận nào hoàn hảo cho đến khi đã thử nó, dù nó đơn sơ đến đâu. Nếu ta muốn dùng một kỹ thuật gì trong một hoàn cảnh nào mà ta không biết chắc nó chạy không thì nên thử riêng rẽ nó trước. Phương pháp ấy được gọi là Prototype. Ngoài ra, ta cũng nên kế hoạch cho những trường hợp bất ngờ, điển hình là bad data - khi user bấm lung tung hay database chứa rác rến. Nếu chương trình chạy trong real-time (tức là data thu nhập qua Serial Comm Port, Data Acquisition Card hay mạng), bạn cần phải lưu ý những trường hợp khác nhau tùy theo việc gì xẩy ra trước, việc gì xẩy ra sau. Lúc bấy giờ Logic của chương trình sẽ tùy thuộc vào trạng thái (State) của data. Tốt nhất là nghĩ đến những Scenarios (diễn tiến của những hoàn cảnh) để có thể thử từng giai đoạn và tình huống. Ngày nay với kỹ thuật Đối Tượng, ở giai đoạn thiết kế nầy là lúc quyết định các Data Structures (tables, records ..v.v.) và con số Forms với Classes. Nhớ rằng mỗi Class gồm có một Data Structure và những Subs/Functions/Properties làm việc (operate) trên data ấy. Data structure phải chứa đầy đủ những chi tiết (data fields, variables) ta cần. Kế đó là những cách chương trình process data. Subs/Functions nào có thể cho bên
  15. T Ự H ỌC VISUAL BASIC 6.0 - PH ẦN II 15 ngoài gọi thì ta cho nó Public, còn những Subs/Functions khác hiện hữu để phục vụ bên trong class thì ta cho nó Private. Kỹ thuật lập trình Căn bản của programmers và các thói quen của họ rất quan trọng. Nói chung, những người hấp tấp, nhảy vào viết chương trình trước khi suy nghĩ hay cân nhắc chính chắn thì sau nầy bugs lòi ra khắp nơi là chuyện tự nhiên. Dùng Subs và Functions Nếu ở giai đoạn thiết kế kiến trúc của chương trình ta chia ra từng Class, thì khi lập trình ta lại thiết kế chi tiết về Subs, Functions .v.v.., mỗi thứ sẽ cần phải thử như thế nào. Nếu ta có thể chia công việc ra từng giai đoạn thì mỗi giai đoạn có thể mà một call đến một Sub. Thứ gì cần phải tính ra hay lấy từ nơi khác thì có thể được thực hiện bằng một Function. Thí dụ như công việc trong một tiệm giặt ủi có thể gồm có các bước sau: 1. Nhận hàng 2. Phân chia từng loại 3. Tẩy 4. Giặt 5. Ủi 6. Vô bao 7. Tính tiền 8. Giao hàng Trong đó các bước 1,2,6 và 8 có thể là những Subs. Còn các bước 3,4,5 và 7 những Functions, thí dụ như khi ta giao cho Function Giặt một cái áo dơ ta sẽ lấy lại một cái áo sạch. Nhớ rằng điểm khác biệt chính giữa một Sub và một Function là Function cho ta một kết quả mà không làm thay đổi những parameters ta đưa cho nó. Trong khi đó, dầu rằng Sub không cho ta gì một cách rõ ràng nhưng nó có thể thay đổi trị số (value) của bất cứ parameters nào ta pass cho nó
  16. T Ự H ỌC VISUAL BASIC 6.0 - PH ẦN II 16 ByRef. Nhắc lại là khi ta pass một parameter ByVal cho một Sub thì giống như ta đưa một copy (bản sao) của variable đó cho Sub, Sub có thể sữa đổi nó nhưng nó sẽ bị bỏ qua, không ảnh hưởng gì đến original (bản chính) variable. Ngược lại khi ta pass một parameter ByRef cho một Sub thì giống như ta đưa bản chính của variable cho Sub để nó có thể sữa đổi vậy. Do đó để tránh trường hợp vô tình làm cho trị số một variable bị thay đổi vì ta dùng nó trong một Sub/Function bạn nên dùng ByVal khi pass nó như một parameter vào một Sub/Function. Thật ra, bạn có thể dùng ByRef cho một parameter pass vào một Function. Trong trường hợp đó dĩ nhiên variable ấy có thể bị sữa đổi. Điều nầy gọi là phản ứng phụ (side effect), vì bình thường ít ai làm vậy. Do đó, nếu bạn thật sự muốn vượt ngoài qui ước thông thường thì nên Comment rõ ràng để cảnh cáo người sẽ đọc chương trình bạn sau nầy. Ngoài ra, mỗi programmer thường có một Source Code Library của những Subs/Functions ưng ý. Bạn nên dùng các Subs/Functions trong Library của bạn càng nhiều càng tốt, vì chúng đã được thử nghiệm rồi. Đừng sợ Error Mỗi khi chương trình có một Error, hoặc là Compilation Error (vì ta viết code không đúng văn phạm, ngữ vựng), hoặc là Error trong khi chạy chương trình, thì bạn không nên sợ nó. Hãy bình tĩnh đọc cái Error Message để xem nó muốn nói gì. Nếu không hiểu ngay thì đọc đi đọc lại vài lần và suy nghiệm xem có tìm được mách nước nào không. Nghề programming của chúng ta sẽ gặp Errors như ăn cơm bữa, nên bạn phải tập bình tĩnh đối diện với chúng. Dùng Comment (Chú thích) Lúc viết code nhớ thêm Comment đầy đủ để bất cứ khi nào trở lại đọc đoạn code ấy trong tương lai bạn không cần phải dựa vào tài liệu nào khác mà có thể hiểu ngay lập tức mục đích của một Sub/Function hay đoạn code.
  17. T Ự H ỌC VISUAL BASIC 6.0 - PH ẦN II 17 Như thế không nhất thiết bạn phải viết rất nhiều Comment nhưng hễ có điểm nào khác thường, bí hiểm thì bạn cần thông báo và giải thích tại sao bạn làm cách ấy. Có thể sau nầy ta khám phá ra đoạn code có bugs; lúc đọc lại có thể ta sẽ thấy dầu rằng ý định và thiết kế đúng nhưng cách lập trình có phần thiếu soát chẳng hạn. Tính ra trung bình một programmer chỉ làm việc 18 tháng ở mỗi chỗ. Tức là, gần như chắc chắn code bạn viết sẽ được người khác đọc và bảo trì ( debug và thêm bớt). Do đó, code phải càng đơn giản, dễ hiểu càng tốt. Đừng lo ngại là chương trình sẽ chạy chậm hay chiếm nhiều bộ nhớ, vì ngày nay computer chạy rất nhanh và bộ nhớ rất rẻ. Khi nào ta thật sự cần phải quan tâm về vận tốc và bộ nhớ thì điều đó cần được thiết kế cẩn thận chớ không phải dựa vào những tiểu xảo về lập trình. Đặt tên các variables có ý nghĩa Khổ nhất là làm việc với các variables có tên vắn tắt như K, L, AA, XY. Ta không có một chút ý niệm chúng là ai, hiện hữu để làm gì. Thay vào đó, nếu ta đặt các tên variables như NumberOfItems, PricePerUnit, Discount .v.v.. thì sẽ dễ hiểu hơn. Một trong những bugs khó thấy nhất là ta dùng cùng một tên cho local variable (variable declared trong Sub/Function) và global variable (variable declared trong Form hay Basic Module). Local variable sẽ che đậy global variable cùng tên, nên nếu bạn muốn nói đến global variable trong hoàn cảnh ấy bạn sẽ dùng lầm local variable. Dùng Option Explicit Bạn nên trung tín dùng Option Explicit ở đầu mỗi Form, Class hay Module. Nếu có variable nào đánh vần trật VB6 IDE sẽ cho bạn biết ngay. Nếu bạn không dùng Option Explicit, một variable đánh vần trật được xem như một variable mới với giá trị 0 hay "" (empty string). Nói chung bạn nên thận trọng khi assign một data type cho một variable với data type khác. Bạn phải biết rõ bạn đang làm gì để khỏi bị phản ứng phụ (side effect).
  18. T Ự H ỌC VISUAL BASIC 6.0 - PH ẦN II 18 Desk Check Kiểm lại code trước khi compile. Khi ta compile code, nếu không có error chỉ có nghĩa là Syntax của code đúng, không có nghĩa là logic đúng. Do đó ta cần phải biết chắc là code ta viết sẽ làm đúng điều ta muốn bằng cách đọc lại code trước khi compile nó lần đầu tiên. Công việc nầy gọi là Desk Check (Kiểm trên bàn). Một chương trình được Desk Checked kỹ sẽ cần ít debug và chứa ít bugs không ngờ trước. Lý do là mọi scenarios đã được tiên liệu chu đáo. Soạn một Test Plan Test Plan liệt kê tất cả những gì ta muốn thử và cách thử chúng. Khi thử theo Test Plan ta sẽ khám phá ra những bug và tìm cách loại chúng ra. Hồ sơ ghi lại lịch sử của Test Plan (trục trặc gì xẩy ra, bạn đã dùng biện pháp nào để giải quyết) sẽ bổ ích trên nhiều phương diện. Ta sẽ học được từ kinh nghiệm Debug và biết rõ những thứ gì trong dự án đã được thử theo cách nào. Xử lý Error lúc Run time Khi EXE của một chương trình viết bằng VB6 đang chạy, nếu gặp Error, nó sẽ hiển thị một Error Dialog cho biết lý do vắn tắc. Sau khi bạn click OK, chương trình sẽ ngưng. Nếu bạn chạy chương trình trong VB6 IDE, bạn có dịp bảo program ngừng ở trong source code chỗ có Error bằng cách bấm button Debug trong Error Dialog. Tiếp theo đó bạn có thể tìm hiểu trị số các variables để đoán nguyên do của Error. Do đó, nếu bạn bắt đầu cho dùng một program bạn viết trong sở, nếu tiện thì trong vài tuần đầu, thay gì chạy EXE của chương trình, bạn chạy source code trong VB6 IDE. Nếu có bug nào xẩy ra, bạn có thể cho program ngừng trong source code để debug. Khi bạn dùng statement: On Error Resume Next thì từ chỗ đó trở đi, nếu chương trình gặp Error, nó sẽ bỏ qua (ignore) hoàn toàn. Điểm nầy tiện ở chỗ giúp chương trình EXE của ta tránh bị té cái ạch rồi biến mất, rất là "quê" với khách hàng. Nhưng nó cũng bất lợi
  19. T Ự H ỌC VISUAL BASIC 6.0 - PH ẦN II 19 là khi khách hàng cho hay họ gặp những trường hợp lạ, không giải thích được (vì Error bị ignored mà không ai để ý), thì ta cũng bí luôn, có thể không biết bắt đầu từ đâu để debug. Do đó, dĩ nhiên trong lúc debug ta không nên dùng nó, nhưng trước khi giao cho khách hàng bạn nên cân nhắc kỹ trước khi dùng. Dùng Breakpoints Cách hay nhất để theo dõi execution của program là dùng Breakpoint để làm cho program ngừng lại ở một chỗ ta muốn ở trong code, rồi sau đó ta cho program bước từng bước. Trong dịp nầy ta sẽ xem xét trị số của những variables để coi chúng có đúng như dự định không. Bạn đoán trước execution sẽ đi qua chỗ nào trong code, chọn một chỗ thích hợp rồi click bên trái của hàng code, chỗ dấu chấm tròn đỏ như trong hình dưới đây: Nếu bạn click lên dấu chấm tròn đỏ một lần nữa thì là hủy bỏ nó. Một cách khác để đặt một breakpoint là để editor cursor lên hàng code rồi bấm F9. Nếu bạn bấm F9 lần nữa khi cursor nằm trên hàng đó thì là hủy bỏ break point. Lúc program đang dừng lại, bạn có thể xem trị số của một variable bằng cách để cursor lên trên variable ấy, tooltip sẽ hiên ra như trong hình dưới đây:
  20. T Ự H ỌC VISUAL BASIC 6.0 - PH ẦN II 20 Có một số chuyện khác bạn có thể làm trong lúc nầy. Bạn có thể nắm dấu chấm tròn đỏ kéo (drag) nó ngược lên một hay nhiều hàng code để nó sẽ execute trở lại vài hàng code. Bạn cho program execute từng hàng code bằng cách bấm F8. Menu command tương đương với nó là Debug | Step Into. Sẽ có lúc bạn không muốn program bước vào bên trong một Sub/Function mà muốn việc execute một Sub/Function như một bước đơn giản. Trong trường hợp đó, bạn dùng Menu command Debug | Step Over hay Shift-F8. Nhớ là để cho program chạy lại bạn bấm F5, tương đương với Menu command Run | Continue. Có khi bạn muốn program ngừng ở giữa một For Loop khi Iterator value có một trị số khá lớn. Nếu ta để sẵn một breakpoint ở đó rồi cứ bấm F5 nhiều lần thì hơi bất tiện. Có một mánh lới là dùng một IF statement để thử khi Iterator value có trị số ấy thì ta ngừng ở breakpoint tại statement Beep (thay gì statement Print ICounter) như trong hình dưới đây:
Đồng bộ tài khoản