Tài liệu thí nghiệm Vật lý

Chia sẻ: Buoi Chieu Nang Dep | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:50

2
538
lượt xem
220
download

Tài liệu thí nghiệm Vật lý

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Chọn một miếng kinh khô, sạch, rắc đều vào giữa nó một lớp chất tẩy rửa, và lật mặt có dính chất tẩy rửa hướng xuống dưới, để hơ trên miệng chiếc phích chứa nước nóng. Mấy giây sau cầm miếng kính lên xem, bạn sẽ thấy: Phần kính không dính chất tẩy rửa thì bám đầy những giọt nước nhỏ, đục mờ, còn phần kính có dính chất tẩy rửa thì ko có giọt nước nhỏ nào.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Tài liệu thí nghiệm Vật lý

  1. Tài liệu thí nghiệm Vật lý
  2. SÖU TAÀM TÖ LIEÄU VAÄT LYÙ VUI VAØ HIEÄU ÑÍNH (2007) 1 GIAÙO VIEÂN SOAÏN : PHÖÔNG KYÛ ÑOÂNG THUÛY TINH CHOÁNG ÑUÏC MÔØ Ch n m t mi ng kinh khô, s ch , r c ñ u vào gi a nó m t l p ch t t y r a, và l t m t có dính ch t t y r a hư ng xu ng phía dư i , ñ hơ trên mi ng chi c phích ch a nư c nóng .M y giây sau c m mi ng kính lên xem , b n s th y : Ph n kính không dính ch t t y r a thì bám ñ y nh ng gi t nư c r t nh ,ñ c m , còn ph n kính có dính ch t t y r a thì không có gi t nư c nh , v n trong su t.(xem hình v ). Hơi nư c g p l nh s ngưng l i trên m t kính r t nhi u nh ng gi t nư c r t nh . Nh ng gi t nư c ñó, do nh hư ng c a s c căng b m t mà co l i thành d ng c u ho c bán c u , làm cho ánh sáng chi u t i nó ph i tán x , nên chúng ta nhìn th y ñ c m . Ch t t y r a có th làm gi m s c căng b m t c a nư c , làm cho hơi nư c không th ngưng k t thành gi t nư c nh , mà ch dính ch t lên kính, hình thành m t l p nư c m ng ñ u , nên nhìn vào v n th y trong su t . Hi n nay trên th trư ng có bán ch t ch ng làm m thuûy tinh (kính….) là căn c vào nguyên lý này ñ ch t o nên. N u m t kính ñư c quét lên ch t làm ch ng m ñó thì mùa ñông , chúng ta ñeo kính ñi d o thì kính s không b m ñ c b i hơi l nh giá. NHIEÄT KEÁ BAÀU ÖÔÙT VAØ BAÀU KHOÂ L y ra hai nhi t k . ðem b c ñ u dư i c a m t nhi t k b ng bông , r i t m ư t ph n bông, r i tư i m ph n bông b c ñó b ng c n ho c nư c. M t lát sau, b n s th y nhi t ñ ch trên nhi t k ñó là th p hơn nhi t k kia. Th c nghi m này ch ra ñi u gì ? Ch t l ng ( nư c ,rư u ….) có th bay hơi và vi c gi m nhi t ñ này ch ng t khi bay hơi thì ch t l ng ti p thu nhi t lư ng môi trư ng xung quanh.Có th th y b ng cách cho bay hơi ( chưng c t ) d n t i làm l nh. B n xoa m t chút c n lên da s c m th y là do khi c n bay hơi mang theo nhi t lư ng ch bôi c n ñó. CHIEÁC COÁC BIEÁT ….. TÖÏ ÑI Tìm m t t m kính , ngâm trong nư c m t lúc, sau ñó m t ñ u ñ t lên bàn , còn m t ñ u kia thì gác lên m y cu n sách ( cao ñ 5- 6cm ). L y m t chi c c c thu tinh, mi ng c c có bôi m t ít nư c, r i l t ngư c, úp mi ng c c trên mi ng kính . Khi ñó, tay c m ng n n n ñã ñoát
  3. SÖU TAÀM TÖ LIEÄU VAÄT LYÙ VUI VAØ HIEÄU ÑÍNH (2007) 2 GIAÙO VIEÂN SOAÏN : PHÖÔNG KYÛ ÑOÂNG cháy hơ nóng ph n ñáy chi c c c. B n s ng c nhiên th y : Chi c c c bi t t nó bi t d ch chuy n qua m t bên ! Gi i thích : Do khi dùng l a hơ nóng ñáy chi c c c thì không khí trong chi c c c d n d n giãn n vì nhi t , mu n thoát ra ngoài chi c c c . Nhưng mi ng c c ñã b l t úp, l i có m t l p nư c b t kín mi ng c c , không khí nóng không thoát ra n i , ch có cách ph i ñ i chi c c c lên . Và như v y, c ng thêm tác d ng c a tr ng lư ng t thân, chi c c c trư t xu ng theo chi u nghiêng ñ t mi ng kính. QUAÛ BOÙNG VAØ VOØNG SAÉT Mang m t qu bóng ít căng ñ t vào vòng s t thì qu bóng ñó v a l t qua , rơi xu ng. ðem qu bóng ñó th vào trong m t ch u nư c nóng. Sau khi ngâm m t lúc, l i ñ t qu bóng vào vòng s t thì quaû bóng không l t qua vòng s t n a . Nhưng m t lát sau, qu bóng l i l t vào vòng s t. Qu bóng t nh bi n thành to, r i l i bi n thành nh . B n có bi t vì sao không? Giaûi thích : Theo nguyên lý nóng thì giãn n , l nh co l i, không khí trong qu bóng sau khi thu nhi t thì n ra làm qu bóng tr nên to, sau ñó không khí t t ngu i ñi thì qu bóng cũng nh l i. MIEÁNG ÑÖÔØNG TAN NHANH L y hai mi ng ñư ng gi ng như nhau, cùng hai c c nư c l nh gi ng nhau. ðem m t mi ng ñư ng th vào m t c c nư c thì nó r t nhanh chìm xu ng ñáy c c . ðem mi ng ñư ng còn l i bu c vào m t dây treo vào c c nư c kia. Quan sát xem mi ng ñư ng c c nào tan nhanh ? Mi ng ñư ng treo trong c c nư c thì ch m y phút sau ñã tan h t, còn mi ng ñư ng th
  4. SÖU TAÀM TÖ LIEÄU VAÄT LYÙ VUI VAØ HIEÄU ÑÍNH (2007) 3 GIAÙO VIEÂN SOAÏN : PHÖÔNG KYÛ ÑOÂNG xu ng ñáy c c thì m i tan ñư c m t ph n.. Lý thú là, c c nư c có treo mi ng ñư ng, n a phía dư i c c có nư c ñư ng thì v n ñ c, n a phía trên c c là nư c s ch thì trong suoát, ranh gi i r t rõ giöõa hai ph n y. N u thay ñ i v trí treo mi ng ñư ng trong c c ñ làm th c nghi m như trên b n s th y v trí treo càng th p, t c ñ ñư ng hoà tan càng ch m, v trí treo càng cao thì t c ñ ñư ng tan càng nhanh. ðư ng tan trong nư c ph thu c vào s khuy ch tán và ñ i lưu. Nhi t ñ nư c l nh tương ñ i th p, tác d ng khu ch tán không rõ r t l m, cho nên mi ng ñư ng chìm ñáy c c nư c không d hoà tan. Còn mi ng ñư ng treo trong c c nư c, do nư c ñư ng n ng hơn nư c s ch nên nư c ñư ng chìm xu ng, nư c s ch dâng lên, hình thành ñ i lưu. V trí treo mi ng ñư ng trong c c càng cao thì ph m vi ñ i lưu c a nư c càng l n, ñư ng càng d hoà tan. KHAÊN TAY DUÏI LÖÛA MAØ KHOÂNG HOÛNG ðúng là khăn tay không b h ng, song n u b n lo ng i thì dùng chi c khăn tay cũ ñ làm thí nghi m này. Tr i ph ng khăn tay, ñ t vào hai ñ ng ti n b ng kim lo i, b c l i, dùng tay gi cho m t vi trên ñ ng ti n kim lo i căng, sát m t chút. Lúc ñó, b n có th ñem m u thu c lá ñang cháy r i vào trên ñ ng ti n ñư c b c vi ñó m t lát mà khăn tay không b cháy b ng (chú ý : không d i quá lâu). Khăn tay không cháy b ng là vì tính d n nhi t c a kim lo i là tưông ñ i t t. Khi ñ u m u thu c lá ti p xúc v i chi c khăn tay thì nhi t lư ng r t nhanh b ñ ng ti n kim lo i h p th , phân tán, khi n l p vi khăn tay không b cháy.
  5. SÖU TAÀM TÖ LIEÄU VAÄT LYÙ VUI VAØ HIEÄU ÑÍNH (2007) 4 GIAÙO VIEÂN SOAÏN : PHÖÔNG KYÛ ÑOÂNG Nhưng n u th i gian ti p xúc kéo dài quá thì nhi t lư ng không d phân tán ñư c nhanh, khăn tay cũng có th b cháy ñen, th m chí cháy th ng. CÖA KHOÂNG RAÊNG Ch n m t t ng nư c ñá, và m t s i dây s t nh . ð t t ng nư c ñá lên giá , dùng tay kéo dây s t trên t ng nư c ñá t a như dùng như ñ cưa : Dây s t ñư c kéo t ñ u này ñ n ñ u kia c a t ng nư c ñá, r i l i theo chi u ngư c l i. K t quaû, t ng ñá ñư c “cưa” ñôi ra, dây s t ch như “chi c cưa không răng”. Do gi a s i dây s t và t ng nư c ñá ñã x y ra tác d ng quan tr ng là ma sát. Nhi t lư ng sinh do ma sát làm ch t ng nư c ñá b “cưa” nóng ch y thành nư c, do ñó dây s t nh có th di ñ ng ch m ch m trong tng nư c ñá. NÖÔÙC ÑOÙNG BAÊNG TÖÙC THÌ Bình thư ng, ngoài tr i mu n nư c ñóng băng không ph i d , nhưng s d ng “cây g y th n hoá h c” thì “ nư c” có th t c kh c ñóng băng. Dư i ñây nêu m t th c nghi m ñ ch ng minh. Cho vào m t ng nghi m l n ñ y nư c s ch, r i cho ti p m t h t s i, thì ch trong ch p m t, nư c trong c ng nghi m k t thành t ng băng có l t ngư c ng nghi m xu ng cũng ch ng th làm t ng băng tu t ra. Do nư c s ch ñ vào ng nghi m l n là th “ nư c ñ c bi t” t c là nư c và natri sunphat ng m mư i phân t nư c (Na2SO4.10H2O)theo t l 1: 1,5 ; khu y ñ u ñeå natri sunphát tan hoàn toàn trong nư c. “Hòn s i” th vào trong ng nghi m là tinh th natri sunphát. Sau khi nư c trong ng nghi m ngu i l nh, cho thêm tinh th natri sunphát thì dung dòch trong ng nghi m s l y tinh th ñó làm trung tâm trong quá trình chìm xu ng, ñ k t tinh nhanh chóng các v trí xung quanh nó, và r t nhanh toàn b dung d ch trong ng nghi m ngưng k t thành d ng băng.
  6. SÖU TAÀM TÖ LIEÄU VAÄT LYÙ VUI VAØ HIEÄU ÑÍNH (2007) 5 GIAÙO VIEÂN SOAÏN : PHÖÔNG KYÛ ÑOÂNG Vì sao trư c khi th hòn s i ñó vào trong nư c s ch trong ng nghi m thì dung dòch natri sunphát chưa k t thành băng ? ðó là do natri sunphát phân tán trong dung d ch ñã hình thành m c g i là “ dung d ch bão hoøa” xong chưa có m m k t tinh, nên natri sunphát t a như trôi n i chưa có m t r bám v y nên chưa th k t tinh. Lưu ý r ng natri sunphát ng m 10 phân t nư c và natri sunphát khan có th mua các c a hàng bán hoá ch t thí nghi m, ho c hoá ch t công nghi p. LOØNG TRAÉNG TRÖÙNG KHOÂNG CHÍN, LOØNG ÑOÛ LAÏI CHÍN Trong m t chi c c c khô, cho vào nư c chi m 2/3 dung tích c c, r i th ti p vào nư c trong c c m t quaû trúng gà. C m m t nhi t k vào trong c c nư c, r i ñun t t c c nư c trên ng n l a, kh ng ch nhi t ñ nư c trong khoaûng 70 – 750 C, trong khoaûng 5 phút, thì v t qu tr ng gà ra. ð p v v tr ng, cho tr ng gà vào m t chi c bát, s th y lòng tr ng tr ng v n d ng l ng, còn lòng ñ tr ng thì ñã ngưng k t d ng r n. Chú ý : Nhi t ñ khi ñun lu c tr ng ph i gi dư i 750 C, n u không th c nghi m s th t b i. Thí nghi m trên cho th y, ñi m ñóng r n ( ngưng k t) c a các lo i ch t khác nhau là không gi ng nhau. Thành ph n c a lòng tr ng và lòng ñ tr ng là không như nhau, cho nên nhi t ñ khi n chúng r n l i (ngưng k t) cũng khác nhau : v i lòng ñ tr ng thì nhi t ñ ñóng r n th p hơn 750 C, còn v i lòng tr ng tr ng thì nhi t ñ ñóng r n cao hôn 750 C. NÖÔÙC NAÁU MAÕI KHOÂNG SOÂI Cho nư c vào chi c c c nh , và chi c c c to, sau ñó ñ t chi c c c nh vào chi c c c to, và dùng ñèn c n ñ nung nóng phía ñáy c a chi c c c l n. M t lát sau nư c trong chi c c c to sôi bùng lên. Nhưng th t l là nư c trong c c nh l i không sôi bùng lên, dù có ti p t c ñun lâu hơn n a ñáy chi c c c to. Dùng nhi t k ñ ño thì th y nhi t ñ trong chi c c c to và chi c c c nh ñ u b ng nhau.
  7. SÖU TAÀM TÖ LIEÄU VAÄT LYÙ VUI VAØ HIEÄU ÑÍNH (2007) 6 GIAÙO VIEÂN SOAÏN : PHÖÔNG KYÛ ÑOÂNG Sôi là m t hi n tư ng b c hơi (khí) c a ch t l ng. Khi ch t l ng hoùa hôi thì nó c n h p thu nhi t lư ng. Chiéc c c to ñ t ngu n l a nên nư c trong c c to không ng ng nh n ñư c nhi t lư ng, sôi không ng ng. Còn nư c trong c c nh ch nh n ñư c nhi t lư ng t trong chi c c c to, t c là nhi t ñ nư c trong c c to tăng thì nhi t ñ nư c trong c c nh cũng tăng. Khi nhi t ñ nư c trong c c to tăng ñ n 1000 C, nư c trong c c nh cũng tăng lên ñ n 1000 C . Nhưng, nư c trong c c to tăng ñ n 1000 C thì sôi, nhi t lư ng nó ti p t c nh n ñư c ñ u dùng ñ làm nư c hoùa hơi, nhi t ñ nư c trong c c to không tăng hơn n a. (Lưu ý : Khi sôi, nhi t ñ nư c không ñ i là 1000 C.) Do v y, gi a c c to và c c nh không có s trao ñ i nhi t n a. Nư c trong c c nh không còn ti p t c h p thu nhi t lư ng t nư c c a c c to nên không th sôi. BAÛN LÓNH CUÛA MAØU ÑEN VAÄT THEÅ Mang m t chi c h p kim lo i có b m t nh n, và dùng ng n l a c a cây n n ñ hun ñen m t phía thành h p (h p kh i vuông) sau ñó ñ nư c v a sôi vào h p, ñ t lên bàn. Dùng hai nhi t k ñã ñư c hi u chu n (ñ ki m xem cùng trong m t môi trư ng thì nhi t ñ ño có gi ng nhau không), bu c ñ u trên hai nhi t k ñ có th treo lên m t giá ñ và v trí ch cách thành h p kim lo i khong 5 mm, không ti p xúc v i thành h p. M t nhi t k treo v phía thành h p ñã ñư c hun ñen, còn nhi t k kia thì treo v phía thành h p chưa ñư c hun ñen. Sau 3-5 phút, b n hãy quan sát hai chi c nhi t k và s th y nhi t ñ ch trên chiéc nhi t k phía thành h p ñen là cao hơn chi c nhi t k kia. Ta bi t vào mùa ñông, n u m c qu n áo ñen thì tư ng ñ i m hơn m c qu n áo sáng màu, màu nh t. V t th màu ñen có s c h p th nhi t m nh nh t. Th c nghi m này ch cho chúng ta thêm r ng nhi t b c x c a v t th ñen cũng là m nh nh t. ðó là m t quy lu t ph bi n c a gi i t nhiên.
  8. SÖU TAÀM TÖ LIEÄU VAÄT LYÙ VUI VAØ HIEÄU ÑÍNH (2007) 7 GIAÙO VIEÂN SOAÏN : PHÖÔNG KYÛ ÑOÂNG MUOÄI THAN LAØ GÌ ? Dùng m t chi c k p ñ k p gi m t chi c ghim to, ñưa vào ñ t m t lúc trong ng n l a cây n n, r i l y ra. S th y chi c ghim có bám m t l p mu i ñen làm cho nó trông như m t chi c ghim màu ñen. L i ñem “ chi c ghim ñen “ ñ t th ng ñ ng trong ng n l a cây n n, ñ t m t lúc thì l y ra. Khi ñó chúng ta s th y mu i trên chi c ghim ch ng th y ñâu n a. chi c ghim l i ph c h i nguyên tr ng. Vì sao l i th nh ? ði u này ch ng minh mu i ñen là các bon có th cháy. Vi c s n sinh mu i ñen ch ng t nhiên li u cháy chưa tri t ñ . ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------- BAÙNH SÖÕA Dùng s a bò và ñư ng làm bánh s a. Sau khi ph i tr n ñ u, cho chúng vào t l nh ñ làm ñông k t 1-2 gi . K t qu th c nghi m s ra sao? Cũng có th b n cho r ng s có bánh s a x p, ngon mi ng ñ ñãi b n bè. Nhưng th bày ra trư c m t b n l i ch ng gi ng bánh s a, mà ch ng gi ng kem que, trên b m t là nh ng s i băng tr ng, phía dư i là s a v n chưa ñông k t t t, ch ng h gi ng bánh s a ñư c bán tí nào c ! Hãy n m th các s i băng xem có v gì ? R t nh t ! ðó chính là k t lu n c n ph i có th c nghi m này c a chúng ta. Vì sao nh ng s i băng trên m t l i không có v ng t? Do nư c k t băng thì có khuynh hư ng ñ y ra nh ng th gì l , khác v i nó. Khi k t băng, phân t nư c ñ y ra ñư ng và s a. Bánh s a ñích th c, trong quá trình s n xu t ph i không ng ng ñư c kh y tr n, n u b n không ng ng kh y tr n thì cũng có th ch ra bánh s a ngon. ðương nhiên, nhi t ñ r t th p cũng là m t ñi u ki n ñ ch ñư c bánh s a. B n có l chưa t i Nam C c, nhưng t thí nghi m này, b n có th nghĩ ra v c a nh ng t ng băng Nam C c ra sao không?
  9. SÖU TAÀM TÖ LIEÄU VAÄT LYÙ VUI VAØ HIEÄU ÑÍNH (2007) 8 GIAÙO VIEÂN SOAÏN : PHÖÔNG KYÛ ÑOÂNG Nư c bi n khi k t băng, các ph n mu i trong nư c cũng b ñ y ra, chuy n v nơi có nhi t ñ cao. Nhi t ñ c a nư c bi n cao hơn nhi t ñ c a núi băng, cho nên khi k t băng, ph n mu i trong băng cũng chuy n v hư ng nư c bi n. L c h p d n c a Trái ñ t cũng là m t nhân t quan tr ng ; mu i ch a trong nư c bi n döôùi tác d ng c a tr ng l c s d n d n di chuy n xu ng phía dư i. Cho nên, băng Nam C c là nh t. Băng có v nh t không phaûi là m t s m m t chi u ñã hình thành, mà tr i qua năm này, tháng khác m i d n d n ñ y ra mu i t bên trong nó. Thư ng là băng ñông k t m t năm thì tan ra có th dùng làm nư c ph c v cho ăn u ng. Băng ñã k t càng lâu năm thì càng gi m lư ng mu i. TÍNH KHÍ LAÏ CUÛA GIAÁY BOÙNG KÍNH L y m t mi ng bìa dài ch ng 60 milimet, r ng 5milimet. Cách ñ u m t mi ng bìa ñó 15 milimet ñóng vào m t chi c ghim và x c qua x c l i m y l n cho trơn trong l kim, sau ñó ñóng ghim (cùng v i mi ng bìa) lên tư ng ; ñ u kia c a mi ng bìa ta c t thành hình nh n, ñ làm thành kim ch hư ng. ÔÛ ph n ñuôi c a mi ng bìa làm kim ch hư ng, dán th ng xu ng phía dư i m t m nh gi y bóng kính (gi y dùng gói k o) dài ch ng 50-60 milimet , r ng ch ng 3 milimet. Như v y, m nh gi y bóng kính s lôi kim ch hư ng n m ngang b ng. Dùng ghim ñ ghim ñ u dư i m nh gi y bóng kính trên tư ng. Khi ñó, hà hơi nóng vào mi ng gi y bóng kính thì th y kim ch hư ng t t chúc ñ u xu ng, ch ng t mi ng gi y bóng kính du i dài ra. L i dùng que diêm ñang cháy hơ m nh gi y bóng thì th y kim ch hư ng nhích ñ u lên phía trên, ch ng t mi ng gi y bóng kính co l i. Cùng gia nhi t (làm nóng) vì sao mi ng bóng kính lúc thì du i dài, lúc l i co l i như v y? Do gi y bóng kính có ñ c tính : khi m thì giãn ra, khi khô thì co l i. L n th nh t hà hơi nóng vào gi y bóng kính cũng là gia m cho gi y bóng kính. L n th hai dùng que diêm ñang cháy ñ hơ thì gi y bóng kính b khô. Do v y mà xu t hi n hai hi u q a trái ngư c nhau.
  10. SÖU TAÀM TÖ LIEÄU VAÄT LYÙ VUI VAØ HIEÄU ÑÍNH (2007) 9 GIAÙO VIEÂN SOAÏN : PHÖÔNG KYÛ ÑOÂNG CAÂY NEÁN COÙ PHA MUØN CÖA Dùng gi y bao xi măng quaán thành 2 ng gi y gi ng nhau (dài ch ng 100 milimét, ñư ng kính ch ng 10 milimét). M t ng gi y ñ xáp n n, m t ng gi y cho m t cưa và ñ xáp n n vào. ð i xáp n n ñóng r n thì g , bóc l p gi y bên ngoài ñó ñ có m t ng thu n n n và m t ng n n có ch a nh ng m t cưa g . Dùng hai ng ñó ñ ñ v t n ng s th y ng g có ch a m t g có cư ng ñ ( ch u t i tr ng ) l n hơn ng ch ch a thu n n n. ðó là do ñ c ng m t cưa g l n hơn ñ c ng c a n n. M t cưa ñóng vai trò “khung xưông” trong n n ng n n có m t cưa. Ngư i ta cho thêm s i, ñá vào xi măng ñ t o thành bê tông không ch ti t ki m xi măng mà còn nâng cao ch u l c t i. Nguyên lý này ñư c áp d ng cho các trư ng h p mu n nâng cao t i tr ng c a m t v t. GIOÏT NÖÔÙC BIEÁT NHAÛY MUÙA Mùa ñông ng i hơ l a bên b p l a th t là ñi u thú v . Ta c m giác bình ñun nư c ñ t trên b p lò sôi sùng s c ch trong ch c lát. Gi t nư c rơi xu ng sàn lò nóng bèn tung tăng như bi t… nh y múa v y! Gi t nư c v a quay, v a nh y t a như m t v t s ng ñ ng v y. Hi n tư ng thú v này x y ra khi sàn lò r t nóng, nóng t i r c h ng. N u sàn lò ch aám nóng thì gi t nư c s nhanh chóng bay heát r i m t tăm, m t tích, ch ng ñ l i d u v t nào c . B n có th l p l i hi n tư ng khá b t ng trên b ng th c nghi m sau : ð t m t vung s t lên b p lò cho t i khi vung s t nóng b ng lên. V y lên vài gi t nư c (chú ý: ð ng xa xa ra ñ tránh b b ng!). B n s th y gi t nư c tung tăng làn hơi b c, phát ra âm thanh “xèo xèo”, và c th cho t i khi bay hơi h t.
  11. SÖU TAÀM TÖ LIEÄU VAÄT LYÙ VUI VAØ HIEÄU ÑÍNH (2007) 10 GIAÙO VIEÂN SOAÏN : PHÖÔNG KYÛ ÑOÂNG N u vung s t ch âm m thì v y vài gi t nư c lên, hi n tư ng gi t nư c nh y không th y x y ra mà nó ch n ng l bay hơi cho t i khi h t s ch. Ch c b n có th h i: “Vì sao gi t nư c trên vung càng nóng thì b c hơi càng ch m hơn khi chi c vung âm m nóng thôi? ” ðáng lý vung càng nóng thì gi t nư c bay hơi càng nhanh ch ?” Ph i chăng th c nghieäm có gì sai ? B n hãy l p l i thí nghi m vài l n và quan sát kĩ, qu là gi t nư c “nh y múa” trên vung r c h ng t i 3 - 4 phút, lâu hơn khi trên vung ch nóng m. V hi n tư ng này, các nhà khoa h c cũng th y l , ñã dùng máy ch p nh ch p t c ñ cao ñ ch p v trí các gi t nư c “ nh y múa” và cu i cùng phát hi n ra “bí m t” . Gi i thích : Khi gi t nư c ch m vào vung s t nóng ñ thì ph n dư i c a gi t nư c l p t c hoá hơi, hình thành màng ngăn cách gi a gi t nư c và vung s t, khi n c gi t nư c không ti p xúc v i vung s t. Nhi t ñ c a vung s t thông qua hơi nư c truy n t i gi t nư c do ñó cũng ch m hơn so v i truy n tr c ti p. Mu n toàn b gi t nư c hoùa hơi ph i c n th i gian 3- 4 phút. Trong th i gian ñó, gi t nư c ñư c s h tr c a hơi nư c ( hơi nư c có áp l c ñã ñ y gi t nư c lên), do v y có th “nh y” tâng tâng trên vung s t nóng b ng. ÔÛ vung s t ch nóng m, gi t nư c do không rơi vào ñó do không ñư c s “b o v ”, h tr c a hơi nư c, tr c ti p ti p xúc v i vung s t, nên b bay hơi r t nhanh, ch m t lát là bay hơi m t tăm ! ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------- CAÙCH NHÌN THAÁY KHOÂNG KHÍ M m t chi c h p không, nhìn vào bên trong không th y gì, b n nói bên trong h p là r ng, là không có gì. Chúng ta u ng h t nư c trong m t c c nư c, cũng nói ñó là chi c c c không. Kỳ th c như v y là không chu n xác. Trong chi c h p và chi c c c ñ u ch a ñ y không khí mà v i m t thư ng chúng ta không nhìn th y. Có cách nào ñ nhìn th y không khí không?
  12. SÖU TAÀM TÖ LIEÄU VAÄT LYÙ VUI VAØ HIEÄU ÑÍNH (2007) 11 GIAÙO VIEÂN SOAÏN : PHÖÔNG KYÛ ÑOÂNG ð u tiên xin gi i thi u m t cách ñơn gi n nh t : L y m t ch u thuûy tinh, ñ nư c vào ch u. L t ngư c m t chi c c c, úp mi ng xu ng m t nư c trong ch u và n xu ng phía dư i. B n s th y ch có m t lư ng nh nư c tràn vào trong c c. V y cái gì ñã ngăn c n nư c không ti p t c ùa vào trong c c? Ñó là không khí ! Không khí chi m c không gian trong c c. Hi n tư ng này cho “th y” ñư c không khí trong ñ y( xem hình 1) Mùa xuân, m t tr i m áp chi u trên cánh ñ ng trên th m nhà…, b n có nhìn th y gì không? N u b n quan sát t m m t chút thì s th y các nơi ñó có cái bóng m m o o c a không khí nóng b c lên ñ y. Bu i t i trên bàn ñ t m t ng n n n, chi u lên tư ng. Phía trên bóng c a ng n n n có bóng màu nh t, không ng ng lay ñ ng thì ñó chính là bóng c a lu ng không khí nóng ñ y (xem hình 2). Vì sao trong các trư ng h p trên, không khí l i thoát cái “áo tàng hình” c a nó v y? ðó là nh “nhi t”. Khi ñ ng th i t n t i không khí nóng và không khí l nh thì do kh i lư ng riêng c a chúng là khác nhau, nên t c ñ truy n c a không khí l nh và trong không khí nóng cũng khác nhau : trong không khí nóng, t c d truy n nhanh hơn m t chút. ð i v i ánh sáng thì không khí nóng, không khí l nh là hai ch t trong su t không gi ng nhau. ánh sáng ñi gi a b m t phân cách gi a chúng s phát sinh khúc x . ði u này cũng tưông t ánh sáng b khúc x ch m t phân cách gi a không khí và thuûy tinh; thuûy tinh tuy trong su t, nhưng dư i n ng chi u v n có bóng. Trong th c nghi m trên, ánh sáng chi u ra t chi c ñèn pin, do m t ph n ánh sáng b khúc x b i không khí nóng phía trên ng n l a n n, nên không ti p t c hư ng th ng mà l ch theo hư ng khác, làm cho ánh sáng chi u lên tư ng có ch nhi u, có ch ít, và do v y làm xu t hi n m t s bóng m m . Cái bóng m m c a không khí thì có giúp gì cho chúng ta không? Xe ô tô, máy bay, hoûa ti n, viên ñ n… ñ u chuy n ñ ng trong không khí. Chúng khu y ñ ng không khí, hình thành v c xoáy, dòng xoáy. Dòng xoáy không khí này l i tác ñ ng lên chuy n ñ ng các v t ; nhưng cũng chính nh dòng xoáy này che không cho ta nhìn th y chuy n ñ ng c a v t. N u có th nhìn th y thì chúng ta s bi t xem nên c i ti n như th nào v t chuy n ñ ng ñ gi m tr l c c a không khí. L i d ng phưông pháp tương t như ñã trình bày trên thì có th “nhìn” th y bóng c a không khí. Các nhà khoa h c cũng ñang làm như v y và h ñã t bóng m m c a không khí mà nh n ra ñư c r t nhi u th c n thi t.
  13. SÖU TAÀM TÖ LIEÄU VAÄT LYÙ VUI VAØ HIEÄU ÑÍNH (2007) 12 GIAÙO VIEÂN SOAÏN : PHÖÔNG KYÛ ÑOÂNG KHÍ NEÙN ÑAÏI LÖÏC SÓ L y hai chi c c c thuûy tinh mi ng to, ñáy nh , x p ch ng lên nhau. Dùng tay nh c chi c c c bên trên, r i th i hơi vào khe gi a hai chi c c c. Khi ñó, chi c c c bên trên b d i lên như tr c nh y ra kh i chi c c c bên dư i ; tay ñ chi c c c bên trên ph i dùng l c aán xu ng m i tránh ñư c ñi u ñó. N u ñ t m t chi c ghim sách gi a hai chi c c c, ñ có khe nh gi a chúng, không dùng tay ñ chi c c c trên n a, và th i m nh, thì chi c c c trên nh y ra kh i chi c c c dư i th t ! Vì sao l i có th như th nh ? N u bi u di n vào ban ñêm thì nh t ñ nh s thu hút không ít ngư i. Khi bi u di n c n chú ý ñ ng ñ chi c c c rơi xu ng ñ t gây thương tích cho mình và cho ngư i khác. Gi i thích : Khi baïn th i vào khe giũa hai chi c c c thì hơi không h thoát ra, và k t qu là hình thành m t l p nén gi a hai c c thu tinh. Ti p t c th i thì l p nén càng dày, nén lên chi c c c bên trên làm nó b t lên ; b n không dùng tay gi l i thì cu i cùng nh t ñ nh s b b t ra ngoài chi c c c phía dư i. NÖÔÙC BIEÁN SAÉC Trong m t c c nư c ch a ñ y nư c, cho vào hai thìa canh s a bò ho c nư c cơm, khu y ñ u. Dùng dây nh qu n ch c m t chi c gương ph ng, r i treo ngâm vào c c. Dùng ñèn pin v a l p pin m i chi u vào chi c gương ph ng, quan sát th y ánh sáng ph n x l i t chi c gương ph ng có mang màu.
  14. SÖU TAÀM TÖ LIEÄU VAÄT LYÙ VUI VAØ HIEÄU ÑÍNH (2007) 13 GIAÙO VIEÂN SOAÏN : PHÖÔNG KYÛ ÑOÂNG N u không ng ng thay ñ i ñ sâu ngâm chi c gương vào trong nư c thì màu s c c a ánh sáng ph n x cũng không ng ng bi n ñ i- khi chi u gương t ch nông xu ng sâu d n d n thì màu ánh sáng ph n x cũng thay ñ i như nhau : tr ng –vàng - ñ - ñ s m (ñ ñen). AÙnh sáng tr ng là t ng h p c a 7 lo i ánh sáng màu và có ñ dài sóng khác nhau (ñ , cam , vàng, l c, lam, tràm, tím) h p thành. Trong nh ng ánh sáng màu tím, lam… có bư c sóng khá ng n, kh năng xuyên th u kém, khi qua l p ch t l ng thì b nh ng phân t nư c và nh ng h t nh huy n phù làm tán x , nên không có cách gì xuyên qua l p nư c ; còn ánh sáng vàng, cam, ñ có bư c sóng tưông ñ i dài, theo th t ñó càng v sau bư c sóng càng dài hơn bư c sóng c a ánh sáng ñ ng trư c nó, kh năng xuyên th u cũng theo th t mà tăng lên. Do ñó có hi n tư ng nêu trên. NHÌN HOA CAÛ MAÉT Khi chúng ta ñ n c a hàng thương nghi p ch n thương ph m, thư ng nói : “ Th t hoa c m t!” Vì sao l i hoa c m t ? ñây nh t ñ nh có nguyên lý khoa h c nh t ñ nh c a nó.Trư c tiên chúng ta hãy làm m t thí nghiêm ñơn gi n sau ñây : L y m t v t màu ñ ñ t dư i n ng, chăm chú nhìn không chuy n m t trong vòng hai phút, sau ñó ñ t nhiên ng ng ñ u lên, ñưa m t chuy n lên nhìn tr n nhà màu tr ng. Khi ñó s th y tr n nhà có màu xanh b ng b nh, hình daùng c a nó cũng gi ng v t th màu ñ , và s c màu h t s c tươi. Màu s c này có th t n t i m y giây ; n u m t ñi, ch c n b n ch p m t m t cái thì nó xu t hi n tr l i. Hi n tư ng này chúng ta g i là “hoa m t”! Vì sao v y ? Do trên võng m c c a m t ngư i có m t s t bào th n kinh th giác chuyên ph trách c m nh n màu s c, ñó là t bào hình chóp. Cũng ñư c chia làm lo i : m t lo i chuyên h p thu ánh sáng ñ , m t lo i chuyên h p thu ánh sáng lam và m t lo i chuyên h p thu ánh sáng màu l c(xanh lá cây). Khi ba màu ñ , lam, l c theo nh ng t l nh t ñ nh ñ ng th i ñư c t bào hình chóp h p thu thì ñ i não c m bi t ñó là màu tr ng ; n u ba màu ñ , l c ,lam theo t l khác ñ n m t thì s cho các màu s c khác.
  15. SÖU TAÀM TÖ LIEÄU VAÄT LYÙ VUI VAØ HIEÄU ÑÍNH (2007) 14 GIAÙO VIEÂN SOAÏN : PHÖÔNG KYÛ ÑOÂNG ÔÛ máy vô tuy n truy n hình màu, màu s c trên các màn hình là do các màu ñ , lam , l c t ng h p mà thành. B n có th dùng m t chi c kính phóng ñ i quan sát màn hình c a máy truy n hình màu s th y ñư c ñi u ñó. Khi b n chăm chú nhìn m t v t th màu ñ trong m t th i gian dài thì nh ng t bào th n kinh h p thu ánh sáng ñ tr lên r t m i m t, phaûn ng v i ánh sáng ñ y u ñi. Khi ñó, b n chuy n m t nhìn màu tr ng thì ánh sáng màu tr ng có th chia ra là ñ , lam, l c chúng chi u vào m t b n, nhưng các t bào h p thu màu ñ trong m t b n không còn nh y n a, do ñó c m giác c a b n l i là màu lam, l c. Ngư c l i, n u nhìn màu l c quá lâu, thì c m giác c a màu m t ñ i v i màu h ng l i là màu h ng ñào - ðó là do thi u màu l c (xanh lá cây). LOØ MAËT TRÔØI KIEÅU NHOÛ L y kính ph n quang trong ñèn pin, ñ t dư i n ng tr i là có ñư c m t m t tr i ki u nh - ð ng xem thư ng nó nh , có th dùng ñ ñ t cháy m t que diêm ñ y ! Ch c n ñ t kính ph n quang ñ i chu n v i m t tr i, và ñ t que diêm vào ñúng tiêu ñii m c a kính ph n quang thì ch lát sau, “bùng” m t ti ng, que diêm b t cháy! N u ánh sáng quá y u, không d làm bùng cháy thì t t nh t ñ t ñ u thu c c a que diêm (ñ u ñen) vào tiêu ñieåm c a kính ph n quang. Gương lõm có th h i t nh ng tia sáng ph n x song song nhau trên tiêu ñi m c a nó, làm cho nhi t ñ ñ u diêm ñ t ch tiêu ñi m tăng t i trên nhi t ñ cháy c a diêm và diêm ñã cháy bùng lên. NHÖÕNG VOØNG HAØO QUANG ð ng cách chi c gương l n l p cánh t qu n áo kho ng 1 mét, dùng khăn quàng b ng ni lông trùm l y ñ u mình, r i giơ ñèn pin cao ngang ñ u r i sáng vào chi c gương.Khi nhìn th y nh ng tia ph n x l i t chi c gương( b n ph i không di d ch, n u không s nh hư ng t i hi u q a), s phát hi n th y ñi u kỳ l : Quanh ñ u b n là nh ng vòng hào quang r t ñ p.
  16. SÖU TAÀM TÖ LIEÄU VAÄT LYÙ VUI VAØ HIEÄU ÑÍNH (2007) 15 GIAÙO VIEÂN SOAÏN : PHÖÔNG KYÛ ÑOÂNG AÙnh sáng không ch có th ph n x , mà khi g p nh ng v t c n r t nh ( th c nghi m này là nh ng s i c a khăn ni -lông) thì phát sinh nhi u x . V i ánh sáng có màu s c( bư c sóng khác nhau thì khi phát sinh nhi u x , m c ñ u n gãy c a chúng cũng khác nhau, nên hình thành nh ng vòng s c màu r c r - nh ng vòng hào quang ñ p vô vàn ! ÑOÀNG XU DAÂNG CAO Chu n b m t chi c c c không, cho vào trong c c m t ñ ng xu kim lo i. Di chuy n chi c c c ra cho t i khi m t b n v a không nhìn th y ñ ng xu trong chi c c c. Gi nguyên vi trí ñ u b n và chi c c c, t t ñ nư c vào c c thì b ng b n l i có th nhìn th y ñ ng xu ! Th c nghi m này cũng gi ng như b n c m m t ñôi ñũa vào trong nư c s nhìn th y ño n chi c ñũa trong nư c như b g y khúc so v i ño n ngoài không khí. ðó là do ánh sáng t trong môi trư ng m t nư c ti n vào trong môi trư ng hai (không khí) khác nhau v tính ch t, thì phát sinh khúc x . AÙnh sáng khúc x chi u vào m t thì chúng ta có c m giác là ñ ng xu trong c c t v trí ñáy c c dâng cao nên m t chút , làm ta có th nhìn th y ñ ng xu ñó. CAÙC NGOÂI SAO BIEÁT CHÔÙP MAÉT Vào m t ñêm trăng, sao m c ñ y tr i. Vì sao nh ng ngôi sao ph n l n khi t khi m ? Mu n làm rõ v n ñ này, trư c tiên chúng ta hãy làm m t th c nghi m : L y chi c ñèn pin, dán gi y ñen lên c vòng thuûy tinh trư c bóng ñèn pin, gi a gi y ñen ñó ñ lưu m t l nh b ng h t ñ u, r i c ñ nh ñèn pin trên bàn, sao cho ánh sáng ñèn pin có th r i xiên vào b c tư ng tr ng. Ghi l y ñi m mà ánh sáng ñèn pin r i sáng vào b c tư ng. Sau ñó, ñ t m t mi ng thuûy tinh ñ ng th ng trên bàn và song song v i b c tư ng, cho ánh sáng r i qua mi ng thuûy tinh ñó r i m i chi u lên b c tư ng, ghi l i d u v i ánh sáng ñèn pin r i vào b c tư ng. So sánh hai ñi m ñánh d u trên b c tư ng, th y chúng không trùng l p v i nhau. ði u này ch ng t ánh sáng sau khi ñi qua mi ng thu tinh ñã “b l ch” ñi m t chút.
  17. SÖU TAÀM TÖ LIEÄU VAÄT LYÙ VUI VAØ HIEÄU ÑÍNH (2007) 16 GIAÙO VIEÂN SOAÏN : PHÖÔNG KYÛ ÑOÂNG N u chúng ta x p ch ng nhi u mi ng thuûy tinh (kính) làm m t như th c nghi m trình bày trên thì s th y ánh sáng ñi qua caøng nhi u mieáng thuûy tinh trư c khi chi u lên tu ng thì m c ñ b “b l ch” càng l n. Do ánh sáng truy n qua hai ch t ( ñây không khí và thuûy tinh) khác nhau thì phát sinh hi n tư ng khúc x , nói nôm na là b “b l ch”. AÙnh sáng xuyên qua t ng mi ng thuûy tinh thì cũng l n lư t b “b l ch”, t c là l n lư t b khúc x , nên b b leäch càng l n. Các nhà khoa h c phát hi n th y ánh sáng ñi qua cùng m t ch t mà có n ng ñ khác nhau thì cũng b khúc x . Hi u ñư c hi n tu ng khúc x , chúng ta gi i thích t i sao các ngôi sao l i “ ch p m t” r t d dàng mà thôi. Chúng ta có th nhìn th y 6500 ngôi sao trên tr i, ngoài ra còn có haønh tinh phát sáng như m t tr i v y. Các haønh tinh này cách chúng ta r t xa, quãng 3,4 năm ánh sáng, t c là kho ng 4 v n tri u ki lô mét, ñó là nh ng haønh tinh g n nh t. Do xa như v y nên chúng ta ch nhìn th y nh ng ngôi sao bé tí xíu như m t ñi m nh thôi. ánh sáng c a nó cũng là le lói, r t nh , r t nh . Sau khi xuyên qua các l p không khí dày hàng trăm nghìn kilômét. Mà không khí trong không gian chuy n ñ ng t ng giây, t ng phút, các t ng không khí cũng khác nhau v nhi t ñ , m t ñ aùnh saùng cuûa các ngôi sao s h t l n này t i l n khác b khúc x , lúc thì h i t , lúc thì phân tán. Chúng ta nhìn thì c m th y ngôi sao có lúc sáng, có lúc m t i, t a như chúng ch p m t v y. Các ngôi sao có ch p m t không ? Có, ñó là hành tinh - chúng t b n thân không phát sáng, mà d a vào ph n x ánh sáng m t tr i mà phát sáng. Tuy th tích c a chúng nh , nhưng so v i các haønh tinh thì chúng g n Trái ñ t hơn r t nhi u. Do ñó ánh sáng c a chúng chi u t i trái ñ t không ph i là m t tia nh mà là r t nhi u tia. Tuy nhiên, nh ng tia sáng ñó xuyên qua nh ng l p không khí bi n o cũng phát sinh khúc x , nhưng m t th i kh c nào ñó, m t s tia sáng không chi u t i m t chúng ta, ngoài ra m t s tia sáng l i chi u vào m t chúng ta. Các chùm tia sáng c tương h b sung cho nhau, chúng ta s không nh n ra s bi n hoá sáng t i c a các hành tinh, và th y chúng không bi t “ch p m t”. BÍ MAÄT CUÛA MAÙY AÛNH CHAØNG NGOÁC Khi dùng máy nh ph thông ñ ch p thì c n ñi u ch nh c ly gi a th u kính và phim ch p. N u quên ñi u ch nh c ly , vuøng sáng… thì t m nh ch p s r t m , không rõ. Mà sao máy nh c a chàng ng c khi ch p thì ch ng c n di ñ ng th u kính v sau hay v trư c, ch c n ch n c nh, và b m cò( m c a máy) là có t m nh r t rõ nét. Nguyên nhân vì ñâu th nh ? Kỳ th c ñây ch ng có gì ñáng g i là bí m t c . Qua quan sát th c nghi m m t chút như dư i ñây s rõ c .
  18. SÖU TAÀM TÖ LIEÄU VAÄT LYÙ VUI VAØ HIEÄU ÑÍNH (2007) 17 GIAÙO VIEÂN SOAÏN : PHÖÔNG KYÛ ÑOÂNG Chúng ta ñ u bi t, máy ch p nh là áp d ng th u kính l i ñ thu thành aûnh. Trong m t gian phòng ánh sáng tưông ñ i t i, ññaët th u kính l i ñ t ch n ngang ánh sáng chi u vào phòng, và ñ t m t t gi y tr ng di ñ ng, ñ tìm m t ñi m ánh sáng hi n lên là rõ nh t. ði m sáng ñó chính là tiêu ñi m c a th u kính. N u th u kính là 100 ñ thì tiêu ñi m lùi v sau 1 mét( 1 mét ñư c g i là tiêu c c a th u kính 100 ñ ). Ghi l y v trí c a tiêu ñi m, r i t v trí ñó lùi t gi y v phía sau, s th y m t nh ngư c rõ nét hi n lên t gi y tr ng. ðó chính là nguyên lý c a vi c ch p nh, mà t gi y tr ng ñây là tương ñương v i t m phim ch p naèm trong máy ch p nh . C ñ nh t gi y tr ng v trí v a tìm ñư c( v trí hi n nh ngư c rõ nét), tìm hai m c tiêu khác nhau phía ngoài c a s , m t g n m t chút, m t xa m t chút. B n s th y c n ph i di ñ ng th u kính thì nh c a v t m i hi n rõ nét trên t gi y tr ng. ðó là lý do t i sao c n ph i ñi u ch nh v trí c a th u kính khi ch p nh v t th nh ng c ly khác nhau. Khi ñi u ch nh c ly gi a th u kính và t gi y tr ng, b n rút ra ñư c quy lu t : V t càng xa thì nh c a nó càng sát g n tiêu ñi m ; và như v y khi v t th t xa di ñ ng t i g n thì nh c a nó s t tiêu ñi m di ñ ng v phía sau. Thao tác m t cách t m , chu n xác s th y: Khi c nh v t cách tiêu ñi m c a th u kính g p hai l n tiêu c tr lên thì v trí nh c a nó s gi i h n trong kho ng gi a tiêu ñi m và hai l n tiêu c . Cho nên khi ch p nh, c nh v t c n xa ngoài hai l n cách tiêu ñi m c a th u kính, v trí c a nh cũng gi i h n trong ph m vi dài b ng m t tiêu c phía sau tiêu ñi m. N u b n có ñi u ki n thay th u kính, t c là thay b ng th u kính có tiêu c nh hơn ñ l p l i thí nghi m trên, thì b n th y : ñ nh hình thành trên t gi y tr ng ñ i v i c nh v t có các kho ng khác nhau thì c ly di d ng c a th u kính s gi m. Tiêu c c a th u kính càng gaàn thì khi ch p nh, vi c ñi u ch nh l i càng d dàng hơn. V y m t ngư i không bi t dùng máy nh, có th không c n ñi u ch nh tiêu ñi m không? “Bí m t” ñáng nói nh t máy nh này là tiêu c c a máy nh tương ñ i nh , nói khác ñi là th u kính l i, c ly, gi a hai tiêu ñi m và hai l n tiêu c là r t nh . Như v y v t th cách th u kính m t kho ng nh t ñ nh là không c n ph i ch nh, ñ u có th hi n nh rõ ràng.
  19. SÖU TAÀM TÖ LIEÄU VAÄT LYÙ VUI VAØ HIEÄU ÑÍNH (2007) 18 GIAÙO VIEÂN SOAÏN : PHÖÔNG KYÛ ÑOÂNG ðương nhiên, ñó ch là m t nguyên lý cơ b n, máy nh chàng ng c còn nh ng ñi m ñ c ñáo thi t k trên th u kính n a. Dùng máy nh c a chàng ng c thư ng là không ch p ra nh ng b c nh có ch t lư ng cao, nh t là khi ch p nh ng c nh v t quá xa, hay quá g n l i không ch p ñư c ! Khi ñem nh ng tác ph m chàng ng c ch p ñư c ñem phóng to lên thì khuy t ñi m này b c l r t rõ. Cho nên nh ng nhà nhi p nh chuyên nghi p không dùng máy nh c a chàng ng c ( t c máy nh du l ch ñang bày bán nhi u các c a hàng nh). KHUOÂN MAËT CHÆ COÙ MOÄT MAÉT B n ñ ng trư c gương ñ t cu n sách ngay trư c mũi ñ phân cách m t ph i và m t trái. M t nhìn th ng vào gương, không lâu sau, b n s th y trong gương m t khuôn m t th t kỳ l : m t ch có m t m t ! Trên m t ch có m t m t mà m t ñó l i gi a m t ! Do hai m t c a ngư i ti p thu hình nh c a hai v t. Nhưng t i ñ i não thì hình nh ñó l i x p ch ng lên nhau. Trong thí nghi m vùng nhìn c a hai m t trái, ph i là chia riêng ra, ta nhìn c a hai m t song song nhau, m t ph i ch nhìn th y nh c a m t trái, m t trái ch nhìn th y nh c a m t ph i, và r i khi ch ng x p l i lên nhau thì c m giác khuoân m t ch có m t m t. ÑIEÅM MUØ CUÛA MAÉT Dùng tay che m t trái dùng m t ph i ñ nhìn con hươu trong tranh. Không ng ng thay ñ i c ly gi a m t ph i và con hươu, thì ch cách xa con hươu 20m, b n s không nhìn th y ñi m ñen trên b c tranh. N u ñ ng ch xa hơn ho c g n hơn thì ñi m ñen l i xu t hi n. M t có th nhìn th y v t hoàn toàn nh vào th n kinh th giác c a võng m c. Nhưng nơi t p trung th n kinh th giác thì l i không nhìn th y ñ v t. ðó là ñi m mù. Khi b n chú ý nhìn
  20. SÖU TAÀM TÖ LIEÄU VAÄT LYÙ VUI VAØ HIEÄU ÑÍNH (2007) 19 GIAÙO VIEÂN SOAÏN : PHÖÔNG KYÛ ÑOÂNG con hươu, m t c ly nh t ñ nh nào ñó thì nh c a ñi m ñen v a hay rơi vào trên ñi m mù, cho nên b n c m th y ñi m ñen không t n t i trên b c tranh. DUØNG KIM ÑEÅ CHÆ QUE DIEÂM ð t cu n sách dày ñ ng th ng lên m t góc bàn và găm th ng ñ ng vào cu n sách m t que diêm. Sau ñó, tay c m m t chi c kim khâu to, du i th ng cánh tay, theo chi u c a que diêm mà ñâm ch vào ñ u que diêm (hình v ). Sau nhi u l n thao tác, ch c b n s th y dùng kim ch vào que diêm ñ ng th ng d ch trúng hơn, còn que diêm thì khó ch trúng hơn. Di chuy n cu n sách dày sao cho que diêm n m ngang hư ng ngang t m m t thì càng khó dùng kim ñ trúng ñ u que diêm. Nh m m t m t ñ th c hi n ñ ng tác trên thì tính chu n xác ñ t ñư c l i càng kém hơn ( nghĩa là càng khó trúng ñ u que diêm ). C m nh n l p th v i v t th là do s khác bi t v th giác c a hai m t t o nên. M t ngư i n m ngang nhau, trên m t ñư ng th ng, s c m nh n th giác v i que diêm ñ ng th ng có sai bi t l n hai m t nên c m nh n l p th là m nh, d phán ñoán ra v trí c a que diêm, t t nhiên d ch trúng ñ u diêm ñ ng th ng. ð i v i que diêm n m ngang, s khác bi t ch gi ng c m nh n ñư c là nh , c m nh n l p th v i que diêm là y u, n u khó khăn phán ñoán s xa, g n c a v trí que diêm, do v y không d ch chúng. Nh m m t m t thì s khác bi t th giác c a hai m t không cò n a, cho nên càng khó ch trúng ñ u que diêm. KÍNH COÙ KHOAN LOÃ NHOÛ L y hai l p h p nh a m m, có ñư ng kính 30-40 milimét, dùng ñ u kim nh n hơ nóng ñ ñ ñ c m t l nh (ñư ng kính kho ng 1 milimét) gi a m t chi c n p. Sau ñó hai bên c a m i n p, khoan hai l nh ñ lu n dây, làm thành m t c p kính ñeo.
Đồng bộ tài khoản