Tài liệu TƯ TƯỞNG HCM VỀ VĂN HOÁ, ĐẠO ĐỨC VÀ XÂY DỰNG CON NGƯỜI MỚI

Chia sẻ: taonemay108

Cung cấp cho sinh viên những nội dung cơ bản của TT HCM về văn hóa, đạo đức và xây dựng con người mới. HCM đã đưa ra những quan niệm chung về văn hóa, về vai trò, về một số lĩnh vực của văn hóa. Mặt khác, Người còn trình bày tư tưởng của mình về vai trò của đạo đức cách mạng, về những phẩm chất đạo đức cần có của con người mới, những nguyên tắc cơ bản để xây dựng đạo đức mới, sau cùng là những cống hiến của HCM về đạo đức, nhân văn và văn hóa vào...

Bạn đang xem 7 trang mẫu tài liệu này, vui lòng download file gốc để xem toàn bộ.

Nội dung Text: Tài liệu TƯ TƯỞNG HCM VỀ VĂN HOÁ, ĐẠO ĐỨC VÀ XÂY DỰNG CON NGƯỜI MỚI

Giáo án môn Tư tưởng Hồ Chí Minh Tạ Văn Sang

CHƯƠNG VII
TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HOÁ,
ĐẠO ĐỨC VÀ XÂY DỰNG CON NGƯỜI MỚI
Mục đích:
Cung cấp cho sinh viên những nội dung cơ bản của TT HCM về văn hóa, đạo đức
và xây dựng con người mới. HCM đã đưa ra những quan niệm chung về văn hóa, về vai trò,
về một số lĩnh vực của văn hóa. Mặt khác, Người còn trình bày tư tưởng của mình về vai trò
của đạo đức cách mạng, về những phẩm chất đạo đức cần có của con người mới,
những nguyên tắc cơ bản để xây dựng đạo đức mới, sau cùng là những cống hiến của
HCM về đạo đức, nhân văn và văn hóa vào sự phát triển chung của văn hóa nhân loại.
Yêu cầu:
Sinh viên cần nắm được nhưng quan điểm chung, cơ bản của HCM về văn hóa,
đạo đức và xây dựng con người mới đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ của giai đoạn cách
mạng mới- Cách mạng xã hội chủ nghĩa.


Hoạt động của GV và SV Nội dung bài học
Giới thiệu sơ lược và đi vào nội dung: Hồ Chí I. Những quan điểm cơ bản của HCM
Minh đã định nghĩa như thế nào về văn hóa? về văn hoá
Trong định nghĩa văn hóa của Hồ Chí Minh nó 1. Khái niệm văn hóa theo TT HCM
phản ánh những điều cơ bản gì? a. Định nghĩa về văn hóa
- Nguồn gốc của văn hóa: từ lao động… Tháng 8-1943, khi còn ở trong nhà
- Cấu trúc của văn hóa: là sự tổng hợp của mọi tù của Tưởng Giới Thạch, HCM đưa ra
phương thức sinh hoạt. định nghĩa về văn hoá: “Vì lẽ sinh tồn
cũng như mục đích của cuộc sống, loài
Định nghĩa về văn hóa này được hiểu theo nghĩa
người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn
rộng hay nghĩa hẹp? văn hóa bao gồm những lĩnh
ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa
vực nào?
học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật,
Mục đích của văn hóa là gì? Nhằm đảm bảo sự những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày
sinh tồn của con người. về ăn mặc ở và các phương thức sử
dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát
minh đó tức là văn hoá.
Văn hoá là sự tổng hợp của mọi
phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện
của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm
thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi
hỏi của sự sinh tồn.
b. Quan điểm về xây dựng một nền
văn hóa mới
- Cùng với định nghĩa về văn hóa,
HCM con nêu 5 điêm lớn định hướng cho
̀ ̉
việc xây dựng nên văn hóa dân tôc:
̀ ̣
“1. Xây dựng tâm ly: tinh thân đôc
́ ̀ ̣
lâp, tự cường
̣
2. Xây dựng luân ly: biêt hy sinh
́ ́

Trang 1
Giáo án môn Tư tưởng Hồ Chí Minh Tạ Văn Sang

minh, lam lợi cho quân chung
̀ ̀ ̀ ́
3. Xây dựng xã hôi: moi sự nghiêp
̣ ̣ ̣
liên quan đên phuc lợi cua nhân dân trong
́ ́ ̉
xã hội
4. Xây dựng chinh tri: dân quyên
́ ̣ ̀
5. Xây dựng kinh tế”
Văn hóa thuộc lĩnh vực nào?
2. Quan điểm của HCM về các vấn đề
chung của văn hóa.
a. Quan điểm về vị trí và vai trò của
Văn hóa với kinh tế và chính trị có mối quan hệ văn hóa trong đời sống xã hội
như thế nào với nhau? -Một là, văn hóa là đời sống
tinh thấn của xã hội, thuộc kiến trúc
thượng tầng.
Trong quan hệ với chính trị:
Chính trị, xã hội được giải phóng thì văn
hóa mới được giải phóng. Chính trị mở
đường cho văn hóa phát triển
Trong quan hệ với kinh tế: Kinh
tế thuộc về cơ sở hạ tầng, là nền tảng
của việc xây dựng văn hóa.  xây dựng
cơ sở hạ tầng đề có điều kiện xây dựng
và phát triển văn hóa.
-Hai là, văn hóa không thể đứng
ngoài mà phải ở trong kinh tế và chính
trị, phải phục vụ nhiệm vụ chính trị
và thúc đẩy sự phát triển của kinh tế
- Văn hóa có tính tích cực, chủ
động, đóng vai trò to lớn như một động
lực, thúc đẩy sự phát triển của kinh tế
và chính trị:
- Văn hóa phải ở trong kinh tế và
chính trị có nghĩa là;
+ Văn hóa phải tham gia thực
hiện những nhiệm vụ chính trị, thúc đẩy
xây dựng và phát triển kinh tế. Quan
điểm này định hướng cho việc xây dựng
một nền văn hóa mới ở Việt Nam, định
hướng cho mọi hoạt động văn hóa.
+ Kinh tế và chính trị cũng
phải có văn hóa. Vận dụng sáng tạo TT
HCM, Đảng ta chủ trương gắn văn hóa
với phát triển, chủ trương đưa các giá trị
văn hóa thấm sâu vào kinh tế và chính trị,
làm cho văn hóa thực sự vừa là mục tiêu,
vừa là động lực của công cuộc xây dựng
và phát triển đất nước.
Trang 2
Giáo án môn Tư tưởng Hồ Chí Minh Tạ Văn Sang

Tính chất văn hóa không phải “nhất thành bất b. Quan điểm về tính chất của nền
biến” mà nó thay đổi cho phù hợp với từng giai văn hóa
đoạn các mạng. + Tính chất dân tộc: Cốt cách dân tộc,
1943: DT – KH – ĐC. tinh tuý bên trong, đặc trưng của văn học
2/1951: xây dựng một nền văn hóa có tính chất DT + Tính khoa học: Thuân theo trào lưu tiến
̣
– KH – ĐC. hoá của tư tưởng hiện đại: Hoà bình,
độc lập, dân chủ, tiến bộ xã hội. Đấu
1945 – 1954: Xây dựng nền VH dân chủ mới đồng
tranh chống những gì trái với khoa học,
thời là nền văn hóa kháng chiến. khi MB được GP
phản tiến bộ, duy tâm, thần bí, mê tín dị
thì xây dựng nền văn hóa XHCN.
đoan, biết gạn đục khơi trong, kế thừa
9/1960: nền VH có nội dung XHCN và tính dân truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp
tộc. thu tinh hoa văn hóa nhân loại.
1991: nền VH tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc. + Tính chất đại chúng: phục vụ nhân
Hiến pháp 1992: nền văn hóa mạng tính dân tộc, dân, hợp với nguyện vọng, đậm đà tính
hiện đại và nhân văn. nhân văn, là nền văn hóa do quần chúng
xây dựng
c. Quan điểm về chức năng của văn
hóa: văn hóa có ba chức năng chủ yếu
sau:
- Một là, bồi dưỡng lý tưởng, tư
tưởng đúng đắn, tình cảm cao đẹp:
- Hai là, mở rộng hiểu biết, nâng
cao dân trí.
- Ba là, bồi dưỡng những phẩm
chất tốt đẹp, phong cách lành mạnh,
hướng con người tới cái chân, thiện, mỹ
để hoàn thiện bản thân
3. Quan điểm của HCM về một số
lĩnh vực chính của văn hóa
a. Văn hóa giáo dục
- Phê phán nền văn hoá phong
- VHGD phong kiến: HCM cho rằng, đó là nền kiến và nền văn hoá thực dân.
VHGD từ chương, kinh viện, xa rời thực tế, không - Đưa ra một hệ thống quan điểm
quan tâm đến thực nghiệm, coi kinh thánh của rất phong phú và hoàn chỉnh về giáo dục,
thánh hiền là đỉnh cao trí tuệ. định hướng cho nền giáo dục phát triển
đúng đắn, góp phần quan trọng vào sự
Mẫu người mà nền VHGDPK hướng đến là: kẻ sĩ, nghiệp xây dựng CNXH và đấu tranh
là quân tử, là bậc trượng phu hoàn toàn xa lạ với thống nhất nước nhà
người bình dân, phụ nữ bị tước quyền học vấn.

- VHGD thực dân: HCM cho rằng, đó là nền
VHGD ngu dân, làm cho dân đần độn thêm.

Theo HCM thì nó “chỉ dạy cho họ một lòng chung
thực giả dối, chỉ dạy cho họ biết sùng bái những
kẻ mạnh hơn mình, dạy cho thanh niên yêu Tổ
quốc nhưng không phải là Tổ quốc của mình”
Trang 3
Giáo án môn Tư tưởng Hồ Chí Minh Tạ Văn Sang

Hoặc: Trong bài: “Chính sách ngu dân”, HCM đã
viết:

- “Trường học lập ra không phải để giáo dục cho
thanh niên An Nam một nền học vấn tốt đẹp và
chân thực, mở mang trí tuệ và phát triển tư tưởng
cho họ, mà trái lại càng làm cho họ đần độn thêm”

- “Nền GD ấy dạy cho thanh niên khinh rẻ nguồn
gốc, dòng giống mình. Nó làm cho thanh niên trở
nên ngu ngốc” (Tư tưởng T1 Tr 399)

Theo HCM, nền GD mới “có nhiệm vụ cấp bách
là phải GD lại nhân dân ta, chúng ta phải làm cho
dân tộc ta trở nên 1 dân tộc, dũng cảm, yêu nước,
yêu lao động, một dân tộc xứng đáng với nước VN
độc lập”

Mục đích của nền GD thực dân là: Đào tạo những
kẻ phục vụ cho chính quyền thực dân, đó là tuỳ
phái, thông ngôn, viên chức nhỏ, nên nó dạy cho
thanh niên VN thờ ơ, xa rời đời sống của người lao
động và cuộc đấu tranh của nhân dân, của DT,
hoặc thuần tuý để lấy bằng cấp.

Mặt trận giáo dục còn phải “cải tạo tri thức cũ”,
“đào tạo tri thức mới”, “tri thức hoá công nông”,
xây dựng đội ngũ tri thức đông về số lượng mạnh
về chuyên môn nghiệp vụ, vững vàng về chính trị
là nhiệm vụ vẻ vang của giáo dục.
Nội dung của mặt trận giáo dục phải phù hợp với
từng giai đoạn cách mạng vừa đáp ứng tốt nhiệu
vụ trước mắt, từng thời kỳ, vừa có tính chiến lược
lâu dài. Giáo dục như vậy phải bao gồm cả xã hội
và chuyên môn, chính trị, đạo đức, KHKT.
Phương châm: LL - TTiễn, học - hành, kết hợp
nhà trường gia đình và xã hội, học mọi lúc mọi
nơi, học thầy, bạn...
Phương pháp: bám chắc mục tiêu GD
 không ngừng nâng cao dân trí  cán bộ đảng
viên nâng cao sự tu dưỡng về chủ nghĩa Mác
Lênin, học tập văn hoá, văn nghê, KHKT, kinh tế,
quản lý để đảng ta trở thành đạo đức, văn minh.

b. Văn hóa văn nghệ
Văn nghệ là văn hoá và nghệ
thuật, biểu hiện tập trung nhất của nền
văn hoá, đỉnh cao của đời sống tinh thần,
hình ảnh của tâm hồn dân tộc. Có ba

Trang 4
Giáo án môn Tư tưởng Hồ Chí Minh Tạ Văn Sang

quan điểm chủ yếu:
- Một là, văn hóa - văn nghệ là
một mặt trận, nghệ sĩ là chiến sĩ, tác
Các bài viết và tác phẩm: Bản yêu sách của nhân
dân An Nam, Đông dương, con rồng tre, con người phẩm văn nghệ là vũ khí sắc bén trong
biết mùi hun khói, bản án chế độ thực dân Pháp, đấu tranh cách mạng (tính chiến đấu
của văn hoá)
nhật kí trong tù,… Qua ngòi bút của HCM đã:
- Vạch trần bộ mặt tàn ác, âm mưu thâm hiểm
của bọn thực dân ĐQ. Tố cáo sự đầu độc VH, đàn
áp nền VH dân tộc, phá hoại tất cả các phong tục,
tập quán và nền văn minh của dân tộc thuộc địa,
phụ thuộc, Họ cố tình làm cho các dân tộc này
“càng ít VH càng tốt”
- Đả kích cái gọi là “công lí” của bọn thực dân,
HCM đã viết: “Công lí được tượng trưng bằng
một người đàn bà hiền dịu, một tay cầm cân, một
tay cầm kiếm. Vì đường từ Pháp đến Đông Dương
xa quá, xa đến nỗi sang được tới đó thì cán cân đã
mất thăng bằng, đĩa cân chảy lỏng ra và biến
thành những tẩu thuốc phiện hoặc những chai
rượu ty, nên người đàn bà tội nghiệp chỉ còn lại
được cái kiếm để chém giết, bà chém đến cả
người vô tội, và nhất là người vô tội”
- Cổ vũ tinh thần đấu tranh, nổi dậy của nhân dân
các dân tộc bị áp bức, HCM viết: “… Không,
người Đông Dương không chết, người Đông
Dương vẫn sống mãi mãi. Sự đầu độc có hệ thống
của bọn tư bản thực dân không thể làm tê liệt sức
sống, càng không thể làm tê liệt tư tưởng CM của
người Đông Dương. Luồng gió từ nước Nga thợ
thuyền, tứ tổ quốc CM, hoặc tư Aán Độ chiến đấu
đã thổi đến giải phóng cho Đông Dương… Đằng
sau sự phục tùng tiêu cực, người Đông Dương
đang giấu 1 cái gì sôi sục, đang gào thét và sẽ
bùng nổ 1 cách ghê gớm khi thời cơ đến. Bộ phận
ưu tú có nhiệm vụ thúc đẩy cho thời cơ mau đến.
Sự tàn bạo của CNTB đã chuẩn bị đất rồi, CNXH
chỉ còn phải làm cái việc gieo hạt giống cho công
cuộc giải phóng nữa thôi…”
- Giúp người Pháp CS hiểu thế nào là CN thực
dân. Nhà sử học Pháp Sác Lơ Phu Mi Ô đã viết:
“NAQ đã có đóng góp quan trọng vào việc hình
thành truyền thống chống CN TD – một truyền
thống làm vẻ vang cho ĐCS Pháp”
- Tuyên truyền, cổ vũ, động viên nhân dân cả nước
đấu tranh giành chính quyền trong kháng chiến và
xây dựng XH mới.
- Tập hợp ngày càng đông đảo các văn nghệ sĩ vào
mặt trận (hiểu là 1 tổ chức) và làm cho họ trở

Trang 5
Giáo án môn Tư tưởng Hồ Chí Minh Tạ Văn Sang

thành người chiến sĩ
“Thơ xưa yêu cảnh thiên nhiên đẹp… Nhà thơ
cũng phải biết xung phong”
Cách đây nhiều thế kỉ, cụ Đồ Chiểu đã có những
lời thơ mang đầy tính chiến đấu của người chiến
sĩ: “Chở bao nhiêu đạo thuyền không khẳm, đâm
mấy thằng gian bút chẳng tà”.
Còn HCM viết: “Ngòi bút của các bạn cũng là
những vũ khí sắc bén trong sự nghiệp phò chính
trừ tà mà anh em VH và trí thức phải làm cũng như
là những chiến sĩ anh dũng trong cuộc kháng chiến
để tranh lại quyền thống nhất và độc lập cho tổ
quốc ”
------- - Hai là, văn nghệ gắn với thực tiễn của
đời sống nhân dân (tính chân thực)
Sau CMT8, không ít văn nghệ sĩ vẫn chưa tìm
được hướng đi đúng trong sáng tác, HCM đã rất
quan tâm giúp đỡ họ, HCM nói:“ Phải đạt câu hỏi:
viết cho ai? Viết cho đại đa số công nông binh.
Viết để làm gì? Viết để giáo dục, giải thích, phê
bình, để phục vụ quần chúng.
* Nhựa sống
HCM viết:“Chỉ có nh.dân mới nuôi dưỡng cho
sáng tác của nhà văn bằng ngôn ngữ nhựa sống.
Nếu nhà văn quên điều đó -nh.dân sẽ quên anh ta”
- Ba là, phải có những tác phẩm văn nghệ
-------------- xứng đáng với thời đại mới của đất nước
Tại ĐH văn nghệ toàn quốc lần 3 (1.12.1962) và dân tộc (tính dân tộc, tính nhân văn,
HCM đã đặt ra nhiệm vụ và yêu cầu văn nghệ sĩ: thời đại)
“Quần chúng đang chờ đợi những tác phẩm văn - Văn hoá còn có tính Đảng: đứng vững
nghệ xứng đáng với thời đại vẻ vang của chúng trên lập trường giai cấp công nhân, thấu
ta” suốt chủ nghĩa MLN, phục vụ lợi ích
Theo quan niệm của HCM tác phẩn văn nghệ xứng của đảng, dân tộc
đáng là:
- Tác phẩm đó miêu tả vừa hay vừa chân thực sự
nghiệp CM của nhân dân.
- Tác phẩm đó phải phục vụ quần chúng ndân,
được quần chúng yêu thích. c. Văn hóa đời sống
- Tác phẩm đó đem lại được những chuyển biến Thực chất cua văn hoá đời sông là
̉ ́
tích cực trong tư tưởng, tình cảm, tâm hồn của đời sống mới với ba nội dung: Đạo đức
nhân dân. mới, lối sống mới, nếp sống mới. Ba nội
dung có quan hệ mật thiết với nhau,
trong đó đạo đức mới giữ vai trò chủ
yếu
+ Đạo đức mới: thực hành đạo
đức cần, kiệm, liêm, chính. HCM nhiều
lần khẳng định:“Nếu không giữ đúng
Cần, Kiệm, Liêm, Chính thì dễ trở nên
Trang 6
Giáo án môn Tư tưởng Hồ Chí Minh Tạ Văn Sang

• hủ bại, biến thành sâu mọt của dân ,
“Nêu cao và thực hành Cần, Kiệm, Liêm,
• Chính tức là nhen lửa cho đời sống mới’’
+ Lối sống mới: sống có lý
tưởng, có đạo đức, văn minh, tiên tiến,
kết hợp hài hoà, truyền thống dân tộc
với tinh hoa văn hoá của nhân loại.
Lối sống (hay ph.cách sống) chính là cách ăn, cách
mặc, cách ở, cách đi đứng, làm việc, cách ứng xử
trong q.hệ giữa người - người, con người - tự
nhiện.
Mác từng nói: Con người trước hết phải có ăn,
mặc, ở, đi lại rồi mới nghĩ đến văn, thơ, triết học,
tình yêu… Tiếp nối tư tưởng của Mác, nhưng
HCM lại nói đến cách ăn, cách ở, cách mặc, cách
đi lại, cách ứng xử … nh.th.nào cho đúng với
đ.sống mới. Nghĩa là nói đến mặt VH của những
hoạt động trên.
+ Nếp sống mới: nếp sống văn
Theo HCM, mặt VH của: ăn, mặc, ở, đi lại, ứng minh, là quá trình làm cho lối sống mới
xử, không ph.thuộc vào thứ dùng để ăn, mặc, đi lại dần dần trở thành thói quen, phong tục
… nhiều hay ít, sang trọng hay đ.giản mà ph.thuộc tập quán tốt đẹp, kế thừa và p.triển
vào h.vi đó có VH hay không có VH. những thuần phong mỹ tục lâu đời của
--------- DT
HCM viết: “Đời sống mới không phải cái gì cũ
cũng bỏ hết, không phải cái gì cũng làm mới.
Cái gì cũ mà xấu thì phải bỏ . Thí dụ: ta phải bỏ
hết tính lười biếng, tham lam.
Cái gì cũ mà không xấu nhưng phiền phức thì phải
sửa, đổi lại cho hợp lí. Thí dụ: Đơm cúng, cưới
hỏi quá xa xỉ, ta phải giảm bớt đi.
Cái gì cũ mà tốt ta phải phát triển thêm. Thí dụ: ta
phải tương thân, tương ái, tận trung với nước, tận
hiếu với dân hơn khi trước.
Cái gì mới hay thì ta phải làm. Thí dụ: ăn ở cho
hợp vệ sinh, làm việc cho ngăn nắp” ( Tư tưởng
T5 Tr94-95)
S.đổi th.quen, ph.tục, t.quán là công việc rất khó và
ph.tạp. HCM viết:“Thói quen rất khó đổi. Cái tốt
mà lạ, người ta có thể cho là xấu. Cái xấu mà
quen, người ta cho là thường. Một vài ví dụ: chồng
đánh chửi vợ, cha mẹ đánh con là điều rất dã man.
Nhưng vì ta thấy quen nên cho là việc thường…”
V.vậy, cần phải: Nâng cao nh.thức, phải k.trì
ph.đấu mới có thể XD được th.quen, ph.tục, t.quán
mới, mới th.hiện được đ.sống mới.
Theo HCM để có được đời sống mới thì phải có

Trang 7
Giáo án môn Tư tưởng Hồ Chí Minh Tạ Văn Sang

người làm gương, trước hết là người l.đạo, q.lí.
HCM viết: “Đời sống mới cần có những người
làm gương, những nhà làm gương, những làng làm
gương” Nếu người lãnh đạo quản lí nói một đằng
làm một nẻo thì “Tuyên truyền 100 năm cũng vô
ích”




Trang 8
Đề thi vào lớp 10 môn Toán |  Đáp án đề thi tốt nghiệp |  Đề thi Đại học |  Đề thi thử đại học môn Hóa |  Mẫu đơn xin việc |  Bài tiểu luận mẫu |  Ôn thi cao học 2014 |  Nghiên cứu khoa học |  Lập kế hoạch kinh doanh |  Bảng cân đối kế toán |  Đề thi chứng chỉ Tin học |  Tư tưởng Hồ Chí Minh |  Đề thi chứng chỉ Tiếng anh
Theo dõi chúng tôi
Đồng bộ tài khoản