TCVN 5999:1995

Chia sẻ: Bắc Kiều Phong Phong | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:13

1
427
lượt xem
166
download

TCVN 5999:1995

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Tiêu chuẩn Việt Nam. TCVN 5999:1995. Chất lượng nước. Lấy mẫu. Hướng dẫn lấy mẫu nước thải. Qui định các chi tiết về lấy mẫu nước thải công nghiệp và nước thải sinh hoạt. Nó được dùng cho mọi loại nước thải

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: TCVN 5999:1995

  1. Tiªu chuÈn viÖt nam TCVN 5999 : 1995 ChÊt l|îng n|íc - LÊy mÉu – H|íng dÉn lÊy mÉu n|íc th¶i Water quality - Sampling - Guidance on sampling of waste water 1. Ph¹m vi ¸p dông Tiªu chuÈn nµy quy ®Þnh nh÷ng chi tiÕt vÒ lÊy mÉu n|íc th¶i c«ng nghiÖp vµ n|íc th¶i sinh ho¹t, nghÜa lµ c¸c kÓ ho¹ch lÊy mÉu vµ kÜ thuËt lÊy mÉu. Nã ®|îc dïng cho mäi lo¹i n|íc th¶i, nghÜa lµ n|íc th¶i c«ng nghiÖp, n|íc th¶i sinh ho¹t th« hoÆc ®· xö lÝ. Tiªu chuÈn nµy kh«ng quy ®Þnh viÖc lÊy mÉu khi cã sù cè trµn, mÆc dÇu c¸c ph|¬ng ph¸p (l|îc tr×nh bµy cã thÓ ¸p dông cho mét sè tr|êng hîp. 1.1. Môc tiªu Mét ch|¬ng tr×nh lÊy mÉu cã thÓ nh»m nhiÒu môc tiªu. Mét sè môc tiªu th«ng th|êng lµ: - X¸c ®Þnh nång ®é c¸c chÊt « nhiÔm trong dßng n|íc th¶i; - X¸c ®Þnh t¶i l|îng c¸c chÊt « nhiÔm ®|îc mang bëi dßng n|íc th¶i; - Cung cÊp sè liÖu ®Ó vËn hµnh c¸c tr¹m xö lÝ n|íc th¶i; - X¸c ®Þnh xem c¸c giíi h¹n t¶i l|îng th¶i cã ®|îc tu©n thñ hay kh«ng; - Cung cÊp so liÖu ®Ó ®¸nh thuÕ n|íc th¶i. Khi v¹ch kÕ ho¹ch lÊy mÉu n|íc th¶i cÇn ph¶i lu«n nh»m vµo môc tiªu ®· ®Þnh ®Ó sao cho th«ng tin thu ®|îc phï hîp víi yªu cÇu. Nãi chung, c¸c môc tiªu lÊy mÉu lµ kiÓm tra l|îng hoÆc ®Æc tÝnh chÊt l|îng nh| nªu ë c¸c môc l.1.l vµ l.l.2 1.1.1. M« t¶ ®Æc tÝnh chÊt l|îng M« t¶ ®Æc tÝnh chÊt l|îng nh»m x¸c ®Þnh nång ®é hoÆc t¶i l|îng cña c¸c chÊt « nhiÔm trong mét thêi gian dµi, thÝ dô, ®Ó quan tr¾c sù thùc hiÖn ®óng tiªu chuÈn, ®Ó x¸c ®Þnh xu h|íng, ®Ó cung cÊp sè liÖu vÒ hiÖu qu¶ xö lÝ hoÆc cung cÊp sè liÖu t¶i l|îng cho môc ®Ých thiÕt kÕ vµ/hoÆc kÕ ho¹ch hãa. 1.1.2. KiÓm tra chÊt l|îng Môc tiªu kiÓm tra chÊt l|îng cã thÓ lµ: a) Cung cÊp sè liÖu cho kiÓm so¸t ho¹t ®éng xö lÝ n|íc th¶i ng¾n h¹n hoÆc dµi h¹n (thÝ dô kiÓm so¸t sinh khèi ph¸t triÓn trong c«ng ®o¹n bïn ho¹t tÝnh, kiÓm so¸t c¸c qu¸ tr×nh ph©n hñy yÕm khÝ, kiÓm so¸t c¸c tr¹m xö lÝ n|íc th¶i c«ng nghiÖp); b) Cung cÊp sè liÖu ®Ó b¶o vÖ tr¹m xö lÝ n|íc th¶i (thÝ dô b¶o vÖ c¸c tr¹m xö lÝ n|íc th¶i sinh ho¹t khái t¸c ®éng hñy ho¹i do c¸c dßng th¶i c«ng nghiÖp, ®Ó ph¸t hiÖn c¸c nguån sinh ra c¸c chÊt tån d| cã h¹i cña n|íc th¶i c«ng nghiÖp); c) Cung cÊp sè liÖu cho kiÓm so¸t « nhiÔm (thÝ dô kiÓm so¸t nh÷ng ho¹t ®éng phÕ th¶i trªn ®Êt, biÓn vµ c¸c dßng n|íc). 2. Tiªu chuÈn trÝch dÉn Nh÷ng tiªu chuÈn sau ®©y ®|îc dïng cïng víi tiªu chuÈn nµy:
  2. Tiªu chuÈn viÖt nam TCVN 5999 : 1995 ISO 2602: 1980, Xö lÝ thèng kª kÕt qu¶ thö - X¸c ®Þnh gi¸ trÞ trung b×nh – Kho¶ng tin cËy. ISO 2854: 1976, Xö lÝ thèng kª sè liÖu - Kü thuËt ®¸nh gi¸ vµ c¸c phÐp thö liªn quan ®Õn gi¸ trÞ trung b×nh vµ c¸c biÓn ®éng. ISO 5667- l: 1980, ChÊt l|îng n|íc - LÊy mÉu - PhÇn l: H|íng dÉn lËp c¸c ch|¬ng tr×nh lÊy mÉu. TCVN 5992: 1995 (ISO 5667-2: 1991), ChÊt l|îng n|íc. LÊy mÉu. H|íng dÉn kÜ thuËt lÊy mÉu. TCVN 5993: 1995 (ISO 5667- 3: 1985), ChÊt l|îng n|íc. LÊy mÉu. H|íng dÉn b¶o qu¶n vµ xö lÝ mÉu. TCVN 5995: 1995 (ISO 5667- 5: 1991), ChÊt l|îng n|íc. LÊy mÉu. H|íng dÉn lÊy mÉu n|íc uèng vµ n|íc dïng ®Ó chÕ biÕn ®å ¨n uèng. TCVN 5981: 1995 (ISO 6107- 2: 1989), ChÊt l|îng n|íc. ThuËt ng÷ - PhÇn dÉn lÊy 3. §Þnh nghÜa Tiªu chuÈn nµy sö dông nh÷ng ®Þnh nghÜa sau ®©y: 3.1. MÉu tæ hîp Hai hoÆc nhiÒu mÉu trén lÉn víi nhau theo nh÷ng tØ lÖ ®· biÕt (gi¸n ®o¹n hoÆc liªn tôc), tõ ®ã cã thÓ thu ®|îc kÕt qu¶ trung b×nh cña mét ®Æc tÝnh mong muèn. C¸c tØ lÖ th|êng dùa trªn c¸c phÐp ®o thêi gian hoÆc dßng ch¶y. 3.1. èng lÊy mÉu §|êng èng dÉn tõ m¸y lÊy mÉu ®Õn ®iÓm ph©n phèi mÉu hoÆc ®Õn thiÕt bÞ ph©n tÝch. 3.0. §iÓm lÊy mÉu VÞ trÝ chÝnh x¸c ë trong khu vùc mµ mÉu ®|îc lÊy. 3.4. MÉu ®¬n Mét mÉu riªng lÎ lÊy ngÉu nhiªn (vÒ mÆt thêi gian vµ/hoÆc ®Þa ®iÓm) tõ vïng n|íc. 4. ThiÕt bÞ lÊy mÉu 4.1. B×nh chøa mÉu CÇn hái ý kiÕn ng|êi chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ ph©n tÝch ë phßng thÝ nghiÖm vÒ lo¹i b×nh chøa cÇn dïng ®Ó lÊy, b¶o qu¶n vµ vËn chuyÓn mÉu. TCVN 5992 (ISO 5667-2) vµ TCVN 5993 (ISO 5667-3) cho th«ng tin chi tiÕt vÒ chän b×nh chøa mÉu. B×nh chøa mÉu cÇn chèng ®|îc sù mÊt m¸t chÊt do hÊp thô, bay h¬i, vµ « nhiÔm bëi c¸c chÊt l¹. Nh÷ng yÕu tè mong muèn khi chän b×nh chøa mÉu lµ: - BÒn ch¾c - DÔ ®Ëy kÝn; - DÔ më - ChÞu nhiÖt; - Khèi l|îng, d¹ng vµ kÝch cì hîp lÝ
  3. Tiªu chuÈn viÖt nam TCVN 5999 : 1995 - DÔ lµm s¹ch vµ cã thÓ dïng l¹i - DÔ kiÕm vµ gi¸ rÎ. Nªn dïng b×nh b»ng chÊt dÎo ®Ó lÊy mÉu n|íc th¶i. Mét sè tr|êng hîp yªu cÇu dïng b×nh thñy tinh, thÝ dô khi cÇn ph©n tÝch: - DÇu mì; - Hydrocacbon; - C¸c ch¸t tÈy röa; - Thuèc trõ s©u. NÕu lÊy mÉu n|íc th¶i ®· ®|îc diÖt trïng cÇn dïng thiÕt bÞ lÊy mÉu vµ b×nh chøa ®· khö trïng, xem TCVN 5995 (ISO 5667- 5). 4.2. C¸c lo¹i thiÕt bÞ lÊy mÉ 4.2.1. ThiÕt bÞ lÊy mÉu thñ c«ng ThiÕt bÞ lÊy mÉu n|íc th¶i ®¬n gi¶n nhÊt lµ x«, mu«i, hoÆc b×nh réng miÖng buéc vµo mét c¸i c¸n cã ®é dµi thÝch hîp. ThÓ tÝch kh«ng nªn nhá h¬n 100ml. Khi c¸c mÉu lÊy, thñ c«ng dïng ®Ó chuÈn bÞ mÉu tæ hîp th× thÓ tÝch cña x«, mu«i, b×nh cÇn ph¶i chÝnh x¸c ®Õn 5%. LÊy mÉu thñ c«ng còng cã thÓ dïng b×nh Rettner hoÆc Kemmerer, b×nh nµy lµ mét èng cã dung tÝch tõ l ®Õn 3 lÝt vµ hai ®Çu ®Òu cã n¾p, hoÆc c¸c thiÕt bÞ lÊy mÉu kh¸c cã nguyªn lÝ t|¬ng tù. ThiÕt bÞ lÊy mÉu thñ c«ng ph¶i ®|îc lµm b»ng vËt liÖu tr¬, kh«ng g©y ¶nh h|ëng ®Õn ph©n tÝch sau nµy, xem TCVN 5992 (ISO 5667-2). Tr|íc khi lÊy mÉu, thiÕt bÞ ph¶i ®|îc lµm s¹ch b»ng chÊt tÈy röa vµ n|íc, hoÆc theo h|íng dÉn cña h·ng s¶n xuÊt, vµ cuèi cïng tr¸ng b»ng n|íc. ThiÕt bÞ lÊy mÉu cã thÓ ®|îc tr¸ng b»ng chÝnh n|íc cÇn lÊy ngay tr|íc khi lÊy mÉu, ®iÒu ®ã lµm gi¶m kh¶ n¨ng g©y « nhiÔm mÉu. NÕu lÊy mÉu ®Ó ph©n tÝch c¸c chÊt tÈy röa th× ph¶i tr¸ng b×nh rÊt kÜ sau khi röa. Chó ý kh«ng ®|îc tr¸ng b×nh b»ng n|íc cÇn lÊy khi ®iÒu ®ã ¶nh h|ëng ®Õn ph©n tÝch sau nµy (thÝ dô ph©n tÝch dÇu vµ mì, ph©n tÝch vi sinh vËt). 4.2.2. ThiÕt bÞ lÊy mÉu tù ®éng NhiÒu thiÕt bÞ b¸n trªn thÞ tr|êng cho phÐp tù ®éng lÊy mÉu liªn tôc hoÆc mÉu hµng lo¹t. Chóng th|êng dÔ mang vµ cã thÓ dïng ®Ó lÊy mÉu mäi lo¹i n|íc th¶i. Th|êng cã hai lo¹i m¸y lÊy mÉu tù ®éng, lÊy theo thêi gian vµ lÊy theo dßng ch¶y [xem TCVN 5992 (ISO 5667-2)], nh|ng còng cã mét sè m¸y gép c¶ hai chøc n¨ng ®ã. M¸y lÊy mÉu cã thÓ dùa trªn nh÷ng nguyªn t¾c lÊy mÉu sau: - Mét b¬m chuyÒn (b¬m h¹t); - Kh«ng khÝ nÐn vµ/hoÆc ch©n kh«ng; - Dßng ch¶y liªn tôc; - B¬m (th|êng b»ng b¬m nhu ®éng). Kh«ng nguyªn t¾c nµo cã thÓ thÝch hîp cho mäi t×nh huèng lÊy mÉu. Khi chän m¸y lÊy mÉu cÇn chó ý nh÷ng ®Æc ®iÓm sau ®©y, vµ ng|êi dïng cÇn x¸c ®Þnh tÇm quan träng t|¬ng ®èi cña mçi ®Æc ®iÓm ®Ó ¸p dông vµo tõng tr|êng hîp cô thÓ. a) M¸y lÊy mÉu ph¶i cã kh¶ n¨ng lÊy mÉu tæ hîp theo thêi gian, thÝ dô lÊy mÉu trong nh÷ng kho¶ng thêi gian kh¸c nhau khi tèc ®é dßng ch¶y kh«ng ®æi.
  4. Tiªu chuÈn viÖt nam TCVN 5999 : 1995 b) M¸y lÊy mÉu ph¶i cã kh¶ n¨ng lÊy hµng lo¹t mÉu riªng lÎ ë nh÷ng kho¶ng thêi gian cè ®Þnh vµ chøa vµo tõng b×nh riªng. ThÝ dô khi tiÕn hµnh nghiªn cøu hµng ngµy ®Ó x¸c ®Þnh chu k× t¶i l|îng cùc ®¹i; c) M¸y lÊy mÉu ph¶i cã khµ n¨ng lÊy liªn tiÕp c¸c mÉu tæ hîp ng¾n h¹n vµ chøa vµo tõng b×nh riªng. §iÒu ®ã cã thÓ cã Ých trong quan t¾c nh÷ng chu kú ®Æc biÖt cÇn quan t©m; d) M¸y lÊy mÉu ph¶i cã kh¶ n¨ng lÊy mÉu tæ hîp theo dßng ch¶y, nghÜa lµ lÊy nh÷ng thÓ tÝch mÉu kh¸c nhau tïy theo tèc ®é dßng ch¶y vµ ë nh÷ng kho¶ng thêi gian cè ®Þnh. ThiÕt bÞ nµy cã thÓ cã Ých khi tiÕn hµnh nghiªn cøu t¶i l|îng nÒn. e) M¸y lÊy mÉu ph¶i cã kh¶ n¨ng lÊy liªn tiÕp c¸c mÉu theo khèi l|îng dßng ch¶y vµ chøa vµo b×nh riªng. §iÒu ®ã cã thÓ cã Ých khi nghiªn cøu ph¸t hiÖn nh÷ng thêi k× t¶i l|îng nÒn thay ®æi, khi sè liÖu cã liªn quan tíi tèc ®é dßng ch¶y. C¸c ®Æc ®iÓm tõ a) ®Õn e) phï hîp víi c¸c lo¹i lÊy mÉu trong môc 5.3.l. Ngoµi ra, ng|êi dïng cßn cÇn chó ý nh÷ng ®Æc tÝnh sau ®©y khi chän thiÕt bÞ lÊy mÉu trõ tr|êng hîp thÊy r»ng mét sè trong chóng kh«ng cÇn thiÕt, ®Æc biÖt lµ kh¶ n¨ng lÊy mÉu tõ hÖ thèng tho¸t n|íc cã ¸p lùc hoÆc cèng. f) Kh¶ n¨ng cña m¸y cã thÓ n©ng c¸c mÉu qua mét chiÒu cao mong muèn trong bÊt k× hoµn c¶nh ®· chän nµo; g) CÊu t¹o biÕt ch¾c vµ Ýt cÊu kiÖn chøc n¨ng; h) Ýt bé phËn tiÕp xóc hoÆc ng©m xuèng n|íc; i) M¸y lÊy mÉu ph¶i kh«ng rØ vµ bé phËn ®iÖn ph¶i ®|îc b¶o vÖ khái t¸c ®éng cña b¨ng tuyÕt, h¬i Èm hoÆc khÝ quyÓn ¨n mßn; j) M¸y lÊy mÉu ph¶i cã thiÕt kÕ ®¬n gi¶n, dÔ vËn hµnh, b¶o d|ìng vµ dÔ lµm s¹ch k) èng lÊy mÉu tõ ®iÓm hÕt mÉu vµo dÉn ®Õn ®iÓm ph©n phèi mÉu ph¶i cã ®|êng kÝnh trong tèi thiÓu lµ 9mm ®Ó tr¸nh bÞ t¾c, vµ èng vµo ph¶i ®|îc b¶o vÖ ®Ó tr¸nh g©y t¾c cho èng ra; l) Tèc ®é chÊt láng ch¹y vµo m¸y tèi thiÓu ph¶i lµ 0,5 m/s ®Ó tr¸nh t¸ch pha trong èng lÊy mÉu vµ buång ®o; m) Kh¶ n¨ng röa s¹ch èng lÊy ®Ó lÊy mÉu míi; n) ThÓ tÝch ®|îc ph©n chia ph¶i cã ®é chÝnh x¸c vµ ®é ®óng Ýt nhÊt lµ 5% thÓ tÝch yªu cÇu; o) Kho¶ng thêi gian gi÷a c¸c mÉu gi¸n ®o¹n ph¶i ®iÒu chØnh ®|îc tõ 5 min ®Õn 1h; p) C¸c b×nh lÊy mÉu vµ èng nèi cÇn ph¶i dÔ th¸o, thay thÕ vµ lµm s¹ch; q) M¸y lÊy mÉu cÇn cã ®ñ ch« chøa c¸c b×nh mÉu ë chç tèi ë tõ 00C ®Õn 40C trong thêi gian ®ang lÊy mÉu, vµ cho phÐp thªm chÊt b¶o qu¶n vµo c¸c b×nh tr|íc hoÆc trong khi lÊy mÉu; r) C¸c m¸y lÊy mÉu x¸ch tay ph¶i ®ñ nhÑ, ch¾c ch¾n, bÒn, chÞu ®|îc thay ®æi thêi tiÕt vµ cã thÓ vËn hµnh tèt trong mäi ®iÒu kiÖn xung quanh; s) C¸c m¸y lÊy mÉu ph¶i vËn hµnh ®|îc trong nh÷ng thêi gian lÊy mÉu ®ñ dµi (nhiÒu ngµy) mµ kh«ng cÇn chó ý tíi lu«n;
  5. Tiªu chuÈn viÖt nam TCVN 5999 : 1995 t) M¸y lÊy mÉu ph¶i kh«ng t¹o nh÷ng tia löa ë bªn trong ®Ó tr¸nh rñi ro næ, ®Æc biÖt lµ ë nh÷ng vïng cã khÝ mªtan hoÆc c¸c dung m«i h÷u c¬ dÔ bay h¬i u) M¸y cã thÓ lÊy mÉu tõ nh÷ng nguån th¶i cã ¸p lùc. §ã lµ yÕu tè cÇn l|u ý tr|íc quyÕt ®Þnh cuèi cïng ®Ó chän m¸y. Khi chän m¸y lÊy mÉu, ng|êi dïng cÇn l|u ý b¶n h|íng dÉn vËn hµnh. B¶n nµy ph¶i ®|îc viÕt b»ng ng«n ng÷ hiÓu ®|îc vµ dÔ ®äc. Còng cÇn xem xÐt kh¶ n¨ng b¶o hµnh, söa ch÷a sau khi b¸n vµ c¸c phô tïng thay thÕ. Cuèi cïng, cÇn chó ý ®Õn cÊp ®iÖn hoÆc kh«ng khÝ nÐn ë n¬i m¸y ®|îc sö dông. Chó ý an toµn - Ph¶i lu«n lu«n chó ý ®Õn nh÷ng yªu cÇu an toµn côc bé. 5. C¸ch lÊy mÉu 5.1. N¬i lÊy mÉu Chó ý an toµn - Khi chän n¬i lÊy mÉu ph¶i lu«n chó ý ®Õn an toµn vµ søc khoÎ (xem môc 6). 5.1.1. §¹i c|¬ng PhÇn nµy cña tiªu chuÈn tr×nh bµy c¸c kÜ thuËt lÊy mÉu cã thÓ ¸p dông ë nhiÒu lo¹i ®Þa ®iÓm lÊy mÉu kh¸c nhau, thÝ dô: a) ë trong xÝ nghiÖp c«ng nghiÖp (thÝ dô gi÷a c¸c dßng th¶i ch|a xö lÝ); b) C¸c ®iÓm th¶i cña c¸c xÝ nghiÖp c«ng nghiÖp (n|íc th¶i tæ hîp chña xö lÝ); c) ë hÖ thèng cèng thµnh phè, bao gåm c¶ c¸c nguån th¶i cã ¸p lùc vµ c¸c hÖ thèng tù ch¶y. d) Trong c¸c tr¹m xö lÝ n|íc th¶i; e) Lèi ra cña c¸c tr¹m xö lÝ n|íc th¶i. Trong mäi tr|êng hîp, ®iÒu c¬ b¶n lµ ®Þa ®iÓm ®|îc chän ph¶i ®¹i diÖn cho dßng n|íc th¶i cÇn kiÓm tra. §Ó chän c¸c ®Þa ®iÓm lÊy mÉu ë cèng th¶i, tr|íc tiªn ph¶i nghiªn cøu kÜ hÖ thèng cèng trªn b¶n vÏ. Sau ®ã lµ kiÓm tra thùc ®Þa, kÓ c¶ dïng chÊt ®¸nh dÊu nÕu cÇn, ®Ó b¶o ®¶m hÖ thèng cèng phï hîp víi b¶n vÏ, vµ vÞ trÝ lÊy mÉu lµ ®¹i diÖn ®èi víi môc ®Ých lÊy mÉu. CÇn tham kh¶o ISO 5667- l vÒ h|íng dÉn lËp kÕ ho¹ch lÊy mÉu. 5.1.2. LÊy mÉu ë cèng, r·nh vµ hè ga. Tr|íc khi lÊy mÉu cÇn dän s¹ch ®Þa ®iÓm ®· chän ®Ó lo¹i bá c¸c cÆn, bïn, c¸c líp vi khuÈn v.v... ë trªn thµnh. CÇn chän ®Þa ®iÓm cã dßng ch¶y xo¸y m¹nh ®Ó ®¶m b¶o pha trén tèt. Kh¶ n¨ng tiÕp cËn, sù an toµn vµ kh¶ n¨ng cung cÊp n¨ng l|îng lµ nh÷ng vÊn ®Ò cÇn chó ý tr|íc tiªn khi chän c¸c vÞ trÞ lÊy mÉu. V× c¸c kªnh th¶i th|êng thiÕt kÕ chung cho c¶ n|íc th¶i vµ n|íc m|a, ®iÒu kiÖn dßng ch¶y rèi th|êng x¶y ra. NÕu kh«ng cã ®iÒu kiÖn ch¶y rèi th× cã thÓ t¹o ra b»ng c¸ch thu hÑp dßng ch¶y thÝ dô nh| dïng v¸ch ng¨n. Thu hÑp dßng ch¶y ph¶i ®|îc lµm thÓ nµo ®Ó kh«ng s¶y ra sù l¾ng cÆn ë th|îng l|u vËt c¶n. §iÓm lÊy mÉu ph¶i ë h¹ l|u cña chç thu hÑp, vµ theo quy t¾c, ph¶i c¸ch chç thu hÑp Ýt nhÊt mét kho¶ng b»ng 3 lÇn tr|êng kÝnh èng n|íc th¶i. §Çu vµo cña m¸y lÊy mÉu cÇn h|íng vÒ phÝa dßng ch¶y tíi, nh|ng còng cã khi ph¶i quay vÒ h|íng h¹ l|u v× qu¸ nhiÒu r¸c r|ëi g©y ra bÝt t¾c (xem thªm 2.2.2.l).
  6. Tiªu chuÈn viÖt nam TCVN 5999 : 1995 Chó thÝch 1: NÕu sù trén lÉn x¶y ra tèt ë ngay th|îng l|u cña vÆt c¶n th× cã thÓ ®Æt èng vµo ngay ë ®ã, chó ý kh«ng lÊy cÆn l¾ng vµ ®Çu èng lÊy vµo ph¶i ë d|íi mÆt n|íc. Khi thùc tÕ cho phÐp, nªn x¸c ®Þnh nh÷ng vÞ trÝ lÊy mÉu th|êng xuyªn, chó ý b¶o ®¶m nh÷ng ®iÒu kiÖn lÊy mÉu ®ång ®Òu. Tr|íc khi lÊy mÉu n|íc th¶i c«ng nghiÖp, nh÷ng ®iÒu kiÖn ë trong xÝ nghiÖp c«ng nghiÖp (nh| c¸c qu¸ tr×nh vµ tèc ®é s¶n xuÊt) cÇn ®|îc ghi nhËn vµ kÌm theo c¶ nh÷ng nguy hiÓm cã thÓ x¶y ra thÝ dô nh| nÒn, sµn rÊt |ít. Theo quy t¾c, ®iÓm lÊy mÉu ph¶i n»m ë l/3 chiÒu s©u d|íi bÒ mÆt n|íc. 5.1.3. C¸c tr¹m xö lÝ n|íc th¶i Khi chän ®Þa ®iÓm lÊy mÉu ë c¸c tr¹m xö lÝ n|íc th¶i, cÇn lu«n ghi nhí môc tiªu cña ch|¬ng tr×nh lÊy mÉu. Nh÷ng môc tiªu ®iÓn h×nh lµ: - KiÓm tra hiÖu qu¶ cña tr¹m xö lÝ vÒ tæng thÓ: c¸c mÉu cÇn lÊy ë ®Çu vµo chÝnh vµ ®Çu ra chÝnh; - KiÓm tra hiÖu qu¶ xö lÝ cña tõng c«ng ®o¹n hoÆc mét nhãm c¸c c«ng ®o¹n, c¸c mÉu cÇn lÊy ë ®Çu vµo vµ ®Çu ra cña bé phËn cÇn kiÓm tra. Khi lÊy mÉu ë ®Çu vµo cña c¸c tr¹m cÇn ph¶i nghiªn cøu cÈn thËn môc tiªu cña ch|¬ng tr×nh lÊy mÉu. Trong mét sè t×nh huèng cÇn lÊy mÉu n|íc cèng th« ®|îc pha trén víi n|íc håi l|u (thÝ dô ®Ó ®¸nh gi¸ t¶i l|îng vµ hiÖu qu¶ cña bÓ l¾ng s¬ bé), mét sè tr|êng hîp kh¸c l¹i yªu cÇu lo¹i bá n|íc håi l|u (thÝ dô ®Ó ®¸nh gi¸ n|íc th¶i sinh ho¹t c«ng nghiÖp ®|a vµo tr¹m xö lÝ, hoÆc ®Ó kiÓm so¸t dßng n|íc th¶i c«ng nghiÖp). LÊy mÉu ë h¹ l|u cña mét m¸ng ®o hoÆc mét bê ng¨n (xem 5.l.2) sÏ t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho viÖc lÊy mÉu ®¹i diÖn. Khi lÊy mÉu n|íc th¶i tõ tr¹m xö lÝ gåm nhiÒu c«ng ®o¹n (thÝ dô cã nhiÒu bÓ l¾ng), cÇn chó ý r»ng mÉu ph¶i ®¹i diÖn cho toµn thÓ chø kh«ng ph¶i cho riªng mét c«ng ®o¹n xö lÝ nµo (trõ khi muèn nghiªn cøu riªng c«ng ®o¹n ®ã) Ph¶i th|êng xuyªn xem xÐt l¹i c¸c ®Þa ®iÓm lÊy mÉu ®Ó b¶o ®¶m nh÷ng thay ®æi râ rµng trong vËn hµnh cña c¸c qu¸ tr×nh ph¶i ®|îc tÝnh ®Õn ngay. ThÝ dô, qu¸ tr×nh läc thÊm cã thÓ chuyÓn tõ "mét chiÒu” sang "håi l|u” hoÆc "läc kÐp”, vËn hµnh cña tr¹m còng cã thÓ thay ®æi nh| n|íc ®· xö lÝ ®|îc dÉn trë l¹i tr¹m (thÝ dô dÉn trë l¹i n|íc tõ bÓ trµn, thay ®æi vÞ trÝ mµ ë ®ã n|íc ®· xö lÝ ®|îc dÉn trë l¹i vµo tr¹m). Khi lÊy mÉu n|íc th¶i cÇn hÕt søc chó ý kh¾c phôc hoÆc gi¶m thiÓu sù kh«ng ®ång ®Òu th|êng cã mÆt do c¸c chÊt r¾n l¬ löng g©y ra. Sù ph©n tÇng do nhiÖt ë c¸c dßng th¶i c«ng nghiÖp còng th|êng thÊy, vµ trong nh÷ng tr|êng hîp ®ã ph¶i dïng nh÷ng biÖn ph¸p t¨ng c|êng khuÊy trén dßng ch¶y tr|íc khi lÊy mÉu. 5.1.4. LÊy mÉu trªn bÒ mÆt n|íc Cã khi cÇn lÊy mÉu líp n|íc trªn bÒ mÆt b»ng c¸ch hít ®Ó thu thËp th«ng tin vÒ c¸c chÊt næi vµ nhò hãa. Tr|êng hîp nµy cÇn dïng b×nh réng miÖng, nh|ng nªn tham kh¶o ý kiÕn phßng thÝ nghiÖm nhËn mÉu. 5.2. TÇn sè vµ thêi gian lÊy mÉu 5.2.1. Më ®Çu Môc nµy nãi vÒ tÇn sè lÊy mÉu, nghÜa lµ sè mÉu cÇn lÊy, ®é dµi cña chu kú lÊy mÉu, vµ thêi diÓm khi mÉu cÇn ®|îc lÊy.
  7. Tiªu chuÈn viÖt nam TCVN 5999 : 1995 5.2.2. Sè mÉu PhÇn 3 cña ISO 5667- 1: 1980 nªu nh÷ng h|íng dÉn chung vÒ thêi gian vµ tÇn sè lÊy mÉu. Môc nµy chøa nh÷ng h|íng dÉn riªng cho lÊy mÉn n|íc th¶i. Nång ®é cña c¸c chÊt cÇn x¸c ®Þnh trong mét dßng th¶i biÕn ®éng do nh÷ng thay ®æi hÖ thèng vµ ngÉu nhiªn. Gi¶i ph¸p kÜ thuËt tèt nhÊt ®Ó x¸c ®Þnh c¸c gi¸ trÞ thùc lµ dïng mét m¸y ph©n tÝch tù ®éng ®Æt vµo dßng ch¶y vµ ®o liªn tôc c¸c chÊt cÇn x¸c ®Þnh. Tuy nhiªn, ®iÒu ®ã lµ kh«ng thùc tÕ bëi v× trang thiÕt bÞ thÝch hîp ®Ó ph©n tÝch c¸c chÊt quan t©m th|êng lµ kh«ng dïng ®|îc ë ngoµi hiÖn tr|êng, kh«ng cã s½n hoÆc qu¸ ®¾t. Do ®ã, ph©n tÝch n|íc ph¶i dùa trªn c¸c mÉu lÊy ë nh÷ng kho¶ng thêi gian ®Òu ®Æn trong mét chu k× nµo ®ã (chu k× kiÓm tra). C¸c mÉu th|êng lµ mÉu tæ hîp, trõ khi sù x¸c ®Þnh kh«ng cho phÐp dïng mÉu tæ hîp. Sè mÉu cÇn lÊy trong mçi chu k× kiÓm tra ph¶i dùa trªn c¬ së kÜ thuËt thèng kª (xem ISO 2602, ISO 2854 vµ ISO 5667- l). 5.2.3. Thêi gian lÊy mÉu Môc tiªu cña ch|¬ng tr×nh lÊy mÉu th|êng chi râ khi nµo lÊy mÉu vµ lÊy nh| the nµo. Nãi chung, khi lÊy mÉu n|íc cèng vµ n|íc th¶i, th|êng cÇn chó ý nh÷ng nguyªn nh©n thay ®æi chÊt l|îng sau: a) Thay ®æi hµng ngµy (nghÜa lµ thay ®æi trong thêi gian cña ngµy); b) Thay ®æi gi÷a c¸c ngµy trong tuÇn lÔ; c) Thay ®æi gi÷a c¸c tuÇn lÔ; d) Thay ®æi gi÷a c¸c th¸ng vµ c¸c mïa; e) Xu h|íng. NÕu thay ®æi hµng ngµy hoÆc gi÷a c¸c ngµy kh«ng cã hoÆc rÊt nhá, th¬i gian lÊy mÉu trong ngµy hoÆc ngµy trong tuÇn t|¬ng ®èi kh«ng quan träng. C¸ch gi¶i quyÕt lµ lÊy mÉu ®Òu ®Æn suèt n¨m, ë bÊt cø thêi gian nµo ®ã trong ngµy hoÆc bÊt cø ngµy nµo ®ã trong tuÇn (sao cho thuËn tiÖn). NÕu b¶n chÊt vµ ®é lín cña t¶i l|îng cùc ®¹i lµ quan träng, cÇn lÊy mÉu ë thêi ®iÓm cña ngµy, tuÇn, th¸ng, khi t¶i l|îng cùc ®¹i xuÊt hiÖn. Thêi gian lÊy mÉu t|¬ng quan víi qu¸ tr×nh ®Æc biÖt cÇn kiÓm so¸t cã thÓ lµ rÊt quan träng trong nghiªn cøu c¸c dßng th¶i c«ng nghiÖp theo mïa hoÆc theo l«. Dï trong tr|êng hîp nµo th× sù th¶i còng kh«ng liªn tôc vµ ch|¬ng tr×nh lÊy mÉu ph¶i tÝnh ®Õn ®iÒu nµy. LÊy mÉu ®Ó ph¸t hiÖn xu h|íng cÇn cã kÓ ho¹ch thËn träng. ThÝ dô khi ph¸t hiÖn xu h|íng trªn c¬ së hµng th¸ng th× nªn lÊy mÉu ë cïng ngµy trong tuÇn. §iÒu ®ã gióp lo¹i ®|îc nh÷ng thay ®æi hµng ngµy ra khái ®é biÕn ®éng cña sè liÖu, vµ nh| vËy cho phÐp x¸c ®Þnh xu h|íng mét c¸ch chÝnh x¸c h¬n. Sau khi quyÕt ®Þnh sè mÉu cÇn lÊy theo nh| môc 5.2.2, cÇn x¸c ®Þnh nh÷ng thêi gian lÊy mÉu. C¸c mÉu th|êng ®|îc lÊy ë nh÷ng kho¶ng x¸c ®Þnh trong toµn bé chu k× kiÓm so¸t. Chu k× kiÓm so¸t cã thÓ lµ mét n¨m, mét sè th¸ng hoÆc tuÇn, hoÆc ng¾n h¬n.
  8. Tiªu chuÈn viÖt nam TCVN 5999 : 1995 NÕu chu k× kiÓm so¸t lµ mét n¨m, nh÷ng ngµy lÊy mÉu ®|îc x¸c ®Þnh theo c«ng thøc (l) khi sè mÉu lín h¬n kho¶ng 25, vµ theo c«ng thøc (2) khi sè mÉu nhá h¬n kho¶ng 25. C«ng thøc (1) cho biÕt sè ngµy cÇn lÊy mÉu. 365 365 u 2 363 u 3 365 u n A ,A ,A ,..... A  n n n n Trong ®o: n lµ sè mÉu; A lµ mét sè ngÇu nhiªn trong kho¶ng - 365/n ®Õn 0. C«ng thøc (2) cho biÕt sè tÇn cÇn lÊy mÉu. Ngµy cña mçi tÇn cÇn ®|îc x¸c ®Þnh sao cho mÉu ®ßc lÊy vµo c¸c ng©y lµm viÖc cña tÇn. 365 365 u 2 363 u 3 365 u n B ,B  ,B  ,.....B  n n n n Trong ®ã: n lµ sè mÉu; B lµ mét sè mÉu nhiªn trong kho¶ng -52/n ®Õn 0. Nh÷ng c«ng thøc t|¬ng tù cã thÓ ®|îc dïng cho nh÷ng chu k× kiÓm so¸t kh¸c, thÝ dô mét th¸ng, ba th¸ng, s¸u th¸ng v.v... Chu k× ®|îc chän cÇn bao gåm mäi thay ®æi theo mïa. Sau khi ®· chän kho¶ng thêi gian, sè ngµy hoÆc sè tuÇn, cÇn l|u ý ®Ó sù lÊy mÉu kh«ng dÉn ®Õn sai sè hÖ thèng, thÝ dô lu«n lu«n thÊy mÉu vµo mét ngµy ®Æc biÖt, hoÆc lo¹i bá mét c¸ch hÖ thèng nh÷ng ngµy lµm viÖc ®Æc biÖt. 5.2.4. Kho¶ng thêi gian cña mçi chu k× lÇy mÉu Môc nµy nãi vÒ sù lùa chän thêi gian lÊy mÉu tæ hîp. Khi chän cÇn chó ý hai yÕu tè: a) Môc tiªu lÊy mÉu. ThÝ dô cÇn ®¸nh gi¸ t¶i l|îng trung b×nh chÊt h÷u c¬ cña mét dßng ch¶y trong nh÷ng chu k× 24h th× cÇn lÊy mÉu tæ hîp theo dßng ch¶y trong mét ngµy ®ªm. b) §é bÒn cña mÉu. Trong thÝ dô cho ë a) kh«ng cÇn kÐo dµi thêi gian lÊy mÉu tæ hîp qu¸ 24h v× chÊt h÷u c¬ trong mÉu cÇn nghiªn cøu ®· cã thÓ bÞ ph©n huû. Kho¶ng thêi gian lÊy mÉu cã thÓ thay ®åi tõ vµi giê, khi nghiªn cøu c¸c chÊt h÷u c¬ dÔ bay h¬i, ®Õn nhiÒu ngµy, khi quan tr¾c c¸c hîp chÊt v« c¬ bÒn. §é bÒn cña mÉu th|êng cã thÓ h¹n chÕ kho¶ng thêi gian lÊy mÉu. Trong nh÷ng tr|êng hîp ®ã cÇn ¸p dông nh÷ng kÜ thuËt ph©n tÝch ®Æc biÖt vµ hái ý kiÕn phßng thÝ nghiÖm nhËn mÉu ®Ó cã thÓ dïng nh÷ng biÖn ph¸p b¶o qu¶n ®óng. Tiªu chuÈn ViÖt nam TCVN 5993: 1995 (ISO 5667-3) vµ môc 5.4 tr×nh bµy chi tiÕt h¬n vÒ b¶o qu¶n vµ l|u gi÷ mÉu. 5.3. Chän ph|¬ng ph¸p lÊy mÉu 5.3.1. C¸c lo¹i mÉu
  9. Tiªu chuÈn viÖt nam TCVN 5999 : 1995 Th«ng th|êng cÇn ph©n biÖt hai lo¹i mÉu: a) MÉu ®¬n b) MÉu tæ hîp 5.3.1.1. MÉu ®¬n Trong mét mÉu ®¬n, toµn bé thÓ tÝch mÉu ®|îc lÊy ë mét thêi ®iÓm. C¸c mÉu ®¬n th|êng ®|îc dïng ®Ó x¸c ®Þnh thµnh phÇn n|íc th¶i ë mét thêi ®iÓm nhÊt ®Þnh. Trong nh÷ng tr|êng hîp dßng n|íc th¶i Ýt thay ®æi vÒ thÓ tÝch vµ thµnh phÇn, mét mÉu ®¬n cã thÓ ®¹i diÖn cho thµnh phÇn dßng n|íc th¶i trong thêi gian dµi. CÇn ph¶i lÊy mÉu ®¬n khi môc tiªu cña ch|¬ng tr×nh lÊy mÉu lµ ®¸nh gi¸ sù tu©n thñ c¸c tiªu chuÈn kh«ng liªn quan ®Õn chÊt l|îng trung b×nh. Khi sù tu©n thñ ®|îc xem xÐt trªn c¬ së chÊt l|îng trung b×nh th× ph¶i dïng mÉu tæ hîp. Trong mét sè tr|êng hîp x¸c ®Þnh chØ dïng mÉu ®¬n. ThÝ dô ph©n tÝch dÇu vµ mì, oxi hßa tan, clo vµ sunfua. Trong tr|êng hîp nµy kÕt qu¶ ph©n tÝch sÏ bÞ sai kh¸c nÕu kh«ng tiÕn hµnh x¸c ®Þnh ngay sau khi lÊy mÉu vµ nÕu toµn bé thÓ tÝch mÉu kh«ng ®|îc dïng mét lÇn. MÉu ®¬n th|êng ®|îc lÊy thñ c«ng nh|ng còng cã thÓ b»ng thiÕt bÞ lÊy mÉu tù ®éng. 5.3.1.2. MÉu tæ hîp MÉu tæ hîp ®|îc chuÈn bÞ b»ng c¸ch trén mét sè mÉu ®¬n hoÆc b»ng c¸ch lÊy liªn tôc tõng phÇn nhá cña dßng n|íc th¶i. Cã hai lo¹i mÉu tæ hîp: a) MÉu theo thêi gian; b) MÉu theo dßng ch¶y. MÉu tæ hîp theo thêi gian chøa nh÷ng mÉu ®¬n cã thÓ tÝch b»ng nhau vµ ®|îc lÊy ë nh÷ng kho¶ng thêi gian b»ng nhau trong chu k× lÊy mÉu. MÉu tæ hîp theo thêi gian dïng ®Ó nghiªn cøu chÊt l|îng dßng th¶i trung b×nh (thÝ dô khi x¸c ®Þnh sù tu©n thñ mét tiªu chuÈn dùa trªn chÊt l|îng trung b×nh hoÆc khi x¸c ®Þnh nång ®é trung b×nh n|íc th¶i ®Ó thiÕt kÕ qu¸ tr×nh, vµ trong nh÷ng tr|êng hîp dßng n|íc th¶i kh«ng ®æi). MÉu tæ hîp theo dßng ch¶y chøa nh÷ng mÉu ®¬n ®|îc lÊy vµ pha trén sao cho thÓ tÝch cña mÉu tØ lÖ víi tèc ®é hoÆc thÓ tÝch dßng trong suèt thêi gian lÊy mÉu (xem TCVN 5992: 1995 (ISO 5667-2). MÉu tæ hîp theo dßng ch¶y ®|îc dïng khi môc tiªu lÊy mÉu lµ ®Ó x¸c ®Þnh t¶i l|îng cña c¸c chÊt « nhiÔm (thÝ dô BOD ë tr¹m xö lÝ n|íc th¶i, phÇn tr¨m chÊt r¾n ®|îc lo¹i, t¶i l|îng c¸c chÊt dinh d|ìng vµ c¸c chÊt kh¸c ®|a vµo m«i tr|êng). MÇu tæ hîp theo dßng ch¶y cã thÓ lÊy ë nh÷ng kho¶ng thêi gian b»ng nhau nh|ng víi nh÷ng thÓ tÝch thay ®æi t× lÖ víi dßng ch¶y ë mçi thêi ®iÓm lÊy mÉu, hoÆc gåm nh÷ng mÉu ®¬n thÓ tÝch b»ng nhau ®|îc lÊy mçi khi mét l|îng x¸c ®Þnh n|íc th¶i ®i qua ®iÓm lÊy mÉu. Trong c¶ hai lo¹i mÉu tæ hîp, thÓ tÝch mçi mÉu ®¬n ph¶i lín h¬n 50ml. Nªn lÊy mÉu ®¬n tõ 200 ®Õn 300ml ®Ó cã ®|îc c¸c mÉu ®¹i diÖn. 5.3.2. §o liªn tôc §o liªn tôc cã thÓ cã hiÖu qu¶ trong mét sè tr|êng hîp. §o liªn tôc cã thÓ tiÕn hµnh hoÆc trùc tiÕp trong dßng n|íc th¶i, hoÆc ë mét tr|êng nh¸nh lÊy mÉu. ViÖc
  10. Tiªu chuÈn viÖt nam TCVN 5999 : 1995 ®o ®|îc thùc hiÖn b»ng c¸ch dïng c¸c ®iÖn eùc hoÆc dïng thiÕt bÞ ph©n tÝch tù ®éng cã bé chØ thÞ hoÆc bé xö lÝ sè. Khi ®iÒu kiÖn kinh tÕ vµ kÜ thuËt cho phÐp, ®o trùc tiÕp cã thÓ cung cÊp th«ng tin vÒ xö lÝ n|íc th¶i khi chÊt l|îng rÊt kh¸c nhau trong n|íc th¶i ®Òu cã thÓ ®|îc ®Þnh l|îng tèt. MÆc dÇu thiÕt bÞ ®Ó ®o liªn tôc dßng n|íc th¶i cßn ®ang rÊt Ýt nh|ng ®· cã nh÷ng ¸p dông cã thÓ c¹nh tranh víi kÜ thuËt lÊy mÉu (thÝ dô ®o ®é pH, nhiÖt ®é, oxi hßa tan). 5.4. B¶o qu¶n, vËn chuyÓn vµ l|u gi÷ mÉu TCVN 5993 (ISO 5667-3) ®· tr×nh bµy chi tiÕt vÒ c¸ch b¶o qu¶n, vËn chuyÓn vµ l|u gi÷ mÉu cho ph©n tÝch n|íc. C¸ch chung nhÊt ®Ó b¶o qu¶n mÉu n|íc th¶i lµ lµm l¹nh ®Õn kho¶ng gi÷a 0C vµ 40C. Lµm l¹nh nh| vËy vµ ®Ó ë chç tèi, hÇu hÕt c¸c mÉu th|êng bÒn ®Õn 24h. Chi tiÕt h¬n xem ë TCVN 5993 (IS0 5667-3). Mét sè chÊt cÇn x¸c ®Þnh cã thÓ bÒn trong thêi gian dµi nÕu ®«ng l¹nh s©u (d|íi – 180C) Khi lÊy mÉu tæ hîp trong suèt chu kú d¶i th× viÖc b¶o qu¶n mÉu lµ bé phËn kh«ng thÓ thiÕu cña viÖc lÊy mÉu. Cã thÓ dïng ®ång thêi nhiÒu thiÕt bÞ lÊy mÉu ®Ó lÊy mÉu cã b¶o qu¶n vµ mÉu kh«ng ®|îc b¶o qu¶n. CÇn ph¶i tham kh¶o ý kiÕn phßng thÝ nghiÖm cã tr¸ch nhiÖm ph©n tÝch mÉu vÒ chän ®|îc ph|¬ng ph¸p b¶o qu¶n, vËn chuyÓn vµ l|u gi÷ mÉu. 6. An toµn lÊy mÉu Môc 7 cña ISO 5667- l: 1980 tr×nh bµy nh÷ng h|íng dÉn chung vÒ an toµn. Tuy nhiªn, nh÷ng h|íng dÉn ®ã còng nh| nh÷ng h|íng dÉn ë phÇn nµy cña tiªu chuÈn nµy kh«ng thÓ thay thÓ cho nh÷ng luËt lÖ vµ quy chÕ ®Þa ph|¬ng vµ/hoÆc quèc gia. 6.1. Khi lµm viÖc ë c¸c cèng, hè ph©n, tr¹m b¬m vµ tr¹m xö lÝ n|íc th¶i cÇn ph¶i c¶nh gi¸c víi nh÷ng viÖc sau: a) Nguy hiÓm næ g©y ra bëi hçn hîp c¸c khÝ næ ë hÖ thèng cèng b) Nguy c¬ ngé ®éc do c¸c khÝ ®éc nh| H2S vµ CO; c) Nguy c¬ bÞ ng¹t do thiÕu oxi; d) Nguy c¬ nhiÔm bÖnh do c¸c vi sinh vËt mÇm bÖnh ë trong n|íc th¶i; e) Nguy c¬ bÞ th|¬ng do ngò hoÆc tr|ît f) Nguy c¬ bÞ cuèn ®i; g) Nguy c¬ do c¸c vËt r¬i ph¶i. 6.2. Tr|íc khi b|íc vµo mét kh«ng gian chËt hÑp cÇn thùc hiÖn nh÷ng biÖn ph¸p sau, c¶ ë trªn vµ ë ®©y: a) KiÓm tra nguy c¬ næ b»ng næ kÓ hoÆc thiÕt bÞ t|¬ng tù; b) B¾t buéc ph¶i kiÓm tra sù cã mÆt cña H2S hoÆc CO vµ bÊt k× khÝ ®éc kh¸c b»ng detecto khÝ. c) KiÓm tra nång ®é oxi trong kh«ng khÝ (ph¶i kho¶ng 20% theo thÓ tÝch). NÕu c¸c kiÓm tra nµy cho thÊy ®iÒu kiÖn lµm viÖc lµ kh«ng chÊp nhËn ®|îc th× ®|êng cèng hoÆc hè ga cÇn ®|îc th«ng giã cho ®Õn khi ®¹t ®|îc c¸c ®iÒu kiÖn lµm viÖc Sau ®ã cã thÓ tiÕn hµnh c«ng viÖc vµ chó ý nh÷ng ®iÒu kiÖn sau:
  11. Tiªu chuÈn viÖt nam TCVN 5999 : 1995 d) Kh«ng tiÕn vµo trong kh«ng gian hÑp nÕu kh«ng cã ®ñ ng|êi ë ngoµi trùc cÊp cøu. Mçi ng|êi tiÕn vµo kh«ng gian chËt hÑp nµy ®Òu ph¶i mÆc ®å phßng hé vµ cã d©y b¶o hiÓm dÉn ra ngoµi. Mäi ng|êi ph¶i gi÷ liªn l¹c trùc tiÕp th|êng xuyªn; e) Mçi ng|êi vµo hÇm ngÇm hoÆc vµo mét kh«ng gian chËt hÑp ®Òu cÇn ®eo m¸y thë mÆc dÇu ®· kiÓm tra tr|íc kh«ng khÝ bªn trong, Ýt nhÊt ph¶i cã hai ng|êi trùc cøu n¹n ë ngoµi, víi mÆt n¹ thë cÇm s½n ë tay, ®Ó s½n sµng cÊp cøu; f) MÆc quÇn ¸o b¶o hé, ®i bèt, ®eo g¨ng vµ ®éi mò b¶o hé; g) Mäi ng|êi ë trong kh«ng gian chËt hÑp ph¶i mang theo m¸y kiÓm tra kh«ng khÝ. Khi mét ng|êi dïng m¸y kiÓm tra kh«ng khÝ ph¸t hiÖn thÊy dÊu hiÖu kh«ng an toµn th× mäi ng|êi ph¶i lËp tøc tho¸t ra ngoµi. Kh«ng gian ®ã ph¶i ®|îc th«ng giã ®Õn khi kh«ng khÝ cã thÓ thë ®|îc; h) Ph¶i b¶o ®¶m mäi tiªu chuÈn vÖ sinh c¸ nh©n khi ph¶i tiÕp xóc víi cèng; vµ kh«ng ®|îc ¨n, uèng hoÆc hÕt thuèc tr|íc khi t¾m röa cÈn thËn. ¸o quÇn vµ trang thiÕt bÞ ph¶i ®|îc tÈy uÕ vµ khö trïng sau mçi lÇn dïng. 6.3. ë nhiÒu n|íc cã luËt nh÷ng ng|êi khi lµm viÖc tiÕp xóc víi n|íc th¶i ph¶i tiªm v¸cxin. Yªu cÇu nµy còng cÇn ®|îc ¸p dông cho nh÷ng ng|êi lÊy mÉu n|íc th¶i. 6.4. LÊy mÉu ë thµnh phè th|êng tiÕn hµnh ë cèng vµ hè ga d|íi tr|êng phè. §ã lµ nh÷ng n¬i mµ giao th«ng dÔ g©y nguy hiÓm. NÕu cÇn h¹n chÕ giao th«ng, cÇn lµm viÖc tr|íc víi c¶nh s¸t hoÆc chÝnh quyÒn ®Þa ph|¬ng. CÇn ph¶i cã tÝn hiÖu hoÆc ®Ìn b¸o. Tuy vËy ng|êi lÊy mÉu vÉn ph¶i lu«n c¶nh gi¸c víi mäi nguy hiÓm. 7. NhËn d¹ng mÉu vµ ghi chÐp - B¸o c¸o lÊy mÉu cÇn gåm nh÷ng ®iÓm sau: - §iÓm lÊy mÉu; - L|îc ®å ®iÓm lÊy mÉu; - Thêi gian bÊt ®Çu vµ kÕt thóc lÊy mÉu; - Ngµy th¸ng bÊt ®Êu vµ kÕt thóc lÊy mÉu; - Thêi gian cña chu k× lÊy mÉu; - Môc ®Ých lÊy mÉu; - Chi tiÕt vÒ ph|¬ng ph¸p lÊy mÉu; - Chi tiÕt vÒ c¸c phÐp thö t¹i hiÖn tr|êng. Nh÷ng tr|êng hîp c¸ biÖt cÇn ghi râ ë môc “ghi chó” (xem phô lôc A). Theo quy t¾c ng|êi cã tr¸ch nhiÖm nghiªn cøu ph¶i x¸c ®Þnh thêi gian biÓu, thÓ tÝch mÉu vµ ®iÓm lÊy mÉu. B¸o c¸o lÊy mÉu ¸p dông cho c¶ nh÷ng ®iÓm lÊy mÉu th|êng xuyªn vµ nh÷ng ®iÓm chØ râ mÉu kh«ng th|êng xuyªn. Trong mét sè tr|êng hîp, b¸o c¸o lÊy mÉu nªn cã kÌm theo s¬ ®å ®Þa ®iÓm chØ râ nh÷ng chi tiÕt quan träng ¶nh h|ëng ®Õn chÊt l|îng lÊy mÉu nh| tr|êng giao th«ng nhµ cao, bè trÝ mÆt b»ng xÝ nghiÖp v.v... Trong “ghi chó”, c¸c chi tiÕt cÇn xÕp theo môc, nh| nh÷ng ®iÒu kiÖn b¶o qu¶n vµ gi÷ mÉu tr|íc khi giao cho phßng thÝ nghiÖm, nh÷ng thay ®æi nhËn thÊy sau ®ã, nh÷ng
  12. Tiªu chuÈn viÖt nam TCVN 5999 : 1995 mÉu kiÓm tra do ng|êi kh¸c lÊy, vµ c¶ b¶n chÊt nguån gèc vµ thÓ tÝch c¸c chÊt nghi lµ ®éc h¹i, c¸c phÇn bÞ tæn th|¬ng (trong tr|êng hîp tai n¹n do « nhiÔm). Phô lôc A cho mét thÝ dô vÒ b¸o c¸o lÊy mÉu n|íc th¶i c«ng nghiÖp vµ sinh ho¹t.
  13. Tiªu chuÈn viÖt nam TCVN 5999 : 1995 Phô lôc A (tiªu chuÈn) B¸o c¸o- LÊy mÉu n|íc th¶i c«ng nghiÖp vµ sinh ho¹t §Þa ®iÓm: M· tªn: Ph|¬ng ph¸p lÊy mÉu: §¬n:…………………………………………………. Tæ hîp theo thêi gian:……………………………… Tæ hîp theo dßng ch¶y:……………………………. ThiÕt bÞ ®|îc dïng:………………………………… Kho¶ng thêi gian hoÆc dßng ch¶y gi÷a c¸c mÉu:………….min hoÆc m3 ThÓ tÝch c¸c mÉu ®¬n:………………………………………………….ml B¾t ®Çu lÊy mÉu:………………………………………… (ngµy, th¸ng, giê) KÕt thóc lÊy mÉu:………………………………………… (ngµy, th¸ng, giê) Ph|¬ng ph¸p b¶o qu¶n: §o t¹i hiÖn tr|êng PhÐp thö KÕt qu¶ §¬n vÞ Thêi gian Ph|¬ng ph¸p kiÓm tra chÊt l|îng:……………………………………….. Ghi chó vÒ lÊy mÉu:………………………………………………………. Tªn ngµy, th¸ng vµ ch÷ kÝ:
Đồng bộ tài khoản