Thuật ngữ điện ảnh - Phần 1

Chia sẻ: Nguyen Hoang Phuong Uyen | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:9

0
389
lượt xem
194
download

Thuật ngữ điện ảnh - Phần 1

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Nghệ thuật điện ảnh là sản phẩm tổng hòa của ba thành tố nghệ thuật, kỹ thuật và kinh tế. Nói cách khác, đó là công nghệ điện ảnh. Một công nghệ điện ảnh là một yêu cầu bức thiết trước mắt và lâu dài, quyết định cho sự tồn tại và phát triển của điện ảnh nước nhà. Trong quá trình hội nhập hiện nay, điện ảnh Việt Nam đang tìm kiếm cơ hội giao lưu, học hỏi, đầu tư để xây dựng một công nghệ điện ảnh, tạo một thế đứng và vị trí xứng đáng trong cơ...

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Thuật ngữ điện ảnh - Phần 1

  1. Thuật ngữ điện ảnh Nghệ thuật điện ảnh là sản phẩm tổng hòa của ba thành tố nghệ thuật, kỹ thuật và kinh tế. Nói cách khác, đó là công nghệ điện ảnh. Một công nghệ điện ảnh là một yêu cầu bức thiết trước mắt và lâu dài, quyết định cho sự tồn tại và phát triển của điện ảnh nước nhà. Trong quá trình hội nhập hiện nay, điện ảnh Việt Nam đang tìm kiếm cơ hội giao lưu, học hỏi, đầu tư để xây dựng một công nghệ điện ảnh, tạo một thế đứng và vị trí xứng đáng trong cơ cấu kinh tế và văn hóa đất nước trong giai đoạn mới. Nhằm góp phần nhỏ vào tiêu chí trên, Ban biên soạn công trình “Thuật ngữ điện ảnh” nhắm tới đối tượng đạo diễn, quay phim, kỹ thuật viên, những người có liên quan đến quy trình sản xuất phim, những người làm công tác giảng dạy, học tập, nghiên cứu, và cả những khán giả muốn tìm hiểu về ngành nghệ thuật thứ bảy này. Nó được coi như cuốn sổ tay nhỏ gọn, phục vụ đáp ứng phần nào nhu cầu tra cứu, tham khảo hàng ngày. Thuật ngữ điện ảnh là một lĩnh vực mới mẻ và rất phức tạp bao gồm nhiều lĩnh vực đan xen, liên quan với nhau, đòi hỏi một kiến thức sâu rộng bao quát. Vì vậy, những sai sót, thiếu hụt về độ chuẩn xác trong quá trình biên soạn là không thể tránh khỏi. Ban biên soạn rất mong bạn đọc xa gần thông cảm và lượng thứ. Mong được sự góp ý, chỉ bảo thẳng thắn của các chuyên gia, các bậc thức giả, cộng tác viên có uy tín đối với công trình này để nó sớm đến tay bạn đọc.
  2. Phần 1: ADC(analog to digital converter). Bộ chuyển đổi tín hiệu analog sang tín hiệu kỹ thuật số (digital). Album giọng cười (laugh-track). Một loại sound track ghi tiếng cười sử dụng làm hiệu ứng âm thanh ờ hậu kỳ. Album này ghi sẵn nhiều giọng cười nam, nữ, già trẻ với nhiều âm sắc cường độ, âm lượng khác nhau tùy theo ngữ cảnh của phim (vui sướng, mỉa mai, khinh bỉ, ngạo mạn v.v…) A mooc(academy leader). Từ gốc Pháp (amorce : đoạn đầu, khởi đầu) chỉ đoạn phim, băng từ không có hình-tiếng ở đầu và cuối của mỗi cuộn phim thành phẩm. Loại phim, băng từ này được chế tạo đặc biệt để chịu được lực kéo, uốn xoắn, ma sát khi chạy qua hệ thống thiết bị chuyên dụng như camera, máy dựng, máy chiếu. A mooc thường được in chữ, ký hiệu đặc thù chỉ dẫn cách lắp ráp phim vào những thiết bị chuyên dụng trên như: dấu sẵn sàng, tiếng bíp, dấu đổi cuộn “changeover cue” v.v … Đây là thuật ngữ do Viện hàn lâm điện ảnh Hoa Kỳ (AMPAS) ban hành A-ri(Arri/Arriflex). Thương hiệu máy quay phim cao cấp mang tên Tập đoàn Arri Group (Arnold & Richter Cine-AR), lớn nhất thế giới chuyên sản xuất máy quay phim và các thiết bị điện ảnh ở Đức từ năm 1917. Arri là từ ghép hai chữ cuối tên của hai nhà sáng lập Hãng là các ông August Arnold (1900-1983) và Robert Richter(1899-1972), sinh thời là những nhà sản xuất, nhà phát minh điện ảnh tài năng. Năm 1937, kỹ sư Erich Kastner (1911-2005) của Hãng lần đầu tiên thiết kế chiếc máy quay phim Arri flex có gương phản chiếu xoay (spinning mirror), mở ra bước đột phá về tính năng của thiết bị ghi hình phim nhựa. Sáng chế này cho phép nhà quay phim không những có thể trực tiếp nhìn thấy hình ảnh tương đương với cảnh thật bên ngoài qua kính ngắm (viewfinder) có lắp gương
  3. phản chiếu trong khi máy đang vận hành mà còn có thể tháo rời, thay đổi nhiều ống kính tiêu cự khác nhau tùy thuộc ý định tạo hình; sau này, gương phản chiếu còn ứng dụng cho ra đời loại máy chụp ảnh có thể tháo rời ống kính SLR (single- lens reflex). Trong Thế chiến thứ 2 (1939-1945), với tính năng ưu việt và sự bền bỉ phi thường, hai định dạng A-ri 16 ly và 35 ly đã trở thành một công cụ đắc lực giúp các nhà quay phim chiến trường ghi được thước phim tư liệu vô giá về cuộc chiến tàn khốc nhất trong lịch sử nhân loại. Từ khi ra đời đến nay, nhờ cấu trúc hợp lý, các chi tiết cơ khí chính xác đến tuyệt đối, lại được gắn ống kính Carl Zeiss tuyệt hảo, Arri không ngừng được hoàn thiện và vẫn là một công cụ ghi hình mơ ước đối với các nhà làm phim chuyên nghiệp trên khắp thế giới. Trong hình là một model máy quay phim Arri flex BL 35 ly đồng bộ hiện đại. ASA1. Tốc độ lộ sáng của phim nhựa. Ví dụ: phim 25 ASA, 55 ASA, 100 ASA, 1600 ASA … 2. Hiệp hội tiêu chuẩn Hoa Kỳ (American Standards Association)ø. 3. Cục tiêu chuẩn quảng cáo Anh Quốc (Advertising Standards Authority). (xemDIN và ISO). AVID.Tên thương mại của phần mềm dựng phim theo phương pháp dựng kỹ thuật số, dựng phi tuyến (Non-linear Editing). AVID thông dụng và phổ biến đến nỗi người ta có thể dùng cụm từ “dựng AVID” để chỉ phương pháp dựng điện toán thay vì dựng theo kiểu thủ công truyền thống trên các máy dựng loại flatbed (Moviola) kềnh càng trước đây. Hiện có nhiều phần mềm dựng hình cạnh tranh với nó như Lightwork, Final Cut v.v (hình: một Avid card). A-xê-tônDung dịch hóa hữu cơ không màu, bay hơi, bắt lửa dùng để lau lớp nhũ tương trên mặt phim, nối phim, lau chùi hộp số máy quay phim (camera gear). Ánh sáng(light). 1. Dải dao động có bước sóng từ 3800 đến 7000 A.U (từ 740nm đến 400 nm). “Ánh sáng” được hiểu mở rộng ra bên ngoài vùng giới hạn
  4. mà mắt người có thể thấy được: bên ngoài vùng đỏ (hồng ngoại) và bên ngoài vùng tím (tử ngoại). 2. Ánh sáng từ các nguồn sáng tự nhiên (mặt trời, lửa) và ánh sáng nhân tạo (các loại đèn chiếu) tạo hiệu ứng ánh sáng cho cảnh phim. 3. Ánh sáng là cách gọi tắt của công việc chiếu sáng (lighting), bộ phận ánh sáng (lighting group) do trưởng bộ phận ánh sáng (lighting director) chịu trách nhiệm điều phối theo ý tưởng tạo hình của nhà quay phim (cường độ, góc, hướng, màu sắc, nhiệt độ màu, phin tơ, hiệu ứng v.v …). Ánh sáng từ các nguồn sáng chiếu vào chủ đề bức xạ qua hệ thống thấu kính rọi vào lớp nhũ tương cảm quang trên mặt phim, tạo ra quá trình biến đổi quang-hoá, lưu lại hình ảnh tiềm ẩn trên lớp nhũ tương phim. Ánh sáng là một thành phần kỹ thuật căn bản trong quá trình sản xuất một bộ phim. Cảnh quay “ngoại/ngày” thường tận dụng ánh sáng thiên nhiên hoặc kết hợp ánh sáng nhân tạo nếu cần. Cảnh quay nội dù ngày hay đêm được chiếu sáng bằng đèn. Bố cục ánh sáng truyền thống thường có 4 cây đèn: đèn chính (key light) là nguồn sáng mạnh, nhưng đều và lỳ chiếu vào chủ đề ở phía trước; đèn khử bóng (fill light) có chức năng như đèn chính, kiểm soát sự tương phản và tỷ lệ ánh sáng chiếu vào chủ đề ở phía trước nhưng khác hướng với đèn chính; đèn hậu (back light) chiếu trực diện ở phía sau chủ đề và camera, nhằm tách nó ra khỏi phông và tạo ven cho chủ đề; đèn phông (back ground light) làm sáng hậu cảnh và tách chủ đề ra khỏi phông. Ngoài ra, còn có những nguồn ánh sáng phụ, công suất nhỏ hơn để tạo hiệu ứng: đèn ven (rimlight) chiếu thẳng vào phía sau chủ đề; đèn kích (kicker light) cũng có chức năng như đèn ven và đèn hậu nhưng ở góc thấp hơn, đối diện với camera và đèn chính chiếu chếch một bên phía sau chủ đề để tạo ven một phía mạnh hơn; đèn tạt ngang (side light) chiếu vào hai bên chủ đề; đèn nhấn (accent light) để làm nổi bật một khu vực trong bối cảnh; đèn mắt (eye light) để khử bóng ở hốc mắt nhân vật; đèn ven tóc (top light) để tạo làm nổi mái tóc v.v… Trên nền tảng ánh sáng sân khấu, ánh sáng điện ảnh đã trải qua một quá trình phát triển phức tạp để có được kỹ thuật và hiệu ứng phong phú như ngày nay.
  5. Ánh sáng bóng(silhouette lighting). Hiệu ứng tạo ra hình ảnh nhân vật như một bóng đen sắc nét nổi bật trên nền phông trắng bởi ánh sáng chỉ được chiếu vào hậu cảnh mà không chiếu vào chủ đề. Phương pháp này ngược với ánh sáng phông đen (cameo lighting). Ánh sáng phông đen(cameo lighting). Sự tập trung các nguồn sáng mạnh chỉ chiếu vào tiền cảnh (foreground) mà giữ cho hậu cảnh đen tối. Thủ pháp này làm cho chủ đề (người, vật, vật thể) sáng rực, nổi bật trên nền phông đen, nhằm thu hút thị giác người xem, ngược với ánh sáng bóng (silhouette lighting) và hoàn toàn không sử dụng ánh sáng môi trường (ambiancelight). Ánh sáng chung (incident light). Ánh sáng từ tất cả các nguồn sáng trong bối cảnh, trong đó có chủ đề. Chuyên viên ánh sáng sẽ đo nguồn sáng bằng pô sơ mét (incident light meter) để điều tiết chúng. Ánh sáng hữu ích(available light). Ánh sáng thiên nhiên hoặc các nguồn sáng có sẵn ở điểm quay (location) được dùng khi ghi hình mà không cần sử dụng thêm kỹ thuật chiếu sáng. Với ánh sáng này, tính hiện thực của cảnh phim sẽ cao hơn việc sử dụng ánh sáng nhân tạo. Ánh sáng chia-rô-cu-rô(chiaro scuro). Thuật ngữ kết hợp hai từ gốc Ý: “sáng” và “tối”, gọi phương pháp chiếu sáng đa chiều tạo kịch tính và làm nổi bật chủ đề. Phương pháp này tạo ra những mảng sáng tối, ven hoặc mờ ảo tranh tối tranh sáng làm tăng kịch tính, góc cạnh về ngoại hình của chủ đề bằng cách giảm cường độ nguồn sáng chính (key light), tăng cường độ của các nguồn sáng hiệu ứng ( đèn hậu, đèn ven, đèn tóc v.v …); nghịch nghĩa với “ánh sáng lỳ” (flat light). Ánh sáng huỳnh quang(fluoresent light). Ánh sáng từ đèn chứa khí lưu huỳnh phát sáng khi khi dây tóc bị nung đến nhiệt độ tới hạn, có độ màu từ 4000 K đễn 4800 K (màu trắng lạnh).
  6. Ánh sáng gián tiếp (indirect light). Ánh sáng hắt hay ánh sáng phản xạ từ những tấm phản quang, gương, hoặc các vật thể có bề mặt màu trắng, màu sáng chiếu vào chủ đề. Ánh sáng khuếch tán(diffused light). Ánh sáng bị giảm cường độ, thay đổi nhiệt độ màu khi đi qua môi trường không khí, khói nước hoặc bị chắn bằng những dụng cụ: giấy bóng mờ, màn trắng, tấm lụa, phin tơ các loại, lưới kim loại v.v … Do ánh sáng khuyếch tán thường dịu hơn nên nó làm cho hình ảnh trong cảnh tự nhiên hơn, bớt bóng đổ và bớt tương phản. Ánh sáng lỳ(flat light). Ánh sáng được chiếu từ một hướng duy nhất vào chủ đề (đèn chính, đèn khử bóng) khiến chủ đề sáng đều, bị “dính” vào phông, không có sự tương phản. Ánh sáng lỳ không làm nổi bật chủ đề, tẻ nhạt, thiếu kịch tính. Ánh sáng môi trường(ambiancelight, background light, room light). Ánh sáng trong không gian một cảnh (thường là ánh sáng dịu) được coi là ánh sáng trong không gian của bối cảnh, không chỉ chiếu vào chủ đề. Ánh sáng nhấn (accent light). Ánh sáng có cường độ cao được chiếu tập trung vào chủ đề để làm nổi bật nó. Nguồn sáng nhấn là loại đèn gì, công suất, nhiệt độ màu bao nhiêu tuỳ theo ý định tạo hình của nhà quay phim. Ánh sáng pha (hard light). Ánh sáng hội tụ cực mạnh chiếu một góc hẹp trực diện vào chủ đề. Nguồ sáng này làm cho hình ảnh chủ đề sáng rực, lỳ, tạo bóng đổ. Ánh sáng tăng cường(booster light). Ánh sáng nhân tạo được rọi thêm để làm giả ánh sáng ban ngày (day light) trong trường hợp quay cảnh ngoại (exterior scene) hoặc bất cứ khu vực nào trong bối cảnh cần bổ sung ánh sáng.
  7. Ánh sáng trời(daylight). Ánh nắng mặt trời hoặc ánh sáng ban ngày trời không mưa trong khoảng thời gian từ 10 giờ đến 15 giờ, nhiệt độ màu khoảng 6500 K. Âm học(acoutics). 1. Khoa học nghiên cứu về âm thanh ứng dụng tổng quát vào kỹ thuật thiết kế phòng thu âm (audio studio), thính phòng (auditorium), nhà hát v.v … 2. Phương pháp ghi âm cơ học của Thomas A Edison và một số nhà khoa học khác. Ngày nay, âm học được hiểu như một tính từ mô tả thuộc tính của những dụng cụ âm thanh phi điện tử. Âm nhạc đã so lọc(music track). Âm nhạc đã được ghi hoàn tất thành một đường tiếng riêng được chọn hoà âm với đường thoại và đường âm thanh hậu kỳ để tạo thành một đường tiếng hỗn hợp (composite sound). Âm nhạc hậu kỳ (background music). Nhạc, ca khúc được hòa âm ở hậu kỳ thay vì được ghi đồng bộ khi quay. Âm nhạc hậu kỳ được soạn riêng hoặc trích từ các sound track (allbum, băng, đĩa) đã có sẵn. Âm thanh(audio). 1. Phần tiếng (phân biệt với phần hình ảnh) gồm: lời thoại, ca nhạc, tiếng động (thật, giả) v.v … đồng bộ với phần hình ảnh của bộ phim. 2. Bộ phận âm thanh của một bộ phim được ghi trên phụ đề (đầu hoặc cuối) phim. Âm thanh quang học(optical sound). Âm thanh được ghi và phát nhờ sự biến đổi quang điện. Đường tiếng (soundtrack) được ghi dưới dạng âm phổ (musical score) trên biên phim nhựa. Projector đọc đường tiếng bằng cách chiếu vào nó một tia sáng, lấy tia phản xạ mang thông tin của âm phổ rọi vào một tế bào quang điện. Từ đó, áng sáng được biến đổi thành tín hiệu điện. Tín hiệu này được khuếch đại được chuyển ra loa.
  8. Áo bọc máy(barney). Tấm nỉ dày bọc thân camera để làm giảm tiếng ồn do máy chạy gây ra. Tuy vậy, việc dùng áo bọc máy cũng chỉ có tác dụng với những camera còn mới. Nó sẽ không có hiệu quả đối với những máy quay phim đã cũ, cảnh hưởng đến chất lượng thu âm đồng bộ. Thuật ngữ “barney” có nghĩa gốc là “mền đắp ngựa”. Ba bibaby) 1. Loại đèn pha nhỏ dùng trong studio, mặt kính Fresnel, công suất bóng 500W-1000 W, có thể điều chỉnh góc chiếu rộng, hẹp nhờ những ban-đo. 2. Chân máy quay phim loại nhỏ, ngắn, dùng để quay những cảnh máy thấp (người, vật, vật thể thấp nhỏ). Ban-đo(barndoor). Những tấm kim loại gắn phía trước để che bớt hoặc mở rộng góc chiếu của một cây đèn. Trong khi sử dụng, chuyên viên ánh sáng phải sử dụng găng tay để đề phòng bị bỏng vì ban-đo là bộ phận rất nóng. Ban nghệ thuật(art department). Bộ phận chịu trách nhiệm tạo hình trong quá trình sản xuất một bộ phim. Nó làm việc dưới sự giám sát của người phụ trách thiết kế sản xuất hoặc của giám đốc nghệ thuật có chức năng tạo tác diện mạo của bối cảnh, tức những gì có thể nhìn thấy trên phim theo như kịch bản và ý tưởng của đạo diễn. Ban nghệ thuật gồm các thành viên: thiết kế sản xuất (production designer), tiếp liệu (production buyer), giám sát kỹ xảo (special effect supervisor), biên tập văn bản (drafsman), trang trí bối cảnh (set decorater), phục trang (set dresser) quản lý vật tư (property master) và trưởng nhóm thợ mộc (leadman). Bài phê bình phim (film review). Một bài báo của phóng viên, nhà bình luận, người giữ cột chuyên đề, nhật báo, tạp chí, đài phát thanh hoặc một show truyền hình v.v … bình luận về điện ảnh. Chúng thường giới thiệu phân tích về nội dung câu chuyện, diễn xuất, kết cấu, thủ pháp, kỹ thuật dàn dựng, hiệu ứng, một xu hướng, trào lưu sáng tác điện ảnh v.v … Một bài phê bình đạt ỵêu cầu phải có ích cho công việc sáng tác của giới chuyên môn cũng như hướng dẫn và nâng cao
  9. trình độ thưởng thức của công chúng khán giả. Một bài phê bình phim không chỉ thể hiện sự đánh giá uyên thâm về nghiệp vụ mà còn thể hiện tính khách quan chính trực. Đồng thời, cần tránh tư tưởng học phiệt dẫn đến những nhận định phiến diện, làm tổn thương đến các nhà làm phim, gây phản tác dụng. Bàn dán phim(editing block). Dụng cụ bằng thép, có rãnh đặt vừa khổ phim và có hai chốt cố định lỗ răng phim để cắt chia đôi khe phim (frame line) một cách chính xác trước khi trước khi ráp nối chúng bằng keo hoặc a-xê-tôn. Đây là dụng cụ cắt phim kiểu bàn dập được sử dụng trong phòng dựng.
Đồng bộ tài khoản