THỨC ĂN VÀ NUÔI DƯỠNG BÒ SỮA - Chương 1

Chia sẻ: Nguyen Minh Phung | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:28

0
95
lượt xem
48
download

THỨC ĂN VÀ NUÔI DƯỠNG BÒ SỮA - Chương 1

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

THỨC ĂN VÀ NUÔI DƯỠNG BÒ SỮA - Chương 1. Khác với ngựa, lợn, chó và người, bò sữa thuộc loài nhai lại. Dạ dày của bò bao gồm bốn túi: dạ cỏ, dạ tổ ong, dạ lá sách và dạ múi khế

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: THỨC ĂN VÀ NUÔI DƯỠNG BÒ SỮA - Chương 1

  1. THỨC ĂN VÀ NUÔI DƯỠNG BÒ SỮA
  2. TS. Phïng quèc qu¶ng- TS. NguyÔn xu©n Tr¹ch Thøc ¨n vμ nu«i dtìng bß s÷a Nhμ xuÊt b¶n n«ng nghiÖp
  3. TS. Phïng quèc qu¶ng-TS. NguyÔn xu©n Tr¹ch Thøc ¨n vμ nu«i dwìng bß s÷a Nhμ xuÊt b¶n n«ng nghiÖp Hμ néi-2003
  4. Lêi giíi thiÖu HiÖn nay, ch¨n nu«i bß s÷a ë n†íc ta ®ang trªn ®μ ph¸t triÓn m¹nh. Gi¶i quyÕt thøc ¨n vμ kü thuËt nu«i d†ìng lμ nh÷ng yÕu tè cã tÝnh quyÕt ®Þnh ®Õn n¨ng suÊt, chÊt l†îng vμ hiÖu qu¶ cña ch¨n nu«i bß s÷a. Tuy nhiªn, nh÷ng kiÕn thøc cÇn thiÕt trong lÜnh vùc dinh d†ìng bß s÷a ch†a ®†îc phæ biÕn réng r·i. Tr†íc t×nh h×nh ®ã chóng t«i cho xuÊt b¶n cuèn “Thøc ¨n vμ nu«i d†ìng bß s÷a” cña TS Phïng Quèc Qu¶ng vμ TS NguyÔn Xu©n Tr¹ch. S¸ch ®Ò cËp ®Õn nh÷ng vÊn ®Ò thuéc c¬ së khoa häc dinh d†ìng còng nh† nh÷ng vÊn ®Ò kü thuËt quan träng trong viÖc gi¶i quyÕt nguån thøc ¨n vμ nu«i d†ìng bß s÷a. Chóng t«i tin r»ng cuèn s¸ch nμy sÏ rÊt cã Ých vμ thiÕt thùc ®èi víi c¸c c¸n bé nghiªn cøu, c¸n bé gi¶ng d¹y vμ sinh viªn ch¨n nu«i-thó y cña c¸c tr†êng ®¹i häc, c¸c c¸n bé lμm c«ng t¸c ph¸t triÓn ch¨n nu«i còng nh† ®«ng ®¶o bμ con ch¨n nu«i bß s÷a. Tr©n träng giíi thiÖu cuèn s¸ch víi b¹n ®äc vμ mong nhËn ®†îc nh÷ng ý kiÕn ®ãng gãp ®Ó lÇn xuÊt b¶n sau cuèn s¸ch ®†îc hoμn thiÖn h¬n. NHμ XuÊt b¶n N«ng nghiÖp
  5. Ch¬ng 1 §Æc tr‡ng Tiªu ho¸ thøc ¨n ë bß s÷a i. D¹ dμy kÐp vμ vi sinh vËt d¹ cá 1. §Æc ®iÓm d¹ dμy kÐp Kh¸c víi ngùa, lîn, chã vμ ng†êi, bß s÷a thuéc loμi nhai l¹i. D¹ dÇy cña bß bao gåm bèn tói: d¹ cá, d¹ tæ ong, d¹ l¸ s¸ch vμ d¹ mói khÕ. Ba tói ®Çu ®†îc gäi chung lμ d¹ dÇy tr†íc (kh«ng cã tuyÕn tiªu ho¸), cßn d¹ mói khÕ lμ d¹ dÇy thùc (cã c¸c tuyÕn tiªu ho¸ gièng nh† ë c¸c loμi ®éng vËt d¹ dÇy ®¬n). D¹ cá cã dung tÝch rÊt lín (kho¶ng 100-150 lÝt), chiÕm tíi 80 % dung tÝch cña toμn bé d¹ dÇy. D¹ cá D¹ tæ ong D¹ l¸ s¸ch D¹ mói khÕ H×nh 1-1: S¬ ®å d¹ dÇy kÐp cña bß D¹ cá kh«ng tiÕt dÞch tiªu ho¸ vμ axÝt chlohydric mμ ë ®©y diÔn ra qu¸ tr×nh tiªu ho¸ nhê lªn men vi sinh
  6. vËt. Ng†êi ta vÝ d¹ cá nh† mét thïng lªn men lín. Nh÷ng vi sinh vËt sèng trong d¹ cá lμ nh÷ng vi sinh vËt cã lîi, kh«ng g©y ®éc h¹i cho gia sóc. Chóng ®†îc c¶m nhiÔm tõ bªn ngoμi vμo (qua thøc ¨n, n†íc uèng vμ truyÒn tõ gia sóc tr†ëng thμnh sang bª con). Vi sinh vËt d¹ cá sinh s«i, n¶y në vμ ph¸t triÓn rÊt m¹nh. Trong mét ngμy ®ªm chóng cã thÓ sinh s¶n ®†îc 4-5 thÕ hÖ. Vi sinh vËt sèng vμ ph¸t triÓn m¹nh ®†îc trong d¹ cá lμ nhê t¹i ®©y cã c¸c ®iÒu kiÖn thÝch hîp nh† : - NhiÖt ®é lu«n ®†îc duy tr× æn ®Þnh ë 38-42qC. - pH æn ®Þnh (pH = 6,0-7,1) nhê n†íc bät tiÕt xuèng liªn tôc trung hoμ c¸c axit bÐo do lªn men t¹o ra, ®ång thêi c¸c axit nμy ®†îc hÊp thu liªn tôc qua v¸ch d¹ cá. - M«i tr†êng yÕm khÝ (hμm l†îng oxy d†íi 1%). - D¹ cá vËn ®éng yÕu, thøc ¨n ®†îc ®†a vμo liªn tôc vμ dõng l¹i l©u, lμm cho vi sinh vËt cã ®iÒu kiÖn tèt ®Ó khai th¸c vμ sö dông. 2. HÖ vi sinh vËt d¹ cá HÖ vi sinh vËt d¹ cá gåm cã 3 nhãm chÝnh: vi khuÈn (Bacteria), ®éng vËt nguyªn sinh (Protozoa) vμ nÊm (Fungi). a. Vi khuÈn (Bacteria) Vi khuÈn xuÊt hiÖn trong d¹ cá loμi nhai l¹i trong løa tuæi cßn non, cho dï chóng ®†îc nu«i c¸ch biÖt hoÆc
  7. cïng víi mÑ chóng. Th«ng th†êng vi khuÈn chiÕm sè l†îng lín nhÊt trong VSV d¹ cá vμ lμ t¸c nh©n chÝnh trong qu¸ tr×nh tiªu hãa x¬. Tæng sè vi khuÈn trong d¹ cá th†êng lμ 109-1011 tÕ bμo/g chÊt chøa d¹ cá. Trong d¹ cá vi khuÈn ë thÓ tù do chiÕm kho¶ng 30%, sè cßn l¹i b¸m vμo c¸c mÈu thøc ¨n, tró ngô ë c¸c nÕp gÊp biÓu m« vμ b¸m vμo protozoa. Ng†êi ta ®· ph¸t hiÖn trong d¹ cá cã trªn 200 loμi vi khuÈn. Sù ph©n lo¹i vi khuÈn d¹ cá cã thÓ ®†îc tiÕn hμnh dùa vμo c¬ chÊt mμ vi khuÈn sö dông hay s¶n phÈm lªn men cuèi cïng cña chóng. Sau ®©y lμ mét sè nhãm vi khuÈn d¹ cá chÝnh: - Vi khuÈn ph©n gi¶i xenluloza Vi khuÈn ph©n gi¶i xenluloza cã sè l†îng rÊt lín trong d¹ cá cña nh÷ng gia sóc sö dông khÈu phÇn giμu xenluloza. Nh÷ng loμi vi khuÈn ph©n gi¶i xenluloza quan träng nhÊt lμ Bacteroides succinogenes, Butyrivibrio fibrisolvens, Ruminoccocus flavefaciens, Ruminococcus albus, Cillobacterium cellulosolvens. - Vi khuÈn ph©n gi¶i hemixenluloza Hemixenluloza kh¸c xenluloza lμ chøa c¶ ®†êng pentoza vμ hexoza, ngoμi ra cßn chøa axit uronic. Nh÷ng vi khuÈn cã kh¶ n¨ng ph©n gi¶i xenluloza th× còng cã kh¶ n¨ng sö dông hemixenluloza. Tuy nhiªn, kh«ng ph¶i tÊt c¶ c¸c loμi sö dông ®†îc hemixenluloza ®Òu cã kh¶ n¨ng ph©n gi¶i xenluloza. Mét sè loμi sö dông
  8. hemixenluloza lμ Butyrivibrio fibrisolvens, Lachnospira multiparus vμ Bacteroides ruminicola. C¸c loμi vi khuÈn ph©n gi¶i hemixenluloza còng nh† vi khuÈn ph©n gi¶i xenluloza ®Òu bÞ øc chÕ bëi pH thÊp. - Vi khuÈn ph©n gi¶i tinh bét Trong dinh d†ìng carbohydrat cña loμi nhai l¹i, tinh bét ®øng vÞ trÝ thø hai sau xenluloza. PhÇn lín tinh bét theo thøc ¨n vμo d¹ cá, ®†îc ph©n gi¶i nhê sù ho¹t ®éng cña VSV. Tinh bét ®†îc ph©n gi¶i bëi nhiÒu loμi vi khuÈn d¹ cá, trong ®ã cã nh÷ng vi khuÈn ph©n gi¶i xenluloza. Nh÷ng loμi vi khuÈn ph©n gi¶i tinh bét quan träng lμ Bacteroides amylophilus, Succinimonas amylolytica, Butyrivibrio fibrisolbvens, Bacteroides ruminantium, Selenomonas ruminantium vμ Streptococcus bovis. - Vi khuÈn ph©n gi¶i ®†êng HÇu hÕt c¸c vi khuÈn sö dông ®†îc c¸c lo¹i polysacarit nãi trªn th× còng sö dông ®†îc ®†êng disaccharid vμ ®†êng monosacarit. Xenlobioza còng cã thÓ lμ nguån n¨ng l†îng cung cÊp cho nhãm vi khuÈn nμy v× chóng cã men -glucosidaza cã thÓ thuû ph©n xenlobioza. C¸c vi khuÈn thuéc loμi Lachnospira multiparus, Selenomonas ruminantium... ®Òu cã kh¨ n¨ng sö dông tèt hydratcacbon hoμ tan. - Vi khuÈn sö dông c¸c axit h÷u c¬
  9. HÇu hÕt c¸c vi khuÈn ®Òu cã kh¶ n¨ng sö dông axit lactic mÆc dï l†îng axit nμy trong d¹ cá th†êng kh«ng ®¸ng kÓ trõ trong nh÷ng tr†êng hîp ®Æc biÖt. Mét sè cã thÓ sö dông axit succinic, malic, fumaric, formic hay axetic. Nh÷ng loμi sö dông axit lactic lμ Veillonella gazogenes, Veillonella alacalescens, Peptostreptococcus elsdenii, Propioni bacterium vμ Selenomonas lactilytica. - Vi khuÈn ph©n gi¶i protein Trong sè nh÷ng loμi vi khuÈn ph©n gi¶i protein vμ sinh amoniac th× Peptostreptococus vμ Clostridium cã kh¶ n¨ng lín nhÊt. Sù ph©n gi¶i protein thμnh axit amin vμ amoniac trong d¹ cá cã ý nghÜa quan träng. Amoniac cÇn cho c¸c loμi vi khuÈn d¹ cá ®Ó tæng hîp nªn sinh khèi protein cña b¶n th©n chóng, ®ång thêi mét sè vi khuÈn ®ßi hái hay ®†îc kÝch thÝch bëi axit amin, peptit vμ isoaxit cã nguån gèc tõ valin, l¬xin vμ isol¬xin. Nh† vËy, cÇn ph¶i cã mét l†îng protein ®†îc ph©n gi¶i trong d¹ cá ®Ó ®¸p øng nhu cÇu nμy cña vi sinh vËt d¹ cá. - Vi khuÈn t¹o mªtan Nhãm vi khuÈn nμy rÊt khã nu«i cÊy trong èng nghiÖm, cho nªn nh÷ng th«ng tin vÒ nh÷ng VSV nμy cßn h¹n chÕ. §©y lμ nh÷ng vi khuÈn sö dông c¸c phô phÈm cña qu¸ tr×nh lªn men lμ hydro vμ c¸cbonic ®Ó tæng hîp nªn khÝ mªtan. KhÝ metan ®†îc gi¶i phãng ra khái d¹ cá qua con ®†êng î h¬i. C¸c loμi vi khuÈn cña
  10. nhãm nμy lμ Methano baccterium, Methano ruminantium vμ Methano forminicum. - Vi khuÈn tæng hîp vitamin NhiÒu loμi vi khuÈn d¹ cá cã kh¶ n¨ng tæng hîp c¸c vitamin nhãm B vμ vitamin K. b. §éng vËt nguyªn sinh (Protozoa) Protozoa xuÊt hiÖn trong d¹ cá khi gia sóc b¾t ®Çu ¨n thøc ¨n thùc vËt th«. Sau khi ®Î vμ trong thêi gian bó s÷a d¹ dμy tr†íc kh«ng cã protozoa. Protozoa kh«ng thÝch øng víi m«i tr†êng bªn ngoμi vμ bÞ chÕt nhanh. Trong d¹ cá protozoa cã sè l†îng kho¶ng 105-106 tÕ bμo/g chÊt chøa d¹ cá. Cã kho¶ng 120 loμi protozoa trong d¹ cá. Mçi loμi gia sóc cã sè loμi protozoa kh¸c nhau. Protozoa trong d¹ cá thuéc líp Ciliata cã 2 líp phô lμ Entodineomorphidia vμ Holotrica. PhÇn lín ®éng vËt nguyªn sinh d¹ cá thuéc nhãm Holotrica cã ®Æc ®iÓm lμ ë ®†êng xo¾n gÇn miÖng cã tiªm mao, cßn tÊt c¶ chç cßn l¹i cña c¬ thÓ cã rÊt Ýt tiªm mao. Protozoa cã mét sè t¸c dông chÝnh nh† sau: - Tiªu ho¸ tinh bét vμ ®†êng Tuy cã mét vμi lo¹i protozoa cã kh¶ n¨ng ph©n gi¶i xenluloza nh†ng c¬ chÊt chÝnh vÉn lμ ®†êng vμ tinh bét v× thÕ mμ khi gia sóc ¨n khÈu phÇn nhiÒu bét ®†êng th× sè l†îng protozoa t¨ng lªn. - TÝch luü polysaccarit
  11. Protozoa cã kh¶ n¨ng nuèt tinh bét ngay sau khi ¨n vμ dù tr÷ d†íi d¹ng amylopectin. Polysaccarit nμy cã thÓ ®†îc ph©n gi¶i vÒ sau hoÆc kh«ng bÞ lªn men ë d¹ cá mμ ®†îc ph©n gi¶i thμnh ®†êng ®¬n vμ ®†îc hÊp thu ë ruét. §iÒu nμy kh«ng nh÷ng quan träng ®èi víi protozoa mμ cßn cã ý nghÜa dinh d†ìng cho gia sóc nhai l¹i nhê hiÖu øng ®Öm chèng ph©n gi¶i ®†êng qu¸ nhanh lμm gi¶m pH ®ét ngét, ®ång thêi cung cÊp n¨ng l†îng tõ tõ h¬n cho nhu cÇu cña b¶n th©n VSV d¹ cá trong nh÷ng thêi gian xa b÷a ¨n. - B¶o tån m¹ch nèi ®«i cña c¸c axit bÐo kh«ng no C¸c axit bÐo kh«ng no m¹ch dμi quan träng ®èi víi gia sóc (linoleic, linolenic) ®†îc protozoa nuèt vμ ®†a xuèng phÇn sau cña ®†êng tiªu ho¸ ®Ó cung cÊp trùc tiÕp cho vËt chñ, nÕu kh«ng c¸c axit bÐo nμy sÏ bÞ lμm no ho¸ bëi vi khuÈn d¹ cá. Tuy nhiªn gÇn ®©y nhiÒu ý kiÕn cho r»ng protozoa trong d¹ cá cã mét sè t¸c h¹i nhÊt ®Þnh: - Protozoa kh«ng cã kh¶ n¨ng sö dông NH3 nh† vi khuÈn. Nguån nit¬ ®¸p øng nhu cÇu cña chóng lμ nh÷ng m¶nh protein thøc ¨n vμ vi khuÈn. NhiÒu nghiªn cøu cho thÊy protozoa kh«ng thÓ x©y dùng protein b¶n th©n tõ c¸c amit ®†îc. Khi mËt ®é protozoa trong d¹ cá cao th× mét tû lÖ lín vi khuÈn bÞ protozoa thùc bμo. Mçi protozoa cã thÓ thùc bμo 600-700 vi khuÈn trong mét giê ë mËt ®é vi khuÈn 109/ml dÞch d¹ cá. Do cã hiÖn t†îng nμy mμ protozoa lμm gi¶m hiÖu qu¶ sö dông
  12. protein nãi chung. Protozoa còng gãp phÇn lμm t¨ng nång ®é amoniac trong d¹ cá do sù ph©n gi¶i protein cña chóng. - Protozoa kh«ng tæng hîp ®†îc vitamin mμ sö dông vitamin tõ thøc ¨n hay do vi khuÈn t¹o nªn nªn lμm gi¶m rÊt nhiÒu vitamin cho vËt chñ. c. NÊm (Fungi) NÊm trong d¹ cá thuéc lo¹i yÕm khÝ. NÊm lμ vi sinh vËt ®Çu tiªn x©m nhËp vμ tiªu ho¸ thμnh phÇn cÊu tróc thùc vËt b¾t ®Çu tõ bªn trong. Nh÷ng loμi nÊm ®†îc ph©n lËp tõ d¹ cá gåm: Neocallimastix frontalis, Piramonas communis vμ Sphaeromonas communis. Chøc n¨ng cña nÊm trong d¹ cá lμ: - Mäc chåi ph¸ vì cÊu tróc thμnh tÕ bμo thùc vËt, lμm gi¶m ®é bÒn chÆt cña cÊu tróc nμy, gãp phÇn lμm t¨ng sù ph¸ vì c¸c m¶nh thøc ¨n trong qu¸ tr×nh nhai l¹i. Sù ph¸ vì nμy t¹o ®iÒu kiÖn cho bacteria vμ men cña chóng b¸m vμo cÊu tróc tÕ bμo vμ tiÕp tôc qu¸ tr×nh ph©n gi¶i xenluloza. - MÆt kh¸c, nÊm còng tiÕt ra c¸c lo¹i men tiªu ho¸ x¬. Phøc hîp men tiªu ho¸ x¬ cña nÊm dÔ hoμ tan h¬n men cña vi khuÈn. ChÝnh v× thÕ nÊm cã kh¶ n¨ng tÊn c«ng c¸c tiÓu phÇn thøc ¨n cøng h¬n vμ lªn men chóng víi tèc ®é nhanh h¬n so víi vi khuÈn.
  13. Nh† vËy, sù cã mÆt cña nÊm gióp lμm t¨ng tèc ®é tiªu ho¸ x¬. §iÒu nμy ®Æc biÖt cã ý nghÜa ®èi víi viÖc tiªu ho¸ thøc ¨n x¬ th« bÞ lignin ho¸. d. T¸c ®éng t¬ng hç cña vi sinh vËt trong d¹ cá Vi sinh vËt d¹ cá, c¶ ë thøc ¨n vμ ë biÓu m« d¹ cá, kÕt hîp víi nhau trong qu¸ tr×nh tiªu ho¸ thøc ¨n, loμi nμy ph¸t triÓn trªn s¶n phÈm cña loμi kia. Sù phèi hîp nμy cã t¸c dông gi¶i phãng s¶n phÈm ph©n gi¶i cuèi cïng cña mét loμi nμo ®ã, ®ång thêi t¸i sö dông nh÷ng yÕu tè cÇn thiÕt cho loμi sau. VÝ dô, vi khuÈn ph©n gi¶i protein cung cÊp am«niac, axit amin vμ isoaxit cho vi khuÈn ph©n gi¶i x¬. Qu¸ tr×nh lªn men d¹ cá lμ liªn tôc vμ bao gåm nhiÒu loμi tham gia. Trong ®iÒu kiÖn b×nh th†êng gi÷a vi khuÈn vμ protozoa còng cã sù céng sinh cã lîi, ®Æc biÖt lμ trong tiªu ho¸ x¬. Tiªu ho¸ x¬ m¹nh nhÊt khi cã mÆt c¶ vi khuÈn vμ protozoa. Mét sè vi khuÈn ®†îc protozoa nuèt vμo cã t¸c dông lªn men trong ®ã tèt h¬n v× mçi protozoa t¹o ra mét kiÓu ”d¹ cá mini” víi c¸c ®iÒu kiÖn æn ®Þnh cho vi khuÈn ho¹t ®éng. Mét sè loμi ciliata cßn hÊp thu «xy tõ dÞch d¹ cá gióp ®¶m b¶o cho ®iÒu kiÖn yÕm khÝ trong d¹ cá ®†îc tèt h¬n. Protozoa nuèt vμ tÝch tr÷ tinh bét, h¹n chÕ tèc ®é sinh axit lactic, h¹n chÕ gi¶m pH ®ét ngét, nªn cã lîi cho vi khuÈn ph©n gi¶i x¬. Tuy nhiªn gi÷a c¸c nhãm vi khuÈn kh¸c nhau còng cã sù c¹nh tranh ®iÒu kiÖn sinh tån cña nhau. Ch¼ng h¹n, khi gia sóc ¨n khÈu phÇn ¨n giμu tinh bét nh†ng
  14. nghÌo protein th× sè l†îng vi khuÈn ph©n gi¶i xenluloza sÏ gi¶m vμ do ®ã mμ tû lÖ tiªu ho¸ x¬ thÊp. §ã lμ v× sù cã mÆt cña mét l†îng ®¸ng kÓ tinh bét trong khÈu phÇn kÝch thÝch vi khuÈn ph©n gi¶i bét ®†êng ph¸t triÓn nhanh nªn sö dông c¹n kiÖt nh÷ng yÕu tè dinh d†ìng quan träng (nh† c¸c lo¹i kho¸ng, amoniac, axit amin, isoaxit) lμ nh÷ng yÕu tè còng cÇn thiÕt cho vi khuÈn ph©n gi¶i x¬ vèn ph¸t triÓn chËm h¬n. MÆt kh¸c, t†¬ng t¸c tiªu cùc gi÷a vi khuÈn ph©n gi¶i bét ®†êng vμ vi khuÈn ph©n gi¶i x¬ cßn liªn quan ®Õn pH trong d¹ cá (H×nh 1-2). Qu¸ tr×nh ph©n gi¶i chÊt x¬ cña khÈu phÇn diÔn ra trong d¹ cá cã hiÖu qu¶ cao nhÊt khi pH dÞch d¹ cá >6,2; ng†îc l¹i, qu¸ tr×nh ph©n gi¶i tinh bét trong d¹ cá cã hiÖu qu¶ cao nhÊt khi pH
  15. VSV ph©n Ho¹t lùc gi¶i x¬ VSV ph©n gi¶i tinh bét 5 6 7 pH H×nh 1-2: Liªn quan gi÷a pH vμ ho¹t lùc cña c¸c nhãm vi khuÈn kh¸c nhau trong d¹ cá T¸c ®éng tiªu cùc còng cã thÓ thÊy râ gi÷a protozoa vμ vi khuÈn. Nh† ®· tr×nh bμy ë trªn, protozoa ¨n vμ tiªu ho¸ vi khuÈn, do ®ã lμm gi¶m tèc ®é vμ hiÖu qu¶ chuyÓn ho¸ protein trong d¹ cá. Víi nh÷ng lo¹i thøc ¨n dÔ tiªu ho¸ th× ®iÒu nμy kh«ng cã ý nghÜa lín, song ®èi víi thøc ¨n nghÌo N th× protozoa sÏ lμm gi¶m hiÖu qu¶ sö dông thøc ¨n nãi chung. LoaÞ bá protozoa khái d¹ cá lμm t¨ng sè l†îng vi khuÈn trong d¹ cá. ThÝ nghiÖm trªn cõu cho thÊy tû lÖ tiªu ho¸ vËt chÊt kh« t¨ng 18% khi kh«ng cã protozoa trong d¹ cá (Preston vμ Leng, 1991). Nh† vËy, cÊu tróc khÈu phÇn ¨n cña ®éng vËt nhai l¹i cã ¶nh h†ëng rÊt lín ®Õn sù t†¬ng t¸c cña hÖ VSV d¹ cá. KhÈu phÇn giμu c¸c chÊt dinh d†ìng kh«ng g©y sù c¹nh tranh gi÷a c¸c nhãm VSV, mÆt céng sinh cã lîi cã xu thÕ biÓu hiÖn râ. Nh†ng khÈu phÇn nghÌo dinh d†ìng sÏ
  16. g©y ra sù c¹nh tranh gay g¾t gi÷a c¸c nhãm VSV, øc chÕ lÉn nhau, t¹o khuynh h†íng bÊt lîi cho qu¸ tr×nh lªn men thøc ¨n nãi chung. ii. Tiªu ho¸ c¬ häc vμ nhai l¹i C¸c chÊt chøa trong d¹ cá lu«n lu«n ë trong tr¹ng th¸i bÞ khuÊy ®éng víi mét nhÞp ®é æn ®Þnh vμo kho¶ng 2500 nhÞp co bãp mçi ngμy. HÖ thèng nhu ®éng nμy gióp cho c¸c chÊt chøa trong d¹ cá ®†îc thÊm †ít, trén ®Òu víi vi sinh vËt, ph©n líp vμ di chuyÓn dÇn tíi c¸c tói tiÕp theo kh¸c cña d¹ dÇy. Kho¶ng tõ 5 ®Õn 15 phót sau b÷a ¨n, qu¸ tr×nh nhai l¹i b¾t ®Çu. Mçi miÕng thøc ¨n cã khèi l†îng kho¶ng 500g ®†îc î lªn ®Ó nhai l¹i. Cïng víi miÕng thøc ¨n î lªn, mét l†îng khÝ còng ®†îc gi¶i phãng qua miÖng vμ mòi. Nhai l¹i lμ qu¸ tr×nh tiÕp tôc nghiÒn mÞn thøc ¨n, víi tõ 40 ®Õn 60 chuyÓn ®éng cña hμm d†íi trong kho¶ng 1 phót. Sau ®ã miÕng thøc ¨n ®†îc nuèt trë l¹i. Mçi ngμy con bß cÇn chõng 8 giê ®Ó nhai l¹i, trong ®ã cã tÝnh c¶ c¸c ®ît nghØ ng¬i xen kÏ. Thêi gian nhai l¹i tuú thuéc vμo lo¹i thøc ¨n vμ ph†¬ng thøc chÕ biÕn chóng. Thøc ¨n tinh ®†îc nhai trong kho¶ng thêi gian ng¾n, nh†ng thøc ¨n th« vμ cá th× ®†îc nhai l©u h¬n. §Ó cho bß s÷a nhai l¹i vμ tiªu ho¸ thøc ¨n ®†îc tèt, cÇn b¶o ®¶m cho chóng ë trong tr¹ng th¸i hoμn toμn
  17. yªn tÜnh. BÊt kú mét hμnh ®éng g©y x¸o trén nμo ®Òu cã thÓ lμm gi¸n ®o¹n qu¸ tr×nh nhai l¹i. Trong thêi gian thøc ¨n l†u l¹i ë d¹ cá, nhê sù ph©n gi¶i vi sinh vËt, ®é bÒn cña thμnh tÕ bμo bÞ gi¶m. §iÒu ®ã trî gióp ®¾c lùc cho viÖc nhai l¹i, lμm gi¶m kÝch th†íc vμ lμm nhuyÔn thøc ¨n. C¸c ho¹t ®éng nμy lμm gi¶i phãng dÇn dÇn c¸c thμnh phÇn dinh d†ìng cã trong thøc ¨n. C¸c phÇn tö thøc ¨n cã nhiÒu kh¶ n¨ng t¸ch ra khái cÊu tróc x¬ h¬n vμ ch×m s©u xuèng phÇn d†íi tói bông d¹ cá. Tõ ®©y chóng ®†îc ®Èy tíi d¹ tæ ong vμ sau ®ã tíi lç th«ng gi÷a d¹ tæ ong vμ d¹ l¸ s¸ch. ViÖc v¬i dÇn l†îng chÊt chøa trong d¹ cá t¹o ®iÒu kiÖn cho bß s÷a tiÕp tôc thu nhËn vμ tiªu ho¸ c¸c phÇn thøc ¨n míi. iii. vai trß cña vi sinh vËt d¹ cá 1. ChuyÓn ho¸ gluxit a. Ph©n gi¶i c¸c chÊt x¬ Trong thμnh phÇn chÊt x¬ cña thùc vËt cã xenluloza, hemixenluloza, lignin vμ nh÷ng hîp chÊt kh¸c th†êng ®i kÌm xenluloza. Hμm l†îng xenluloza trong thøc ¨n thùc vËt t†¬ng ®èi cao vμ cã gi¸ trÞ dinh d†ìng ®èi víi gia sóc nhai l¹i. Tr¸i l¹i, lignin kh«ng nh÷ng kh«ng cã gi¸ trÞ dinh d†ìng mμ cßn t¹o ra rμo c¶n g©y trë ng¹i cho qu¸ tr×nh ph©n gi¶i xenluloza vμ hemixenluloza trong v¸ch tÕ bμo thùc vËt.
  18. ChÊt x¬ cã ý nghÜa sinh lý quan träng ®èi víi loμi nhai l¹i v× kh«ng nh÷ng nã lμ nguån cung cÊp n¨ng l†îng mμ cßn lμ nh©n tè b¶o ®¶m sù vËn ®éng b×nh th†êng cña d¹ dÇy tr†íc vμ t¹o khu«n ph©n trong ruét giμ. KÕt qu¶ ph©n gi¶i chÊt x¬ t¹o thμnh c¸c axÝt bÐo bay h¬i (ABBH). C¸c axÝt nμy ®†îc hÊp thu vμo m¸u, ®†îc c¬ thÓ loμi nhai l¹i sö dông lμm nguån n¨ng l†îng vμ dïng lμm chÊt tiÒn th©n chñ yÕu cña nh÷ng thμnh phÇn cÊu t¹o nªn s÷a. VÒ mÆt ho¸ häc, xenluloza lμ polysacarit ®†îc cÊu t¹o tõ monosacarit lμ E-glucoza qua c¸c m¹ch nèi E-1,4- glucozit. Qu¸ tr×nh ph©n gi¶i xenluloza diÔn ra qua ba b†íc nh† sau: - Xenluloza ®†îc ph©n gi¶i thμnh c¸c polysacarit Ýt phøc t¹p h¬n. C¸c polysacarit nμy kh«ng thÓ hoμ tan nh†ng dÔ lªn men. Qu¸ tr×nh nμy cã thÓ ®ù¬c gäi lμ khö trïng hîp, d†íi t¸c ®éng cña enzym depolymeraza. - D†íi t¸c dông cña glucozidaza, polisacarit bÞ ph©n gi¶i thμnh oligosacarit vμ xenlobioza. - Cuèi cïng, xenlobioza bÞ ph©n gi¶i thμnh E- glucoza. Glucoza ®†îc lªn men tiÕp tôc bëi VSV d¹ cá tao thμnh c¸c axÝt bÐo bay h¬i. Mét trong nh÷ng nh©n tè quan träng ¶nh h†ëng xÊu ®Õn sù ph©n gi¶i xenluloza lμ møc ®é lignin ho¸ cña c¸c lo¹i c©y thøc ¨n. C©y thøc ¨n cμng giμ th× hμm l†îng lignin cμng t¨ng vμ v× vËy tû lÖ tiªu ho¸ xenluloza cμng
  19. gi¶m. Trong thùc tÕ, bÊt kú mét t¸c ®éng nμo nh† nghiÒn, th¸i thøc ¨n th«, xö lý b»ng kiÒm hoÆc axÝt, b¶o qu¶n hoÆc ñ t†¬i ®Òu lμm cho chóng dÔ bÞ t¸c ®éng cña enzym, vμ kÕt qu¶ lμ n©ng cao tû lÖ tiªu ho¸ c¸c chÊt dinh d†ìng, trong ®ã cã sù tiªu ho¸ chÊt x¬. b. Lªn men tinh bét vμ ®êng Tinh bét lμ polisacarÝt dù tr÷ ®iÓn h×nh cña thùc vËt. Nã ®†îc tÝch luü ë d¹ng h¹t trong c¸c c©y th©n cñ, rÔ cñ vμ trong c¸c lo¹i h¹t ngò cèc (hμm l†îng tinh bét trong ng« chiÕm 72%, trong lóa chiÕm 80%). Tinh bét gåm hai thμnh phÇn chÝnh lμ amiloza - chÊt trïng hîp t¹o thμnh tõ nh÷ng m¹ch th¼ng bao gåm tõ 200 ®Õn 300 ®¬n vÞ glucoza vμ amilopectin - cã m¹ch cÊu tróc kÐp víi träng l†îng ph©n tö lín h¬n amiloza. Tû lÖ cña hai thμnh phÇn nμy trong tinh bét tuú thuéc vμo tõng lo¹i c©y. Tuy nhiªn, trong ®a sè tr†êng hîp th× amiloza chiÕm tõ 20 ®Õn 28% vμ amilopectin chiÕm 72-80%. Trong d¹ cá, tinh bét ®†îc ph©n gi¶i dÔ dμng h¬n nhiÒu so víi chÊt x¬ (H×nh 1-3). Nguån gèc vμ tr¹ng th¸i lý häc cña tinh bét cã ¶nh h†ëng rÊt lín ®Õn tèc ®é ph©n gi¶i. Tinh bét ng« ®†îc ph©n gi¶i nhanh h¬n nhiÒu so víi tinh bét khoai t©y. Tèc ®é tiªu ho¸ tinh bét khoai t©y t¨ng lªn khi nghiÒn nhá hoÆc nÊu chÝn, lμm cho h¹t bÞ ph©n huû vμ vi sinh vËt dÔ tÊn c«ng, sö dông.
  20. §†êng Tinh bét X¬ H×nh 1-3: Tèc ®é lªn men c¸c lo¹i gluxit kh¸c nhau ë trong d¹ cá D†íi t¸c dông cña enzym vi sinh vËt trong d¹ cá, tinh bét ®†îc thuû ph©n dÇn dÇn t¹o thμnh c¸c dextrin phøc t¹p kh¸c nhau, tõ c¸c dextrin tiÕp tôc h×nh thμnh mantoza, sau ®ã lμ glucoza, ®Õn c¸c axit bÐo bay h¬i vμ kh«ng bay h¬i. C¸c lo¹i ®†êng còng chøa trong c¸c lo¹i thøc ¨n thùc vËt vμ cã thÓ chiÕm tíi 30%. §†êng bÞ chuyÓn ho¸ tÝch cùc ë d¹ cá bëi c¸c vi khuÈn vμ c¸c ®éng vËt nguyªn sinh thμnh c¸c lo¹i ®†êng ®¬n gi¶n, sau ®ã thμnh axÝt bÐo bay h¬i vμ kh«ng bay h¬i. Nh† vËy, gi÷a ®éng vËt d¹ dÇy ®¬n vμ ®éng vËt d¹ dÇy kÐp cã mét sù kh¸c biÖt quan träng trong qu¸ tr×nh tiªu ho¸ c¸c gluxit: ë ®éng vËt d¹ dÇy ®¬n glucoza lμ s¶n phÈm cuèi cïng cña qu¸ tr×nh ph©n gi¶i ®†îc c¬ thÓ hÊp thu vμo m¸u, trong khi ®ã ë ®éng vËt d¹ dÇy kÐp glucoza lμ s¶n phÈm trung gian vμ cßn tiÕp tôc ®†îc
Đồng bộ tài khoản