Thuốc trừ dịch hại

Chia sẻ: Nguyễn Thị Giỏi | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:0

0
258
lượt xem
108
download

Thuốc trừ dịch hại

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Sau chiến tranh thế giới lần hai, DDT và sau đó là một loại thuốc trừ sâu hữu cơ khác ra đời. Do có hiệu lực trừ sâu lên chưa từng có so với các thuốc

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Thuốc trừ dịch hại

  1. ÂAÛI HOÜC CÁÖN THÅ - KHOA NÄNG NGHIÃÛP GIAÏO TRÇNH GIAÍNG DAÛY TRÆÛC TUYÃÚN Ðường 3/2, Tp. Cần Thơ. Tel: (84.71)831005 Fax: (84.71)830814 Website: http://www.ctu.edu.vn/knn Email: tvhai@ctu.edu.vn GIAÏO TRÇNH HOÏA BAÍO VÃÛ THÆÛC VÁÛT Chæång 3 THUÄÚC TRÆÌ DËCH HAÛI
  2. Giaïo Trçnh Hoïa BaíoVãû Thæûc Váût Chæång 3 CHÆÅNG 3 THUÄÚC TRÆÌ DËCH HAÛI A. THUÄÚC TRÆÌ SÁU 3.1 THUÄÚC TRÆÌ SÁU CLO HÆÎU CÅ Sau chiãún tranh thãú giåïi láön hai, DDT vaì sau âoï laì mäüt loaût thuäúc træì sáu hæîu cå khaïc ra âåìi. Do coï hiãûu læûc træì sáu låïn chæa tæìng coï so våïi caïc thuäúc træì sáu vä cå vaì thaío mäüc træåïc âoï, caïc thuäúc træì sáu Clo hæîu cå âaî âæåüc saín xuáút vaì sæí duûng våïi mäüt qui mä låïn, âaïnh dáúu mäüt bæåïc phaït triãøn maûnh meî cuía ngaình Hoïa Baío Vãû Thæûc Váût. Cäng thæïc hoïa hoüc coï chæïa: Cl, C, H, O, S... . Caïc thuäúc træì sáu thuäüc nhoïm Clo hæîu cå coï nhæîng âàûc âiãøm chênh nhæ sau: 3.1.1 ÆU ÂIÃØM - Qui trçnh saín xuáút tæång âäúi âån giaín, giaï thaình cuía chãú pháøm tháúp, dãù chãú biãún hoaût cháút thaình nhiãöu daûng chãú pháøm khaïc nhau (BTN, ND, BR, H...). Do âoï dãù sæí duûng trãn nhiãöu loaûi cáy träöng vaì nhæîng âiãöu kiãûn âäöng ruäüng khaïc nhau. - Caïc thuäúc naìy thæåìng coï phäø taïc âäüng räüng, hiãûu læûc khaï cao, thåìi gian hiãûu læûc daìi thêch håüp cho viãûc phoìng trë ngoaìi âäöng, nháút laì âäúi våïi caïc loaûi cáy cäng nghiãûp. Âäü bãön hoïa hoüc låïn trong nhæîng âiãöu kiãûn thäng thæåìng nãn dãù baío quaín täön træî. 3.1.2 NHÆÅÜC ÂIÃØM - Do âäü bãön hoïa hoüc låïn nãn thuäúc dãù læu baí trong âáút âai, cáy träöng, näng saín, thæûc pháøm. Chuïng laìm cho mäi træåìng bë ä nhiãùm trong mäüt thåìi gian láu daìi. Thåìi gian phán giaíi 95% hoaût cháút trong âiãöu kiãûn tæû nhiãn cuía DDT laì 10 nàm; Lindane laì 6,5 nàm; Diendrin laì 8 nàm; Clodan laì 3,5 nàm. Baí thuäúc læu täön khäng nhæîng laìm cho pháøm cháút, hçnh thæïc cuía näng saín bë xáúu âi maì coìn gáy âäüc cho ngæåìi hay gia suïc sæí duûng näng saín âoï, nhæ BHC thæåìng âãø laûi muìi khoï chëu trãn näng saín nhæ khoai táy, rau âáûu... - Coï khaí nàng gáy truïng âäüc têch luîy maûnh. Qua sæû tiãúp xuïc våïi thuäúc nhiãöu láön hay qua chuäùi thæïc àn haìm læåüng thuäúc trong cå thãø, chuí yãúu trong mä måî tàng lãn ráút nhiãöu; âãún mäüt læåüng naìo âoï noï biãøu hiãûn caïc triãûu chæïng ngäü âäüc ráút hiãøm ngheìo nhæ ung thæ, quaïi thai... - Âäü âäüc âäúi våïi caï vaì thiãn âëch låïn. Ts. Tráön Vàn Hai 16
  3. Giaïo Trçnh Hoïa BaíoVãû Thæûc Váût Chæång 3 - Khi sæí duûng mäüt loaûi thuäúc Clo hæîu cå åí taûi mäüt âëa phæång trong nhiãöu nàm dãù gáy ra hiãûn tæåüng cän truìng khaïng thuäúc. Do nhæîng nhæåüc âiãøm trãn, ngaìy nay nhiãöu thuäúc træì sáu gäúc Clo hæîu cå âaî bë cáúm hoàûc haûn chãú sæí duûng åí nhiãöu næåïc. 3.1.3 MÄÜT SÄÚ ÂÀÛC ÂIÃØM KHAÏC - Cáúu taûo hoïa hoüc: Trong phán tæí cuía caïc håüp cháút naìy âãöu coï chæïa nguyãn tæí Clo vaì caïc voìng Benzen hay dë voìng. - Tênh cháút váût lyï: Thuäúc kyî nghãû âãöu åí daûng ràõn, khäng tan hoàûc êt tan trong næåïc, tan nhiãöu trong dung mäi hæîu cå, vaì thæåìng coï muìi häi khoï chëu. - Daûng chãú pháøm thæåìng gàûp laì ND, BTN, H, bäüt phun åí caïc haìm læåüng khaïc nhau. - Tênh cháút hoïa hoüc: Caïc thuäúc Clo hæîu cå thæåìng coï âäü bãön hoïa hoüc låïn, täön taûi láu daìi ngay caí âiãöu kiãûn ngoaìi âäöng, pháön låïn âãöu bë phán huíy trong mäi træåìng kiãöm. - Tênh âäüc: Âäü âäüc thuäúc âäúi våïi âäüng váût maïu noïng âãöu tæì trung bçnh âãún cao, trong âoï caïc håüp cháút nhoïm DDT, BHC, nhoïm Cyclodien coï khaí nàng têch luîy trong cå thãø ngæåìi vaì âäüng váût (træì thiodan). Caïc thuäúc Clo hæîu cå thæåìng coï taïc duûng vë âäüc vaì tiãúp xuïc lãn cän truìng, mäüt säú coìn coï âàûc tênh xäng håi. Caïc thuäúc naìy thæåìng taïc âäüng lãn hãû tháön kinh bàòng caïch æïc chãú men cholinesteraza vaì taïc âäüng lãn mäüt säú cå quan khaïc laìm räúi loaûn hoaût âäüng cuía cå thãø cän truìng dáùn âãún chãút. - Cäng duûng vaì caïch duìng: Caïc thuäúc naìy âãöu coï phäø phoìng trë räüng, diãût âæåüc nhiãöu loaûi sáu haûi coï kiãøu miãûng nhai gàûm vaì mäüt säú êt cän truìng chêch huït. - Tuy nhiãn thuäúc khäng coï âàûc tênh choün loüc nãn dãù gáy haûi cho caïc loaìi thiãn âëch vaì caïc sinh váût coï êch. MÄÜT SÄÚ THUÄÚC TRÆÌ SÁU CLO HÆÎU CÅ THÄNG DUÛNG TRÆÅÏC ÂÁY 3.1.4 DDT (Dichlodiphenyl trichloetan) - Tãn goüi: DDT, POLAZOTOX, NEXOID, GESAROL, ZEDAN - Daûng chãú pháøm thæåìng gàûp: 30ND, 75BHN, 10BR, 5H... - Tãn hoïa hoüc: 1,1,1- Trichloro- 2,2 bis (p-chlorophenyl) ethane. Ts. Tráön Vàn Hai 17
  4. Giaïo Trçnh Hoïa BaíoVãû Thæûc Váût Chæång 3 - Cáúu truïc hoïa hoüc: - Tênh cháút váût lyï: DDT kyî nghãû laì mäüt häùn håüp nhiãöu âäöng phán, trong âoï âäöng phán para coï âäü âäüc cao nháút âäúi våïi cän truìng. Saín pháøm cäng nghiãûp åí thãø ràõn, maìu tràõng ngaì coï muìi häi. - Tênh cháút hoïa hoüc: Thuäúc ráút bãön åí âiãöu kiãûn thæåìng nhæng dãù bë kiãöm phán huíy taûo thaình DDE, nháút laì khi hiãûn diãûn caïc muäúi sàõt. Bë tia cæûc têm phán huíy. - Âäüc tênh: LD50 (chuäüt) = 113mg/kg; thuäúc coï khaí nàng têch luîy trong cå thãø ngæåìi vaì âäüng váût, nháút laì caïc mä måî, mä sæîa, âãún khi âuí læåüng gáy âäüc thç thuäúc seî gáy ra caïc bãûnh hiãøm ngheìo nhæ ung thæ, sinh quaïi thai. DDT âäüc maûnh våïi caï vaì ong máût. DDT an toaìn âäúi våïi cáy träöng, træì nhæîng cáy thuäüc hoü báöu bê. Thuäúc bë cáúm sæí duûng. - Phäø phoìng trë: Räüng våïi taïc duûng vë âäüc vaì tiãúp xuïc, thuäúc trë âæåüc ráút nhiãöu loaìi sáu haûi säúng khäng áøn naïu, nháút laì caïc loaìi nhai gàûm trãn nhiãöu loaìi cáy träöng khaïc nhau. ∗ Vaìi cäng duûng: Trãn LUÏA: Duìng âãø træì caïc loaìi sáu àn laï (sáu keo, sáu âeo, sáu càõn gieï, sáu phao...). Våïi thuäúc DDT 30ND duìng 2,5 - 3 lêt/ha näöng âäü 1:200-300; Våïi DDT 75BHN duìng 1,5 - 2 lêt/ha näöng âäü 1: 400 - 500. Cáön phun tháût âãöu vaìo thán, laï, naïch laï (nhæîng nåi sáu thæåìng truï áøn) luïc sáu non væìa xuáút hiãûn. Thuäúc coìn âæåüc duìng âãø træì nhiãöu loaìi sáu àn laï, sáu âuûc thán, sáu âuûc ngoün, sáu âuûc nuû, sáu âuûc quaí, ráöy trãn bäng vaíi, âay... Trãn bäng vaíi coï thãø duìng häùn håüp thuäúc gäöm 1 lêt Wofatox 50ND + 3-5 lêt DDT 30ND (hay 1,5-2 kg DDT 75BHN) + 1500 lêt næåïc/ha. Trãn Âay: liãöu læåüng 2,5 - 3,5 lêt DDT 30ND/ha, näöng âäü 1: 300. Xæí lyï âáút: duìng 2,5 - 3,5 lêt DDT 30ND pha näöng âäü 1:200-300 phun âãöu trãn màût âáút træåïc khi caìy xåïi láön cuäúi træì âæåüc sáu xaïm, suìng tràõng, suìng bæía cuíi, dãú, kiãún. Häùn håüp thuäúc: âãø tàng hiãûu læûc sæí duûng DDT, coï thãø träün thuäúc naìy våïi caïc thuäúc nhæ BHC, Toxapen, caïc thuäúc lán hæîu cå khäng coï tênh kiãöm maûnh (Thiophos, Wofatox, DDVP, Bi 58...). Ts. Tráön Vàn Hai 18
  5. Giaïo Trçnh Hoïa BaíoVãû Thæûc Váût Chæång 3 Læu yï: khäng duìng DDT træì rãûp vaì nhãûn âoí do DDT do coï khaí nàng diãût thiãn âëch ráút låïn. Traïnh duìng åí thåìi kyì ra hoa do thuäúc coï thãø gáy haûi cho ong máût vaì cän truìng coï êch khaïc. Trãn mäüt säú loaûi cän truìng, DDT duìng åí nhiãût âäü tháúp coï hiãûu quaí cao hån duìng åí nhiãût âäü cao do khaí nàng phán giaíi DDT cuía cän truìng tàng theo nhiãût âäü. Khäng âæûng thuäúc trong bçnh sàõt. Thåìi gian caïch ly: 30 ngaìy. 3.1.5 BHC - Tãn goüi: LINDAFOR 90, lindane, BHC, HCH... - Tãn hoïa hoüc: Benzen hexa chlorit. - Cäng thæïc hoïa hoüc: C6H6Cl6 - Cáúu truïc hoïa hoüc: - Tênh cháút váût lyï: BHC nguyãn cháút åí daûng kãút tinh maìu tràõng, gäöm nhiãöu âäöng phán khäng gian, trong âoï coï âäöng phán gammar coï khaí nàng thàng hoa åí nhiãût âäü cao. - Tênh cháút hoïa hoüc: BHC ráút bãön væîng trong âiãöu kiãûn bçnh thæåìng, bãön våïi taïc âäüng cuía aïnh saïng, chaït oxy hoïa, mäi træåìng axit nhæng bë phán huíy trong mäi træåìng kiãöm, nháút laì trong caïc dung mäi cuía BHC. - Tênh âäüc: LD50 = 125mg/kg. Thuäúc coï khaí nàng têch luîy trong cå thãø ngæåìi vaì âäüng váût. Thuäúc bë cáúm sæí duûng. Haìm læåüng gammar BHC trong thuäúc caìng cao thç thuäúc caìng êt læu baí trong näng saín, caìng êt têch luîy trong cå thãø ngæåìi vaì âäüng váût, êt gáy haûi cho cáy träöng, træì mäüt säú cáy thuäüc hoü báöu bê vaì cáy thuäúc laï con. Nãúu thuäúc coï nhiãöu taûp cháút, noï coï thãø aính hæåíng âãún hæång vë cuía thuäúc laï, khoai táy vaì mäüt säú loaûi rau, âáûu. - Cäng duûng: Våïi taïc âäüng tiãúp xuïc, vë âäüc, xäng håi, näüi háúp nhoí, thuäúc coï phäø taïc duûng räüng vaì coï thãø sæí duûng trong nhiãöu lénh væûc khaïc nhau: xæí lyï âáút, xæí lyï haût, phun lãn cáy, khæí truìng kho, xæí lyï gäù. BHC coï hiãûu læûc cao âäúi våïi cän truìng thuäüc bäü caïnh âãöu (nhæ mäúi), bäü caïnh khäng âãöu (nhæ ráöy xanh, ráöy bäng vaíi), bäü caïnh cæïng, bäü caïnh maìng vaì mäüt säú bäü khaïc. Træåïc âáy thuäúc coìn âæåüc duìng trong y tãú vaì thuï y âãø phoìng trë háöu hãút caïc loaûi cän truìng phaï hoaûi cáy träöng vaì kyï sinh trãn gia suïc nhæ gheí, ve. Sau âáy laì mäüt säú æïng duûng cuía Lindane 90BTN: Ts. Tráön Vàn Hai 19
  6. Giaïo Trçnh Hoïa BaíoVãû Thæûc Váût Chæång 3 + Xæí lyï haût: Âãø baío vãû haût giäúng âáûu phäüng, cuí caíi, âaûi maûch, bàõp, tháöu dáöu, luïa... khoíi bë sáu xaïm vaì caïc loaûi cän truìng khaïc trong âáút táún cäng. Duìng 50 gram thuäúc/kg haût. + Xæí lyï âáút: Duìng 0,75 - 2 kg thuäúc/ha hoàûc 1g/gäúc caì phã, tiãu âãø phoìng træì mäúi. Träün thuäúc sáu âãún 10 - 12 cm. + Phun lãn cáy träöng: Duìng 300 gram thuäúc/ha âãø phoìng træì nhiãöu loaìi sáu haûi trãn luïa, rau âáûu, hoa maìu, cáy cäng nghiãûp, cáy ræìng. + Xæí lyï kho: Phun thuäúc våïi näöng âäü 50 - 100g/100 lêt næåïc. + Xæí lyï gäù: Âãø ngæìa mäúi, coï thãø tiãún haình bàòng nhiãöu caïch: xäng khoïi, phun thuäúc, nhuïng, queït, tháúm sáu dæåïi chán khäng... Læu y: Khäng häùn håüp thuäúc våïi thuäúc coï tênh kiãöm. Thåìi gian caïch ly: 30 ï ngaìy. Traïnh duìng trong nhaì hoàûc trãn gia suïc. Thuäúc coï thãø gáy âäüc maîn tênh. Thuäúc coï haìm læåüng gammar BHC cao êt âäüc cho ngæåìi vaì gáy haûi cho cáy träöng hån. Âãø náng cao hiãûu læûc træì dëch haûi, ngæåìi ta coìn duìng mäüt säú loaûi thuäúc hoïa häùn håüp giæîa BHC vaì DDT. 3.1.6 THUÄÚC TRÆÌ SÁU TECPEN CLO HOÏA Tecpen laì thaình pháön hoïa hoüc chuí yãúu cuía dáöu thäng, khi clo hoïa dáöu thäng seî thu âæåüc nhiãöu loaûi thuäúc træì sáu khaïc nhau: TOXAPHEN, POLYCLOPYNEN. Caïc thuäúc træì sáu Tecpen clo hoïa khäng âæåüc duìng räüng raîi trong phoìng sáu haûi nhæ nhæîng thuäúc khaïc. Mäüt trong nhæîng nguyãn nhán chênh laì do nguyãn liãûu (dáöu thäng) thæåìng âæåüc duìng âiãöu chãú nhæîng saín pháøm quê hån, coï giaï trë kinh tãú cao hån (hæång liãûu, dung mäi cuía nhæûa, sån...). Mäüt säú thuäúc thäng duûng: 3.1.6.1 TOXAPHEN - Cäng thæïc hoïa hoüc: C10H45C18 - Laì thuäúc vë âäüc vaì tiãúp xuïc. Taïc âäüng âãún sáu haûi cháûm nhæng hiãûu læûc keïo daìi hån DDT; thuäúc chè phaït huy taïc duûng khi nhiãût âäü mäi træåìng låïn hån 200C. Thuäúc coï âäü âäüc cáúp tênh cao våïi ngæåìi, gia suïc, caï nhæng âàûc biãût êt âäüc âäúi våïi ong máût. An toaìn âäúi våïi cáy träöng, ngoaûi træì mäüt säú cáy máùn caím nhæîng dæa chuäüt, dæa båí. - Cäng duûng vaì caïch duìng: Caïc daûng thuäúc ND, BTN, BR chæïa 50% hoaût cháút thæåìng âæåüc sæí duûng åí näöng âäü 0,2 - 0,4% âãø træì nhiãöu loaìi sáu nhai gàûm vaì chêch huït trãn cáy àn quaí, cáy cäng nghiãûp. Coï thãø duìng 4 - 5 lêt Toxaphen 50ND pha våïi 400 - 600 lêt næåïc phun cho mäüt hecta âãø phoìng træì chuäüt. Ts. Tráön Vàn Hai 20
  7. Giaïo Trçnh Hoïa BaíoVãû Thæûc Váût Chæång 3 3.1.6.2. POLYCLOPYNEN Chãú pháøm polyclopynen 65ND, 20ND thæåìng âæåüc duìng træì sáu àn laï, sáu chêch huït haûi cuí caíi âæåìng, cáy àn quaí vaì cáy ræìng åí liãöu læåüng 2 - 4 kg/ha, näöng âäü 0,7 - 1%. 3.1.7 THUÄÚC TRÆÌ SÁU CYCLODIEN Laì nhæîng thuäúc træì sáu tiãúp xuïc, vë âäüc. Mäüt vaìi loaûi nhæ Heptaclo, Andrin coìn coï taïc âäüng xäng håi. Triãûu chæïng truïng âäüc caïc thuäúc naìy åí cän truìng ráút giäúng nhæ åí træåìng håüp DDT. Mäüt säú âàûc âiãøm chung cuía nhoïm naìy laì: + Phäø phoìng trë ráút räüng, tuy nhiãn khäng phoìng trë âæåüc nhãûn âoí. + An toaìn âäúi våïi cáy träöng, coï nhiãöu træåìng håüp coìn kêch thêch cáy sinh træåíng vaì phaït triãøn täút. + Do coï tênh âäüc cao âäúi våïi ngæåìi vaì âäüng váût maïu noïng, laûi coï âäü bãön låïn nãn màûc duì coï hiãûu læûc træì sáu cao, caïc thuäúc naìy ngaìy nay âaî bë haûn chãú sæí duûng åí nhiãöu næåïc. Thuäüc vãö nhoïm naìy coï caïc thuäúc nhæ: CLORINDAN (CLODAN), HEPTACLO, ANDRIN, DIENDRIN, ENDRIN, IZODRIN, THIODAN, ALODAN. 3.1.7.1 ANDRIN - Tãn hoïa hoüc: 1,2,3,4,10,10-Hexaclo-1,4,4a,5,8-hexahydro exo-1,4 endo 5,8 dimetylen naptalin. - Âäü bãön hoïa hoüc låïn, khäng bë aïnh saïng, kiãöm vaì acid phán huíy. Taïc duûng tiãúp xuïc, vë âäüc vaì caí xäng håi, åí trong âáút vaì trong cáy thuäúc chuyãøn hoïa thaình Diendrin. Khi phun thuäúc lãn cáy, thuäúc diãût sáu tæång âäúi nhanh nhæng khäng láu daìi; khi phun lãn âáút taïc duûng træì sáu keïo daìi nhiãöu ngaìy. - Tênh âäüc: LD50 (chuäüt) = 40 - 70mg/kg. Thuäúc coï khaí nàng têch luîy trong cå thãø âäüng váût; ráút âäüc âäúi våïi caï. - Cäng duûng: Xæí lyï haût giäúng våïi læåüng 100 - 200g ai/ha hoàûc phun træì caïc cän truìng säúng trong âáút (sáu xaïm, dãú nhuíi, boü hung haûi rãù mêa, doìi âuûc thán âáûu...) våïi liãöu læåüng 2 - 4kg ai/ha 3.1.7.2 DIENDRIN - Tãn hoïa hoüc: 1,2,3,4,10,10-Hexaclo-6,7-epoxi-1,4,4a,5,6,7,8,8a- octahydro - exo-1,4 endo 5,8 dimetylen naptalin. - Cáúu truïc hoïa hoüc: Ts. Tráön Vàn Hai 21
  8. Giaïo Trçnh Hoïa BaíoVãû Thæûc Váût Chæång 3 - Âàûc âiãøm hoïa hoüc ráút giäúng Andrin. - Âäü âäüc cáúp tênh cao hån Andrin, LD50 (chuäüt) = 25 - 30mg/kg. - Thuäúc coï taïc âäüng tiãúp xuïc vaì vë âäüc. Khi phun lãn cáy hiãûu læûc cuía thuäúc coï thãø keïo daìi âãún 2 tuáön. Thuäúc Diendrin 18,5ND âæåüc duìng åí näöng âäü 0,1 - 0,5% âãø phun træì sáu àn laï, sáu âuûc thán, sáu haûi thuäúc laï, bäng, âay. 3.1.7.3 ENDRIN - ENDRIN laì mäüt âäöng phán khäng gian cuía Diendrin, coï âàûc tênh lyï, hoïa hoüc tæång tæû Diendrin. Tênh âäüc cuía Endrin khaï cao, LD50 (chuäüt) = 7- 35mg/kg. Endrin âæåüc duìng âãø træì sáu haûi bäng, mêa, thuäúc laï, ngä... våïi daûng chãú pháøm 19,5% duìng åí näöng âäü 0,2 - 0,5%. - Cáúu truïc hoïa hoüc ENDRIN: 3.1.7.4 HEPTACLO - Tãn hoïa hoüc: 1,4,5,6,7,8,8 - Heptaclo - 3a,4,7,7a - tetrahydro - 4,7- metyleninden. - Thuäúc êt bë kiãöm phán huíy hån DDT. Heptaclo coï LD50 (chuäüt) vaìo khoaíng 90mg/kg. Våïi taïc âäüng tiãúp xuïc, vë âäüc, heptaclo âæåüc duìng âãø træì caïc loaûi sáu säúng trong âáút haûi ngä, bäng vaì caïc loaûi hoa maìu khaïc vaì âæåüc coi laì coï hiãûu læûc täút hån BHC. Læåüng thuäúc âæåüc duìng âãø boïn vaìo âáút laì 2 - 3kg ai/ha. 3.1.7.5 THIODAN - Tãn hoïa hoüc: 1,2,3,7,7 - hexaclo - bicyclo - (2,2,1) - 2 - hepten - 5,6 - bis - oximetylen sunfit. - Cáúu truïc hoïa hoüc: Ts. Tráön Vàn Hai 22
  9. Giaïo Trçnh Hoïa BaíoVãû Thæûc Váût Chæång 3 - Saín pháøm cäng nghiãûp laì nhæîng tinh thãø nhoí, maìu âoí hung, dãù bë kiãöm phán huíy thaình nhæîng cháút khäng âäüc. Thiodan coï mäüt säú æu âiãøm so våïi nhæîng thuäúc khaïc nhæ: + Êt âäüc âäúi våïi ong máût vaì mäüt säú loaûi cän truìng coï êch khaïc àn thët hoàûc kyï sinh trãn sáu haûi. + Tuy coï âäü âäüc cáúp tênh cao LD50 (chuäüt) laì 40-100mg/kg nhæng Thiodan khäng coï tênh têch luîy, åí trong cå thãø âäüng váût hoaût cháút nhanh choïng bë phán huíy thaình nhæîng cháút khäng âäüc vaì âæåüc thaíi ra ngoaìi. Thiodan laì loaûi thuäúc træì sáu tiãúp xuïc vaì vë âäüc coï phäø phoìng trë ráút räüng. Thuäúc åí daûng nhuî ND, BTN, bäüt phun thæåìng âæåüc duìng âãø phun træì sáu trãn luïa, ngä, âáûu âäù, bäng hay thuäúc laï, caì phã våïi liãöu læåüng 350-700g ai/ha. Thiodan thuäüc nhoïm âäüc I, nàòm trong danh saïch haûn chãú sæí duûng taûi Viãût Nam. 3.2 THUÄÚC TRÆÌ SÁU GÄÚC LÁN HÆÎU CÅ * Mäüt säú tênh cháút chung - Cäng thæïc hoïa hoüc coï chæïa: P, C, H, O, S... - Phäø räüng, diãût âæåüc nhiãöu loaìi sáu haûi (thuäüc caïc bäü chênh nhæ: Coleopterra, Lepidoptera, Hemynoptera, Hemiptera...) - Taïc âäüng ráút nhanh: tiãúp xuïc, vë âäüc, xäng håi (ráút maûnh). - Khäng täön taûi láu trong mäi træåìng, hiãûu læûc diãût sáu nhanh. - Gáy âäüc cáúp tênh ráút cao do taïc âäüng hãû tháön kinh ráút maûnh, têch luîy nhanh. - Thaíi ra ngoaìi qua âæåìng næåïc tiãøu, cháút giaíi âäüc laì Atropine. - Ráút âäüc âäúi våïi âäüng váût maïu noïng vaì thiãn âëch. - Dãù phán huíy båíi acid vaì mäi træåìng kiãöm. - Êt tan trong næåïc nhæng dãù tan trong dung mäi hæîu cå. 3.2.1 METHYL PARATHION (MP) (Metaphos, Wofatox, Folidon M, Metacid, Bladan - M) - Daûng chãú pháøm thæåìng gàûp: 50ND, 1,5BR - Tãn hoïa hoüc: O,O-Dimetyl-O-(p-nitrophenol) thiophosphat. - Cäng thæïc hoïa hoüc: C10H14NO5PS Ts. Tráön Vàn Hai 23
  10. Giaïo Trçnh Hoïa BaíoVãû Thæûc Váût Chæång 3 - Cáúu truïc hoïa hoüc: - Tênh cháút váût lyï: Hoaût cháút tinh khiãút khäng maìu, noïng chaíy åí 35 - 360C, dãù bay håi nháút laì khi åí nhiãût âäü mäi træåìng cao, êt tan trong næåïc, tan täút trong nhiãöu dung mäi hæîu cå (DMHC). - Tênh cháút hoïa hoüc: Thuíy phán yãúu trong mäi træåìng acid vaì trung tênh, thuíy phán maûnh trong mäi træåìng kiãöm. Saín pháøm cuäúi cuìng cuía sæû thuíy phán laì H3PO4 vaì H2S. Dãù bë aïnh saïng vaì nhiãût âäü phán huíy. - Tênh âäüc: LD50 (chuäüt) = 25-50mg/kg, âäü âäüc cáúp tênh cao (nhoïm âäüc I) nhæng khäng têch luîy trong cå thãø ngæåìi vaì âäüng váût. An toaìn âäúi våïi cáy träöng åí liãöu læåüng khuyãún caïo. Thuäúc bë cáúm sæí duûng. - Cäng duûng vaì caïch duìng: thuäúc coï taïc âäüng tiãúp xuïc, vë âäüc, xäng håi vaì tháúm sáu, phäø taïc duûng räüng, coï khaí nàng diãût træïng chuí yãúu âãø phoìng træì sáu nhai gàûm vaì mäüt säú cän truìng chêch huït. MP coìn coï hiãûu læûc trãn mäüt säú loaìi nhãûn gáy haûi cáy träöng (cam, quyït). Taïc âäüng diãût dëch haûi nhanh, nháút laì khi nhiãût âäü mäi træåìng cao. Thåìi gian coï hiãûu læûc træì sáu åí âiãöu kiãûn ngoaìi âäöng khoaíng 2-3 ngaìy. Trong cå thãø sáu MP bë oxy hoïa thaình Paraoxon coï âäü âäüc cao hån, taïc âäüng maûnh hån lãn men cholinesteraza. + Trãn LUÏA: Træì sáu àn laï, sáu cuäún laï, sáu âuûc thán måïi nåí åí beû, ráöy non, boü xêt häi, boü xêt âen, boü tré, boü gai... våïi liãöu læåüng 1-1,5 lêt MP 50ND/ha, pha åí näöng âäü 1:800 - 1000. + Trãn BÀÕP, MÊA: Træì sáu khoang, sáu càõn laï, rãûp, sáu âuûc thán, âuûc quaí. + Trãn RAU, ÂÁÛU: Træì sáu xanh, sáu âo, sáu khoang, rãûp dênh, doìi âuûc thán, doìi âuûc laï. Liãöu læåüng vaì näöng âäü giäúng nhæ trãn luïa. + Trãn TRAÌ, CAÌ PHÃ, CA CAO, THUÄÚC LAÏ: Træì ráöy xanh, boü xêt muäùi, sáu càõn laï, ráöy mãöm, rãûp dênh, boü caïnh cæïng, moüt âuûc quaí våïi liãöu læåüng 1,5 - 2,5 lêt MP 50ND, näöng âäü 1:600 - 800. + Trãn BÄNG VAÍI: Häùn håüp 1 lêt MP 50ND våïi 3,5 lêt DDT 30ND vaì 1500 lêt næåïc/ha âãø træì ráöy xanh, sáu âuûc ngoün, nuû, quaí. Chuï yï: Phun thuäúc åí giai âoaûn sáu måïi nåí, coìn non, phun kyî vaìo nhæîng nåi sáu thæåìng áøn náúp nhæ beû laï. MP ráút âäüc våïi ngæåìi, gia suïc, caï vaì ong máût, nháút laì khi tråìi noïng, nãn phaíi ráút cáøn tháûn khi sæí duûng, váûn chuyãøn, baío quaín. Khäng häùn håüp thuäúc våïi nhæîng cháút coï tênh kiãöm maûnh. Thuäúc tàng hiãûu læûc khi häùn håüp våïi Bassa, DDT, Toxaphen... Khäng duìng thuäúc våïi näöng âäü quaï cao, dãù gáy chaïy laï, nháút laì khi tråìi noïng. Baío quaín nåi kên âaïo, khä, maït. Ts. Tráön Vàn Hai 24
  11. Giaïo Trçnh Hoïa BaíoVãû Thæûc Váût Chæång 3 3.2.2 SUMITHION (Fenitrothion, Metathion, Methylnitrophos, Folithion) - Daûng chãú pháøm: 10, 50, 80ND; 3, 50B; 25, 40DD... - Tãn hoïa hoüc: O,O-dimethyl 0-4-nitro-m-tolyl phosphorothioate. - Cäng thæïc hoïa hoüc: C9H12NO5PS - Cáúu truïc hoïa hoüc: - Tênh cháút lyï - hoïa hoüc: Ráút giäúng MP. Tuy nhiãn trong næåïc vaì mäi træåìng kiãöm, sumithion thuíy phán cháûm hån so våïi MP. - Tênh âäüc vaì hoaût tênh træì sáu: Êt âäüc hån âäúi våïi ngæåìi vaì ÂVMN (LD50 (CT, VÂ, C) = 142-1000mg/kg. Mäüt säú giäúng taïo, âaìo máùn caím våïi thuäúc naìy. - Cäng duûng vaì caïch duìng: cuîng giäúng nhæ MP. 3.2.3 LEBAYCID (Fenthion, Mertophos, Baycid, Baytex) - Tãn hoïa hoüc: O,O- Dimetyl-O(4- me to-3-metyl phenyl)-thiophosphat. - Tênh cháút hoïa hoüc: Bãön væîng hån MP, bë thuíy phán vaì nhiãût phán cháûm hån so våïi MP. - Cáúu truïc hoïa hoüc: - Tênh âäüc: LD50 (CT, ÂV, C) = 215-245mg/kg. - Cäng duûng vaì caïch duìng: giäúng nhæ MP. Chãú pháøm Lebaycid 50ND thæåìng âæåüc duìng åí näöng âäü 0,05-0,2%. 3.2.4 BASUDIN (Diazinon) - Tãn hoïa hoüc: O,O - dietyl - O - (2 - izopropyl - 4 metyl pyrimidin - 6) - thiophosphat. - Cäng thæïc hoïa hoüc: C12H21N2O3PS - Tênh cháút váût lyï: Diazinon tinh khiãút åí daûng dáöu khäng maìu, coï aïp suáút håi vaì âäü bay håi cao hån MP, êt tan trong næåïc vaì tan nhiãöu trong DMHC. Ts. Tráön Vàn Hai 25
  12. Giaïo Trçnh Hoïa BaíoVãû Thæûc Váût Chæång 3 - Cáúu truïc hoïa hoüc: - Tênh cháút hoïa hoüc: Thuíy phán trong caí mäi træåìng axit láùn mäi træåìng kiãöm. - Cäng duûng vaì caïch duìng: Diazinon 10H âæåüc duìng âãø boïn vaìo âáút våïi læåüng 10-20kg/ha âãø træì sáu âuûc thán, sáu nàng haûi luïa, boü pháún truyãön bãûnh xoàõn laï caì chua... Diazinon 20-60ND âæåüc duìng åí näöng âäü 0,05-0,1% âãø træì caïc loaûi sáu nhæ MP. 3.2.5 DDVP (Dichlorovos, Nuvan, Vapona, Nogos, Desvap...) - Daûng chãú pháøm: 50ND, haût, thuäúc træì ruäöi, muäùi. - Tãn hoïa hoüc: O,O-Dimethyl-O(2,2-Dichlovinyl) phosphat. - Cäng thæïc hoïa hoüc: C14H17Cl2O4P - Cáúu truïc hoïa hoüc: - Tênh cháút váût lyï: DDVP laì mäüt cháút loíng khäng maìu, muìi tæång âäúi dãù chëu, tan täút trong háöu hãút caïc DMHC nhæng êt tan trong næåïc (khoaíng 1% åí nhiãût âäü thæåìng), âäü bay håi cao thêch håüp cho viãûc xäng håi. - Tênh cháút hoïa hoüc: DDVP laì cháút kyñ áøm, kiãöm, bë thuíy phán cháûm trong mäi træåìng axit vaì trung tênh, nhanh hån trong mäi træåìng kiãöm. DDVP kãút håüp våïi caïc Halogien taûo thaình nhæîng håüp cháút khaïc coï tênh âäüc âäúi våïi dëch haûi, nhæ khi kãút håüp DDVP våïi häùn håüp C12Br2 seî thu âæåüc håüp cháút Dibrom. - Tênh âäüc: LD50 (chuäüt cäúng âæûc)= 80mg/kg. Traïnh duìng trãn caïc loaûi dæa, báöu bê coï laï moíng, dáy yãúu. Thuäúc ráút âäüc nãn âæåüc xãúp vaìo danh muûc haûn chãú sæí duûng. - Cäng duûng vaì caïch duìng: DDVP taïc âäüng ráút nhanh choïng trãn nhiãöu loaìi sáu nhai gàûm vaì chêch huït, âæåüc duìng räüng raîi trong BVTV vaì trong vãû sinh phoìng dëch. Thuäúc diãût âæåüc nhiãöu loaûi sáu, ráöy phaï hoaûi rau, caíi, cáy àn traïi, nguî cäúc, cáy cäng nghiãûp... nhæ ráöy luïa, boü gai, ruäöi âuûc quaí, sáu keo, sáu càõn gieï, ráöy mãöm, buì laûch... thuäúc coìn diãût âæåüc caí nhãûn âoí. Liãöu duìng: 1-2 lêt chãú pháøm Ts. Tráön Vàn Hai 26
  13. Giaïo Trçnh Hoïa BaíoVãû Thæûc Váût Chæång 3 50ND/ha, näöng âäü 0,1-0,2%, thæåìng pha 600 lêt næåïc cho 1 ha luïa, 800 lêt/ha âáûu; phun ngay khi tháúy sáu ráöy xuáút hiãûn. Thuäúc coìn âæåüc duìng âãø xäng håi âãø træì ráûn, rãûp, ruäöi, muäùi, mäúi, moüt trong nhaì. Læu yï: Thuäúc âaî pha xong nãn phun liãön, khäng âãø láu. Thåìi gian caïch ly 10-15 ngaìy. Thæång pháøm Demon 50 EC chè âæåüc sæí duûng trãn cáy lám nghiãûp, cáy cäng nghiãûp (træì Traì) vaì cáy àn quaí træåïc thåìi kyì ra hoa. Khäng âæåüc sæí duûng åí nåi nuäi täm, caï, näng saín hoàûc haìng hoïa dæû træí. 3.2.6 NALED - Tãn goüi khaïc: Dibrom, Flibol, Bromchlophos. - Tãn hoïa hoüc: 1,2-Dibrom-2,2-di cloetyl-di metylphotphat. - Cäng thæïc hoïa hoüc: C4H7Br2Cl2O4P. - Cáúu truïc hoïa hoüc: - Phán tæí læåüng: 380,8. - Âàûc tênh: Thuäúc kyî thuáût (93%) thãø loíng maìu vaìng, khäng tan trong næåïc, tan trong dung mäi hæîu cå laì caïc håüp cháút thåm vaì Clohidrocacbon, thuíy phán nhanh trong mäi træåìng næåïc vaì kiãöm, phán huíy dæåïi taïc âäüng cuía aïnh saïng màût tråìi, bãön nãúu baío quaín trong loü thuíy tinh maìu, âæûng trong duûng cuû kim loaûi bë taïch bräm hçnh thaình DDVP; thuäüc nhoïm âäüc I, LD50 per os: 430mg/kg, LD50 dermal (thoí): 1100mg/kg, MRL: rau quaí 0,2, nguî cäúc, khoai táy, haût coï dáöu 0,1, saín pháøm tæì bäüt mç 0,05, saín pháøm khaïc 0,02mg/kg, PHI: 4 ngaìy. Thuäúc âäüc âäúi våïi ong máût, êt âäüc âäúi våïi caï. Sæí duûng: Naled coï taïc duûng tiãúp xuïc, âæåìng ruäüt, tháúm sáu vaì xäng håi, duìng chuí yãúu âãø træì rãûp, doìi haûi thæûc váût vaì træì muäùi, ruäöi. Naled âæåüc gia cäng thaình daûng sæîa 96%, daûng phun bäüt 4% duìng phun lãn màût næåïc træì boü gáûy, træì muäùi vaì phun lãn cáy träöng træì ruäöi âuûc laï, quaí. Loaûi Naled 96% coìn âæåüc duìng âãø pha vaìo baí nhæí ruäöi âuûc quaí coï cháút dáùn duû Metyl-Eugenol. Naled khäng laìm aính hæåíng âãún cháút læåüng dáùn duû cuía Metyl- Eugenol. Liãöu sæí duûng: Pha 5-7% Naled (loaûi 96%) vaìo Metyl- Eugenol. Pha Naled våïi cháút dáùn duû phaíi tiãún haình trong âiãöu kiãûn khä, khäng duìng duûng cuû pha chãú bàòng kim loaûi, gieí nhuïng häùn håüp dáùn duû phaíi khä. Ts. Tráön Vàn Hai 27
  14. Giaïo Trçnh Hoïa BaíoVãû Thæûc Váût Chæång 3 3.2.7 DIPTEREX (Clorophos, Trichlorfon, Diloc, Tugon, Nevugon...) - Tãn thæång maîi: Sunchlorfon 90 SP - Tãn hoïa hoüc: O,O-dimethyl-1-(oxy-2,2,2 tricloethyl) phosphonas. - Cäng thæïc hoïa hoüc: C4H6Cl3O4P - Cáúu truïc hoïa hoüc: - Daûng chãú pháøm: 50L, 50WP, 2,5-5 Bäüt - haût. - Tênh cháútï váût lyï: Dipterex laì cháút kãút tinh maìu tràõng, muìi dãù chëu, nhiãût âäü noïng chaíy 83-840C, hoìa tan âæåüc trong nhiãöu DMHC , tan khaï trong næåïc (12,3g/100g næåïc åí 200C), âäü bay håi åí 200ïC laì 0,11mg/m3. - Tênh cháút hoïa hoüc: Ráút bãön åí nhiãût âäü phoìng. Bë phán huíy trong mäi træåìng kiãöm, noïi chung åí PH > 5,5 noï chuyãøn hoïa cháûm thaình DDVP; dung dëch chæïa næåïc cuía dipterex nãúu âãø láu seî coï tênh axit. - Tênh âäüc: Êt âäüc âäúi våïi ÂVMN, LD50 (CT, VÂ, chuäüt cäúng âæûc) = 630mg/kg. Khaí nàng æïc chãú men cholinesterza phuû thuäüc nhiãöu vaìo âäü pH cuía mäi træåìng; trong dung dëch axit khäng xaíy ra æïc chãú naìy. - Cäng duûng vaì caïch duìng: taïc âäüng vë âäüc, tiãúp xuïc, tháúm sáu. Thuäúc diãût âæåüc nhiãöu loaûi cän truìng nhai gàûm vaì liãúm huït. Thuäúc ráút âäüc âäúi våïi cän truìng nháút laì sáu miãûng nhai. Taïc âäüng vë âäüc âäúi våïi ruäöi thãø hiãûn ráút nhanh. Coìn taïc âäüng tháúm sáu, dipterex cuîng diãût âæåüc nhæîng sáu kyï sinh trãn laï. Thåìi gian coï hiãûu læûc trãn cáy tæång âäúi ngàõn sau khi phun lãn cáy, khi thuäúc âaî khä thç khäng gáy haûi cho ong máût. Caïc daûng 80BHT, 90 SP, 50ND thæåìng âæåüc duìng åí näöng âäü 0,1% CP âãø phun træì sáu haûi rau, cáy àn quaí, bäng, cheì, ngä... Dipterex coìn âæåüc duìng trong y tãú âãø træì ruäöi. Læu yï: Khi täön træí, Dipterex bë chaíy næåïc, mäüt pháöìn bë thuíy phán vaì coï tênh axit âäúi våïi coï chæïa HCl, H3PO4, (CH3)2HPO4. Khi pha loaîng trong næåïc vaì âæa ra aïnh saïng thuäúc bë phán huíy nhanh choïng. 3.2.8 MOCAP (Enthorophos, Ethoprop, Prophos) - Cháút taïc âäüng: O-Ethyl-Sdi-an-propyl- phosphodithioate. - Cäng thæïc hoïa hoüc: C8H19O2PS2 - Cáúu truïc hoïa hoüc: Ts. Tráön Vàn Hai 28
  15. Giaïo Trçnh Hoïa BaíoVãû Thæûc Váût Chæång 3 - Âàûc âiãøm: Tan êt trong næåïc, tan nhiãöu trong caïc DMHC, dãù phán huíy trong mäi træåìng kiãöm. Caïc daûng thæång maûi chênh: MOCAP 10%G, 72%ND, 6EC. - Cäng duûng vaì caïch duìng: MOCAP 10H coï thãø ngàn chàûn hoaìn toaìn sæû táún cäng cuía tuyãún truìng vaì cän truìng trong âáút. Mæïc duìng âãø diãût tuyãún truìng trãn diãûn têch âaûi traì laì 50-100kg ai/ha. Theo Âäù Quäúc Viãût (1982), MOCAP 10H vaì FURADAN 3H coï hiãûu quaí tæång âæång nhau âäúi våïi tuyãún truìng gáy bãûnh tiãm âoüt sáön. 3.2.9 METHIDATHION - Tãn goüi khaïc: Ultracid, Supracide, Suprathion -Tãn hoïa hoüc: S-2, 3-Dihydro-5-methoxi-2-oxo-1, 3, 4-thiadiazol-3-yl-metyl- O, O-dimetylphotphorodithioat. - Cäng thæïc hoïa hoüc: C6H11N2O4PS3 - Cáúu truïc hoïa hoüc: - Phán tæí læåüng: 302,3 - Âàûc tênh: Thuäúc nguyãn cháút (tinh khiãút) åí daûng tinh thãø khäng maìu, khäng tan trong næåïc, tan trong háöu hãút caïc loaûi dung mäi hæîu cå nhæ ræåüu metylic, axeton, xilen, benzen, khäng àn moìn kim loaûi, tæång âäúi bãön trong mäi træåìng trung tênh vaì axit nheû, thuíy phán nhanh trong mäi træåìng kiãöm; thuäüc nhoïm âäüc I, LD50 per os: 25-54mg/kg, LD50 dermal: 1546-1663mg/kg, ADI: 0,005mg/kg, MRL: cam, cáy gia vë, cheì, caì phã 2,0; nho 0,5; cam khäng voí 0,1; saín pháøm khaïc 0,02mg/kg; PHI: 21-28 ngaìy, caì chua 7 ngaìy. Thuäúc âäüc âäúi våïi caï vaì ong máût. Sæí duûng: laì loaûi thuäúc træì cän truìng vaì nhãûn âoí coï taïc duûng tiãúp xuïc vaì vë âäüc, træì âæåüc nhiãöu loaûi sáu miãûng nhai vaì chêch huït, âàûc biãût coï hiãûu læûc cao âäúi våïi rãûp saïp, læåüng duìng 30-60g a.i/100 lêt næåïc âäúi våïi cáy àn quaí vaì 250-800g a.i/ha âäúi våïi cáy haìng nàm. Methidiathion âæåüc gia cäng thaình daûng sæîa 20 vaì 40% (Supracid 20EC vaì 40EC), bäüt tháúm næåïc 20% vaì 40% (Supracid 20 vaì 40WP), daûng ULV 25% (Supracid, Ultracid UlVair 250UL). Supracid 40EC chæïa 420g a.i/lêt, duìng pha næåïc 0,1-0,15% træì rãûp saïp, doìi, sáu àn laï, nhãûn âoí, boü pháún tràõng haûi cáy àn quaí. Duìng læåüng chãú pháøm 0,8-2,0 l/ha træì ráöy, rãûp, boü pháún tràõng, nhãûn âoí haûi bäng; 1,0-2,5 l/ha træì sáu xanh, sáu häöng haûi bäng, sáu tå, sáu bæåïm tràõng haûi rau caíi; 0,5-1,0 l/ha træì boü nhaíy, rãûp, boü tré haûi rau. Ts. Tráön Vàn Hai 29
  16. Giaïo Trçnh Hoïa BaíoVãû Thæûc Váût Chæång 3 THUÄÚC TRÆÌ SÁU NÄÜI HÁÚP LÁN HÆÎU CÅ 3.2.10 BIAN, BI58 (Dimethoate, Phosphamid, Rogor, Phostion, Rostion, Thimetion) - Daûng chãú pháøm thæåìng gàûp: 20BTN, 3BR, 40ND, 50ND. - Tãn hoïa hoüc: O,O-Dimethyl-S-(N-methylcarbamidomethyl) dithio- phosphat. - Cäng thæïc hoïa hoüc: C5H12NO3PS2 - Cáúu truïc hoïa hoüc: - Tênh cháút váût lyï: Daûng tinh khiãút laì nhæîng tinh thãø maìu tràõng, daûng kyî nghãû laì mäüt cháút dãù tan trong DMHC, tan khaï nhiãöu trong næåïc 39g/lêt. Âäü bay håi khäng âaïng kãø (0,107mg/m3 åí 200C). Nhiãût phán seî taûo thaình O,S-Dimethyl-S- (N-methyl carbamidomethyl) dithiophosphat. - Tênh cháút hoïa hoüc: khaï bãön trong mäi træåìng axit, phán huíy nhanh trong mäi træåìng kiãöm, bë nhiãût phán thaình âäöng phán khaïc coï âäü âäüc cao hån Rogor. Trong gan âäüng váût vaì trãn laï xanh, Rogor bë Oxy hoïa thaình O-rogor våïi âäü âäüc âäúi våïi sáu tàng lãn âaïng kãø, nhæng âäü âäüc âäúi våïi ÂVMN tàng lãn ráút nhiãöu. (O- rogor = O,O- Dimethyl-S-(N-methylcarbamidomethyl) thiophosphat) - Tênh âäüc: LD50 (chuäüt cäúng) = 250-285mg/kg. Trong tãú baìo thæûc váût thuäúc bë chuyãøn hoïa cuäúi cuìng taûo thaình H3PO4. - Cäng duûng vaì caïch duìng: Taïc âäüng näüi háúp, tiãúp xuïc vaì xäng håi, diãût âæåüc nhæîng loaìi chêch huït nhæûa cáy, sáu nhai gàûm, caí nhãûn âoí vaì tuyãún truìng Rotylenchus similis Coll haûi chuäúi. Rogor trë hæîu hiãûu rãûp, boü xêt, boü caïnh tå, nhãûn âoí trãn bäng, cheì, cam, âáûu, laûc, ngä... Näöng âäü thæåìng duìng: 0,05-0,075% chãú pháøm 50ND. Duìng åí näöng âäü cao hån (0,1-0,15%) thuäúc diãût âæåüc caïc loaìi sáu âuûc laï nhæ doìi âuûc laï âáûu, sáu veî buìa haûi cam... ÅÍ nhiãût âäü cao (>180C) thuäúc taïc âäüng lãn cän truìng nhanh hån vaì maûnh hån. Hiãûu læûc træì sáu cuía thuäúc keïo daìi khoaíng 2-3 tuáön. Cáy sinh træåíng caìng maûnh hoaût âäüng säúng caìng cao, thuäúc caìng choïng phán huíy trong cáy thaình nhæîng cháút khäng âäüc. Ngoaìi ra thuäúc coìn âæåüc duìng trong chàn nuäi thuï y. Læu y: Khäng nãn chæïa Rogor trong nhæîng bçnh bàòng sàõt, theïp âäúi våïi ï thuäúc coï thãø bë phán huíy nhanh choïng vaì laìm cho bçnh bë han rè. Nhæîng dáùn xuáút sau âáy cuía acide thiophosphoric coï tênh cháút lyï hoïa hoüc vaì hoaût tênh diãût sáu tæång tæû nhæ Bi 58. Ts. Tráön Vàn Hai 30
  17. Giaïo Trçnh Hoïa BaíoVãû Thæûc Váût Chæång 3 3.2.11 PHOSPHAMIDON (Dimecron, Cibac-570, Dixion, OR-1191, Apamidon) - Daûng chãú pháøm thæåìng gàûp: 25-100% DD - Tãn hoïa hoüc: O,O-dimethyl-O-(1-chloro-1-N,N-diethyl carbamido-1- propen-2-ll) phosphat. - Cäng thæïc hoïa hoüc: C10H19ClNO5P - Cáúu truïc hoïa hoüc: - Tênh cháút váût lyï: Phosphamidon tinh khiãút khäng maìu, coï muìi häi khoï chëu, pha träün våïi næåïc theo moüi tyí lãû, hoìa tan âæåüc trong ræåüu, aceton, hydrocarbon, khäng tan trong eter, dáöu hoía. Chãú pháøm thæåìng coï maìu têm tæåi âäúi våïi träün våïi pháøm nhuäüm. - Tênh cháút hoïa hoüc: Khaï bãön trong mäi træåìng axit yãúu hay trung tênh, phán giaíi nhanh trong mäi træåìng kiãöm. Coï thãø àn moìn caïc duûng cuû bàòng kim loaûi (sàõt, nhäm, sàõt laï traïng thiãúc). - Tênh âäüc: Ráút âäüc âäúi våïi ngæåìi vaì ÂVMN, LD50 (chuäüt) = 7,5-15mg/kg. Tæång âäúi êt âäüc âäúi våïi caï. - Cäng duûng vaì caïch duìng: taïc âäüng näüi háúp, tiãúp xuïc, vë âäüc. Thuäúc coï phäø taïc âäüng khaï räüng trë âæåüc nhiãöu loaûi cän truìng chêch huït vaì nhai gàûm. Thuäúc xám nháûp vaìo cáy khaï nhanh vaì trë hæîu hiãûu sáu naïch luïa, ráöy mãöm, boü xêt, boü nhaíy, ráöy læng tràõng, buì laûch, ruäöi traïi cáy, moìng, sáu âuûc laï, sáu âuûc thán, caïc loaìi cän truìng caïnh cæïng, bæåïm, ngaìi, sáu âuûc traïi, caìo caìo, nhãûn âoí... Duìng trãn nhiãöu loaûi cáy àn quaí nhæ: chanh, chuäúi, mêa, bäng vaíi, thuäúc laï, traì, cáy träöng cao, hoa, cuí caíi âæåìng, khoai táy. Noïi chung thuäúc trë âæåüc nhiãöu loaûi sáu thuäüc bäü caïnh tå, bäü caïnh thàóng, bäü caïnh âãöu, bäü caïnh næîa cæïng, bäü caïnh cæïng, bäü caïnh vaíy, bäü 2 caïnh, bäü caïnh maìng, thuäúc cuîng trë âæåüc mäüt säú loaìi nhãûn âoí. Hiãûu læûc cuía thuäúc coï thãø keïo daìi 10 - 14 ngaìy. Våïi chãú pháøm 50BHN, näöng âäü thæåìng duìng âäúi våïi cän truìng chêch huït laì 0,04%, våïi cän truìng miãûng nhai laì 0,06% âãø træì nhiãöu loaìi sáu haûi cáy læång thæûc vaì cáy cäng nghiãûp, cáy àn quaí. Læu yï: Thuäúc coï thãø häùn håüp âæåüc våïi nhiãöu loaûi thuäúc khaïc. Chæïa thuäúc trong nhæîng bçnh bàòng thuíy tinh hoàûc bàòng polyetylen, âãø trong maït. Ts. Tráön Vàn Hai 31
  18. Giaïo Trçnh Hoïa BaíoVãû Thæûc Váût Chæång 3 * Caïc thuäúc coï âàûc tênh tæång tæû nhæ Phosphamidon laì: 3.2.12 AZODRIN (Monocrotophos, Nuvacron, Monocron, Bilobran) - Tãn hoïa hoüc: O,O - dimethyl - O - (2 - methylcarbamoyl - 1- metylvinyl) - phosphat - Tênh cháút váût lyï: Thuäúc daûng loíng maìu náu âen, muìi häi, tan trong næåïc, aceton, cäön, êt tan trong caïc DMHC, dáöu hoía. - Tênh cháút hoïa hoüc: Thuäúc dãù bë kiãöm, aïnh saïng phán huíy, coï thãø àn moìn caïc kim loaûi nhæ âäöng, thau. - Cáúu truïc hoïa hoüc: - Tênh âäüc: LD50 (chuäüt) = 20mg/kg, thuäúc thuäüc nhoïm âäüc I, cáúm sæí duûng. - Cäng duûng vaì caïch duìng: Taïc âäüng näüi háúp, tiãúp xuïc, vë âäüc, tháúm sáu. Chãú pháøm 40ND âæåüc duìng våïi læåüng 0,6-1,2 lêt/ha âãø træì caïc sáu miãûng chiïch huït vaì våïi læåüng 1-2 lêt/ha âãø træì caïc sáu miãûng nhai haûi luïa, bäng thuäúc laï... Chãú pháøm 60ND duìng åí näöng âäü 0,1-0,15% phun cho bäng âãø træì nhiãöu loaìi sáu haûi khaïc nhau (sáu khoang, sáu xanh, boü xêt, caïc loaûi rãûp...); trãn thuäúc laï, âáûu tæång (træì doìi âuûc laï, rãûp...). Thuäúc cuîng âæåüc duìng âãø træì caïc loaûi rãûp, sáu tå... haûi rau åí näöng âäü 0,05-0,1%. Trãn LUÏA: Træì sáu âuûc thán, sáu àn laï (sáu keo, sáu gai, sáu càõn gieï, sáu phao), caïc loaìi ráöy(ráöy náu, ráöy xanh âuäi âen, ráöy læng tràõng), boü xêt häi, boü xêt âen. Trãn CAM, QUÊT, BÆÅÍI: Træì caïc loaûi rãûp, sáu àn laï. Liãöu duìng: 1,5-2 lêt/ha, näöng âäü 1:1000. Læu yï: Khäng phun thuäúc vaìo thåìi kyì ra hoa, khäng häùn håüp våïi caïc thuäúc coï tênh kiãöm, khäng chæïa trong caïc bçnh bàòng kim loaûi. Thåìi gian caïch ly: 25 ngaìy. 3.2.13 ZOLONE (Benzophos, Rubitox) - Daûng chãú pháøm: PHOSALONE 350g/l ND. - Tãn hoïa hoüc: S-6-chloro-2,3-dihydro-2-oxobenzoxazol-3-yl methyl-O,O- phosphadithioate. Ts. Tráön Vàn Hai 32
  19. Giaïo Trçnh Hoïa BaíoVãû Thæûc Váût Chæång 3 - Cáúu truïc hoïa hoüc: - Tênh cháút váût lyï: Daûng tinh khiãút laì nhæîng tinh thãø maìu tràõng khäng huït áøm, muìi toíi nheû. Nguyãn liãûu kyî thuáût coï maìu náu vaì kãút tinh tæìng pháön. Háöu nhæ khäng tan trong næåïc: 1,7ppm; tan trong háöu hãút caïc DMHC, aïp suáút håi khäng âaïng kãø. Nhiãût âäü noïng chaíy: 45-480C. - Tênh cháút hoïa hoüc: Âäü bãön hoïa hoüc låïn, kyñ kiãöm maûnh vaì cháút oxy hoïa. Phán huíy nhanh trong âiãöu kiãûn âäöng ruäüng. - Tênh âäüc: LD50 (chuäüt) = 180mg/kg. Coï âäü âäüc tháúp âäúi våïi ong máût vaì cän truìng thuû pháún, êt gáy haûi cho thiãn âëch. Khäng gáy âäüc cho cáy. - Cäng duûng vaì caïch duìng: Taïc âäüng tiãúp xuïc, vë âäüc, tháúm sáu, thuäúc coï hiãûu læûc låïn trãn nhiãöu loaûi cän truìng chênh vaì nhãûn âoí trãn cáy àn traïi vaì nhiãöu loaìi cáy träöng khaïc nhæ: bäng vaíi, nguî cäúc, khoai táy, rau âáûu, cáy caính, nho. Træì nhiãöu loaìi sáu nhai gàûm vaì chêch huït trãn nhiãöu loaûi cáy träöng khaïc nhau nhæ ráöy mãöm vaì caïc loaûi sáu trãn cáy àn traïi (duìng 150 - 200cc thuäúc/100 lêt næåïc). Coï thãø phun trong thåìi kyì ra hoa. Trãn bäng vaíi: trë ráöy mãöm, boü tré, sáu häöng, sáu loang duìng 2,5-3,5 lêt/ha. Trãn nguî cäúc: trë ráöy mãöm, boü caïnh cæïng duìng 1,5-3,5 lêt/ha. Trãn rau caíi: trë ráöy mãöm, sáu xanh, boü nhaíy, sáu tå, bæåïm pháún, nhãûn âoí duìng 150-200cc thuäúc/100 lêt næåïc. Trãn traì: Trë nhãûn âoí, ráöy duìng 100cc/100 lêt næåïc. Trãn nho: Zolone âæåüc duìng âãø phun laï, pha våïi 200-1000 lêt næåïc. Chuï yï phun âãöu khàõp 2 màût laï. Coï thãø sæí duûng daûng ULV. Læu yï: Khäng häùn håüp thuäúc våïi nhæîng thuäúc coï tênh kiãöm nhæ Bordeaux, læu huyình väi, thuäúc têm. 3.3 THUÄÚC TRÆÌ SÁU CARBAMATE HÆÎU CÅ * Mäüt säú tênh cháút chung: - Cäng thæïc hoïa hoüc: Cháút dáùn xuáút tæì acid carbamic (NH2COOH) - Phäø taïc duûng heûp hån so våïi thuäúc træì sáu gäúc lán vaì clor hæîu cå, bàõt âáöu chuyãn tênh (Selective) âäúi våïi nhoïm cän truìng chêch huït. - Taïc âäüng nhanh: tiãúp xuïc, vë âäüc, mäüt säú coï tênh xäng håi. Ts. Tráön Vàn Hai 33
  20. Giaïo Trçnh Hoïa BaíoVãû Thæûc Váût Chæång 3 - Khäng täön taûi láu trong mäi træåìng, hiãûu læûc diãût sáu nhanh. - Gáy âäüc cáúp tênh khaï cao, taïc âäüng hãû tháön kinh, têch luîy nhanh. - Thaíi ra ngoaìi cå thãø qua âæåìng næåïc tiãøu, cháút giaíi âäüc Atropine. - Tæång âäúi êt âäüc âäúi våïi âäüng váût maïu noïng (tháúp hån nhoïm lán hæîu cå). Êt âäüc âäúi våïi thiãn âëch vaì caï. - Dãù phán huíy båíi acid vaì mäi træåìng kiãöm. - Êt tan trong næåïc, nhæng dãù tan trong dung mäi hæîu cå. 3.3.1 SEVIN - Tãn goüi khaïc: Naptincarbamat, Cacpolin... - Tãn hoïa hoüc: N-methylnaphthyl carbamat. - Tãn thäng thæåìng: Carbaryl - Cäng thæïc cáúu truïc hoïa hoüc: - Tênh cháút váût lyï: sevin nguyãn cháút tinh thãø maìu tràõng, coï muìi nheû, âäü hoìa tan trong næåïc åí 200C laì dæåïi 0,1%, nhæng âãø hoìa tan trong nhiãöu DMHC. - Tênh cháút hoïa hoüc: Bãön væîng dæåïi taïc âäüng cuía tia tæí ngoaûi, cuía nhiãût âäü vaì oxy khäng khê, phán huíy trong mäi træåìng kiãöm. - Tênh âäüc: LD50 (chuäüt) = 560mg/kg. Khäng coï âàûc tênh têch luîy trong cå thãø âäüng váût. Sevin coï âäü âäüc cao âäúi våïi ong, êt âäüc âäúi våïi caï nhæng noï tiãu diãût nhæîng phiãu sinh váût säúng trong næåïc maì caï coï thãø àn âæåüc, do âoï giaïn tiãúp gáy haûi âãún caï. An toaìn âäúi våïi cáy åí liãöu læåüng khuyãún caïo. - Cäng duûng vaì caïch duìng: Sevin laì loaûi thuäúc coï taïc âäüng tiãúp xuïc vaì vë âäüc, giäúng nhæ DDT, thuäúc Sevin coï phäø phoìng trë räüng, hiãûu læûc láu daìi vaì khäng coï khaí nàng diãût nhãûn âoí. Tênh âäüc cuía thuäúc âäúi våïi sáu haûi tàng lãn khi nhiãût âäü mäi træåìng tàng cao. Khi häùn håüp sevin våïi piperonyl butoxi, tênh âäüc cuía sevin âäúi våïi sáu haûi tàng lãn maûnh meî do coï sæû æïc chãú hoaût tênh men phán giaíi sevin trong cå thãø cän truìng. Sevin thæåìng âæåüc âæåüc duìng âãø træì nhiãöu loaìi sáu haûi luïa (ráöy xanh, ráöy náu), haûi cáy àn quaí (sáu cuäún laï, rãûp vaíi, rãûp...), sáu haûi cáy cäng nghiãûp (bäng, thuäúc laï...), boü ráöy dæa... Chãú pháím 15ND thæåìng âæåüc duìng åí näöng âäü 0,125-0,33%; chãú pháøm 50BHN duìng åí näöng âäü 0,05-0,2%; thuäúc bäüt, thuäúc haût haìm læåüng 2% âæåüc phun våïi læåüng 20-25 kg/ha. Ts. Tráön Vàn Hai 34

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản