Thượng Thổ, Hạ Tả

Chia sẻ: Than Kha Tu | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:5

0
844
lượt xem
5
download

Thượng Thổ, Hạ Tả

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Thường thường, tiêu chẩy và nôn là những rối loạn lành tính, tự hết khi các chất có hại đã được loại ra khỏi ống tiêu hóa. Tuy nhiên, trước các triệu chứng của bệnh, nhiều bệnh nhân cũng hết sức e ngại, đặc biệt là khi các bà mẹ thấy con mình “thượng thổ, hạ tả” liên tục ngày đêm. Ấy vậy mà các rối loạn này rất phổ biến, nhiều khi hiểm nghèo. Theo cơ quan Y tế Thế giới, hàng năm có tới 2 triệu người trên trái đất, nhất là trẻ em, thiệt mạng vì chúng....

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Thượng Thổ, Hạ Tả

  1. Thượng Thổ, Hạ Tả Bác sĩ Nguyễn Ý-Ðức (Câu Chuyện Thầy Lang) Thường thường, tiêu chẩy và nôn là những rối loạn lành tính, tự hết khi các chất có hại đã được loại ra khỏi ống tiêu hóa. Tuy nhiên, trước các triệu chứng của bệnh, nhiều bệnh nhân cũng hết sức e ngại, đặc biệt là khi các bà mẹ thấy con mình “thượng thổ, hạ tả” liên tục ngày đêm. Ấy vậy mà các rối loạn này rất phổ biến, nhiều khi hiểm nghèo. Theo cơ quan Y tế Thế giới, hàng năm có tới 2 triệu người trên trái đất, nhất là trẻ em, thiệt mạng vì chúng. Để có thể đối phó đúng cách, xin cùng tìm hiểu. Tiêu chẩy Tiêu chẩy hoặc tháo dạ là tình trạng làm cho chất thải trong ruột tháo ra liên tục nhiều lần dưới dạng nước. Người bệnh có thể đi cầu trên ba lần mỗi ngày và đưa ra ngoài cả vài lít phân lỏng. Bình thường mỗi ngày cơ thể lành mạnh thải ra từ 100-300gr phân, tùy theo số lượng các thực phẩm không được hấp thụ như tinh bột. Bệnh có thể diễn ra trong 1 hoặc 2 ngày rồi hết mà không cần điều trị. Khi bệnh kéo dài hơn 2 ngày thì nên lưu ý vì đây có thể là dấu hiệu của một bệnh kinh niên nào đó. Tiêu chảy kinh niên có thể lâu tới trên 4 tuần lễ. Nguyên nhân Tiêu chẩy cấp tính thường là do nhiễm các vi khuẩn, virus hoặc ký sinh trùng. Trường hợp kinh niên có thể là do rối loạn chức năng của bộ phận tiêu hóa. Sau đây là một số nguyên nhân gây ra tiêu chảy: -Tiêu thụ các thức ăn, nước uống có nhiễm các loại vi khuẩn như Salmonella, Escherichia coli (E coli), Shigella. -Do các virus viêm gan, rotavirus, virus herps simplex. -Do các ký sinh trùng Giardia lamblia, entamoeba histolyca. -Do bất dung (intolerance) với vài thành phần của thực phẩm như đường hóa học, đường lactose trong sữa. -Phản úng với dược phẩm như thuốc kháng sinh, thuốc trị cao huyết áp, trị ung thư. Kháng sinh hủy diệt vi khuẩn tốt xấu, đưa tới mất cân bằng vi sinh vật trong ruột rồi bị tiêu chảy với loại vi khuẩn Clostrium difficile. -Tiêu chẩy do bệnh của ruột như viêm ruột, bệnh Crohn. -Do rối loạn chức năng ruột như trường hợp Hội chứng kích thích ruột (Irritable Bowel Syndrome) -Tiêu chẩy sau giải phẫu bao tử, túi mật vì thực phẩm xuống ruột quá mau và có quá nhiều mật ở ruột. -Một trường hợp đặc biệt mệnh danh là Tiêu Chẩy Du Lịch (Traveller’s Diarrhea) khi đi chơi xa mà tiêu thụ thức ăn nước uống nhiễm các vi sinh vật nguy hại. Dấu hiệu Dấu hiệu bệnh tiêu chảy gồm có ngầm ngầm đau trong bụng, đầy bụng, buồn nôn, ói mửa, mót đi cầu nhiều lần đôi khi phân lẫn máu và nóng sốt. Sở dĩ phân nhiều chất lỏng là do mấy nguyên lý: a-Các phần tử không được hấp thụ như lactose trong sữa tươi, sorbitol trong kẹo nằm lại ở ruột sẽ hút nhiều chất lỏng và chất điện giải khiến cho phân trở nên loãng. Đó là sự tiêu chẩy do thẩm thấu (osmotic diarrhea).
  2. b-Bình thường, nhiều chất lỏng được tiết ra trong ruột nhưng chúng đều được hấp thụ trở lại trước khi xuống ruột già. Tiêu chảy xảy ra khi sự tiết chất lỏng trong ruột nhiều hơn là sự tái hấp thụ. Độc tố của vi khuẩn như trong bệnh tả cholera, một vài loại thuốc xổ, chất hữu cơ hoặc kim loại nguy hại có thể gây ra rối loạn này và được gọi là tiêu chẩy do sản xuất nhiều chất lỏng (Secretory diarrhea). c-Ống tiêu hóa đều được một lớp niêm mạc bảo vệ. Khi niêm mạc bị tổn thương, chức năng hấp thụ chất dinh dưỡng và chất lỏng của ruột không còn nữa và chất lỏng theo nhau chạy ra ngoài. Đó là trường trường hợp tiêu chảy do viêm và nhiễm đường ruột ( Inflammatory and Infectious Diarrhea). Các vi khuẩn Salmonella, E coli, các rotavirus, động vật nguyên sinh Giardia…tiết ra độc tố gây ra loại tiêu chảy này. d-Để được hấp thụ, thực phẩm và chất lỏng phải nằm ở lại ruột một thời gian cần thiết, bình thường là 12 giờ. Nếu các chất này chỉ thoáng dừng chân rồi kéo nhau thoát ra khỏi ruột thì sẽ đưa tới tiêu chảy do kém hấp thụ và rối loạn nhu động ruột (Diarrhea associated with Derranged Motility). Đó là trường hợp cắt bỏ một phần dạ dày, ruột, bắc cầu dạ dày-ruột hoặc do vái hóa chất như Mg trong thuốc chống acid, thuốc xổ táo bón. Chẩn đoán bệnh Tiêu chảy thường không gây hại nhưng nếu có các dấu hiệu sau đây, nên đi bác sĩ để được khám nghiệm: -Tiêu chảy kéo dài quá 3 ngày -Có dấu hiệu khô nước trong người -Đau quặn ở bụng và trực tràng -Nhiệt độ cơ thể cao hơn 101ºF (38º C) -Máu tươi, máu bầm hoặc chất dầu trong phân. -Mới đi du lịch về. -Trẻ em ói mửa liên tục Bác sĩ sẽ khám tổng quát và thực hiện một số thử nghiệm như sau: -Thử phân để tìm vi sinh vật gây ra bệnh. -Thử máu -Nội soi ruột để quan sát tình trạng ruột già, trực tràng -Chụp hình X-quang để tìm ra sự thay đổi về cấu trúc của ruột, dạ dày. Thường thường chỉ cần thử nghiệm khi tiêu chảy kéo dài quá 4 ngày, ngoại trừ khi có khử nước, máu trong phân, nóng sốt, đau bụng, giảm huyết áp, dấu hiệu trúng độc. Biến chứng Biến chứng quan trọng nhất của tiêu chảy là sự Khô nước (Dehydration) trong cơ thể vì chất lỏng và các chất điện giải như Na. K, Mg, Cl trong người theo nhau chạy ra ngoài. Biến chứng này rất quan trọng ở trẻ em và người già và cần điều trị ngay để tránh các rối loạn trầm trọng cho sức khỏe. Các dấu hiệu của Khô nước là khát nước, tiểu tiện ít, da khô, mệt mỏi, đầu óc choáng váng. Trẻ em thường có thêm miệng lưỡi khô, sốt, mắt má hóp, không có nước mắt khi khóc. Điều trị Tiêu chẩy trầm trọng cần được bổ sung chất lỏng và chất điện phân càng sớm càng tốt, qua miệng hoặc truyền tĩnh mạch. Dược phẩm chống tiêu chảy có thể có ích, nhưng không nên dùng ở người bị tiêu chảy do vi khuẩn hoặc ký sinh trùng gây ra. Nếu ta chặn tiêu chảy thì các vi sinh vật gây bệnh vẫn
  3. còn nằm trong ruột và tiếp tục tác hại. Do đó, các bác sĩ đều chữa ngay với kháng sinh thích hợp để tiêu diệt vi khuẩn. Với virus thì cứ để tự nhiên lành hoặc dùng thuốc tùy theo loại virus. Vì tiêu chẩy là dấu hiệu của nhiều bệnh khác nhau, cho nên tìm ra nguyên nhân gây bệnh rồi điều trị là điều cần làm. Đó là công việc của bác sĩ. "Áp dụng thực tế" -Uống nhiều nước. Bắt đầu nhấm nháp bất cứ loại nước nào ngoại trừ rượu và nước có nhiều caffeine. Sữa có thể kéo dài tình trạng tiêu chẩy nhưng cung cấp chất dinh dưỡng và chất lỏng. Các dung dịch nước điện phân bán tại các tiệm thuốc tây như Pedialyte…đều rất tốt. -Không nên dùng các thuốc chống tiêu chảy nếu chưa có ý kiến của bác sĩ. Tiêu chảy là để loại bỏ chất độc hại trong ruột, thuốc chống tiêu chảy có thể gây trở ngại cho việc loại bỏ này -Nghỉ ngơi Trường hợp các cháu bé: -Tiêu chảy nhẹ không đáng quan ngại nếu cháu ăn uống, chơi đùa bình thường. Chỉ sau vài ngày bệnh sẽ hết với chăm sóc tại gia. Các cháu không bị khô nước hoặc ói mửa có thể tiếp tục ăn uống như thường lệ kể cả sữa mẹ hoặc thực phẩm chế biến, nhưng với số lượng ít hơn một chút. Tiếp tục nuôi như vậy có thể giảm thời gian tiêu chảy mà còn cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng cho bé. Buồn Nôn và Nôn Bây giờ quay sang với trường hợp “thượng thổ”, y học gọi là “Buồn Nôn và Nôn”. Thực ra Buồn Nôn và Nôn không phải là bệnh mà là triệu chứng của nhiều bệnh khác nhau. Buồn Nôn (Nausea) là cảm giác dạ dày muốn tự trút bỏ hết chất chứa ra ngoài. Theo nhà ngữ học Paul McFredries, nausea có nguồn gốc Hy Lạp: naus=ship= con tàu; ia=sick=bệnh. Nausea chỉ bệnh nôn khi ngồi tàu sông biển, một trong nhiều nguyên nhân của chứng bệnh này. Còn Nôn hoặc Mửa (Vomiting) là động tác tống khứ một cách tự ý hoặc vô tình các thứ trong dạ dày qua miệng. Nhiều người tưởng nôn có nguồn gốc từ bao tử, nhưng thực ra, nôn do một trung tâm đặc biệt trên não bộ kiểm soát. Trung tâm này nhận tín hiệu gây nôn từ nhiều nơi như là bao tử và ruột khi bị nhiễm trùng, ngộ độc thực phẩm hoặc thương tích; từ tai trong khi say sóng, say xe; từ não khi có chấn thương, u bướu, nhiễm trùng não bộ hoặc trong bệnh thiên đầu thống migraine. Nguyên nhân Có nhiều nguyên nhân gây ra Nôn: 1-Nôn vì say sóng, say tàu trong khi di chuyển. 2-Nôn trong bệnh viêm dạ dày vì các tác nhân kích thích màng lót cơ quan này, như trong trường hợp bị nhiễm vi khuẩn, virus, ngộ độc thực phẩm, hóa chất, loét dạ dày. 3-Nôn trong bệnh tiểu đường, bệnh viêm gan, sỏi thận, suy thận, viêm ruột, viêm phổi, cơn đau thắt ngực (angina), cường tuyến giáp… 4-Tác dụng phụ của dược phẩm như hóa trị hoặc xạ trị ung thư, thuốc chống đau, viêm, thuốc kháng sinh, rượu, nicotine. 5-Nghẹt ruột khiến cho thực phẩm không xuống được ruột già và dội ngược lên miệng. 6-Chấn thương hoặc viêm não, u bướu não, rối loạn tai trong khi di chuyển máy bay, tàu thủy. 7-Phụ nữ mang thai trong 3 tháng đầu vì thay đổi lượng hormon trong máu.
  4. Thời gian buồn nôn và nôn xuất hiện có thể cho biết nguyên nhân. Nếu triệu chứng xảy ra ngay sau bữa ăn có thể là chỉ dấu của loét dạ dày hoặc do bệnh tâm trí. Nếu xảy ra từ 1 tới 8 giờ sau bữa ăn có thể là do ngộ độc thực phẩm. Bệnh do nhiễm vi khuẩn trong thức ăn thường xuất hiện trễ vì ví khuẩn cần thời gian lâu hơn để gây ra bệnh. Điều trị Thường thường nôn tuy coi có vẻ dữ dằn nhưng tự hết. Đôi khi nôn có thể trở nên nguy hiểm nếu đưa tới khô nước, đặc biệt là ở trẻ em và nếu nôn là dấu hiệu của các bệnh hiểm nghèo như tổn thương não, nghẹt ruột, viêm ruột dư, nhức đầu, u não. Do đó, căn bản điều trị Nôn là tìm ra nguyên nhân gây ra các triệu chứng, vì một khi bệnh chính được chữa khỏi thì nôn không còn nữa. Đó là việc làm của bác sĩ. Trong khi chờ đợi, vẫn phải bổ sung chất lỏng mất đi và giảm thiểu nôn. Nôn gây trở ngại cho việc bổ sung chất lỏng qua miệng cho nên nhiều khi phải chuyền dịch tĩnh mạch, nếu người bệnh có dấu hiệu khô nước. Có nhiều thuốc chống nôn để bác sĩ lựa chọn như promethazine (Phnergan), prochlorperazine (Compazyme), metoclopramide( Reglan). Chăm sóc tại nhà Trong nôn mửa, dạ dày đang bị tổn thương, cần được nghỉ ngơi cho nên dung dịch nước bổ sung trong, không cặn bã (clear fluids) được dùng trong 24 giờ đầu. Thí dụ nước lã, nước cốt thịt cá, nước trái cây không cái, nước đá vụn, kem que. Sau đó, tùy theo tình trạng bệnh, thức ăn bình thường được tiêu thụ dần dần trở lại. Chỉ nên dùng ít một, nhiều lần trong ngày, nhai kỹ để dạ dày khỏi phải làm việc quá sức. Nên tránh sữa trong 48 giờ đầu, vì dạ dày chưa tiêu hóa được đường lactose và tiêu chẩy, đầy bụng có thể xảy ra. Tránh thực phẩm nhiều đường hoặc chiên sào, nhiều mỡ, quá cay chua. Đừng pha lẫn thực phẩm nóng, lạnh, đừng nấu nướng, gần nhà bếp để tránh cảm giác nôn vì thức ăn nóng bốc hơi. Không nên đánh răng sau khi ăn vì nhiều người bị nôn. Tạm thời ngưng uống các loại thuốc để giảm kích thích bao tử cho tới khi nôn thuyên giảm. Khi có thai, để bớt nôn khi thức dạy buổi sáng, nên ăn một miếng bánh bích quy sốp mỏng không có bơ (crackers) trước khi rời khỏi giường. Ngồi hoặc nằm nghỉ với gối hơi cao sau khi ăn. Vận động làm cho nôn trầm trọng hơn. Để tránh nôn khi di chuyển xe, máy bay, dùng thuốc chống nôn như Dramamine, Bonine mua không cần toa bác sĩ. Nếu đi xa lâu hơn, xin bác sĩ cho thuốc dán có chất scopolamine (transderm Scop). Bắt đầu ăn thực phẩm đặc 6 giờ sau khi nôn lần cuối. -Với trẻ em, dùng thuốc chống ho để tránh việc ho kích thích nôn. Bé say xe, cho ngồi quay mặt về phía trước, vì nhìn ngang các vật di chuyển nhanh làm tăng nôn mửa. Khi nào cần đi khám bệnh Thường thường, nôn chấm dứt từ 6 tới 24 giờ sau khi xuất hiện, khi các chất có hại được tống ra ngoài. Tuy nhiên, các trường hợp sau cần được bác sĩ khám nghiệm: -Trẻ em dưới 6 tuổi mà nôn quá vài giờ cộng thêm tiêu chảy, có dấu hiệu khô nước, nóng sốt và không tiểu tiện trong 6 giờ. -Người lớn mà nôn kéo dài 1 ngày hoặc nôn kèm theo tiêu chảy 24 giờ và khi có dấu hiệu khô nước. Cần đi bác sĩ ngay nếu có các dấu hiệu, triệu chứng như lẫn máu trong chất nôn, nhức
  5. đầu, rối loạn trí nhớ, kém tinh anh, mệt mỏi, đau bụng, tiêu chảy, nóng sốt. Kết luận Đó là các hiểu biết căn bản vể tiêu chẩy, nôn mửa. Biết để phòng tránh, để biết cách đối phó trước khi phải tới bác sĩ khám chữa. Vưa tốn tiền, vừa mất thì giờ mà đôi khi “thượng thổ, hạ tả” lại do bệnh nguy hiểm tới tính mệnh gây ra. Nhưng nếu bị thượng thổ hạ tả liên tục nhiều ngày, chất thải có máu, lại nóng sốt, nhức đầu… thì cần đến bác sĩ ngay. Và áp dụng vài nguyên tắc căn bản về vệ sinh an toàn thực phẩm như “không nấu chín, không bóc vỏ, không rửa sạch, không ăn”; rửa tay trước sau khi ăn, khi nấu nướng cũng như sau khi đi vệ sinh… “Phòng bệnh hơn chữa bệnh” mà!!! Bác sĩ Nguyễn Ý-Đức, Texas- Hoa Kỳ nguyenyduc.com Xin tùy nghi sử dụng và phổ biến bài viết này của Bs Nguyễn Ý Đức. Xin ghi rõ nguồn: www.yduocngaynay.com
Đồng bộ tài khoản