Tiểu luận: Thực trạng và nguyên nhân đói nghèo ở Việt Nam

Chia sẻ: kemoc5

Nghèo tuyệt đối "Nghèo ở mức độ tuyệt đối.... là sống ở ranh giới ngoài cùng của tồn tại. Những người nghèo tuyệt đối là những người phải đấu tranh để sinh tồn trong các thiếu thốn tồi tệ và trong tình trạng bỏ bê và mất phẩm cách vượt quá sức tưởng tượng mang dấu ấn của cảnh ngộ may mắn của giới trí thức chúng ta.Nghèo tương đối có thể là khách quan, tức là sự hiện hữu không phụ thuộc vào cảm nhận của những người trong cuộc. Người ta gọi là nghèo tương đối chủ quan...

Bạn đang xem 10 trang mẫu tài liệu này, vui lòng download file gốc để xem toàn bộ.

Nội dung Text: Tiểu luận: Thực trạng và nguyên nhân đói nghèo ở Việt Nam

Tiểu luận
Thực trạng và nguyên nhân
đói nghèo ở Việt Nam
PH ẦN 1: LÝ LUẬN CHUNG



I. Những vấn đề cơ bản về đói nghèo
1. Nghèo tuyệt đối
"Nghèo ở m ức độ tuyệt đối.... là sống ở ranh giới ngoài cùng của tồn
tại. Những người nghèo tuyệt đối là những người phải đấu tranh để sinh tồn
trong các thiếu thốn tồi tệ và trong tình trạng bỏ bê và mất phẩm cách vượt
quá sức tưởng tượng mang dấu ấn của cảnh ngộ may mắn của giới trí thức
chúng ta."
N gân hàng Thế giới xem thu nhập 1 USD/ngày theo sức mua tương
đương của địa phương so đ ể thỏa mãn nhu cầu sống như là chuẩn tổng quát
cho nạn nghèo tuyệt đối. Trong những bước sau đó các trị ranh giới nghèo
tuyệt đối (chuẩn) cho từng địa phương hay từng vùng được xác định, từ 2
U SD/ngày cho châu Mỹ La tinh và Carribean đến 4 USD/ngày cho những
nước Đông Âu cho đến 14,40 USD/ngày cho những nước công nghiệp ….
(Theo nguồn tin của chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc 1997).
Đối với V iệt Nam, Chính phủ Việt Nam đã 4 lần nâng mức chuẩn
nghèo trong thời gian từ 1993 đến cuối năm 2005. Theo Quyết định số
143/2001/QĐ - TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 27 tháng 9 năm 2001,
trong đó phê duyệt "Chương trình mục tiêu quốc gia xóa đói và giảm nghèo
giai đoạn 2001-2005", thì những hộ gia đình có thu nhập b ình quân đầu người
ở khu vực nông thôn miền núi và hải đảo từ 80.000 đồng/người/tháng
(960.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo, ở khu vực nông thôn đồng
bằng những hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người từ 100.000 đồng/
người/tháng (1.200.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo, ở khu vực
thành thị những hộ có thu nhập bình quân đầu người từ 150.000 đồng/ người/
tháng (1.800.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo.



1
Theo Quyết định số 170/2005/QĐ -TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày
8 tháng 7 năm 2005 về việc ban hành chuẩn nghèo áp dụng cho giai đoạn
2006-2010 thì ở khu vực nông thôn những hộ có mức thu nhập b ình quân từ
200.000 đồng/người/tháng (2.400.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ
nghèo, ở khu vực thành thị những hộ có thu nhập b ình quân từ 260.000 đồng/
người/tháng (dưới 3.120.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo.
2. Nghèo tương đối
N ghèo tương đ ối có thể được xem như là việc cung cấp không đầy đủ
các tiềm lực vật chất và phi vật chất cho những người thuộc về một số tầng
lớp xã hội nhất định so với sự sung túc của xã hội đó.
N ghèo tương đối có thể là khách quan, tức là sự hiện hữu không phụ
thuộc vào cảm nhận của những người trong cuộc. Người ta gọi là nghèo
tương đối chủ quan khi những người trong cuộc cảm thấy nghèo không phụ
thuộc vào sự xác định khách quan. Bên cạnh việc thiếu sự cung cấp vật chất
(tương đối), việc thiếu thốn tài nguyên phi vật chất ngày càng có tầm quan
trọng hơn. Việc nghèo đi về văn hóa - xã hội, thiếu tham gia vào cuộc sống xã
hội do thiếu hụt tài chính một phần được các nhà xã hội học xem như là một
thách thức xã hội nghiêm trọng.
3. Nghèo khổ của con người (Nghèo khổ tổng hợp)
Sự nghèo khổ của con người là khái niệm đã được Liên H ợp Quốc đưa
ra trong “Báo cáo về p hát triển con người” năm 1997. Theo đó, nghèo khổ
của con người là khái niệm biểu thị sự thiệt thòi (khốn cù ng) theo cả ba khía
cạnh cơ bản nhất của cuộc số ng con người. Chẳng hạn đối với các nước đang
phát triển thì sự thiệt thò i đó là:
+ Thiệt thòi trên khía cạnh cuộc sống lâu dài và khoẻ mạnh, đ ược xác
định bởi tỷ lệ người dự kiến có tuổi thọ không quá 40 tuổi.
+ Thiệt thò i về tri thức, được xác định bởi tỷ lệ người lớn mù chữ.




2
+ Thiệt thò i về đ ảm b ảo kinh tế (nghèo khổ về thu nhập), đ ược x ác định
bởi tỷ lệ người không tiếp cận được các dịch vụ y tế, nước sạch và tỷ lệ trẻ em
dưới 5 tuổ i suy dinh dưỡng.
Đ ể đánh giá “nghèo khổ của con người”, Liên Hợp Quốc đ ã sử d ụng
chỉ số nghèo khổ của con người – HPI (Human Poor Index) hay còn gọi là chỉ
số nghèo tổ ng hợp. Giá trị H PI của một nước nói lên rằng sự nghèo khổ của
con người ảnh hưởng lên bao nhiêu phần dân số của nước đó. So sánh các giá
trị HDI và H PI cho thấy sự phân phối thành tựu của tiến bộ con người. Các
nước có thể có giá trị HDI như nhau nhưng giá trị HPI sẽ khác nhau.
V í dụ: Trường hợp của Trung Quốc và Gioócđ ani (1999). Chỉ số p hát
triển con người HDI của mỗi nước đều là 0,718 và 0,714; chỉ số nghèo khổ
con người HPI của Trung Quốc là 15,1% và của Gioócđani là 8,5%. ở V iệt
N am, HPI năm 1999 là 29,1% xếp hạng theo HPI nước ta đứng thứ 45 trên 90
quốc gia đ ược Liên H ợp Quốc nghiên cứu.
4. Đ ặc trưng của người nghèo và chiến lược xoá đói giảm nghèo
Q uy mô và mức độ nghèo đói ở mỗi nước phụ thuộc vào hai yếu tố : thu
nhập b ình quân đầu người và mức độ trong phân phối bất bình đẳng thu nhập.
V ới bất kỳ mức thu nhập bình quân đầu người nào, việc phân phối càng bất
công bao nhiêu thì số người nghèo đói sẽ càng nhiều hơn bấy nhiêu. Tương tự
như vậy thì với bất kỳ sự phân phối nào, mức thu nhập b ình quân càng thấp
thì m ức độ nghèo đói càng cao. Như vậy, phạm vi nghèo đói tuyệt đối là sự
kết hợp của thu nhập bình quân đầu người thấp và p hân phối thu nhập không
đồ ng đều. Điều này có ý nhĩa quan trọ ng làm cơ sở để các nước đang phát
triển có được những lựa chọ n chính sách toàn diện cho giảm nghèo đói. N ếu
chỉ tập trung vào việc nâng cao tốc độ tăng trưởng kinh tế với hy vọng tăng
thu nhập quốc dân sẽ cải thiện được m ức sống cho những người nghèo thì
chưa đ ủ mà cần phải tập trung cho chiến lược chống nghèo đó i trong cả ngắn
hạn và d ài hạn, kết hợp giữa yếu tố tăng trưởng kinh tế với đảm b ảo công



3
bằng trong phân phối thu nhập. Để làm được điều này thì p hải biết các nhóm
nghèo là ai và đặc điểm kinh tế của họ là gì?
+ Đ iều khái quát có thể nhận thấy là trong số các nhóm nghèo thì đại bộ
phận là sống ở khu vực nô ng thôn và chủ yếu tham gia vào các hoạt động
nô ng nghiệp. Họ là những nông dân thiếu phương tiện sản xuất, đặc biệt là đất
đai.
+ Ở thành thị thì người nghèo thường tập trung ở khu vực phi chính
thức, nơi mà họ nhận được thu nhập là do lao động tự tạo việc làm (những
người buôn b án nhỏ, bán hàng rong, trẻ đánh giày,….). Họ là những người
không có vốn hoặc có vốn nhưng ít và trình độ giáo dục thấp.
+ Hầu hết các nước đang phát triển, số phụ nữ có thu nhập thấp nhất
thường nhiều hơn nam giới. Các quan sát trong thực tế cho thấy, họ đ ược học
hành ít hơn, ít có cơ hội kiếm việc làm hơn và được trả lương thấp hơn so với
nam giới.
Đ ể đánh giá thành công trong xoá đó i giảm nghèo, người ta thường
xem xét mức độ giảm tương ứng với mỗi % tăng trưởng kinh tế. Theo nhận
xét của WB, tiêu dùng bình quân đầu người tăng 1% sẽ làm giảm trung bình
2% tỷ lệ nghèo (đ ối với bộ phận dân cư sống dưới mức 1USD/ngày), tỷ lệ
giảm này sẽ là 1,5% nếu hệ số GINI (bất bình đẳng trong phân phố i thu nhập)
là 0,6 và tỷ lệ giảm này sẽ tăng lên gấp đôi (3%) nếu như hệ số G INI có giá trị
là 0,2. Ở Việt Nam, 1% tăng trưởng GDP/người đ ã làm giảm 1.3% nghèo
(giai đoạn 1993-1998) và giảm 1,2% (giai đoạn 1998-2002).
N hìn chung nghèo khổ và sự giảm nghèo là không đồng đều giữa các
nước, giữa các vùng và nhóm dân cư trong từng nước. Vì vậy, chính sách
chống đói nghèo không chỉ chứa đựng nhiều thách thức mang tính chất vĩ mô
và cả vi mô. Nó không đò i hỏi là cần phải đạt tố c độ tăng trưởng kinh tế
nhanh mà phải làm thế nào để tất cả các tầng lớp dân cư nghèo khổ trong xã
hộ i cùng được hưởng lợi từ tăng trưởng; đồ ng thời có chính sách trọng đ iểm



4
nhằm giảm tình trạng nghèo khổ tuyệt đối. Những nội dung này đ ã được phản
ánh trong “chiến lược xoá đói giảm nghèo của quốc gia”.
Chiến lược toàn diện về tăng trưởng và xoá đói giảm nghèo của nước ta
đã được Chính phủ phê duyệt ngày 21/5/2002. Chiến lược này được coi là
chương trình hành động để thực hiện định hướng tăng trưởng kinh tế và xoá
đó i giảm nghèo. Chiến lược cũng đã thể hiện đ ược tính hài hoà giữa tăng
trưởng kinh tế và giải quyết các vấn đề xã hội.




PHẦN 2: VẤN ĐỀ ĐÓI NGHÈO Ở VIỆT NAM



I. Xoá đói giảm nghèo là chương trình trọng điểm của Chính phủ
N ghèo là tình trạng mộ t bộ p hận dân cư không được hưởng và thoả
mãn các nhu cầu cơ bản của con người m à những nhu cầu này đã được xã hội
thừa nhận tuỳ theo trình độ phát triển kinh tế xã hội và phong tục tập quán của



5
địa phương. Khái niệm này đang được nhiều quốc gia sử d ụng trong đ ó có
V iệt Nam.
N gay từ khi Việt Nam giành được độc lập (1945), Chủ tịch Hồ Chí
Minh đ ã xác định đó i nghèo như là mộ t thứ "giặc" cũng như giặc dốt, giặc
ngoại x âm, nên đã đưa ra mục tiêu phấn đấu đ ể nhân dân lao động thoát nạn
bần cù ng, làm cho mọi người có công ăn, việc làm, ấm no và đời sống hạnh
phúc. Giảm đói nghèo không chỉ là một trong những chính sách xã hội cơ
bản, được Nhà nước Việt Nam đặc biệt quan tâm, mà còn là một bộ phận
quan trọ ng của m ục tiêu phát triển.
Xóa đói giảm nghèo là yếu tố cơ bả n đảm bảo công bằng xã hội và
tăng trưởng bền vững
Xóa đ ói giảm nghèo không chỉ là cô ng việc trước mắt mà còn là nhiệm
vụ lâu d ài. Trước mắt là xóa hộ đói, giảm hộ nghèo; lâu dài là xó a sự nghèo,
giảm khoảng cách giàu nghèo, phấn đấu xây dựng một xã hội giàu mạnh,
công bằng, dân chủ, văn minh.
Xóa đói giảm nghèo không đơn giản là việc phân phối lại thu nhập một
cách thụ độ ng mà phải tạo ra động lực tăng trưởng tại chỗ, chủ động tự vươn
lên thoát nghèo. X óa đói giảm nghèo không đ ơn thuần là sự trợ giúp một
chiều của tăng trưởng kinh tế đối với các đối tượng xã hội có nhiều khó khăn
mà còn là nhân tố quan trọ ng tạo ra một mặt bằng tương đối đồng đều cho
phát triển, tạo thêm một lực lượng sản xuất dồi dào và b ảo đảm sự ổ n định
cho giai đo ạn “cất cánh”.
Do đó, x óa đói giảm nghèo là một trong những m ục tiêu của tăng
trưởng (cả trên gó c độ xã hội và kinh tế), đồng thời cũng là một điều kiện
(tiền đề) cho tăng trưởng nhanh và bền vững. Trên phương diện nào đó , xét về
ngắn hạn, khi phân phối một phần đáng kể trong thu nhập xã hội cho chương
trình xóa đói giảm nghèo thì nguồn lực dành cho tăng trưởng kinh tế có thể bị
ảnh hưởng, song xét một cách toàn diện về dài hạn thì kết quả xó a đói giảm
nghèo lại tạo tiền đề cho tăng trưởng nhanh và bền vững. Tình hình cũng


6
giố ng như việc thực hiện người cày có ruộng ở một số nước đã tạo ra sự p hát
triển vượt bậc của nô ng nghiệp. Nhiều nông dân nhờ đó đ ã thoát khỏi đói
nghèo và có điều kiện tham gia thực hiện cách mạng xanh, tạo sự phát triển
mới cho ngành nông nghiệp.
Xoá đói giảm nghèo là yếu tố cơ bản để đảm bảo công b ằng xã hộ i và
tăng trưởng bền vững, ngược lại chỉ có tăng trưởng cao, bền vững mới có sức
mạnh vật chất để hỗ trợ và tạo cơ hội cho người nghèo vươn lên thoát khỏi
đó i nghèo. Do đó, xoá đói giảm nghèo được coi là một bộ phận cấu thành của
chiến lược phát triển kinh tế - x ã hộ i hàng năm của cả nước, các ngành và các
địa phương.
Đói nghèo đang là vấn đề xã hộ i bức xú c và nóng bỏ ng của các quốc
gia trên thế giới. Vì vậy, đây là vấn đề được các Chính phủ, các nhà lãnh đạo,
các tổ chức quố c tế quan tâm đ ể tìm các giải pháp hạn chế và tiến tới xoá bỏ
nạn đói nghèo trên phạm vi toàn cầu.
Chính phủ V iệt Nam coi vấn đề xoá đói giảm nghèo là mục tiêu xuyên
suốt trong quá trình phát triển kinh tế - x ã hội của đất nước, cũng như V iệt
N am đã công bố cam kết thực hiện các mục tiêu phát triển quốc tế đã được
nhất trí tại Hộ i nghị thượng đỉnh các quốc gia năm 2000. Cô ng cuộc phát triển
kinh tế và x oá đói giảm nghèo của Việt Nam đã đạt được những thành tựu
đáng kể và được quốc tế đánh giá cao.
Xóa đó i giảm nghèo được đặt thành một bộ phận của Chiến lược phát
triển dài hạn, kế hoạch 5 năm và hàng năm về phát triển kinh tế - x ã hội từ
Trung ương đến cơ sở. Công tác x óa đói giảm nghèo phải được quan tâm
ngay từ khi xây dựng chủ trương, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội d ài hạn,
trung hạn và hàng năm, coi đó là một nhiệm vụ trọng tâm của kế hoạch phát
triển kinh tế - x ã hội của Nhà nước đối với công tác xóa đói giảm nghèo.
Thô ng qua kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, Nhà nước chủ động điều tiết
hợp lý các nguồ n lực của toàn xã hội vào mục tiêu và hoạt động xóa đói giảm
nghèo quốc gia. Nhà nước xây dựng các biện pháp thiết yếu như đầu tư hỗ trợ


7
sản xuất, x ây dựng cơ sở hạ tầng, lập các quỹ cứu trợ xã hội,.... để giúp đỡ,
bảo vệ người nghèo. Duy trì liên tục sự trao đổi, phân phối mang tính thị
trường, nhưng không loại người nghèo ra khỏi những nguồn lực và lợi ích của
sự thịnh vượng chung về kinh tế. Kinh nghiệm thế giới cho thấy sự thiếu vắng
vai trò của Nhà nước đặc biệt có hại đối với người nghèo, cộng đồng nghèo,
vì người nghèo không tự bảo vệ được các quyền của mình, hơn nữa trong
thành quả chung của tăng trưởng kinh tế, Nhà nước có vai trò nòng cốt và có
trách nhiệm thu hú t sự tham gia tích cực của cộng đồng, các tổ chức chính trị,
kinh tế, xã hội.
Xóa đói giảm nghèo không chỉ là nhiệm vụ của Nhà nước, toàn xã hội
mà trước hết là bổn phận của chính người nghèo phải tự vươn lên để thoát
nghèo. Trong khi trách nhiệm của Chính phủ là giú p gỡ bỏ rào cản ngăn cách
xã hội và kinh tế để xó a đói giảm nghèo; thì hiệu quả xóa nghèo đạt thấp nếu
bản thân người nghèo không tích cực và nỗ lực phấn đ ấu vươn lên với m ức
sống cao hơn. Xó a đói giảm nghèo phải được coi là sự nghiệp của bản thân
người nghèo, cộng đồng nghèo, bởi vì sự nỗ lực tự vươn lên để tho át nghèo
chính là động lực, là điều kiện cần cho sự thành công của mục tiêu chống đói
nghèo ở các nước. Nhà nước sẽ trợ giúp người nghèo biết cách tự thoát nghèo
và tránh tái nghèo khi gặp rủi ro. Bên cạnh sự hỗ trợ về vật chất trực tiếp thì
việc tạo việc làm cho người nghèo b ằng cách hướng dẫn người nghèo sản
xuất, kinh doanh phát triển kinh tế theo điều kiện cụ thể của họ chính là đ iều
kiện xóa đói giảm nghèo thành công nhanh và bền vững.




II. Thực trạng và nguyên nhân đói nghèo ở V iệt Nam
1. Thực trạng
1.1. Việt Nam đ ược xếp vào nhóm các nước nghèo của thế giới
Tỷ lệ hộ đói nghèo của Việt Nam còn khá cao. Theo kết quả Điều tra
mức sống d ân cư (theo chuẩn nghèo chung của quốc tế), tỷ lệ đ ói nghèo năm


8
1998 là trên 37% và ước tính năm 2000 tỷ lệ này vào khoảng 32% (giảm
khoảng 1/2 tỷ lệ hộ nghèo so với năm 1990). N ếu tính theo chuẩn đ ói nghèo
về lương thực, thực phẩm năm 1998 là 15% và ước tính năm 2000 là 13%.
Theo chuẩn nghèo của Chương trình xóa đói giảm nghèo quốc gia mới,
đầu năm 2000 có khoảng 2,8 triệu hộ nghèo, chiếm 17,2% tổ ng số hộ trong cả
nước.
1.2. Nghèo đói phổ biến trong những hộ có thu nhập thấp và bấp bênh
Mặc dù Việt Nam đã đạt đ ược những thành công rất lớn trong việc
giảm tỷ lệ nghèo, tuy nhiên cũng cần phải thấy rằng, những thành tựu này vẫn
còn rất mong manh. Thu nhập của một bộ phận lớn dân cư vẫn nằm giáp ranh
mức nghèo, do vậy chỉ cần những điều chỉnh nhỏ về chuẩn nghèo, cũng khiến
họ rơi xuố ng ngưỡng nghèo và làm tăng tỷ lệ nghèo.
Phần lớn thu nhập của người nghèo là từ nô ng nghiệp. Với điều kiện
nguồn lực rất hạn chế (đất đai, lao độ ng, vốn), thu nhập của những người
nghèo rất bấp bênh và dễ bị tổn thương trước những độ t biến của mỗ i gia đình
và của cộ ng đồ ng. Nhiều hộ gia đình tuy mức thu nhập ở trên ngưỡng nghèo,
nhưng vẫn giáp ranh với ngưỡng nghèo đói nên khi có những dao động về thu
nhập cũng có thể khiến họ trượt xuống ngưỡng nghèo. Tính mùa vụ trong sản
xuất nông nghiệp cũng tạo nên khó khăn cho người nghèo.
Mức độ cải thiện thu nhập của người nghèo chậm hơn nhiều so với
mức sống chung và đặc biệt so với nhóm có mức sống cao. Sự gia tăng chênh
lệch thu nhập giữa nhóm 20% giàu nhất và 20% nghèo nhất (từ 7,3 lần năm
1993 lên 8,9 lần năm 1998) cho thấy, tình trạng tụt hậu của người nghèo
(trong mối tương quan với người giàu). Mặc dù chỉ số nghèo đói có cải thiện,
nhưng mức cải thiện ở nhóm người nghèo chậm hơn so với mức chung và đặc
biệt so với nhóm người có mức sống cao. H ệ số chênh lệch mức sống giữa
thành thị và nông thôn còn rất cao.
1.3. Nghèo đói tập trung ở các vùng có điều kiện sống khó khă n



9
Đ a số người nghèo sinh sống trong các vùng tài nguyên thiên nhiên rất
nghèo nàn, điều kiện tự nhiên khắc nghiệt như ở vùng núi, vù ng sâu, vùng xa
ho ặc ở các vùng Đồng bằng sông Cửu Long, miền Trung, do sự biến độ ng của
thời tiết (bão, lụt, hạn hán....) khiến cho các điều kiện sinh sống và sản xuất
của người dân càng thêm khó khăn. Đặc biệt, sự kém phát triển về hạ tầng cơ
sở của các vùng nghèo đã làm cho các vùng này càng bị tách biệt với các
vù ng khác. Năm 2000, khoảng 20-30% trong tổng số 1.870 xã đặc biệt khó
khăn chưa có đ ường dân sinh đến trung tâm xã; 40% số xã chưa đủ phòng
họ c; 5% số xã chưa có trạm y tế; 55% số xã chưa có nước sạch; 40% số xã
chưa có đường điện đến trung tâm xã; 50% chưa đủ công trình thuỷ lợi nhỏ;
20% số xã chưa có chợ xã hoặc cụm x ã.
Bên cạnh đó, do điều kiện thiên nhiên không thuận lợi, số người trong
diện cứu trợ đột xuất hàng năm khá cao, khoảng 1-1,5 triệu người. Hàng năm
số hộ tái đ ói nghèo trong tổ ng số hộ vừa thoát khỏi nghèo vẫn còn lớn.
1.4. Đó i nghèo tập trung trong khu vực nông thôn
N ghèo đói là một hiện tượng phổ b iến ở nông thôn với trên 90% số
người nghèo sinh sống ở nông thôn. Năm 1999, tỷ lệ nghèo đói về lương thực,
thực phẩm của thành thị là 4,6%, trong khi đó của nông thôn là 15,9%. Trên
80% số người nghèo là nông d ân, trình độ tay nghề thấp, ít khả năng tiếp cận
các nguồ n lực trong sản xuất (vốn, kỹ thuật, công nghệ....), thị trường tiêu thụ
sản phẩm gặp nhiều khó khăn do điều kiện địa lý và chất lượng sản phẩm
kém, chủng lo ại sản phẩm nghèo nàn. Những người nông dân nghèo thường
không có điều kiện tiếp cận với hệ thố ng thô ng tin, khó có khả năng chuyển
đổ i việc làm sang các ngành phi nông nghiệp. Phụ nữ nông dân ở vù ng sâu,
vù ng xa, nhất là nữ chủ hộ độc thân, phụ nữ cao tuổi là những nhóm nghèo dễ
bị tổn thương nhất. Phụ nữ nghèo lao động nhiều thời gian hơn, nhưng thu
nhập ít hơn, họ ít có quyền quyết định trong gia đ ình và cộ ng đồng do đó có ít
cơ hội tiếp cận các nguồn lực và lợi ích do chính sách mang lại.



10
Biểu 1.2: Ước tính quy mô và tỷ lệ nghèo đói theo chuẩn nghèo m ới giữa
thành th ị và nông thôn năm 2000
Số hộ So với số hộ So với tổng
số hộ nghèo
nghèo trong vùng
(nghìn hộ) cả nước (%)
(%)
Tổng số 2.800 17,2 100
Nông thôn: 2.535 19,7 90,5
Trong đó: - N ông thôn miền núi 785 31,3 28,0
- Nông thôn đồng 1.750 16,9 62,5
bằng
Thành thị 265 7 ,8 9,5




Nguồn: Chương trình quốc gia xóa đói giảm nghèo




1.5. Nghèo đói trong khu vực thành thị
Trong khu vực thành thị, tuy tỷ lệ nghèo đó i thấp hơn và m ức sống
trung bình cao hơn so với mức chung cả nước, nhưng mức độ cải thiện đ iều
kiện sống không đồng đều. Đa số người nghèo đô thị làm việc trong khu vực
kinh tế phi chính thức, công việc không ổn đ ịnh, thu nhập thấp và b ấp b ênh.
V iệc chuyển đổi cơ cấu kinh tế và chủ sở hữu trong khu vực Nhà nước
dẫn đến sự dôi dư lao độ ng, mất việc làm của một bộ phận người lao động ở
khu vực này, làm cho đ iều kiện sống của họ càng thêm khó khăn hơn. Số lao
độ ng này phải chuyển sang làm các công việc khác với mức lương thấp hơn,
ho ặc không tìm được việc làm và trở thành thất nghiệp.
N gười nghèo đô thị phần lớn sống ở những nơi có cơ sở hạ tầng thấp
kém, khó có điều kiện tiếp cận tới các dịch vụ cơ bản (nước sạch, vệ sinh môi
trường, thoát nước, ánh sáng và thu gom rác thải....). Họ thường dễ bị tổn

11
thương do số ng phụ thuộc chủ yếu vào nguồn thu nhập bằng tiền và không có
ho ặc có ít khả năng tiết kiệm và gặp nhiều khó khăn trong việc vay vố n tạo
việc làm.
Q uá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa làm tăng số lượng người di
cư tự do từ các vùng nông thô n đến các đô thị, chủ yếu là trẻ em và người
trong độ tuổi lao động. Hiện tại chưa có số liệu thống kê về số lượng người di
cư tự do này trong các b áo cáo về nghèo đói đô thị. Những người này gặp rất
nhiều khó khăn trong việc đăng ký hộ khẩu hoặc tạm trú lâu dài, do đó họ khó
có thể tìm kiếm được công ăn việc làm và thu nhập ổn đ ịnh. Họ có ít cơ hội
tiếp cận các dịch vụ xã hội và p hải chi trả cho các dịch vụ cơ bản như y tế,
giáo dục ở mức cao hơn so với người dân đã có hộ khẩu.
N goài ra, đói nghèo còn chiếm tỷ lệ cao trong các nhóm đối tượng xã
hộ i khác như những người không nghề nghiệp, người thất nghiệp, người lang
thang và người bị ảnh hưởng bởi các tệ nạn x ã hội (mãi dâm, nghiện hú t, cờ
bạc....).
1.6. Tỷ lệ nghèo đó i khá cao trong cá c vùng sâu, vùng xa, vùng núi cao
Đói nghèo mang tính chất vù ng rất rõ rệt. Các vùng núi cao, vùng sâu,
vù ng xa, vùng đồ ng bào dân tộ c ít người sinh sống, có tỷ lệ đói nghèo khá
cao. Có tới 64% số người nghèo tập trung tại các vùng miền núi phía Bắc,
Bắc Trung bộ, Tây Nguyên và duyên hải miền Trung. Đ ây là những vùng có
điều kiện sống khó khăn, địa lý cách biệt, khả năng tiếp cận với các đ iều kiện
sản xuất và dịch vụ còn nhiều hạn chế, hạ tầng cơ sở rất kém phát triển, đ iều
kiện thiên nhiên khắc nghiệt và thiên tai xảy ra thường xuyên.


Biểu 1.3: Ước tính quy mô và tỷ lệ nghèo đói theo chuẩn ngh èo m ới (2001-
2005) của Chương trình xóa đói giảm nghèo theo vùng đầu năm 2001
Số hộ So với tổ ng So với tổng
số hộ trong số hộ nghèo
nghèo,



12
(nghìn hộ) cả nước (%)
vùng (%)
Tổng số 2.800 17,2 100
Vùng Tây Bắc 146 33,9 5 ,2
Vùng Đông Bắc 511 22,3 18,2
Vùng Đồng bằng sông Hồng 337 9,8 12,0
Vùng Bắc Trung Bộ 554 25,6 19,8
Vùng duyên hải miền Trung 389 22,4 13,9
Vùng Tây Nguyên 190 24,9 6 ,8
Vùng Đông Nam Bộ 183 8,9 6 ,6
Vùng Đồng bằng sông Cửu Long 490 14,4 17,5




Nguồn: Chương trình quốc gia xóa đói giảm nghèo
1.7. Tỷ lệ hộ nghèo đói đặ c biệt cao trong các nhóm dân tộc ít ng ười
Trong thời gian qua, Chính phủ đã đầu tư và hỗ trợ tích cực, nhưng
cuộc sống của cộng đồng dân tộc ít người vẫn gặp nhiều khó khăn và b ất cập.
Mặc dù dân số dân tộc ít người chỉ chiếm khoảng 14% tổng số dân cư, song
lại chiếm khoảng 29% trong tổng số người nghèo.
Đ a số người dân tộc ít người sinh sống trong các vùng sâu, vù ng xa, bị
cô lập về mặt đ ịa lý, văn ho á, thiếu điều kiện phát triển về hạ tầng cơ sở và
các dịch vụ x ã hộ i cơ bản.
2. Nguyên nhân nghèo ở Việt Nam
Có nhiều quan điểm về nguyên nhân gây ra nghèo đói ở Việt Nam
nhưng nói chung nghèo đói ở Việt Nam có nhiều nguyên nhân khách quan và
chủ quan như sau:
2.1 Nguyờn nhõn khỏch quan
* V iệt Nam là một nước nông nghiệp lạc hậu vừa trải qua một cuộc
chiến tranh lâu dài và gian khổ, cơ sở hạ tầng bị tàn phá, ruộng đồng bị bỏ
hoang, bom mìn, nguồn nhân lực chính của các hộ gia đình b ị sút giảm do mất

13
mát trong chiến tranh, thương tật, hoặc phải xa gia đình đ ể tham gia chiến
tranh, học tập cải tạo trong một thời gian dài.
* Chính sách nhà nước thất bại: Sau khi thống nhất đất nước việc áp
dụng chính sách tập thể hóa nông nghiệp, cải tạo công thương nghiệp và
chính sách giá lương tiền đã đ em lại kết quả xấu cho nền kinh tế vốn đã ốm
yếu của Việt Nam làm suy kiệt toàn bộ nguồn lực của đất nước và hộ gia đình
ở nông thôn cũng như thành thị, lạm phát tăng cao có lúc lên đến hơn 700%
năm.
* H ình thức sở hữu: Việc áp dụng chế độ sở hữu toàn dân, sở hữu nhà
nước và tập thể của các tư liệu sản xuất chủ yếu trong một thời gian dài đã
làm thui chột động lực sản xuất.
* V iệc huy động nguồn lực nông dân quá mức, ngăn sông cấm chợ đã
làm cắt rời sản xuất với thị trường, sản xuất nông nghiệp đơn điệu, công
nghiệp thiếu hiệu quả, thương nghiệp tư nhân lụi tàn, thương nghiệp quốc
doanh thiếu hàng hàng hóa làm thu nhập đa số bộ phận giảm sút trong khi dân
số tăng cao.
* Lao động dư thừa ở nông thôn không được khuyến khích ra thành thị
lao động, không đ ược đào tạo để chuyển sang khu vực công nghiệp, chính
sách quản lý bằng hộ khẩu đ ã dùng biện pháp hành chính để ngăn cản nông
dân di cư, nhập cư vào thành phố.
* Thất nghiệp tăng cao trong một thời gian dài trước thời kỳ đổi mới do
nguồn vốn đầu tư thấp và thiếu hệu quả vào các công trình thâm dụng vốn của
N hà nước.
2.2 Nguyên nhân chủ quan
Sau 20 năm đổi mới đến năm 2005 kinh tế đ ã đạt được một số thành tựu
nhưng số lượng người nghèo vẫn còn đông, có thể lên đến 26% (4,6 triệu hộ)
do các nguyên nhân khác như sau:
* Sai lệch thống kê: Do điều chỉnh chuẩn nghèo của Chính phủ lên cho
gần với chuẩn nghèo của thế giới (1USD/ngày) làm cho tỷ lệ nghèo tăng lên.


14
* Việt Nam là nước nông nghiệp lạc hậu, năm 2004 vẫn còn 74,1% dân
sống ở nông thôn trong khi tỷ lệ đóng góp của nông nghiệp trong tổng sản
phẩm quốc gia thấp. Hệ số Gini là 0,42 và hệ số chênh lệch là 8,1 nên bất
bình đẳng cao trong khi thu nhập bình quân trên đầu người còn thấp.
* N gười dân còn chịu nhiều rủi ro trong cuộc sống, sản xuất mà chưa
có các thiết chế phòng ngừa hữu hiệu, dễ tái nghèo trở lại như: thiên tai, d ịch
bệnh, sâu hại, tai nạn lao động, tai nạn giao thông, thất nghiệp, rủi ro về giá
sản phẩm đầu vào và đầu ra do biến động của thị trường thế giới và khu vực
như khủng hoảng về dầu mỏ làm tăng giá đầu vào, rủi ro về chính sách thay
đổi không lường trước được, rủi ro do hệ thống hành chính kém minh bạch,
quan liêu, tham nhũng....
* N ền kinh tế phát triển không bền vững, tăng trưởng tuy khá nhưng
chủ yếu là do nguồn vốn đầu tư trực tiếp, vốn ODA, kiều hối, thu nhập từ dầu
mỏ trong khi nguồn vốn đầu tư trong nước còn thấp. Tín dụng chưa thay đổi
kịp thời, vẫn còn ưu tiên cho vay các doanh nghiệp nhà nước có hiệu quả
thấp, không thế chấp, môi trường sớm bị hủy hoại, đầu tư vào con người ở
mức cao nhưng hiệu quả còn hạn chế, số lượng lao động được đào tạo đáp
ứng nhu cầu thị trường còn thấp, nông dân khó tiếp cận tín dụng ngân hàng
nhà nước,
* Ở V iệt Nam, sự nghèo đói và HIV/AIDS tiếp tục phá hủy từng kết
cấu của tuổi thơ. Các em không được thừa hưởng quyền có một tuổi thơ được
thương yêu, chăm sóc và bảo vệ trong mái ấm gia đ ình hoặc được khích lệ
phát triển hết khả năng của mình. Khi trưởng thành và trở thành cha mẹ, đến
lượt con cái các em có nguy cơ b ị tước đoạt các quyền đó vì các hiểm họa đối
với tuổi thơ lặp lại từ thế hệ này sang thế hệ khác.
* Sự chênh lệch lớn giữa các vùng miền, thành thị và nông thôn, giữa
các dân tộc cao.
* Môi trường sớm bị hủy hoại trong khi đa số người nghèo lại sống nhờ
vào nông nghiệp.


15
* Hiệu năng quản lý chính phủ thấp.
III. Xoá đói giảm nghèo – Thành tựu, thách thức và giải phá p
Ở V iệt Nam, đói, nghèo vẫn đang là vấn đề kinh tế - xã hội bức xúc.
Xóa đói, giảm nghèo toàn diện, bền vững luôn luôn đ ược Đảng và Nhà nước
ta hết sức quan tâm và xác định là mục tiêu xuyên suốt trong quá trình phát
triển kinh tế - xã hội và là một trong những nhiệm vụ quan trọng góp phần
phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
Trong gần 20 năm đổi mới, nhờ thực hiện cơ chế, chính sách phù hợp
với thực tiễn nước ta, công cuộc xóa đói, giảm nghèo đã đ ạt được thành tựu
đáng kể, có ý nghĩa to lớn cả về kinh tế, chính trị, xã hội và an ninh - quốc
phòng, phát huy đ ược bản chất tốt đẹp của dân tộc ta và góp phần quan trọng
trong sự nghiệp phát triển đất nước bền vững. Tỷ lệ hộ nghèo giảm nhanh
trong kho ảng thời gian 5 năm từ 17,2% năm 2001 với 2,8 triệu hộ, xuống còn
8,3% năm 2004 với 1,44 triệu hộ, bình quân mỗi năm giảm 34 vạn hộ, đến
cuối năm 2005 còn khoảng dưới 7% với 1,1 triệu hộ. "Những thành tựu giảm
nghèo của Việt Nam là một trong những câu chuyện thành công nhất trong
phát triển kinh tế". Đó là đánh giá trong "Báo cáo phát triển Việt Nam năm
2004" của Ngân hàng thế giới.
Do đời sống của nhân dân ngày càng được cải thiện, cùng với định
hướng chung là từng bước tiếp cận với trình độ của các nước đang phát triển
trong khu vực, nên chuẩn nghèo đã được điều chỉnh lại, trong đó có tính đến
các nhân tố ảnh hưởng. Chuẩn nghèo m ới áp dụng cho giai đoạn 2006 - 2010
quy định: Hộ nghèo là những hộ ở khu vực nông thôn có thu nhập bình quân
200.000 đồng/người/tháng trở xuống, đối với những hộ ở khu vực thành thị có
thu nhập b ình quân từ 260.000 đồng/người/tháng trở xuống. Theo quy định
này, ước tính năm 2005 cả nước ta có khoảng 3,9 triệu hộ nghèo, chiếm 22%
số hộ trong toàn quốc; Các vùng có tỷ lệ hộ nghèo cao là vùng Tây Bắc (44%)
và Tây Nguyên (40%); vùng có tỉ lệ hộ nghèo thấp nhất là vùng Đông Nam
Bộ (9%).


16
V ới sự phấn đấu không mệt mỏi của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta
trong nhiều năm qua, công cuộc xóa đói, giảm nghèo đ ã đạt được một số
thành tựu quan trọng, nhưng phía trước vẫn còn không ít khó khăn và thách
thức:
Thứ nhất là về nhận thức, một bộ phận không nhỏ người nghèo và địa
phương nghèo vẫn còn tư tưởng ỷ lại, trông chờ vào sự hỗ trợ của Nhà nước,
nên chưa chủ động vượt lên đ ể thoát nghèo.
Thứ hai là sự đánh giá tỷ lệ nghèo còn thấp hơn thực tế ở một vài địa
phương, nên một bộ phận người thực sự nghèo chưa được tiếp cận với các
chương trình xóa đói, giảm nghèo.
Thứ ba là nguồn lực huy động cho chương trình xóa đói, giảm nghèo
còn khiêm tốn. Hằng năm, ngân sách nhà nước hỗ trợ cho chương trình xóa
đói, giảm nghèo mới chỉ đ ược bình quân khoảng 60.000 đồng/người. Trong
khi đó, một số địa phương chưa chủ động huy động hoặc huy động chưa
tương xứng với tiềm năng của nguồn lực tại chỗ; chưa lồng ghép hài hòa các
loại nguồn lực trên cùng đ ịa bàn và chưa huy động được sự tham gia mạnh
mẽ của các doanh nghiệp, các tổ chức, các cộng đồng và các cá nhân có điều
kiện vào công cuộc xóa đói, giảm nghèo. Vì vậy, chưa đáp ứng được nhu cầu
cần hỗ trợ của người nghèo để đủ điều kiện thoát nghèo bền vững, dẫn đến
mục tiêu thoát nghèo khó thực hiện được.
Thứ tư là một số cơ chế, chính sách và biện pháp hỗ trợ xóa đói giảm
nghèo chưa thật phù hợp, việc tổ chức thực hiện còn bất cập, còn mang tính
bao cấp, nên không tạo được động lực để người nghèo chủ động vượt nghèo.
Biện pháp hỗ trợ làm nhà ở cho đồng bào nghèo chưa thật phù hợp với nhu
cầu và tập quán của từng dân tộc, từng địa phương; có địa phương chưa chú ý
đầy đủ đến quy hoạch sản xuất lâu dài và môi trường sống của nhân dân trong
khi xây dựng các khu dân cư vượt lũ; mức chi phí cho khám, chữa bệnh còn
thấp; chính sách trợ cước, trợ giá cũng còn bất hợp lý; mức vốn vay tín dụng
ưu đãi còn thấp và chưa thật phù hợp với chu kỳ sản xuất kinh doanh; cơ chế


17
phân bổ vốn còn mang tính bình quân, v.v.... Ở một số nơi, nhất là vùng cao,
vùng sâu thông tin đến với người dân chưa đầy đủ nên nhận thức về các chính
sách của Nhà nước đối với người nghèo còn hạn chế. Những khiếm khuyết
nói trên đã làm cho hiệu quả của chương trình xóa đói, giảm nghèo bị giảm
bớt một phần.
Thứ năm là việc tổ chức thực hiện chương trình xóa đói, giảm nghèo
không đồng đều ở một số địa phương. Đội ngũ cán bộ vừa thiếu về số lượng,
vừa yếu về năng lực. Phần lớn cán bộ thực thi chương trình ở cấp xã đ ều kiêm
nhiệm, chưa được đ ào tạo, bồi dưỡng thường xuyên. Việc theo dõi, giám sát
chương trình chưa có hệ thống và đồng bộ. Công tác sơ kết, tổng kết, đánh giá
chương trình chủ yếu dựa trên các báo cáo với lượng thông tin chưa đầy đủ.
Do nhiều yếu tố tác động khách quan trong quá trình phát triển kinh tế -
xã hội của đất nước, tình trạng nghèo đói hiện nay đang vận động theo hướng:
+ Tốc độ giảm nghèo không đồng đều giữa các vùng và có xu hướng
chậm lại, các hệ số tăng trưởng kinh tế và giảm nghèo từ 1 - 0,7 trong những
năm 1992 - 1998, giảm xuống còn khoảng 1 - 0,3 giai đoạn 1998 - 2004. Tốc
độ giảm nghèo thể hiện rõ nhất là ở những vùng b ị chia cắt về địa lý, kết cấu
hạ tầng và mặt bằng dân trí còn thấp. Một số chính sách và giải pháp động lực
cho xóa đói, giảm nghèo đã bộc lộ những hạn chế, không còn tác dụng mạnh
mẽ như giai đoạn đầu, như các chính sách về đất đai, về giao đất, giao rừng,
về khoán trong nông nghiệp,.... V ì vậy, cần phải có động lực mới cho tương
lai, đó là chính sách phát triển và chuyển giao công nghệ sinh học, công nghệ
sau thu hoạch để nâng cao năng suất cây trồng, vật nuôi, nâng cao giá trị sản
xuất trên một diện tích gieo trồng, chính sách chuyển đổi cơ cấu sản xuất theo
hướng sản xuất hàng hóa tập trung, chuyên canh phục vụ cho xuất khẩu và
cung cấp nguyên liệu cho các ngành chế biến (bông, cà phê, cao su, hạt điều,
chè, mía, gỗ, tre, lúa, ngô, khoai, sắn, vừng, lạc, đậu....), chính sách phát triển
kinh tế trang trại, phát triển tiểu, thủ công nghiệp, doanh nghiệp quy mô vừa



18
và nhỏ; chính sách khuyến khích chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đưa chăn nuôi
đại gia súc có hiệu quả kinh tế cao thành ngành sản xuất chính,v.v….
+ Tỷ lệ hộ nghèo ở khu vực miền núi vẫn còn cao, gấp từ 1,7 đến 2 lần
tỷ lệ hộ nghèo bình quân của cả nước. Tỷ lệ hộ nghèo ở vùng đồng bào dân
tộc thiểu số trong tổng số hộ nghèo của cả nước có chiều hướng tăng từ 21%
năm 1992 lên 36% năm 2005. Tỷ lệ hộ nghèo tập trung chủ yếu ở những vùng
khó khăn, có nhiều yếu tố bất lợi như điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, kết cấu
hạ tầng thấp kém, trình độ dân trí thấp, trình độ sản xuất manh mún, sơ khai.
N goài ra, xuất hiện một số đối tượng nghèo mới ở những vùng đang đô thị
hóa và nhóm lao động nhập cư vào đô thị, họ thường gặp nhiều khó khăn hơn
và phải chấp nhận mức thu nhập thấp hơn lao động sở tại. Đây là những điều
kiện cơ bản làm gia tăng yếu tố tái nghèo và tạo ra sự không đồng đều trong
tốc độ giảm nghèo giữa các vùng. Các vùng Tây Bắc, Bắc Trung Bộ và Tây
N guyên có tốc độ giảm nghèo nhanh nhất, song đây cũng là những vùng có tỷ
lệ hộ nghèo cao nhất.
+ Chênh lệch về thu nhập giữa các nhóm giàu và nhóm nghèo có xu
hướng gia tăng: Trong những năm gần đây, chênh lệch về thu nhập giữa 20%
nhóm giàu và 20% nhóm nghèo từ 4,3 lần năm 1993 lên 8,14 lần năm 2002;
chênh lệch giữa 10% nhóm giàu nhất và 10% nhóm nghèo nhất từ 12,5 lần
năm 2002, tăng lên 13,5 lần năm 2004; Mức độ nghèo còn khá cao, thu nhập
bình quân của nhóm hộ nghèo ở nông thôn chỉ đạt 70% mức chuẩn nghèo
mới. Sự gia tăng khoảng cách giàu - nghèo sẽ làm cho tình trạng nghèo tương
đối trở nên gay gắt hơn, việc thực hiện các giải pháp để giảm nghèo sẽ càng
khó khăn hơn.
Mặc dù, trong những năm qua số hộ nghèo trong cả nước đã giảm
mạnh, song trên thực tế công cuộc xóa đói, giảm nghèo còn vô cùng gian nan.
N guy cơ tái nghèo có thể tăng do tác động của kinh tế thị trường và hội nhập
kinh tế quốc tế, do đầu tư phát triển kinh tế giữa các vùng chưa đồng đều, cơ
hội về việc làm của người nghèo ngày càng khó khăn hơn do đổi mới công


19
nghệ trong sản xuất, yêu cầu trình độ của người lao động ngày càng cao. Đói
nghèo trở lại là vấn đề luôn rình rập một bộ phận khá lớn số hộ nghèo vừa
vượt khỏi ngưỡng nghèo. Chỉ cần gặp thiên tai, dịch bệnh, đau ốm hoặc biến
động giá cả, thì các hộ này lại dễ rơi vào tình trạng đói nghèo.
Đ ể thực hiện mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn mới từ 22% năm
2005 xuống còn 11% năm 2010, cải thiện đời sống người nghèo, hạn chế tốc
độ gia tăng chênh lệch về thu nhập, mức sống giữa thành thị và nông thôn,
giữa đồng bằng và miền núi, giữa nhóm hộ giàu và nhóm hộ nghèo, trong thời
gian tới, cần tập trung thực hiện một số nhiệm vụ cơ bản sau đây:
1. Dựa trên sự tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm để nâng cao đời sống
cho người nghèo
Bảo đảm nền kinh tế tăng trưởng cao, bền vững là điều kiện tiên quyết
để giảm nghèo. Kinh nghiệm ở một số nước và thực tế ở nước ta cho thấy
trong gần một thập kỷ vừa qua, nước ta đạt được thành tựu tích cực về giảm
nghèo là d ựa trên sự tăng trưởng kinh tế cao và liên tục. Để bảo đảm cho kinh
tế tăng trưởng nhanh và ổ n định, vấn đề cải cách cơ cấu kinh tế và bộ máy
quản lý nhà nước đã trở thành một đòi hỏi cấp thiết trên tất cả các mặt chủ
yếu như thể chế kinh tế, thúc đẩy thị trường phát triển, đẩy mạnh xuất khẩu,
cải thiện môi trường đầu tư, cải cách mạnh mẽ khu vực kinh tế nhà nước, xóa
bỏ bao cấp, hỗ trợ phát triển mạnh các doanh nghiệp vừa và nhỏ, cải cách
hành chính và các hoạt động phục vụ đầu tư, sản xuất kinh doanh,v.v..
Phát triển kinh tế, x ã hội đồng bộ từ miền xuôi đến miền núi, từ vùng
thuận lợi đến vùng sâu, vùng xa. Chú trọng giúp các địa phương nghèo phát
triển kinh tế thông qua chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu cây trồng, vật nuôi
có giá trị kinh tế cao, phát triển sản xuất hàng hóa, đổi mới cơ cấu lao động
theo hướng tăng dần tỷ trọng lao động công nghiệp và dịch vụ, giảm dần tỷ
trọng lao động nông nghiệp. Có được như vậy, mới tạo thêm nhiều việc làm ở
cả thành thị và nông thôn. Việc giảm tỷ lệ nghèo đói nghiêm trọng ở miền
núi, vùng sâu, vùng xa đòi hỏi có sự đầu tư mạnh mẽ, liên tục của Nhà nước


20
và sự chủ động vượt lên của chính địa phương và người nghèo ở những nơi
này.
2. Tập trung xây dựng kết cấu hạ tầng, phát triển các loại hình dịch vụ
giáo dục, y tế, văn hóa và bảo vệ môi trường
Đ ẩy mạnh xây dựng và phát triển cơ sở hạ tầng, hệ thống giao thông, hệ thống
điện, trường học, cơ sở khám chữa bệnh và các thiết chế văn hóa cho các địa
phương nghèo để sớm khắc phục tình trạng thiếu điện, thiếu nước sạch, thiếu
thuốc chữa bệnh, thiết bị y tế nghèo nàn, lạc hậu, đồng thời thực hiện đồng bộ
các biện pháp để nâng cao chất lượng dịch vụ y tế, đặc biệt chú trọng đào tạo,
tăng cường năng lực cho đ ội ngũ cán bộ, nhân viên y tế và cung cấp đầy đủ
thuốc chữa bệnh, phù hợp với thu nhập của người dân. Kết hợp chặt chẽ
chương trình xóa đ ói, giảm nghèo với các chương trình, kế hoạch phát triển
kinh tế - xã hội, bảo vệ và cải thiện môi trường.
G iải pháp nói trên nhằm nâng cao thiết thực mức sống và chất lượng cuộc
sống nhân dân ở các xã nghèo, vùng nghèo, giảm dần khoảng cách giữa các
vùng, các dân tộc và các tầng lớp dân cư; bảo đảm cho người nghèo tiếp cận
được với các dịch vụ xã hội, đặc biệt là về chăm sóc y tế, giáo dục và kế
ho ạch hóa gia đình, sẽ làm giảm bớt những hậu quả trước mắt và nguồn gốc
của nghèo đói.
3. Xã hội hóa các hoạt động xóa đói, giảm nghèo, đặc biệt là về nguồn
lực
Trong công cuộc xóa đói giảm nghèo, nguồn lực của Nhà nước vừa có
vai trò chủ đạo, vừa mang tính xúc tác, khơi nguồn, nguồn lực của cộng đồng,
của quốc tế cũng có có vai trò rất quan trọng. Xây dựng và phát triển các
chương trình "Những tấm lòng từ thiện"; "Nối vòng tay lớn"; "Một thế giới
trái tim"; "Quỹ tình thương"; "Nhà đại đoàn kết"…., đã thu hút đông đảo các
cá nhân, cộng đồng, doanh nghiệp, các tổ chức xã hội trong nước và quốc tế
tham gia hỗ trợ người nghèo. Cuộc vận động "Ngày vì người nghèo", "xóa
nhà tạm, nhà dột nát cho hộ nghèo", đ ã giúp cho hàng trăm nghìn hộ nghèo


21
sửa chữa hoặc xây mới được nhà ở. Các mô hình tín dụng - tiết kiệm, nông
dân sản xuất giỏi, thanh niên làm kinh tế, v.v. đã góp phần cải thiện điều kiện
sống cho nhiều thành viên của các tổ chức, các đoàn thể xã hội.
N goài các nguồn lực trong nước và nguồn hỗ trợ tài chính của cộng
đồng quốc tế, điều quan trọng hơn là chúng ta đã tiếp thu có hiệu quả sự trợ
giúp kỹ thuật của bè bạn quốc tế và đã nhân rộng được nhiều b ài học kinh
nghiệm và mô hình tốt về xóa đói, giảm nghèo như: phương pháp lập kế
ho ạch có sự tham gia của người dân, vấn đề giới trong xóa đói, giảm nghèo,
cơ chế tăng cường phân cấp cho địa phương, đặc biệt là cấp xã,.... Những
kinh nghiệm và bài học quý báu ấy đã góp phần nâng cao chất lượng, hiệu
quả và tính bền vững của công cuộc xóa đói, giảm nghèo.
Trong những năm tới, xã hội hóa các hoạt động xóa đói giảm nghèo cần
được các cấp, các ngành, các tổ chức xã hội và mọi người tiếp tục quan tâm
và thúc đẩy lên một tầm cao mới, nhằm tăng cường hơn nữa trách nhiệm của
xã hội và của mọi người dân trong việc giải quyết vấn đề nghèo đói ở nước ta.
4. Đổi mới công tác tổ chức, bảo đảm tính công khai, minh bạch và làm rõ
trách nhiệm trong việc lập kế hoạch, tạo điều kiện để chính quyền địa phương
chủ động, người dân bàn bạc, thảo luận, nhằm tạo ra sự đồng thuận và hợp
tác, quyết tâm vượt nghèo, vươn lên làm giàu của các xã nghèo, vùng nghèo
và chính bản thân người nghèo trong quá trình triển khai chương trình xóa
đói, giảm nghèo
N hững năm gầy đây, các cơ quan quản lý nhà nước đ ã có nhiều tiến bộ
trong công tác chỉ đạo, điều hành b ảo đảm thực hiện có chất lượng các
chương trình xóa đói, giảm nghèo. Cơ chế tự chủ về phân bổ ngân sách, tổ
chức thực hiện và quản lý các chương trình trên cơ sở nhu cầu thực tiễn, lập
kế hoạch và huy động nguồn lực trên địa bàn đã tạo điều kiện cho các cấp
chính quyền chủ động, tự giải quyết và tự chịu trách nhiệm về hiệu quả của
chương trình. Song trên thực tế, việc thực hiện quyền kiểm tra, giám sát và ra
quyết định tại cấp x ã vẫn rất hạn chế. Vì vậy, cần tạo mọi điều kiện để phát


22
huy tính năng động, chủ động của cơ sở, phát huy sức mạnh về vật chất và
tinh thần của cả cộng đồng để nâng cao hiệu quả của chương trình xóa đói,
giảm nghèo.
H ai yếu tố quan trọng nhất để thực hiện giảm nghèo là: Nhà nước tạo
động lực giảm nghèo thông qua các chính sách phát triển kinh tế - xã hội và ý
chí vượt nghèo của người nghèo. Các chương trình giảm nghèo và phát triển
kinh tế - xã hội ở các vùng nghèo, xã nghèo bước đầu được nhân dân trong
cộng đồng tham gia, thảo luận và quyết định. Người dân từng bước nhận thức
được vai trò và trách nhiệm của mình trong việc tham gia thực hiện các
chương trình giảm nghèo. Phương châm "dân biết, dân bàn, dân làm, dân
kiểm tra" phải được thực hiện xuyên suốt trong các hoạt động của chương
trình giảm nghèo ở địa phương.
Trong thời gian tới, công tác xóa đói, giảm nghèo cần tập trung vào các
địa bàn là các xã khó khăn nhất ở vùng căn cứ cách mạng, vùng cao, biên
giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng b ào dân tộc ít người và các đối
tượng khó khăn nhất, trong đó, đặc biệt ưu tiên phụ nữ và trẻ em nghèo. Động
viên cộng đồng người nghèo phát huy nội lực, tự vươn lên thoát nghèo, kết
hợp với sự hỗ trợ của Nhà nước và các cộng đồng khác, tăng cường và đa
dạng hóa các nguồn lực, kết hợp sử dụng có hiệu quả các nguồn lực quốc tế;
có chính sách, cơ chế khuyến khích và các giải pháp có tính đột phá, áp dụng
tiến bộ khoa học - kỹ thuật, chuyển giao công nghệ thích hợp đến các xã
nghèo, người nghèo, khuyến khích các doanh nghiệp đào tạo nghề và tạo việc
làm ổn định và tăng thu nhập cho người nghèo để xóa đói, giảm nghèo b ền
vững, góp phần phát triển kinh tế - xã hội.
Chống đói nghèo là một cuộc chiến đấu lâu dài và quyết liệt. Mặc dù
đất nước còn nhiều khó khăn, nhưng Đảng và Nhà nước ta luôn luôn ưu tiên
giành nguồn lực để xóa đói, giảm nghèo; đồng thời thực hiện cam kết với
cộng đồng quốc tế về việc thực hiện các chỉ tiêu thiên niên kỷ, trong đó có các
chỉ tiêu về xóa đói, giảm nghèo.


23
Sắp tới, để thực hiện thắng lợi kế hoạch 5 năm 2006 - 2010 và Nghị
quyết Đại hội lần thứ X của Đ ảng, Chính phủ sẽ tiếp tục tạo lập động lực để
phát triển mạnh mẽ kinh tế - xã hội, đồng thời chủ động chỉ đạo thực hiện
công cuộc xóa đói, giảm nghèo với sự đồng tâm hiệp lực của các ngành, các
cấp, của cả cộng đồng, của các tổ chức kinh tế, xã hội và của chính người
nghèo.
V ới quyết tâm cao và tổ chức thực hiện đồng bộ, quyết liệt các giải
pháp, chúng ta nhất định sẽ thực hiện thắng lợi mục tiêu cao cả và đầy tính
nhân văn đã cam kết với cộng đồng quốc tế - m ục tiêu xóa đói, giảm nghèo
trên đất nước ta.




24
KẾT LUẬN

V iệt Nam đ ã thành công trong nỗ lực giảm tỷ lệ nghèo từ hơn 60% vào
năm 1990 xuống còn 18,1% vào năm 2004, phần lớn nhờ tốc độ tăng trưởng
kinh tế cao, với mức tăng b ình quân 8-9% mỗi năm. Duy trì đ ược đà tăng
trưởng kinh tế hiện nay là điều kiện cần nhưng chưa đủ. Tăng trưởng phải đi
liền với bình đẳng và phải mang lại lợi ích cho tất cả các vùng và các nhóm
dân cư trong nước. Phần đông người nghèo ở V iệt Nam sống trong hoàn cảnh
bị tách biệt – về mặt địa lý, dân tộc, ngôn ngữ, xã hội và kinh tế. Kinh nghiệm
của các nước khác cho thấy rằng lợi ích thực sự của tăng trưởng kinh tế ít đến
được với các nhóm người chịu thiệt thòi này.
Báo cáo quốc gia đầu tiên của Việt Nam về tiến độ thực hiện các Mục
tiêu Phát triển Thiên niên kỷ, được công bố tháng 9 năm 2005 và phân phát
tại Hội nghị Thượng đỉnh thế giới năm 2005, cho thấy tình trạng chênh lệch
và bất bình ® ¼ng x· hội giữa các vùng, giới tính và nhóm dân cư đang ngày
càng gia tăng. Trong khi các vùng đô thị được hưởng lợi nhiều nhất từ các
chính sách cải cách và tăng trưởng kinh tế, thì tình trạng nghèo vẫn tồn tại dai
dẳng ở nhiều vùng nông thôn của Việt Nam và ở mức độ rất cao ở các vùng
dân tộc thiểu số - theo Tổng cục Thống kê là 69,3% vào năm 2002.
Trong thập kỷ tới đây nỗ lực của Việt Nam trong việc hội nhập với nền
kinh tế to àn cầu sẽ tạo ra nhiều cơ hội cho sự tăng trưởng, nhưng cũng đặt ra
nhiều thách thức đối với sự nghiệp giảm nghèo. Do đó tăng trưởng bình đẳng,



25
chính sách và nỗ lực vì người nghèo nhằm thực hiện thành công các Mục tiêu
Phát triển Thiên niên kỷ sẽ vẫn là trọng tâm trong các dự án. Đồng thời, với
đã tăng trưởng kinh tế của Việt Nam, điều hết sức quan trọng là phải tạo ra
các m ạng lưới an sinh xã hội nhằm giúp các nhóm dân cư dễ bị tổn thương
nhất khỏi bị đẩy trở lại tình trạng nghèo đói do tuổi già, yếu sức khỏe, tàn tật
hay chi phí giáo dục gia tăng cho con em họ.
Xóa đói giảm nghèo là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta.
Trong những năm gần đây, chương trình này đ ã thu đ ược nhiều kết quả đáng
khích lệ. Tuy nhiên, trước xu hướng tăng trưởng của nền kinh tế cũng như
mặt bằng thu nhập trong x ã hội không ngừng tăng lên và Việt Nam đang đẩy
mạnh hội nhập kinh tế quốc tế, mức chuẩn nghèo dự kiến sẽ tăng lên gấp đôi
hiện nay. Và do vậy “cuộc chiến” xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam vẫn tiếp
tục là mục tiêu tiến công mạnh mẽ.




26
MỤC LỤC
PH ẦN 1: LÝ LUẬN CHUNG........................................................................ 1
I. Những vấn đề cơ b ản về đói nghèo .......................................................... 1
1. Nghèo tuyệt đối ................................................................................... 1
2. Nghèo tương đối .................................................................................. 2
3. Nghèo khổ của con người (Nghèo khổ tổng hợp)................................. 2
4. Đặc trưng của người nghèo và chiến lược xoá đói giảm nghèo ............ 3
PH ẦN 2: VẤN ĐỀ ĐÓI NGHÈO Ở VIỆT NAM........................................... 5
I. Xoá đói giảm nghèo là chương trình trọ ng đ iểm của Chính phủ .............. 5
II. Thực trạng và nguyên nhân đói nghèo ở V iệt Nam ................................. 8
1. Thực trạng ........................................................................................... 8
1.1. Việt Nam được xếp vào nhóm các nước nghèo của thế giới ................. 8
1.2. Nghèo đói phổ biến trong những hộ có thu nhập thấp và bấp bênh ...... 9
1.3. Nghèo đói tập trung ở các vùng có điều kiện sống khó khăn ................ 9
1.4. Đói nghèo tập trung trong khu vực nông thôn..................................... 10
1.5. Nghèo đói trong khu vực thành thị ...................................................... 11
1.6. Tỷ lệ nghèo đói khá cao trong các vùng sâu, vùng xa, vùng núi cao ... 12
1.7. Tỷ lệ hộ nghèo đói đặc biệt cao trong các nhóm dân tộc ít người ....... 13
2. Nguyên nhân nghèo ở Việt Nam ........................................................ 13
2.1 Nguyên nhân khách quan ..................................................................... 13
2.2 Nguyên nhân chủ quan......................................................................... 14
III. Xo á đó i giảm nghèo – Thành tựu, thách thức và giải pháp .................. 16
1. Dựa trên sự tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm để nâng cao đời sống cho
người nghèo ........................................................................................... 20
2. Tập trung xây dựng kết cấu hạ tầng, phát triển các loại hình d ịch vụ
giáo d ục, y tế, văn hóa và bảo vệ môi trường ......................................... 21
3. Xã hội hóa các hoạt động xóa đói, giảm nghèo, đặc biệt là về nguồn
lực ......................................................................................................... 21
K ẾT LUẬN.................................................................................................. 25

27
28
Đề thi vào lớp 10 môn Toán |  Đáp án đề thi tốt nghiệp |  Đề thi Đại học |  Đề thi thử đại học môn Hóa |  Mẫu đơn xin việc |  Bài tiểu luận mẫu |  Ôn thi cao học 2014 |  Nghiên cứu khoa học |  Lập kế hoạch kinh doanh |  Bảng cân đối kế toán |  Đề thi chứng chỉ Tin học |  Tư tưởng Hồ Chí Minh |  Đề thi chứng chỉ Tiếng anh
Theo dõi chúng tôi
Đồng bộ tài khoản