TÌM HIỂU VỀ BỆNH SỎI MẬT

Chia sẻ: Barbie Barbie | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:9

0
191
lượt xem
27
download

TÌM HIỂU VỀ BỆNH SỎI MẬT

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Dịch mật được sản xuất ra ở gan và được dẫn xuống ruột bằng hệ thống đường mật. Hệ đường mật gồm có đường mật chính và túi mật. Đường mật chính gồm nhiều nhánh nhỏ nằm trong gan đổ vào một ống ở ngoài gan gọi là ống mật chủ để dẫn xuống ruột. Túi mật là một túi chứa bên cạnh ống mật chủ, nối thông với ống mật chủ bởi một ống nhỏ. Túi mật có nhiệm vụ dự trữ dịch mật để tống xuất từng đợt qua ống mật chủ xuống ruột khi có...

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: TÌM HIỂU VỀ BỆNH SỎI MẬT

  1. TÌM HIỂU VỀ BỆNH SỎI MẬT Ths. BS Trần Vĩnh Khanh KHÁI NIỆM VỀ HỆ THỐNG ĐƯỜNG MẬT Dịch mật được sản xuất ra ở gan và được dẫn xuống ruột bằng hệ thống đường mật. Hệ đường mật gồm có đường mật chính và túi mật. Đường mật chính gồm nhiều nhánh nhỏ nằm trong gan đổ vào một ống ở ngoài gan gọi là ống mật chủ để dẫn xuống ruột. Túi mật là một túi chứa bên cạnh ống mật chủ, nối thông với ống mật chủ bởi một ống nhỏ. Túi mật có nhiệm vụ dự trữ dịch mật để tống xuất từng đợt qua ống mật chủ xuống ruột khi có thức ăn vào đường tiêu hoá (giúp tiêu hoá thức ăn). Sỏi mật có thể ở túi mật hoặc đường mật chính trong gan đến ngoài gan. Sỏi túi mật khác với sỏi đường mật chính về bệnh lý cũng như cách điều trị.
  2. SỎI TÚI MẬT 1- Sỏi được hình thành như thế nào? Thành phần chính cấu tạo sỏi túi mật là cholesterol. Cholesterol muốn hoà tan trong dịch mật phải nhờ có một lượng chất lecithin và acid mật nhất định. Nếu xảy ra hiện tượng gọi là “bảo hoà cholesterol” có nghĩa là nồng độ cholesterol tăng mà nồng độ lecithin và acid mật thấp không đủ đáp ứng để hoà tan cholesterol thì cholesterol sẽ kết tụ lại tạo nên sỏi. Ngoài ra còn các yếu tố như sự tạo nhân, sự ứ đọng ở túi mật và cô đặc mật, vai trò của can-xi, vai trò của prostaglandin, … tạo ra những điều kiện thuận lợi thúc đẩy quá trình tạo sỏi. 2- Đối tượng nào có nguy cơ bị sỏi túi mật?
  3. Mọi người đều có thể mắc bệnh sỏi túi mật nhưng đối tượng có nguy cơ mắc bệnh nhiều hơn là phụ nữ, trên 40 tuổi, béo phì, sinh đẻ nhiều, dùng nhiều thuốc tránh thai, … 3- Triệu chứng: Sỏi túi mật có thể gây nên các tình trạng như sau: 1- Có triệu chứng mơ hồ: Khó tiêu, đầy bụng sau ăn, cảm giác tưng tức vùng trên rốn bên phải. 2- Có những đợt đau dữ dội rồi tự giảm, nhưng cũng có khi dẫn tới biến chứng viêm cấp với sốt cao, nhiễm trùng nặng và hoại tử túi mật. Nếu không điều trị kịp thời có thể nguy hiểm tính mạng. 3- Sau nhiều lần đau sẽ chuyển sang viêm túi mật mãn tính. Túi mật mất chức năng trở thành một túi chứa sỏi và viêm nhiễm. Hơn 50% trường hợp bị sỏi túi mật nhưng không hề có triệu chứng lâm sàng nào. Đôi khi, người mang sỏi có thể sống bình thường suốt đời. Nhiều chuyên gia về tiêu hoá cho rằng không cần điều trị đối với sỏi không triệu chứng. Chỉ phẫu thuật khi nào sỏi trở nên có triệu chứng. 4- Phát hiện sỏi túi mật bằng cách nào?
  4. Siêu âm là phương tiện rất chính xác nhưng dễ thực hiện trong chẩn đoán sỏi túi mật. Siêu âm không gây cảm giác khó chịu và không gây hại gì đối với cơ thể. Chụp X-quang thông thường hiếm khi thấy được sỏi vì đa số sỏi túi mật không có tính cản quang. 5- Sỏi túi mật có thể gây biến chứng gì? Biến chứng thường gặp nhất là viêm túi mật cấp từ mức độ nhẹ đến nặng và có thể đưa đến tình trạng nhiễm trùng nặng và tử vong nếu không điều trị kịp thời. Các biến chứng khác như sỏi rơi xuống ống mật chủ gây tắc mật-viêm đường mật, viêm tụy cấp. Ung thư túi mật có thể xảy ra trên bệnh nhân sỏi túi mật với tỉ lệ thấp khoảng 1-2% 6- Điều trị Điều trị sỏi túi mật có nhiều cách, nói chung được xếp vào 2 nhóm chính như sau : 1- Lấy đi sỏi, túi mật còn nguyên
  5. - gồm các phương pháp: Dùng thuốc tan sỏi, tán sỏi trong cơ thể, tán sỏi ngoài cơ thể, mổ lấy sỏi Các phương pháp trên chỉ làm mất đi sỏi mà nguyên nhân chính tạo sỏi là túi mật vẫn còn đó nên có khả năng tái phát sỏi cao. Do đó các phương pháp này rất ít được chọn. 2- Cắt bỏ túi mật : Cắt bỏ túi mật không gây thiệt hại gì trầm trọng cho cơ thể, không ảnh hưởng đến gan và đường mật chính vì túi mật là “đường mật phụ”. Một số trường hợp sau cắt túi mật, bệnh nhân vẫn còn đau hoặc có các triệu chứng khó chịu về tiêu hoá đa phần là do các bệnh của dạ dày, tá tràng, đại tràng kèm theo mà thầy thuốc chưa phát hiện được trước khi phẫu thuật. Cắt bỏ túi mật là phương pháp điều trị sỏi túi mật triệt để nhất, không có tái phát, được chọn lựa nhiều nhất trên thế giới. Hiện nay hầu hết các trường hợp cắt túi mật đều có thể thực hiện bằng phẫu thuật nội soi ổ bụng. Phẫu thuật nhẹ nhàng, người bệnh ít đau, mau bình phục, chỉ cần nằm viện 2-3 ngày, chỉ có 3 vết sẹo nhỏ 5-10 ly trên thành bụng. Chi phí điều trị không cao. Như vậy điều trị tốt nhất đối với sỏi túi mật là phẫu thuật cắt túi mật nội soi. SỎI ĐƯỜNG MẬT CHÍNH
  6. 1- Sỏi được hình thành như thế nào? Sỏi đường mật chính là sỏi ở các ống mật ngoài gan và/hoặc trong gan. Thành phần chính cấu tạo sỏi là calcium bilirubinat. Cơ chế hình thành sỏi chưa được xác định chắc chắn. Nhiều yếu tố được đưa ra như: Nhiễm trùng mật, cắt hồi tràng, bệnh tán huyết, xơ gan, nuôi dưỡng bằng đường tiêm truyền kéo dài … Hiện tại, vai trò của nhiễm trùng được quan tâm nhiều nhất. Vi trùng xâm nhập vào đường mật bằng nhiều cách. Ở Việt Nam người ta nghĩ rằng giun đũa chui lên đường mật là thủ phạm chính đưa vi trùng lên theo. Các vi trùng này làm thủy phân bilirubin kết hợp- tan trong nước thành bilirubin tự do không tan và kết với canxi trong mật tạo thành calcium bilirubinate là thành phần chính kết tụ thành sỏi. Ngoài ra, sự ứ trệ mật được nghĩ là một yếu tố quan trọng trong quá trình tạo sỏi. 2- Đối tượng nào có nguy cơ bị sỏi đường mật chính? Mọi người đều có thể mắc bệnh sỏi đường mật chính nhưng đối tượng có nguy cơ mắc bệnh nhiều hơn là người có hoàn cảnh kinh tế thấp, thói quen ăn uống kém vệ sinh, thiếu dinh dưỡng, có bệnh tán huyết, bất thường bẩm sinh cấu trúc đường mật. 3- Triệu chứng
  7. Sỏi đường mật hiếm khi “chung sống hoà bình” với bệnh nhân trong một thời gian dài như sỏi túi mật. Bệnh nhân có thể có những bệnh cảnh sau: 1- Triệu chứng không điển hình: Khó tiêu đầy bụng, đau mơ hồ hoặc có những cơn đau quặn gan, thỉnh thoảng có thể có những đợt sốt ớn lạnh, những đợt vàng da rồi tự khỏi. Khám chỉ thấy ấn đau nhẹ vùng thượng vị và hạ sườn (P) hoặc không có dấu hiệu bất thường gì. Chẩn đoán chủ yếu dựa vào siêu âm. 2- Triệu chứng điển hình: Trường hợp sỏi gây nhiễm trùng đường mật sẽ có triệu chứng đau nhiều ở bờ sườn phải, sốt cao lạnh run, vàng da vàng mắt. Tình trạng nhiễm trùng có khi rất nặng dẫn đến tử vong. 4- Phát hiện sỏi đường mật bằng cách nào? Siêu âm là phương tiện được sử dụng đầu tiên nhưng độ chính xác thấp hơn trường hợp sỏi túi mật. Các trường hợp khó có thể cần đến các phương tiện phức tạp hơn như chụp đường mật cản quang, chụp cắt lớp điện toán hoặc cộng hưởng từ… 5- Sỏi đường mật có thể gây biến chứng gì? Biến chứng thường gặp nhất là viêm đường mật cấp thễ nhiễm độc với tỉ lệ tử vong cao.
  8. Các biến chứng khác như hẹp đường mật, viêm tụy, áp xe gan, chảy máu đường mật, xơ gan ứ mật Ung thư đường mật có thể xảy ra trên bệnh nhân sỏi đường mật với tỉ lệ khoảng 2-5%. 6- Điều trị Tất cả trường hợp sỏi đường mật chính dù có hay không có triệu chứng đều có chỉ định điều trị lấy sỏi và phục hồi sự lưu thông của đường mật. Tùy đặc điểm sỏi, tình trạng người bệnh mà có thể sử dụng các phương pháp lấy sỏi khác nhau cho thích hợp: phẫu thuật nội soi, phẫu thuật mở, lấy sỏi qua nội soi đường miệng, lấy sỏi qua nội soi xuyên qua da,… Khác với túi mật, đường mật không thể cắt bỏ được mà chỉ có thể lấy sạch sỏi nên sau đó vẫn có khả năng tái phát sỏi mặc dù người ta đã cố gắng có những biện pháp giảm tái phát như cắt phần gan nhiều sỏi, nối mật-ruột, … PHÒNG NGỪA SỎI MẬT Không có biện pháp chắc chắn phòng ngừa mắc bệnh sỏi mật. Các biện pháp phòng ngừa gồm: - Giảm cân - Không sinh đẻ nhiều
  9. - Ăn uống hợp điều độ hợp vệ sinh, khẩu phần ăn đủ dinh dưỡng ít chất béo - Xổ giun định kỳ - Khi có sỏi mật nên đến khám và tư vấn ở cơ sở chuyên khoa phẫu thuật gan mật. Nếu có triệu chứng đau bụng nên đến bệnh viện sớm để phát hiện và xử trí kịp thời biến chứng. Đối với người có điều kiện làm việc dài ngày ở xa các cơ sở y tế phẫu thuật, nếu có sỏi túi mật thì nên phẫu thuật cắt túi mật phòng ngừa. - Đối với sỏi trong gan, khả năng tái phát cao. Hiện nay người ta chưa thể chủ động ngặn chặn sỏi tái phát nhưng có những phẫu thuật tạo đường hầm can thiệp lâu dài để khi sỏi tái phát có thể dễ dàng theo đường hầm này lấy sỏi.
Đồng bộ tài khoản