Trầu cau qua thi ca

Chia sẻ: Nguyenthuy Van | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:12

0
108
lượt xem
21
download

Trầu cau qua thi ca

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Duyên anh sánh với tình anh tuyệt vời Trầu vàng nhá lẫn trầu xanh ngày xưa người Việt thường có thói quen ăn trầu trở thành phong tục, chuyện thần thoại Trầu Cau ( truyền tụng qua dân gian nêu lý do tại sao có tục ăn trầu. Thời đó đàn ông hay đàn bà thường có mang theo túi trầu, trong nhà có giỏ trầu cau, bình vôi bằng sứ hay bằng sành, con dao nhỏ để bổ cau, rọc trầu, cái khay gỗ hình vuông cẩn ốc xa cừ để diã trầu mời khách. ...

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Trầu cau qua thi ca

  1. TRẦU CAU QUA THI CA Nguyễn Quý Ðại Duyên anh sánh với tình anh tuyệt vời Trầu vàng nhá lẫn trầu xanh N gày xưa người Việt thường có thói quen ăn trầu trở thành phong tục, chuyện thần thoại Trầu Cau ( truyền tụng qua dân gian nêu lý do tại sao có tục ăn trầu. Thời đó đàn ông hay đàn bà thường có mang theo túi trầu, trong nhà có giỏ trầu cau, bình vôi bằng sứ hay bằng sành, con dao nhỏ để bổ cau, rọc trầu, cái khay gỗ hình vuông cẩn ốc xa cừ để diã trầu mời khách. Qua thi ca trầu cau liên quan đến tình duyên, về hôn nhân đôi khi không đòi hỏi mâm cao cổ đầy, bạc vàng châu báu, nhưng tuyệt đối phải có trầu cau, các vùng thôn quê đôi khi hai gia đình nhận lễ vật trầu cau, chai rượu trở thành suôi gia. Mặc dù ngày nay, con người đã tiến xa hơn trong nhiều lĩnh vực kinh tế - xã hội - văn hóa, nhưng đây là một phong tục đẹp, thể hiện bản sắc riêng, lưu lại mỹ tục đó, trầu cau làm sính lễ tăng thêm phần long trọng, nhà gái nhận lễ vật tặng bà con, hàng xóm gói trà, cái bánh, trái cau lá trầu, dù ít người còn ăn trầu chẳng ai từ chối. Tuy nhiên đời sống tại Việt Nam các vùng quê ít người lớn tuổi còn ăn trầu có hàm răng đen. Các quốc gia Âu Châu không trồng trầu cau, như Việt nam và các nước Tích Lan, Lào, Cambodia, Thái Lan, còn tục ăn trầu và trồng trầu cau. Nguồn gốc cây cau dây trầu ở Mã lai, được ảnh hưởng nhiều người sinh sống vùng bán đảo Ðông Nam Á. từ đó du nhập vào Việt Nam (2) Các nước Cambodia, Mã lai. Indonesia, Ấn độ còn ăn trầu. Tôi phỏng vấn một số sinh viên du học từ các nước trên, được biết ở vùng quê của họ còn tục lệ ăn trầu. Tích Lan (Sri lanka) ngày nay mọi nghi lễ đều dùng trầu; ngay cả việc dâng cau trầu lên cúng Phật (3) Sự Tích Trầu Cau của Việt Nam có thể hoang đường? câu chuyện ấy dù sáng tạo nhưng khuyên người đời sống phải thủy chung, đạo đức gia đình luôn được đề cao, phong tục thời xa xưa đàn bà dù không ăn trầu nhưng phải nhộm răng đen “bỏ công trang điểm má hồng răng đen “ Dù giàu hay nghèo tại thôn quê đều có trồng trầu cau. Qua ca dao hay các hội hè đình đám, xướng họa nhiều đề tài về trầu cau, được các nhạc sĩ phổ thành những ca khúc bất hủ. Ca dao phản ảnh tình cảm, gia đình và xã hội. Hòa hợp giữa con người với thiên nhiên, thi ca phát xuất tận đáy lòng đơn sơ, bóng
  2. bẩy, ấm áp như ánh nắng ban mai, mát mẽ như ngọn gió chiều dịu dàng như ánh trăng non. Trầu cau không phải thứ đắt tiền, dùng nó làm lễ vật hôn nhân như là giao ước giữa hai họ. Trong vườn miền quê thường trồng cau ngay hàng thẳng lối, thân cây cau có dây trầu leo quanh. Từ Saigon theo quốc lộ 1 về phía Tây Bắc khoảng 10km, qua cầu Tham Lương, rẽ trái một đoạn vào tỉnh lộ 14 là đến địa danh 18 Thôn Vườn Trầu gọi là (Thập Bát Lưu Viên) (Hóc Môn Bà Điểm) Em về, anh gởi buồng cau Buồng trước kính mẹ, buồng sau kính thầy Lịch sử ghi lại vua Lê Ðại Hành ngồi trên mình ngựa mời sứ giả nhà Tống cùng ăn trầu, đó cũng là nghi lễ ngoại giao.Trầu cau giúp cho nhiều người nên vợ chồng. Ngày xưa quan niệm hôn nhân cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy. Cha mẹ hai bên quyết định rồi con cái không thể cãi lại. Chàng yêu nàng tha thiết “tình trong như đã mặt ngoài còn e” Cha mẹ nàng nhận lễ vật trầu cau qua lễ hưá hôn của người khác. Chàng trách em sao vội lấy chồng, để anh chờ đợi biết mặn nồng cùng ai ? Nhưng nàng nhẹ nhàng giải thìch Ba đồng một mớ trầu cây Sao anh không hỏi những ngày còn không Bây giờ em đã có chồng Như chim vào lồng như cá cắn câu Cá cắn câu biết đâu mà gỡ Chim vào lồng biết thưở nào ra Tục lệ trao trầu cau là một trong những nghi lễ không thể bỏ qua trong việc biểu lộ tình yêu của thanh niên nam nữ . Đó cũng là một trong những lệ làng được quy định trước khi đôi trai gái tiến đến hôn nhân. Trầu cau làm sính lễ, người con gái băn khoăn muốn từ chối ngay từ lúc đầu trong lễ cầu hôn Ai bưng cau trầu đến đó Xin chịu khó mang về , Em đang theo chân thầy gót mẹ Ðể cho trọn bề hiếu trung
  3. Miếng trầu là đầu câu chuyện, gặp nhau thường mời trầu, để dễ dàng gợi chuyện thăm hỏi Tiện đây ăn miếng trầu Hỏi thăm quê quán ở đâu chăng là ? Có trầu mà chẳng có cau Làm sao cho đỏ môi nhau thì làm Nhưng người con gái khi đã yêu đôi lúc giấu cha giấu mẹ, têm trầu đưa cho bạn trai ngầm nói với bạn trai khi vào nhà, biết cách cư xử. Miếng trầu có bốn chữ tòng Xin chàng cầm lấy vào trong thăm nhà Nào là chào mẹ chào cha Cậu cô chú bác... mời ra xơi trầu Vườn quê thơm mùi hoa của những buồng hoa cau đang nở rộ dưới nắng ấm miền quê đôi trai tài gái sắc qua một lần gặp gỡ, để rồi nhớ rồi thương tình yêu chân thành thiết tha Vào vườn hái qủa cau xanh Bổ ra làm tám mời anh xơi trầu Trầu nầy têm những vôi tàu Ở giửa đệm quế, đôi đầu thơm cay Mời anh sơi miếng trầu này Dù mặn, dù nhạt, dù cay, dù mồng Dù chẳng nên đạo vợ chồng xơi năm ba miếng kẻo lòng nhớ thương khi bước vào tuổi trưởng thành, con trai, con gái được tự do trong tình yêu đôi lứa. Họ biết nhau rồi quen nhau nhờ các buổi làm nương rẫy hay những lần gặp nhau trong dịp lễ hội của làng, và miếng trầu đã làm môi giới cho tình yêu của họ để rồi hứa hẹn mơ ước tương lai tươi sáng, hay để rồi tuyệt vọng ngẩn ngơ Cho anh một miếng trầu vàng Mai sau anh trả cho nàng đôi mâm Yêu nhau chẳng lấy được nhau Con lợn bỏ đói, buồng cau bỏ già Anh về cuốc đất trồng cau Cho em trồng ké dây trầu một bên Mai sau trăm họ lớn lên Cau kia ra trái làm nên cửa nhà. Tùy theo phong tục mỗi địa phương sính lễ thường khác nhau, tuy nhiên không thể thiếu được buồng cau, anh chàng kín đáo với nghệ thuật tán gái tinh tế hoặc với giọng bông lơn như chuyện nhờ khâu áo nhờ khâu hộ chỉ đường tà để khi nào lấy chồng sẽ trả công, người tình nguyện giúp từ lễ nghi cho đến việc ăn ở chiếu nằm, chăn đắp ..chàng không nói rõ mà người con gái đó thừa hiểu chú rể là chàng rồi
  4. Giúp em một thúng xôi vò Một con lợn béo một vò rượu tăm Giúp em đôi chiếu em nằm Ðôi chăng em đắp đôi tằm em đeo. Giúp em quan tám tiền cheo Quan năm tiền cưới lại đèo buồng cau Nếu chẳng may tình duyên không thành mà tình cảm còn nguyên vẹn, lời chàng cũng xót xa đưa Nụ tầm xuân nở ra xinh biếc Em có chồng anh tiếc lắm thay Các bà mẹ thường răn dạy con gái lúc trưởng thành, phải có những đức tính : công-dung-ngôn-hạnh, không nên vội vàng lẫn lơ nhận trầu cau của người khác, luân lý gia đình được xem là một nền tảng vững chắc Ði đâu cho đổ mồ hôi Chiếu trãi không ngồi trầu để không ăn Thưa rằng bác mẹ tôi răng Làm thân con gái chớ ăn trầu người Có thể nàng từ chối miếng trầu, cũng có nghiã từ chối sự tiếp xúc để tiến đến tình yêu với thái độ dè dặt, kín đáo nghi kỵ Sáng nay tôi đi hái dâu Gặp hai anh ấy ngồi câu thạch bàn Hai anh đứng dậy hỏi han Hỏi rằng cô ấy vội vàng đi đâu Thưa rằng tôi đi hái dâu Hai anh mở túi đưa trầu cho ăn. Thưa rằng bác mẹ tôi răn Làm thân con gái chớ ăn trầu người Trầu cau dù gói đẹp xanh tươi hấp dẫn, nhưng cần cẩn thận khi ăn phải kín đáo mở ra xem có nhiều vôi hay bùa mê thuốc độc trong đó chăng ? Ăn trầu thì mở trầu ra một là thuốc độc hai là mặn vôi Miếng trầu ăn nặng bằng chì Ăn rồi em biết lấy gì đền ơn Miếng trầu ăn chẳng là bao Muốn cho đông liễu, tây đào là hơn Người ghiện trầu đôi khi run tay dù đói no phải ăn một miếng trầu cau. Nhưng với tình yêu mời nhau ăn trầu có những băn khoăn thương nhớ đợi chờ ? có khi lời nói thì bình tĩnh nhưng không che giấu mối cảm tình nồng nhiệt đang như chìm xuống để thấu tâm can nàng Miếng trầu như là một phương tiện mở đầu, là chất keo cố kết
  5. những tình cảm thiêng liêng, thầm kín mà cả đôi bên không thể nói bằng lời. Miếng trầu quả cau sẽ là "người mối" nói hộ tình yêu cho họ. Vào vườn hái quả cau xanh Bổ ra làm tám mời anh xơi trầu Trầu này têm những vôi tầu Giữa thêm cái cánh hai đầu quế cay (Giữa đệm cát cánh, hai đầu quế cay) Trầu này ăn thật là say Dù mặn, dù nhạt, dù cay, dù nồng Dù chẳng nên vợ nên chồng Xơi dăm ba miếng kẻo lòng nhớ thương Trầu bọc khăn trắng cau tươi Trầu bọc khăn trắng đãi người xinh xinh Ăn cho nó thỏa tấm lòng Ăn nó thỏa sự mình sự ta Từ ngày ăn phải miếng trầu Miệng ăn môi đỏ dạ sầu đăm chiêu Một thương hai nhớ , ba sầu Cơm ăn chẳng được, ăn trầu cầm hơi. Những giao tiếp giữa nam nữ thời phong kiến thường bị giới hạn, tình yêu trai gái tưởng như xa xôi rời rạc.. nhưng tình yêu chân thành và nồng nhiệt tương tư Từ ngày ăn phải miếng trầu Miệng ăn môi đỏ, dạ sầu đăm chiêu Biết rằng thuốc dấu bùa yêu Làm cho ăn phải nhiều điều xót xa Làm cho quên mẹ, quên cha làm cho quên cửa, quên nhà làm cho quên cả đường ra, lối vào làm cho quên cá dưới áo quên sông tắm mát, quên sao trên trời Con gái xa gia đình về nhà chồng làm dâu, ngày xưa thường va chạm sinh hoạt gia đình « mẹ chồng nàng dâu », hay bị ép buộc lấy nhau để rồi đêm nằm cạnh chồng thở than cuộc tình Ðêm khuya thiếp mới hỏi chàng Cau khô ăn với trầu vàng xứng không ? Người đời thường nói “thương nhau bỏ chím làm mười, hay thương nhau trái ấu cũng tròn, ghét nhau trái bù hòn cũng méo“, trái cau cũng được phân chia cho sự ghét thương Thương nhau cau sáu bửa ba
  6. Ghét nhau cau sáu bửa ra làm mười Yêu nhau trầu vỏ cũng say Ghét nhau cau đậu đầu khay chẳng màng Các hội hè đình đám trai tài gái sắc dùng đề tài trầu cau hát đối nhau hồn nhiên trong sáng, lời hát đối đáp ngọt ngào trong lễ giáo gia đình không sàm sở, nhưng vượt qua ảnh hưởng lâu đời của nho giáo “ Nam nử thụ thụ bất thân“ Gặp nhau ăn một miếng trầu Gọi là nghiã cũ về sau mà chào Miếng trầu đã nặng là bao Muốn cho đông liễu tây đào là hơn! Miếng trầu kể hết nguồn cơn Muốn cho đây đãy duyên nào hợp duyên Hay là Trầu nầy trầu quế, trầu hầu Trầu loan trầu phượng, trầu tôi lấy mình Trầu nầy, trầu nghiã, trầu mình lấy nhau Trầu nầy têm tối hôm qua Giấu cha giấu mẹ đem ra cho chàng Trầu nầy không phải trầu hàng Không bùa không thuốc sao chàng không ăn Hay là chê khó chê khăn Xin chàng đứng lại mà ăn miếng trầu. Nữ sỉ Hồ Xuân Hương lận đận tình duyên, đời sống tình cảm kém may mắn, làm cho bà nghi ngờ màu xanh của lá trầu, màu trắng của vôi (lạt như ốc bạc như vôi) Qủa cau nho nhỏ miếng trầu ôi Này của Xuân Hương đã quẹt vôi Có phải duyên nhau thì thắm lại Ðừng xanh như lá bạc như vôi Tiếng hát ru con của mẹ hiền, đề cập đến trầu cau nhu cầu không thể thiếu trong những lần đi chợ, Ru con con thét cho muồi Ðể mẹ đi chợ mua vôi ăn trầu Mua vôi chợ Quán chợ Cầu Mua cau Nam phổ mua trầu chợ Dinh (Tùy theo mổi điạ phương có thể thay đổi tên chợ ) Các cụ bà nhai trầu khó khăn, nên dùng cối đá nhỏ giả trầu, hay cái ống xoáy bằng đồng, có chià dài phần dưới 3 cái răng nhỏ, bỏ trầu cau vào đó xoáy nhỏ. Ăn trầu cũng có nghệ thuật, chọn lựa cau tươi vỏ mỏng ruột nhiều, trầu tươi kèm theo quế hay vỏ của loại cây chay, ăn kèm với cục thuốc lá nhỏ vôi phải màu hồng.. Trần Tú Xương
  7. thi hỏng mãi, bất mãn với đời nghe người ta chúc tết sống lâu hưởng phước lộc cho đến đầu bạc răng long .Làm thơ trào phúng Lẳng lặng mà nghe nó chúc nhau Chúc nhau trăm tuổi bạc đầu ra Phen nầy ông quyết đi buôn cối Thiên hạ bao nhiêu đứa giả trầu Ngày xưa đàn ông hay đàn bà thường bới tóc, họ quan niệm “cái răng cái tóc là vóc con người”, thời ấy hàm răng đen như huyền thì sang trọng quý phái. Nhưng vào thế kỷ thứ 19 .Văn hóa Tây phương du nhập vào Việt nam, đời sống văn minh thay đổi. Phong trào Duy Tân phát xuất từ Quảng nam (1905-1908) khởi đầu cuộc cách mạng khai trí dân sinh đã phá các hủ tục, kêu gọi đàn ông hớt tóc ngắn, cắt móng tay dài lá răm, mặc âu phục…..Mỹ phẩn nhập vào Việt Nam như son, phấn dầu thơm..giúp đàn bà trang đìểm cho nét đẹp, sống ở thành phố phần nhiều bỏ hẳn tục nhộm răng đen ăn trầu.. Bởi vậy khuynh hướng thay đổi qua thi ca Năm quan mua lấy miệng cười Mười quan chẳng tiếc, tiếc người răng đen Ðời sống thay đổi đàn ông ít mặc áo dài khăn đóng, hay khăn nhiễu bịt đầu được thay thế bộ Âu phục gọn gàn, khăn điều vắt vai đôi guốc gổ từ từ biến mất thay vào đó đôi giày da, thêm chiếc cà vạt xinh đẹp. Hàm răng của các nàng trắng đẹp như hạt bắp, môi son đỏ tươi nở nụ cười đẹp như hoa . Làm cho các chàng say đắm nên hỏi nàng rằng Người về có nhớ ta chăng ? Ta về ta nhớ hàm răng người cười Ca dao được ca tụng qua dân gian, hiện hữu trong đời sống của người dân Việt. Chúng ta rời quê hương, khó tìm được lại kỷ niệm như những ngày sống tại quê nhà trong những buổi trưa hè, đêm trăng thanh gió mát mùi hương cau từ những buồng non mới nứt thơm ngát, nghe tiếng hát ru con của mẹ hiền với những câu ca dao quen thuộc len lỏi vào hồn. Nguyễn Quý Đại Munich Germany 1/ lượt truyện Trầu Cau theo Lĩnh nam chích quái ghi rằng: ngày xưa gia đình họ CAO sinh đôi được hai người con trai đặc tên là Tân và Lang được gia đình gởi theo học người thầy giáo họ LƯU. Nhà người thầy có một người con gái xinh đẹp gọi là Liên, Nàng thấy hai chàng đẹp trai chăm học đêm lòng yêu mến. và muốn lập gia đình với người anh, nhưng không thể phận biệt được vì hai người giống nhau..Một hôm Liên đem bát cháo và đôi đủa ra mời hai người, để thử xem ai là anh. Lang mời Tân ăn trước.( người em nhường cho anh. Liên nhận ra người anh nên xin thân phụ kết hôn với Tân) Hai vợ chồng sống hạnh phúc, nhưng người em là Lang cảm thấy buồn vì tình anh em bị san sẽ với Lang phần nào khi người anh lập gia đình sống riêng với hạnh phúc. Lang âm thầm bỏ nhà đi về quê. Ði mãi , Lang gặp một dòng suối lớn chận ngang phía trước. Lang ngồi buồn bên bờ suối khóc cho đến chết, rồi hóa ra một cây CAU. Tân thấy vắng em qúa lâu lên đường đi tìm em. Ðến bên bờ suối thấy xác em, Tân thương em, và nghĩ rằng vì mình xảy ra việc nầy nên liền đập đầu vào cây CAU để chết hóa thành Tảng Ðá vôi,
  8. người vợ thấy chồng đi tìm em không trỡ về. lại đi tìm chồng gặp xác chồng bên bờ suối cạnh cây CAU , Liên vật mình vào tảng đá từ trần rồi hóa thành Dây trầu , bám vào Tảng đá leo lên Cây cau. Thân phụ của bà Liên xúc động trước tình cảm thiên liêng, cho lập miếu thờ ba người đã ra đi trong Tình yêu và Ðạo nghiã làm người. Mãi cho đến một hôm vua Hùng Vương di qua xứ đó, ngồi bên bờ suối , thấy cây xanh lá mọc bên Tảng đá bu quanh cây .Liền hỏi người điạ phương biết được sự tích. sai người bổ qủa cau ,lấy một miếng nhai với trầu, và nhổ nước hổn hợp trầu cau lên tảng đá, bổng nhiên tảng đá vội có màu đỏ. Vua truyền mọi người lấy giống về trồng để dùng từ đó nước ta có tục ăn trầu 2/ Trần gia Phụng sđd Quảng nam trong lịch sử trang 21 .trích theo tài liệu trong mục Betelnut. Encyclopaedia Britannica q.3 trang 551 USA 1972 3/ Giữa chốn cung vàng của Thích Như Ðiển trang 169 Mời xem Giai Thoại Trầu Cau: Năm bà Đoàn Thị Điểm 25 tuổi (1730) thì thân phụ mất ở nơi dạy học. Bà cùng mẹ và anh đưa linh cữu về quê mai táng, rồi từ đó ba mẹ con lại tới ngụ cư ở làng Vô Ngại, huyện Đường Hào (Mỹ Hào) tỉnh Hưng Yên. Bấy giờ bà Điểm thường thay anh trong việc tiếp các tân khách. Bà vốn là cô gái tài sắc, lại giỏi về khoa giao tế, nên tiếng tăm bà lừng lẫy khắp nơi. Người ta đồn rằng: khi bà Điểm giúp anh tiếp khách tuy “dâng rau muối mà hơn cả trân tu”. Do đó, khách đến thăm anh bà đã nhiều, mà những khách “phong lưu công tử” đến để dòm ngó bà cũng lắm. Khi ấy có hoàng giáp Vũ Diệm, người làng Thổ Vượng (Hà Tĩnh) với các bạn là tiến sĩ Nhữ Đình Toản ở xã Hoàng Trạch (Hải Dương) và tiến sĩ Nguyễn Công Thái ở làng Kim Lũ (Hà Đông) cùng kéo nhau đến nhà bà Điểm. Các “thầy giám” được bà Điểm tiếp đãi rất lịch sự, bà cho người bưng khay trầu ra mời, trên khay có để một bức hoa tiên viết một câu đối: Đình tiền thiếu nữ khuyến tân lang Hai chữ thiếu nữ ở đây có hai nghĩa: “gió nhẹ” hoặc “cô gái”. Hai chữ tân lang là “cây cau” thì đồng âm với hai chữ tân lang là “chàng rể”. Bởi vậy vế đối cũng có thể hiểu theo hai nghĩa. Một là: Trước sân gió thoảng phất cây cau. Hai là: Trước sân cô gái mời chàng rể. Các thầy đọc xong vế đối, rồi sáu mắt ngó nhau, chẳng ai đối lại được. Thế là trầu cũng chẳng kịp ăn, ý định chòng ghẹo cũng tiêu tan hết, các thầy đành nhã nhặn gửi lời chào bà chủ rồi vội vã rút lui... Một Góc cạnh khác của 18 Thôn Vườn Trầu:
  9. Một thuở làng Hương Phóng sự của Hoàng Tùng ---o0o--- Nhắc đến Hóc Môn - Bà Ðiểm, người ta dễ nhớ đến cái tên Mười tám thôn vườn trầu. Dễ mấy ai biết, nơi đây còn là xuất xứ của nghề trồng lài, điểm cung cấp hương liệu ướp trà gần như cho cả miền Nam. NHỮNG NHÁNH LÀI ÐẦU TIÊN VỀ HÓC MÔN ... Ở An Phú Ðông (Hóc Môn), người ta gọi ông Huỳnh Văn Ðặng (Ba Ðặng) là ông tổ trồng lài. Ông năm nay đã 78 tuổi và đã gần 70 năm trong nghề trồng lài. Câu chuyện về nguồn gốc cây lài ở Hóc Môn theo vào tâm trí tôi cùng với hương lài thắm đượm trong vị trà ngọt, giữa những ngày thu hoạch lài đang rộ của năm 2001. Niềm đam mê lài của ông bắt đầu từ những năm 1938-1939. Trong một dịp rất tình cờ, những khóm lài giống đầu tiên lọt vào tay ông từ một người bà con làm thuê cho chủ vườn hoa Gò Vấp. Ôạng mang về Hóc Môn ươm được 30 cây. Lài gặp đất tốt, phát triển nhanh, vài tháng sau ra hoa, thơm vô cùng. Lúc đó, ông chỉ nghĩ trồng chơi, ngờ đâu có người biết lại hỏi mua 20 cây, trả mỗi cây một “cắc” (một cắc thời đó mua được 5 tô mì bây giờ, ông cụ giải thích). Biết người ta cần lài để nhân giống, trồng hái hoa bán cho các tiệm trà, ông nhân giống thành 300 cây nữa. Ðược hơn năm, lài ra bụi, ra hoa. Ngày nào ông cũng hái bán cho tiệm trà Hiệp Mậu gần chợ Xóm Củi. Mà ngày đó, ra Chợ Lớn khó lắm, chỉ có đường đi bằng xe lửa, cách một hai tiếng có một chuyến. Những ngày Nhật ném bom, xe lửa không hoạt động, ông cũng vẫn một mình đi bộ mang lài bán. Thấy ông làm được, cả gia đình làm theo. Thậm chí có ông người Tàu ở Chợ Lớn tên là Tàu Hủ cũng đến tìm ông Ba Ðặng mua giống để trồng... Cứ thế lâu dần, cả một làng An Phú Ðông, lan sang đến Thạnh Lộc, Thạnh Xuân thành những làng hoa lài. MẢNH ÐẤT LÀNH CHO HOA LÀI NỞ
  10. “Ðất xứ này thích hợp với cây lài”, ngồi bên ly trà thơm ngát hương lài, cụ Ba Ðặng tự hào: “Lài ra bông, trắng và thơm ngát. Ðành rằng ở Bến Tre, Long An, hoặc gần như Bình Dương, Củ Chi cũng có trồng, nhưng bông không thể tốt và thơm được như bông ở đây. Năm trước, có một phái đoàn người Pháp qua nghiên cứu về lài. Ðến đây, họ cũng mê nhất loại lài này, bởi hương thơm của nó. Mình ở đây chỉ biết cân ký hoa lài, chứ nghe nói bên Pháp, một ký lài chiết xuất được 10cc tinh dầu, giá trị thị trường là hơn 200 USD”. Thật vậy, loại đất pha sét đen ở Hóc Môn (nay là quận 12) đã thành nơi trú chân lý tưởng cho cây lài. Lài mọc dễ dàng đến nỗi, lúc nó được giá, nhà nào cũng trồng. Khi mất giá, người ta lại bỏ đi. Trồng lài mau thu hoạch. Nếu cây trà phải ba năm mới bắt đầu thu hoạch thì trồng lài chỉ sáu tháng đã có huê lợi. Và cứ thế, một năm 365 ngày, chỉ trừ ba ngày Tết là nghỉ, ngày nào chủ nhân của vườn lài cũng được gặt hái thành quả của mình. Lài trổ hoa mỗi ngày mà! Khi lài đã ra bụi không cần phải chăm sóc nhiều nữa. Chỉ khi nắng lắm mới cần tưới, một ngày sáng chiều hai lần là đủ. Như lời của cụ Ba Ðặng: “Nghề trồng lài, nói cực thì cũng chẳng cực... chỉ phải cái dãi nắng dầm mưa. Nắng mưa gì cũng phải hái lài, sợ bông nở. Khi lài còn nhỏ, chăm sóc như con mọn. Còn khi lài lớn, đâu cần chăm nhiều. Cây lài sống tới 20 năm, chỉ trừ khi bị úng lâu ngày lắm mới thối rễ mà chết”. Lài ra bông quanh năm, nhưng rộ nhất là mùa nắng nóng, đó là đặc tính của cây lài. Cây lài không chịu được lạnh, chỉ ưa nóng. Vì vậy, Ðà Lạt, Lâm Ðồng tuy trồng trà rất tốt, nhưng lại không thể trồng lài. Cây lài trồng ở Ðà Lạt lên xanh tốt nhưng quanh năm xanh rì, thỉnh thoảng mới điểm được vài nụ. Gần như toàn bộ trà Lâm Ðồng cùng ướp bằng nụ lài của Hóc Môn. NHỮNG NGƯỜI LÀM HƯƠNG CHO LÀI Hình như cứ nói đến hoa là có bóng dáng phụ nữ. Trồng lài cũng là công việc của phụ nữ. Công cán hái lài ở xã An Phú Ðông, Thạnh Lộc, Thạnh Xuân hiếm khi gặp một người đàn ông trong vườn lài. Chỉ thấy những chiếc nón lá, áo sơ mi dài tay che nắng, và những ngón tay thoăn thoắt hái nụ hoa lài. Công cụ lao động cũng thật đơn giản, chỉ cần một cái giỏ đeo ngang hông đựng nụ vừa hái. Người giỏi, một ngày hái 7,8 ký. Có người là chủ nhân của vườn, có người rảnh việc nhà, đi làm thêm. “Một ký lài hái được, nhà vườn trả công em năm ngàn”. Một cô gái cho biết. Sáng sớm mà chị Diệp Thị Huệ, một người trồng lài nổi tiếng trong xã đã lui cui trong vườn ươm của mình. Chị vừa trồng lài vừa chiết cây con bán, lại vừa thương lái mua bán với các tiệm trà ở Chợ Lớn, các công ty chế biến trà. Căn nhà khang trang nằm giữa vườn lài rộng lớn. Chị đang cho đất vào các túi ni lông con, chuẩn bị ươm giống.
  11. Chị tận tình kể từng công đoạn ươm lài: nào là trộn đất, phân, trấu để vô bịch, cắt các “con lươn” (nhánh nhỏ) găm bịch ươm cây ra sao... Ðể một tháng rưỡi trong mát, thêm tháng rưỡi ra ngoài trời cho cây con cứng cáp, tổng cộng ba tháng. Sau đó bán lại cho các nhà vườn. Nhà vườn mang về “bấu lỗ”(đào rác hố) xé bịch trồng lài xuống đất v.v... “Một cây con bán một nghìn đồng. Năm rồi lài được giá. Lúc thời điểm cao, trước Tết, lài lên tới 60 ngàn đồng một ký. Sau Tết, mọi năm chỉ còn mười, mười mấy ngàn mà năm nay vẫn được tới bốn chục... Vì thế, dân ở đây rủ nhau trồng lài đại trà. Những nhà trồng lài lâu năm ở đây vừa rồi bán hàng triệu cây con”. Năm nay chị Huệ đã 44 tuổi, 44 năm sống với cây lài. Khi sinh ra, nhà chị đã có nghề trồng lài gia truyền. Mỗi năm, thu nhập của gia đình chị nhờ cây lài lên đến 100 triệu đồng. MANG HƯƠNG CHO ÐỜI Ði khắp xã, những gia đình trồng lài lâu năm đều là những nhà khá giả: nhà tường khang trang, rộng rãi, tiện nghi đầy đủ. Có nhà còn có xe hơi đời mới. Một ông cụ trồng lài ngồi nghe chuyện bên bàn trà cũng trầm ngâm nhớ đến thuở vàng son của lài: “Có một thời, giá lài đắt như vàng. Nhà vườn hái lài đếm nụ để bán. Vào thời điểm đó (khoảng năm 1982,1983) vàng bốn ngàn đồng một chỉ mà lài là ba ngàn một ký. Những nhà vườn có nghề lâu năm như bà Bích, Tám Cu, Chín Chè, Năm Lý... nhờ đó mà phát luôn. Chị Huệ tâm sự: “Bông lài chỉ dùng trong công nghiệp ướp trà. Lài lại ra bông nhiều, trái mùa với trà. Mùa lạnh là khi trà trổ lá non, thu hoạch, khi ấy lại hiếm bông. Mùa nóng, lài ra bông nhiều, một ngày ở vùng này thu hoạch tới 400-500kg bông lài..., nhưng trà lại khô cây. Vì sự tỉ lệ nghịch ấy nên giá lài cứ trồi sụt thất thường. Vào thời điểm này trong năm, của ta đã bắt đầu xuất khẩu nhiều. Nhờ đó mà lài cũng được lên giá theo. ÐỂ LÀI HÓC MÔN TỎA HƯƠNG ÐI XA Suốt một đời sống với cây lài, vui buồn, thương yêu cây lài, điều đau đáu nhất của cụ Ba Ðặng là ở nước mình chưa chiết xuất được tinh dầu lài. Năm 1995, nghe nói dưới Cửu Long có phương pháp lấy tinh dầu lài, ông lặn lội xuống tận nơi thử, nhưng không được. Ôạng mang xuống 25 ký chiết được có một phần tinh dầu. Hiện giờ chỉ có Pháp là làm được... Những buổi chiều, những đêm trăng, các cặp tình nhân thường đưa nhau tới đây, tình tự bên các vườn lài, vườn ngâu. Những cuộc tình mang theo vào ký ức mùi hương ngâu, hương lài. Và vì vậy, biết bao cặp đã gọi làng thành cái tên “làng Hương”. Thơm
  12. quá, mùi thơm nhè nhẹ cứ dìu dịu trong gió. Ði đến đâu, ngoài đường hay trong nhà cũng thoang thoảng hương thơm. Mùi hương thật quyến rũ...
Đồng bộ tài khoản