ỨNG XỬ TÌNH HUỐNG SƯ PHẠM

Chia sẻ: hatram_123

Để nâng cao năng lực sư phạm cho giáo viên, việc đi sâu tìm hiểu những tri thức sư phạm là rất cần thiết, đặc biệt là hệ thống những tri thức và kỹ năng giao tiếp sư phạm trong hoạt động thường nhật của người giáo viên. Ở nước ta đã không ít các tác giả đề cập tới vấn đề này, từ các sách giáo khoa giảng dạy ở các bậc học(1) cho đến sách chuyên khảo và cả những cuốn sách mang tính ứng dụng trong các lĩnh vực hoạt động nghề nghiệp khác nhau...

Nội dung Text: ỨNG XỬ TÌNH HUỐNG SƯ PHẠM

NGND TR NH TRÚC LÂM GS – TS KH
NGUY N VĂN H




NG X SƯ P H M




NHÀ XU T B N I H C QU C GIA HÀ N I
L I NÓI U
nâng cao năng l c sư ph m cho giáo viên, vi c i sâu tìm hi u nh ng tri th c sư ph m là r t
c n thi t, c bi t là h th ng nh ng tri th c và k năng giao ti p sư ph m trong ho t ng thư ng
nh t c a ngư i giáo viên. nư c ta ã không ít các tác gi cptivn này, t các sách giáo
(1)
khoa gi ng d y các b c h c cho n sách chuyên kh o và c nh ng cu n sách mang tính ng d ng
trong các lĩnh v c ho t ng ngh nghi p khác nhau(2).
Tuy nhiên, do tính ch t c bi t a d ng và t nh trong ho t ng giao ti p, m i cu n sách v n ch
bao g m m t ph n nh trong tri th c và các k năng có liên quan t i v n . Cho dù như v y, song
trong th c t , m i cu n sách ã b sung thêm kh năng tư1duy sư ph m, t o ra nhi u cơ s khoa
h c cho các ho t ng th c ti n c a ngư i làm công tác giáo d c. V i ý nghĩa ó c a s tìm ki m,
chúng tôi cũng cô g ng ưa ra m t h th ng ki n th c sư ph m v m t b ph n c a ho t ng giao
ti p gi a
ch th (giáo viên) v i m t ch th khác (h c sinh) trong quá trình gi i quy t các tình hu ng sư ph m,
ó là ho t ng ng x . Nh ng v n mà chúng tôi c p t i trong cu n sách s không i sâu tìm
hi u các cơ s tri t h c, tâm lý h c ho t ng ng x mà ch y u s t p trung làm sáng t b n ch t
c a ng x trong giao ti p gi a th y và trò theo quan i m ho t ông và giáo d c, ng th i cũng ch
ra m t s khó khăn mà giáo viên thư ng g p ph i khi gi i quy t các tình hu ng sư ph m trong ho t ng
c p t i ng x sư ph m trong nhà trư ng
ng x . Do gi i h n v kinh nghi m, chúng tôi ch
PTTH, gi a th y và trò trong ho t ng giáo d c và giáo dư ng trư ng h c.
Ch c ch n trong quá trình biên so n cu n sách, chúng tôi không tránh kh i nh ng khi m khuy t v
n i dung và hình th t p th tác gi chúng tôi mong ư c các b n c và ng nghi p góp ý chúng tôi
xin chân thành c m ơn.
PGS - TSKH Nguy n Văn H
NGND PGS - TSKH Tr nh Trúc Lâm




(1) Giao ti p sư ph m. PGS.PTS Ngô Công Hoàn - PGS. PTS Hoàng Anh (Giáo trình ào t o giáo viên
THCS H C SP). NXB GD - 1998.
(2) Giao ti p và ng x sư ph m. Ngô Công Hoàn (dùng cho GV m m non). HSP -
HQG Hà N i - 1997; Tâm lý h c ng x Lê Th B ng - H i Vang, NXB GD - 1997.
P h n I:
GIAO TI P VÀ NG X
I. KHÁI NI M V GIAO TI P
Trong cu c s ng, con ngư i có nhi u nhu c u ho t ng t n t i và phát tri n. Có nh ng nhu
c u mang tính sinh t n như ăn, , sinh n .v.v... song có nh ng nhu c u vư t ra kh i tính b n năng c a
ng v t ó là nhu c u giao ti p. ành r ng ng v t cao c p, hành ng giao ti p v n t n t i (nhu c u
s ng v i cha m , b y àn), song ch t lư ng giao ti p và ph m vi giao ti p thì không m t loài ng
v t nào có th so sánh v i con ngư i. có ư c s khác bi t này trong giao ti p ngư i khi so sánh v i
ng v t là nh vào k t qu c a s phát tri n xã h i. Con ngư i trong quá trình hoàn thi n mình, m t
m t ph i thích ng d n v i tính a d ng, phong phú và ph c t p c a t nhiên, m t khác có th
t n t i và phát tri n, ph i có s liên k t gi a các cá th theo nh ng chu n m c nh t nh, chính trong
quá trình liên k t này ã t o nên tính xã h i c a con ngư i. Do ó có th nói, cùng v i lao ng,
ho t ng giao ti p ư c coi là m t trong nh ng c trưng n i b t, cơ b n t o nên tính ngư i, ph n
ánh b n ch t c a con ngư i, v a như là phương th c liên k t gi a con ngư i v i con ngư i, gi a
con ngư i v i t nhiên, v a như là k t qu c a s phát tri n th gi i v t ch t và c a các m i quan
h xã h i. V i ý nghĩa như v y, ho t ng giao ti p là nhu c u t t y u c a m i ngư i và toàn th xã
h i. Thông qua ho t ng giao ti p m i cá nhân bi u hi n mình như m t ch th , b c l tính cách,
kinh nghi m s ng và r ng hơn là c nhân cách c a m t ch th .
Ho t ng giao ti p mang tính xã h i - l ch s . N u con ngư i là m t s n ph m c a s phát tri n
l ch s - xã h i thì theo ó, ho t ng giao ti p c a m i cá nhân cũng mang tính l ch s c th .
M i giai o n phát tri n l ch s ư c c trưng b i các phương th c s n xu t nh t nh, trong ó
t n t i nh ng quan h s n xu t (m i quan h gi a con ngư i v i con ngư i i v i s chi m o t, s
h u, phân ph i và s d ng nh ng cơ s v t ch t v t nhiên và s n ph m ho t ng) bên c nh l c
lư ng s n xu t.
M i cá nhân, tùy thu c vào v trí c a mình trong xã h i, ch u s ràng bu c v tư tư ng, i u ki n
kinh t , v th chính tr , h c v n.v.v... s hình thành m t h th ng giao ti p khác bi t so v i ngư i
khác. M i c ng ng ngư i, dư i nh hư ng c a cùng m t h tư tư ng, m t hoàn c nh kinh t ,
m t truy n th ng văn hóa thư ng có nh ng i m chung trong ho t ng giao ti p. V i cách hi u
như v y, ho t ng giao ti p trong b t c i u ki n xã h i, l ch s nào cũng mang d u n c a giai c p,
t ng l p truy n th ng văn hóa nh t nh. M i cá nhân ho t ng trong nh ng lĩnh v c ho t ng
khác nhau i u ki n ho t ng và nh ng yêu c u c a ngh nghi p t ra cho m i cá nhân là cơ s
hình thành nh ng c i m giao ti p mang tính ngh nghi p.
Ho t ng giao ti p còn mang m s c thái tâm lý c a ch th . Nh ng y u t v khí ch t, v n
sông, thói quen l a tu i, gi i tính và nh ng nét tính cách c a m i ngư i t o nên s phong phú riêng
bi t trong giao ti p gi a ngư i này v i ngư i khác.
ã nói t i giao ti p là nói t i m t ho t ng x y ra gi a ngư i này v i ngư i khác trong m t quan
h xã h i nh t nh. Chúng ta có th k t i m t s m i quan h xã h i
thư ng th y, trong ó di n ra các ho t ng giao ti p, ó là: M i quan h huy t th ng gi a nh ng ngư i
trong m t dòng h , m t gia ình; M i quan h th b c gi a c p trên và c p dư i, gi a ngư i i u khi n
và ngư i b i u khi n; M i quan h công dân, ây là m i quan h r ng nh t bi u hi n s bình ng v
trách nhi m và quy n l i c a m i cá nhân trong c ng ng trư c nh ng chu n m c o c, pháp
lu t. M i quan h huy t th ng ch a ng nh ng y u t trên dư i c a quan h th b c và b n thân
m i quan h th b c cũng ch a ng nh ng y u t c a quan h công dân và huy t th ng. Ho t ng
giao ti p ngư i di n ra trong s v n ng c a nh ng m i quan h nêu trên bên c nh các m i quan h
v giai c p, truy n th ng, văn hóa và c nh ng quan h gi a ngư i và t nhiên. Tùy thu c vào s
có m t c a ch th m t trong các m i quan h nêu trên mà c i m c a ho t ng giao ti p s
nhu m màu s c c a m i quan h ó.
Ho t ng giao ti p ư c th c hi n trong nh ng không gian và th i gian xác nh. Tùy thu c vào
m c ích, tính ch t ho t ng, cá tính và nhu c u c a m i cá nhân mà kho ng không gian và th i gian
tiêu phí cho giao ti p có th r ng h p, dài ng n khác nhau. Ho t ng giao ti p di n ra hàng ngày,
trong nh ng i u ki n bình thư ng c a i s ng (chào h i, trao i công vi c, giao nh n nhi m
v , v.v…) song cũng r t thư ng g p nh ng trư ng h p các m i quan h giao ti p di n ra trong
nh ng tình hu ng có v n , òi h i tính nh y c m và kh năng nh hư ng khi gi i quy t các m i quan
h ó c a ch th . Trong nh ng hoàn c nh như v y, tính ch t c a quan h giao ti p ư c bi u hi n
thông qua năng l c ng x c a m i cá nhân. i u mà chúng tôi s c p m t cách có h th ng
nh ng ph n ti p theo.
Ho t ng giao ti p di n ra dư i b t kỳ d ng nào u bao g m trong ó có s tham gia c a các ch
th giao ti p trên các m t: Sinh h c (t m vóc, dáng ngư i, khuôn m t, khí ch t, .v.v...); Tâm lý (tính
cách, ngôn ng , hành v ho t ng, v.v.. Xã h i (kinh nghi m s ng, v n tri th c, kh năng bi u
c m, năng l c nh n bi t i tư ng và d oán k t qu v v).
Có th nói ho t ng giao ti p bi u hi n quan h tr c ti p gi a ngư i - ngư i, là s th hi n tr c
di n gi a các nhân cách, nó là s c th hóa các quan h xã h i (trong ó các m i quan h xã h i ư c
hi u là các quan h bên ngoài, gi a ngư i v i ngư i thông qua th ch , lu t nh,...), là quá trình
chuy n các quan h xã h i vào các ch th giao ti p ho t ng. Giao ti p không ơn thu n là s th a
mãn các nhu c u cá nhân mà còn là quá trình giúp cho m i ch th giao ti p nh n bi t mình, ki m
nghi m ư c kinh nghi m c a b n thân thay i, ho c b sung trong nh ng i u ki n tương t .
Nói m t cách khác, giao ti p t o ra nh ng nh hư ng và tác ng qua l i gi a các ch th giao ti p c
v m t tâm lý và v m t giáo d c v i s hình thành, bi n i các ph m ch t nhân cách c a cá nhân. c
trưng giáo d c c a ho t ng giao ti p có m t thư ng xuyên trong quá trình giao ti p và nh ng gì ch
th rút ra ư c sau giao ti p s giúp m i ch th tích lũy ư c tri th c, k năng t n t i trong c ng ng
thông qua nh n bi t i tư ng và t nh n bi t mình, thông qua hi u qu t t i c a quá trình giao ti p.
II. KHÁI NI M V NG X
Con ngư i mu n t n t i, trư c h t ph i d a vào b n ch t t nhiên nh s ti n hóa c a th gi i v t
ch t, vì th nó ch u s chi ph i c a t nhiên và cũng ng th i tác ng l i t nhiên nh nh ng
ph n ng c a cơ th . K. Marx nói: "Gi i t nhiên là thân th vô cơ c a con ngư i... con ngư i s ng
d a vào t nhiên. Như th nghĩa là, t nhiên là thân th c a con ngư i, kh i ch t, con ngư i ph i
trong quá trình giao d ch
thư ng xuyên v i thân th ó"(l). Nh ng ph n ng áp l i i v i t nhiên (theo nghĩa
là th gi i v t ch t bao quanh m i ngư i và theo nghĩa là nh ng con ngư i khác, nh ng m i
quan h khác, k c nh ng s n ph m do con ngư i t o ra) theo cách này hay cách khác có th coi là
ng x .
ng x có th hi u theo nghĩa h p i v i gi i ng v t, bao g m t t c nh ng ph n ng thích
nghi c a m t cơ th có h th ng th n kinh th c hi n nh m áp tr l i nh ng kích thích ngo i gi i trong
ó ang t n t i cơ ch s ng. Nh ng ph n ng c a ch th (cơ ch s ng) và nh ng kích thích ngo i
gi i là có th quan sát ư c1
ng x c a m t sinh v t bao g m ph n ng c a c gi ng và cho m i cá th và nh ng ph n ng
y di n ra tương i n nh. Theo tính ch t y, Edclaparide - nhà tâm lý h c Thu Sĩ còn g i ng x là
x s (conduite).
ng x trong xã h i ư c hi u là cách hành ng c a các vai trò xã h i nào ó trư c m t ch
th xã h i khác cũng có m t v trí xã h i. Như v y ng x xã h i trư c tiên là cách hành ng c a
các vai trò xã h i v i nhau và sau n a là cách hành ng c a ch th i v i chính b n thân mình,
vi v t, v i môi trư ng t nhiên. Quan h xã h i, như ta th y, ph n ánh s ràng bu c gi a các cá
nhân v i nhau, gi a cá nhân v i các nhóm ngư i và gi a các c ng ng trong xã h i. Khái ni m
quan h xã h i trên th c t là m t khái ni m tr u tư ng, song nó l i luôn luôn là m t hi n tư ng v t
ch t h u hình, b i nói t i quan h xã h i là nói t i các ho t ng c th (k bán - ngư i mua trong
thương trư ng; chăm sóc, thương yêu nhau trong gia ình; chém gi t nhau trong chi n cu c; chăm sóc
cây con trong tôn t o c nh quan môi trư ng; trang i m ăn m c trong sinh ho t cá nhân,.v.v...).
ng x ngư i t n t i m t s y u t g n bó v i nhau th nh t, ch th ng x luôn luôn có ý
th c v vi c mình làm trên cơ s c a nh ng kinh nghi m ã có. Nói m t cách khác, ch th c m
th y, nh n th y, hi u mình ang ng trư c tình hu ng nào t ch c ho t ng áp l i tình hu ng
ó. Th hai là tính xu t ngo i c a ch th , nghĩa là trong ng x , nh ng suy nghĩ c a ch th luôn
ư c bi u th ra bên ngoài (hành ng, c ch , ngôn ng , s c thái tình c m.v.v....) i tác và nh ng
ngư i xung quanh có th quan sát, nh n bi t ư c. Th ba là ng x ư c di n ra trong nh ng
không gian và th i gian xác nh, môi trư ng ng x r t a d ng, phong phú, trong ó

1 K.Marx. B n th o kinh t tri t h c năm 1844. NXB S th t. Hà N i - 1962. tr.92.




6
t n t i nh ng con ngư i, nh ng v t th , c nh quan g n gũi v i ch th . Trong i s ng cá nhân, m t
ho t ng ng x nào ó ư c cá nhân th c hi n thư ng xuyên i v i nh ng tình hu ng cùng lo i,
khi ó ta nói cá nhân y có m t t p quán cá nhân. Tương t như v y v cách t o l p, n u nhi u
cá nhân trong m t xã h i thư ng xuyên l p l i ng x m t cách tương i như nhau và di n ra trong
m t th i gian dài c a l ch s , khi ó ta có m t t p quán xã h i. Và cũng như v y, n u t i nhi u th i i m
c a l ch s , nhi u xã h i khác nhau, m t t p quán xã h i ư c l p i l p l i tương i như nhau, ta
có m t phong t c xã h i.
Dù cho hoàn c nh và các m i quan h là r t khác bi t, song ng x c a m i ngư i không di n ra
m t cách tùy ti n mà thư ng tuân theo m t cách nào ó. ng x theo cách này hay cách khác b chi
ph i b i i u ki n sinh h c c a m i cá nhân, c a gia ình và c a nh ng nhóm ngư i trong xã h i.
Cũng c n ph i nh n bi t r ng, m i gia nh, m i c ng ng ngư i, t n t i và thích ng v i xã h i
u có nh ng quy nh riêng v ng x . Vi c th c hi n nh ng chu n m c có gi i h n này di n ra
nhi u l n tr thành n p ng x . Ch khi nào vi c thi hành nh ng n p ng x này tr nên quen thu c
i v i cá nhân khi ó t p quán ng x m i xu t hi n.
Trong hi n th c c a xã h i, dư i nh hư ng c a i u ki n v t ch t (m c s h u t ư l i u, c a c i ;
kh năng ti p nh n và phân chia thành ph m lao ng,.v.v...) và i s ng tinh th n (truy n th ng,
văn hóa, tư tư ng, t p t c, tôn giáo,v.v....) chúng ta u có m t c m nh n chung r ng s phân chia
ng c p, giai c p và nh ng nhóm s c t c ã s n sinh ra nh ng con ngư i có m t s nét tương ng v
suy nghĩ, hành ng theo nh ng m c thư c ư c c xã h i coi là giá tr và ư c th a nh n. Nh ng
m c thư c ó giúp m i cá nhân có ư c m t nh hư ng riêng trong ng x phù h p v i c ng
ng, dân t c mà mình ang t n t i và ư c g i là khuôn m u ng x .
M t ng x có th tr thành khuôn m u khi nó ư c l p l i thư ng xuyên b i nhi u cá nhân
trong m t c ng ng b i nh ng lý do sau ây: Trư c h t, cho dù m i cá nhân có nhu c u v tinh th n v t
ch t khác nhau, có nh ng cách th c th a mãn nhu c u c a b n thân theo b n năng c a riêng mình,
song gi a h v n có nh ng m i liên k t ho c t giác, ho c t phát nh m b o t n v trí xã h i c a m i
cá nhân. Ch ng h n, ng x gi a con cái v i cha m , m c dù ngôn t có th di n t khác nhau
m i c ng ng: b , m , th y, u, c u, m , song cái chung nh t trong ngôn ng ng x gi a con cái
v ib m m i th i i v n n gi u sau nó ó là s tôn kính và thương yêu. M t khác, nh có h
th ng di s n trong s phát tri n c a cá nhân, nh ng th h sau luôn luôn ư c th a hư ng nh ng
khuôn m u ng x v n có do các th h i trư c truy n l i, ó là nh ng ng x ã ư c t ng quát
hóa, tiêu chu n hóa và h p th c hóa dùng làm chu n m c phân bi t nh ng gì có th ch p nh n
ư c và nh ng gì không th
ch p nh n ư c(1). Như v y, m t khi khuôn m u ng x v m t ph m vi nào ó trong


(1) Joseph H.Fichter. Xã h i h c (Tr n Văn ĩnh d ch). NXB Hi n i thư xã, Sài Gòn -
1973, tr.105)




7
i s ng xã h i ư c hình thành, nó không còn là cái riêng, cái c th trong m i cá nhân mà ã
ư c khách th hóa và ư c coi như m t h th ng tiêu chí giúp m i ngư i l y ó làm thư c o cho các
m i quan h xã h i c a b n thân mình. Chính vì l ó, ôi khi ngư i ta còn g i khuôn m u ng x là
nh ng khuôn m u văn hóa b i tính khách th hóa nh ng tri th c ti m n trong khuôn m u ng x .
Trong xã h i có bao nhiêu m i quan h thì có b y nhiêu ng x và th m chí s lư ng ng x
còn l n hơn nhi u l n s lư ng các m i quan h xã h i, song m t ng x ch tr thành khuôn m u
văn hóa (theo oàn Văn Chúc, tác gi cu n Xã h i hóa văn hoá) khi nó th a mãn 4 y u t sau ây:
"a/ ng x thư ng xuyên ư c l p i l p l i, t c là tính th i gian c a ng x ; b ng x ư c l p l i
tương i theo cùng m t cách b i nhi u ngư i, t c là tính không gian c a ng x ; c/ ng x y có tác
d ng ch nam, m u m c, hay quy t c cho các thành viên c a m t nhóm hay c a m t xã h i; d ng x
y ch a ng m t ý nghĩa xã h i nào ó, t c là nó bi u th ki n th c tư tư ng ho c tình c m mà ch th
ã t ư c nói m t cách khác, nó là cái mang vác m t giá
tr (kinh t , chính tr , luân lý hay th m m ) (1).
Có th nói, h th ng khuôn m u ng x v i tính cách là m t khuôn m u văn hóa chính là nh ng quy
chu n m b o cho các m i quan h xã h i ư c b n v ng trong nh ng nhóm xã h i khác nhau, là cơ
s xã h i cho vi c xem xét các th lo i và ho t ng ng x . Khuôn m u ng x s dĩ có ư c kh
năng thu ph c s ch p nh n c a s ông ngư i trong các nhóm xã h i chính b i nó ã ư c t ng
quát hóa t các ng x c a m i cá nhân r i thông qua tuy n ch n i u ch nh, b sung, t o nên
nh ng quy chu n và cùng v i nó là t ng bư c h p th c hóa nh ng quy chu n trong m i khuôn
m u ng x b ng các bi n pháp cư ng b c (lu t nh, quy ch , n i quy trong cơ quan nhà nư c, hương
ư c, gia phong trong làng b n và gia ình), ho c khuy n khích c vũ s t ý th c c a m i cá nhân khi
h th c hi n các quan h ng x .
Cơ s u tiên c a s tuy n ch n, b sung t o l p các h th ng ng x xã h i ư c b t ngu n t
nh ng ng x thư ng nh t c a m i cá nhân, song nh ng ng x này l i ư c xu t hi n v i s chi
ph i c a trình s n xu t v t ch t và nh ng m i quan h s h u v t ch t (còn ư c g i chung là
phương th c s n xu t xã h i); K.Marx ã ch ra cho chúng ta th y rõ i u ó, ông vi t: "S s n xu t
nh ng tư tư ng, bi u tư ng và ý th c trư c h t là g n li n tr c ti p và m t thi t v i v t ch t và trao i
v t ch t c a ngư i ta, nó là ti ng nói c a cu c s ng th c t . C ây n a, ngư i ta cũng th y rõ r ng
bi u tư ng, tư tư ng, s trao i tinh th n c a ngư i ta u là s n v t tr c
ti p c a quan h v t ch t c a h "(2). phương th c s n xu t không t nhiên mà có, nó
xu t hi n trong quá trình con ngư i t n t i và phát tri n, ư c t ch c và ch o c a nhóm ngư i n m
quy n th ng tr xã h i. Nhóm ngư i này trong m i th i i m c a l ch s trong m t ch ng m c nh t
nh là i di n cho toàn xã h i, có kh năng áp ng m t s nhu c u cơ b n c a s ông trong xã
h i (chí ít là trong nh ng giai o n u và




(1) Xã h i hóa văn hóa. oàn Văn Chúc. NXB Văn hóa Thông tin, Hà N i - 1997. tr.66
(2) K. Marx. H tư tư ng c (B n d ch ti ng Vi t). NXB S th t, Hà N i – 1968, tr. 17.
8
th i kỳ hưng th nh c a m i cu c cách m ng xã h i), vì th , m i ng x c a cá nhân m t m t mang
m nh cá th , m t khác dư i nh hư ng c a h th ng tư tư ng do giai c p i u hành xã h i chi ph i,
nh ng ng x này trên th c t v n ch u s i u ph i c a nh ng khuôn m u ng x i di n cho giai
c p n m quy n ch o phương th c s n xu t. K.Marx cũng ã t ng nh n xét: "Nh ng tư tư ng c a
giai c p th ng tr là nh ng tư tư ng th ng tr trong m i th i i, nói cách khác, giai c p nào ang là l c
lư ng v t ch t chi m a v th ng tr trong xã h i thì cũng là l c lư ng tinh th n chi m a v th ng
tr . Giai c p nào chi ph i nh ng tư li u s n xu t v t ch t thì ng th i cũng chi
ph i luôn c l c lư ng s n xu t, tinh th n nói chung b giai c p th ng tr chi ph i”(1).
Hi u theo tư tư ng c a K.Marx, i u ó có nghĩa là, ng x c a m i cá nhân luôn luôn là s an xen
gi a ch th v i ng c p, giai c p mà mình ang t n t i và cũng ng th i là s tuân th nh ng
khuôn m u ng x ã ư c ch n l c có hi u ng chung i v i toàn xã h i, ch u s chi ph i c a giai
c p n m quy n th ng tr xã h i.
Logic c a s lý gi i ưa chúng ta t i m t nh n nh r ng, khuôn m u ng x không ph i là
b t bi n, nó thay i theo dòng ch y c a l ch s , r ng m i th i i k ti p nhau luôn luôn t n t i m t
h th ng khuôn m u ng x v a là s k th a nh ng di s n ng x c a th i i trư c ó, v a là s n y
sinh, b sung, hoàn thi n nh ng khuôn m u ng x tương ng v i nh ng phương th c s n xu t
m i, quan i m tư tư ng chính tr m i. N u như trong m t nhóm xã h i (m t ngành ngh , m t giai c p,
v.v…) cùng v i s thay i v cơ c u và i u ki n v t ch t, tinh th n luôn kéo theo nó s thay i v
các chu n m c ng x thì trong m t xã h i, v i tư cách là ngư i i di n cho m t c ng ng, giai
c p th ng tr cũng d a trên mô hình xã h i m b o cho nó t n t i thi t k và ch o t h c hi n
nh ng khuôn m u ng x tương ng.
III. KHÁI NI M V NG X SƯ PH M
ng x sư ph m (ƯXSP) là m t d ng ho t ng giao ti p gi a nh ng ngư i làm công tác giáo
d c và ư c giáo d c trong nhà trư ng nh m gi i quy t các tình hu ng n y sinh trong ho t ng giáo
d c và giáo dư ng.
Như v y ƯXSP ư c th c hi n b i nh ng nhân cách (nhân cách giáo viên và nhân cách h c sinh).
Th y và trò là nh ng con ngư i c th , nh ng v trí xã h i khác nhau, có trách nhi m quy n h n
và l i ích xác nh, ng th i m i ngư i trong h có m t hoàn c nh v gia ình, i s ng tâm lý và
nh ng m i quan h riêng bi t. Tuy v y, gi a nh ng cá nhân này có m t i m chung trong ho t ng là
u nh m t t i m c ích giáo d c t ng th trong vi c hình thành nhân cách con ngư i m i XHCN
Vi t Nam, các ho t ng c a h u di n ra trong môi trư ng sư ph m v i nh ng c trưng v n có c a
nó như quan h th y trò, c nh quan trư ng l p, th i gian h c t p, vui chơi,.v.v…
Các ng x sư ph m ư c th c hi n ch y u trong các quan h qua l i gi a ngư i




(1) K.Marx, sách ã d n, tr.47
9
làm công tác giáo d c và h c sinh ho c t p th h c sinh, ch u s quy nh và i u ti t c a nh ng
chu n m c xã h i, quy ch , n i quy c a các th ch và cơ quan giáo d c n nh cho m i v trí xã h i
mà giáo viên ho c h c sinh có trách nhi m thi hành; Trình nh n th c, kinh nghi m và h th ng tri
th c, k năng c n cho m c ích và n i dung ng x ; Thái gi a ch th và i tư ng ng x .
Ho t ng ng x có ư c là nh s xu t hi n nh ng tình hu ng trong ho t ng giáo d c. Giao
ti p sư ph m và ƯXSP u nh m t t i m c ích nào ó v giáo d c, song cái khác trong ƯXSP
chính là thái mang màu s c cá nhân và các th thu t bi u hi n thái ó qua t ng c ch , l i
nói, s c m t,.v.v... c a các ch th tham gia ng x . Tác gi Ngô Công Hoàn ã nh n nh r t h p lý
r ng: "khi s d ng khái ni m giao ti p, là mu n nh hư ng vào m c tiêu công vi c (nh m vào ích t
trư c), còn ng x mu n nh hư ng chính nào n i dung tâm lý, cái "b n ch t xã h i" c a cá nhân
c a hành vi giao ti p"(1).
1. Ch c năng c a ng x sư ph m
Nói t i ch c năng c a ng x sư ph m là nói t i vai trò c trưng c a nó trong s hình thành nhân
cách cho h c sinh thông qua các ho t ng giáo d c. Ch c năng c a ƯXSP ư c xác nh trên m c
ích giáo d c t ng th và m c tiêu c p h c. Nh ng nh hư ng l n này bao trùm lên t t c ho t
ng giáo d c, chi ph i vi c xác nh nh ng ch c năng c a nh ng ho t ng giáo d c và giáo
dư ng khác. Ho t ng ng x có m t trong t t c các ho t ng giáo d c, vì th ch c năng c a ng
x còn có cơ s t tính ch t riêng bi t c a ho t ng này. Dư i ây chúng ta s xem xét m t s
ch c năng cơ b n c a ho t ng ƯXSP.
1.1. Ch c năng thông tin c a ng x sư ph m
Ho t ng ng x v b n ch t là m t ho t ng giao ti p xã h i thông qua các phương ti n giao ti p
v t ch t và phi v t ch t và nh có nh ng phương ti n này (ngôn ng , v t th , nhân cách c a các cá
nhân tham gia giao ti p) mà con ngư i có ư c nh ng m i quan h mang tính xã h i S hi u bi t l n
nhau gi a các cá nhân ư c th c hi n nh các kênh thông tin ch a ng trong các phương ti n giao
ti p. ng x sư ph m là m t d ng giao ti p xã h i di n ra gi a 2 nhóm xã h i: Giáo viên và h c sinh.
Th y và trò có th hi u bi t th u áo nhau hơn nh các thông tin phát ra trong quá trình ng x
(trư c, trong và sau quá trình ng x ). Nh ng thông tin có trong ng x giúp cho giáo viên nh n bi t
ư c tính cách, nhu c u, s thích năng l c ch m nh, ch y u c a h c sinh, c a nh ng nhóm xã h i
mà h c sinh tham gia, ng th i cũng tư nh n bi t năng l c và ngh thu t sư ph m c a b n thân mình.
V phía h c sinh, cũng chính trong quá trình ng x các em ti p nh n ư c nhi u hơn h th ng tri
th c v cu c s ng, cung cách ói nhân x th , hi u rõ v th c a mình trong t p th quy n l i và trách
nhi m c a b n thân trư c c ng ng, bi t ư c tính cách c a th y nh s bi u




(1) Ngô Công Hoàn. Giao ti p và ng x sư ph m. NXB HQG, HN – 1997, tr.12.
10
t c a th y trong ng x . Thông tin có ư c trong ng x không ch do ch th ng x và i tư ng
t o ra mà còn nh t p th và c ng ng nơi x y ra ng x (tin t c c p nh t xung quanh tình hu ng,
dư lu n và truy n th ng c a t p th ...). Nh có m i quan h di n ra trong các ng x , nh ng thông tin
ư c ti p nh n và x lý tr nên rõ ràng hơn v b m t nhân cách c a c ch th và i tư ng ng x
b i có nhi u nét tính cách c a con ngư i ch ư c b c l qua nh ng tình hu ng nào ó.
Lư ng thông tin có trong ng x qua nhi u l n x lý c a ch th và i tư ng s tr thành v n
kinh nghi m ng x cho m i cá nhân, giúp cho m i cá nhân hòa nh p t t hơn vào c ng ng, vào t p
th , làm cho nh ng cái v n là chung nh t c a m i ngư i ( o c l i s ng...), tr thành tài s n riêng
c a b n thân, có s c thái riêng tương ng v i c i m tâm lý c a m i ngư i. M i ng x có th i t i
nh ng hi u qu khác bi t v m t giáo d c nhưng ch c năng thông tin luôn luôn t n t i trong su t quá
trình ng
x.
1.2. Ch c năng i u ch nh c a ng x sư ph m
Ho t ng giáo d c nói chung là m t ho t ng i u ch nh. i u ch nh nh n th c, i u ch nh hành
vi i u ch nh ho t ng c a h c sinh. Ngư i giáo viên không th thay th nh ng gì v n ã có trong h c
sinh như trình nh n th c, kinh nghi m s ng, các c i m sinh h c c a các em. Ho t ng giáo
d c òi h i ngư i giáo viên ph i n m b t ư c các quy lu t hình thành, phát tri n nhân cách c a h c
sinh nh ra ư c n i dung, phương th c, phương ti n giáo d c cho phù h p. ng x sư ph m
v i tư cách là m t quá trình giáo d c cũng ư c th c hi n theo nh hư ng ó. M i ƯXSP gi i
quy t m t nhi m v giáo d c nh m t t i nh ng k t qu c th : ó có th là u n n n m t hành vi sai
l m, khuy n khích ng viên m t nhân t t t, phê bình nghiêm kh c trư c khuy t i m c a h c
sinh.v.v… và i u ó có nghĩa là liên t c i u ch nh quá trình hình thành nhân cách c a h c sinh theo
m t hư ng nào ó có l i cho s phát tri n c a cá nhân và t p th . S i u ch nh này c a ƯXSP di n ra
hàng ngày, t c th i và luôn luôn có tính hi u nghi m thông qua nh ng d u hi u có th th y ư c b ng
tr c giác (ni m vui hay n i bu n, ôn hòa hay t c gi n, ng c m hay ph n ng quy t li t c a h c
sinh). T k t qu c a m i ng x , ch th ng x t th y mình c n ph i làm gì và làm như th nào
nh ng ng x ti p theo có ư c hi u qu cao hơn. Như v y ch c năng i u ch nh ư c xét v c hai
phía: i u ch nh nhân cách c a i tư ng ng x trong gi i quy t tình hu ng c a ch th và t
i u ch nh phương pháp, th thu t ng x c a giáo viên trong và sau m i ng x .
1.3. Ch c năng nh hư ng c a ng x sư ph m
nh hư ng trong ng x sư ph m ư c xét t i như là m t ch c năng bao trùm lên các ch c năng
khác c a ƯXSP b i tính m c ích chi n lư c c a các ƯXSP. M i ƯXSP gi i quy t m t tình
hu ng c th và t t i m t hi u qu nh t nh v giáo d c và giáo dư ng, song cái ích cu i cùng
c a m i ng x và c a m t h th ng các ng x là hư ng t i vi c hình thành m t nhân cách t t p
hơn, thi t l p ư c m i quan h




11
t t p b n ch t gi a th y và trò, gi a s ch d n i u ch nh c a ngư i giáo viên b ng t m lòng nhân ái
cao c và kinh nghi m ngh thu t sư ph m c a mình v i s ti p nh n, t i u ch nh c a h c sinh:
M i quan h gi a cá nhân giáo viên v i t p th h c sinh và gi a các t p th h c sinh v i nhau. Ch c
năng nh hư ng v a có tính t ng quan chung cho các thành ph n tham gia ng x , ng th i còn là s
nh hư ng ho t ng cho m i thành ph n riêng l tùy thu c vào v trí c a nó trong ƯXSP: nh hư ng
ch y u i v i ch th ng x là s c n thi t ph i có ư c h th ng các tri th c, k năng x lý các
tình hu ng sư ph m, là s khéo léo i v i sư ph m và ý th c ch o d n d t cho toàn b quá trình
ng x t t i m c ích giáo d c. nh hư ng i v i i tư ng ng x chính là giúp h t nh n rõ
mình, bi t ư c úng sai, th y quy n l i và trách nhi m i v i t p th , v i xã h i. Có th nói tích
lu kinh nghi m s ng, bi t t i u ch nh ý th c, hành vi theo l ph i trong h c t p và rèn luy n là
cái ích cu i cùng mà m i ƯXSP c n ph i hư ng t i.
S nh hư ng trong ƯXSP không nên hi u như m t con ư ng duy nh t c a m i ƯXSP ph i nh t
nh t tuân theo, mà ph i ư c hi u là cơ s cho m i i u ch nh, m i thông tin trong ng x l y ó làm
c t lõi v n ng, t t i, còn vi c s d ng nh ng ki u lo i ng x nào, th thu t ra sao l i ph i
căn c vào tình hu ng c th c a m i ng x .
2. Nh ng thành ph n tham gia vào ho t ng ng x sư ph m
2.1. ng x sư ph m ư c th hi n trong m t nhóm xã h i c bi t bao g m hai ch th chính là
th y và trò , m i ch th gi m t v trí xác nh trong quá trình ng x . Nói t i ƯXSP, trư c tiên
là nói t i vai trò c a ngư i giáo viên - ch th ch u nh ng kích thích c a tình hu ng do phía i
tác (cá nhân h c sinh ho c t p th h c sinh) gây ra, h v trí c a ngư i ti p nh n thông tin (tình
hu ng), x lý thông tin và áp l i ôi tư ng t o ra tình hu ng.
Ngư i giáo viên có ho t ng chính là d y h c và giáo d c. Nh ng ho t ng ngh nghi p ã góp
c n t o nên nhân cách c a giáo viên - m t trong nh ng y u t tác ng l n nh t t i k t qu giáo d c
trong ó có ho t ng ng x . Dư i ây chúng ta s xem xét nh ng nét cơ b n trong ngh d y nghi p
và nhân cách c a ngư i th y làm cơ s cho vi c xác nh vai trò ch th c a h trong ƯXSP.
* Nh ng c i m cơ b n c a ngh d y h c
a/ M c ích c a ngh d y h c
M c ích c a ngh d y h c là giáo d c th h tr m t cách toàn di n và hài hòa, chu n b cho h
nh ng ph m ch t và năng l c c n thi t áp ng nhu c u c a xã h i trong nh ng i u ki n l ch s c
th . Như v y ngh d y h c, lao ng sư ph m có giá tr như là m t nhân t xã h i quan tr ng góp
ph n "sáng t o ra con ngư i", góp ph n tái s n xu t s c lao ng xã h i.
i tư ng c a ngh d y h c
b/




12
ng v i m c ích nêu trên, ngh d y h c có i tư ng tác ng là con ngư i (ch y u là th h tr )
mang trong mình nh ng nhân cách xác nh t n t i và phát tri n như là m t th c th xã h i, có ý th c
ch ng ti p thu s giáo d c. V i m t i tư ng như v y, k t qu lao ng ngh nghi p c a ngư i giáo
viên không ch ph thu c vào năng l c, tài năng sư ph m c a b n thân h , mà còn ph thu c vào c
i m nhân cách c a h c sinh vào thái c a h trong vi c ti p thu s giáo d c và quan h c a h v i
giáo viên. Vi c n m b t i tư ng giáo d c c a mình m t cách c th , toàn di n làm cơ s cho s
thành công trong quá trình lao ng sư ph m c a ngư i giáo viên K. . Usin ã kh ng nh: mu n giáo
d c con ngư i v m i phương di n thì trư c h t ph i hi u con ngư i v m i phương di n".
c/ Công c lao ng c a ngh d y h c
V i i tư ng lao ng c bi t là nh ng con ngư i, công c lao ng c a ngư i giáo viên cũng
c n thi t ph i ư c tương ng m t cách c bi t, ó là:
- H th ng tri th c mà giáo viên s truy n t cho h c sinh.
- H th ng các d ng ho t ng ư c t ch c theo nh ng m c ích sư ph m nh t
nh.
- Nhân cách c a chính b n thân ngư i giáo viên.
- Nh ng phương ti n và dùng d y h c.
Có th nói r ng: N u trong lĩnh v c s n xu t v t ch t, công c lao ng là nh ng v t c th
mà ngư i lao ng dùng chúng tác ng lên i tư ng lao ng c a mình, thì trong ngh d y
h c, ph n l n công c lao ng c a ngư i giáo viên l i chính là b ph n h u cơ g n bó v i b n
thân h .
d/ S n ph m c a ngh d y h c
S n ph m chính c a ngh d y h c là nh ng con ngư i ư c trang b m t cách toàn di n i vào
cu c s ng theo nh ng chu n m c ã nh. ó là nh ng con ngư i có s bi n i v ch t so v i th i
i m xu t x c a h xét v m t nhân cách. V i s n ph m quý báu này, v i quan i m kinh t , nó
ng hàng th hai sau ho t ng khoa h c, nó là m t d ng lao ng s n xu t c thù - lao ng s n
xu t phi v t ch t.
e / Th i gian và không gian lao ng sư ph m
- V th i gian lao ng c a ngư i giáo viên ư c chia thành hai b ph n: B ph n theo quy ch g n
li n v i th i gian làm vi c hành chính và b ph n ngoài quy ch g n li n v i th i gian ngoài gi hành
chính .
- V không gian, lao ng sư ph m ư c ti n hành trong hai ph m vi không gian cơ b n là
trư ng ng v i th i gian theo quy ch , và nhà ng v i th i gian ngoài quy ch . Ngoài ra, ho t
ng lao ng c a ngư i giáo viên còn có th di n ra môi trư ng xã h i, ngoài thiên nhiên, t i các
xư ng máy, cơ quan khác,.v.v...




13
f/ H th ng nh ng k năng ng giáo d c c a ngư i giáo viên
m b o cho ho t
t hi u qu :
+ Nhóm k năng thi t k , nhóm k năng này giúp cho giáo viên nhìn th y trư c và thi t k các k
ho ch, n i dung, hình th c, phương pháp ti n hành các d ng ho t ng c a mình cũng như c a h c
sinh, d oán nh ng gì s x y ra trong quá trình giáo d c và các ho t ng kh c ph c nh ng khuy t
t t ó.
- Nhóm k năng t ch c: Giúp ngư i giáo viên th c hi n n i dung "thi t k " ã v ch ra.
- Nhóm k năng giao ti p: Giúp giáo viên bi t cách giao ti p v i i tư ng giáo d c c a mình
và nh ng l c lư ng xã h i có liên quan t i quá trình giáo d c.
- Nhóm k năng nh n th c: Giúp giáo viên bi t t ánh giá ư c ti n trình và k t qu ho t ng
giáo d c c a mình và ng nghi p, c bi t là c a h c sinh và c a ng nghi p không ng ng hoàn
thi n, i u ch nh tác ng sư ph m cho phù h p v i quy lu t giáo d c.
+ H th ng nh ng k năng chuyên bi t.
H th ng này bao g m nh ng nhóm k năng sau ây:
- Nhóm k năng gi ng d y: Bao g m nh ng k năng l a ch n n i dung d y h c, l a ch n và v n
d ng phương pháp, hình th c t ch c d y h c, k năng xác nh các bư c lý lu n d y h c c th (m c
ích, nhi m v d y h c....), k năng so n bài lên l p k năng t ch c các d ng ho t ng h c t p t p
th và c l p c a h c sinh, k năng phát hi n và b i dư ng h c sinh gi i, cũng như h c sinh cá bi t,
k năng s d ng và ch t o các phương ti n và dùng d y h c, k năng phân tích, ánh giá, rút kinh
nghi m các d ng ho t ng d y h c, k năng ki m tra, ánh giá tri th c, k năng, k x o c a h c
sinh...
- Nh ng k năng giáo d c: Bao g m nh ng k năng như: Xác nh m c ích, nhi m v giáo
d c h c sinh, xây d ng t p th h c sinh do mình ph trách, ph i h p và v n ng các l c lư ng xã h i
tham gia giáo d c, giáo d c lao ng, hư ng nghi p, giáo d c h c sinh cá bi t, phân tích ánh giá, rút
kinh nghi m các ho t ng giáo d c, ki m tra, ánh giá k t qu rèn luy n, tu dư ng c a h c sinh...
Nhóm k năng nghiên c u khoa h c nói chung và khoa h c giáo d c nói riêng, bao g m nh ng k năng:
Xác nh các bư c nghiên c u, v n d ng nh ng phương pháp và t ch c nghiên c u, phân tích và x lý
các tài li u thu th p ư c, trình bày và b o v tài nghiên c u.
- Nhóm k năng ho t ng xã h i: Bao g m k năng tham gia các ho t ng xã h i có liên quan t i
công tác giáo d c h c sinh, t ch c cho h c sinh tham gia các ho t ng xã h i...
- Nhóm k năng t h c: K năng l p k ho ch và t ch c t b i dư ng v chuyên môn, v n d ng
các phương pháp và phương ti n t h c, thích ng mau chóng v i




14
nh ng thành t u khoa h c có quan h v i chương trình d y, t ánh giá t i u ch nh ho t ng, t
ào t o c a mình...
2.2. c i m nhân cách c a ngư i giáo viên
Khi bư c chân vào b t c m t ngh nghi p nào, b n thân nh ng i u ki n c a ho t ng trong môi
trư ng ó t m i cá nhân trư c nh ng yêu c u tương ng. Kh năng thích ng c a m i cá nhân v i
nh ng yêu c u này c a ngh nghi p là khác nhau và b chi ph i b i cơ ch sinh h c - tâm lý riêng bi t
c a m i cá nhân, b i nh ng i u ki n khách quan có tính xã h i, c a môi trư ng ngh . Nhân cách
ngh nghi p ư c hình thành và phát tri n chính trong quá trình thích ng này, là c i m mang
tính xã h i c a toàn b quá trình ho t ng ngh nghi p. Vì th , trư c khi c p t i nh ng n i
dung ho t ng c th c a ngư i giáo viên, chúng ta c n thi t ph i xét t i nh ng v n có liên quan
t i c u trúc nhân cách c a giáo viên.
Nhân cách c a m i cá nhân bao g m nh ng ph m ch t chung, ph m ch t riêng và ơn nh t, th hi n
dư i d ng hình chóp mà áy c a nó là nh ng ph m ch t mang d u n sinh h c và nh là ph n mang
d u n xã h i .
Nh ng ph m ch t chung c a nhân cách bao hàm song nó tư tư ng, chính tr , o c, th m
m ,v.v... Ph m ch t riêng c a nhân cách bao g m: Kinh nghi m th c ti n trong ho t ng ngh
nghi p năng l c, h ng thú, k năng, k x o, v.v...). Nh ng ph m ch t riêng l i bi u hi n nh ng năng
l c ngh nghi p như k năng nh n th c, thi t k , giao ti p, chuy n t i thông tin và t ch c. H th ng
các ph m ch t riêng bi t trong nhân cách c a ngư i giáo viên còn bao hàm c nh ng c i m c a
các quá trình tâm lý cá nhân và c i m c a các ki u th n kinh cao c p cũng như khí ch t.
Trên th c t , s khác bi t gi a ngư i này và ngư i khác chính là do s khác bi t c a nh ng ph m
ch t nhân cách ã nêu trên, m t khác, tính a d ng và nh ng yêu c u nhi u v c a ngh làm xu t hi n s
khác nhau c a nhân cách.
i v i nhân cách c a giáo viên, có th nêu ra 4 ti u c u trúc tương ng, ó là:
- Ti u c u trúc o c xã h i và o c ngh nghi p c a giáo viên. N i dung c a ti u c u trúc
này ch a ng các ph m ch t giao ti p v i tr , vòng ham mu n giáo d c tr .
Ti u c u trúc th hai ư c xác nh b i nhi u ph m ch t chuyên ngành như kh năng nh y c m
trư c các hành vi c a tr , s am hi u sâu s c di n bi n tâm - sinh lý c a tr trong quá trình giáo
d c. Ti u c u trúc th ba g m m t t h p các ph m ch t tâm lý như xúc c m, ý chí,v.v...
Ti u c u trúc th tư bao g m các m c bi u hi n khí ch t, thang b c hưng ph n và c ch ,
v.v... Ngoài nh ng ph m ch t nêu trên, trong nhân cách c a giáo viên không th không c pt i
khái ni m h c v n ngh nghi p. H c v n ngh nói chung không tách kh i nh ng gì có trong văn hóa
c a nhân lo i, nhưng nó còn bao g m c nh ng c i m cá nhân bi u hi n trong h c v n qua m t con
ngư i c th .




15
i v i ph m ch t sư ph m, có th nêu dư i ây nh ng d u hi u thành ph n như: S v ng vàng
v h ng thú và nhu c u giáo d c, s phát tri n hài hòa v trí tu o c và th m m tay ngh sư ph m,
nh ng c i m c a lòng nhân ái i v i tr , các ph m ch t t hoàn thi n, m c bi u hi n các ki u khí
ch t, t m hi u bi t r ng rãi v khoa h c, ngh thu t th m m , năng l c sáng t o trong công tác giáo d c,
kh năng i u ti t các quá trình xúc c m, ý chí,v.v... c a b n thân.
T t nhiên, văn hóa sư ph m không ph i là k t qu c a phép c ng cơ h c các thành ph n nêu trên, mà
là s k t h p hài hòa gi a chúng trong nh ng i u ki n, tình hu ng sư ph m c th . Cơ s c a h c v n
sư ph m là các thành ph n h c v n chung như th gi i quan, o c, th m m , trí tu c a ngư i giáo
viên. Thi u làm vi c liên t c và s n l c c a b n thân, ngư i giáo viên không th làm cho nhân
cách c a mình t t i nh cao c a h c v n sư ph m. Nói m t cách khác, h c v n sư ph m là s n ph m
chín mu i c a m t quá trình dày công t rèn luy n y sáng t o và t tin c a m i ngư i giáo viên.
Có s hi u bi t sâu r ng v khoa h c, ó là cái c n thi t cho mình, nhưng ngh d y h c bao gi
cũng g n ch t v i s truy n th nh ng hi u bi t ó cho ngư i khác. Ngư i giáo viên c n ph i bi t
cách chuy n t i s hi u bi t c a b n thân mình cho h c sinh. M.I.Calênin ã nh n xét: "Tôi bi t
nhi u ngư i n m v ng môn h c r t sâu s c nhưng h n chưa ph i là nh ng ngư i giáo viên n u như anh
ta không bi t trình bày s hi u bi t c a mình. i u c n thi t là ph i bi t thu nh n ki n th c và bi t cách
trình bày nó như th nào cho ngư i nghe có th ti p nh n ư c". òi h i này i v i ngư i giáo
viên liên quan t i nh ng y u t t o nên tay ngh và ngh thu t sư ph m c a h . Th t may m n n u
như m t ngư i nào ó bư c chân vào ngh sư ph m có ư c m t gi ng nói hay, s c truy n c m
l n cùng v i nh ng năng khi u khác t o ra cho h nh ng cơ s ban u c a m t tài năng sư ph m.
Song như b t .. c m t lĩnh v c khoa h c nào khác, tài năng sư ph m thư ng r t ít ư c th y m t cách
hi n nhiên.
i u ó có nghĩa là: Mu n tr thành m t giáo viên gi i thì không nh t thi t ph i có tài năng sư
ph m, nhưng rõ ràng con ngư i ó ph i có chí hư ng, quy t tâm và ngh l c, ó chính là ti n d n
chúng ta t i tài năng sư ph m.
A.X. Macarenco ã tin tư ng m t cách sâu s c r ng: "Ngh thu t là cái mà ngư i ta có th tt i
ư c và n u con ngư i có th tr thành ngư i th ti n lão luy n n i ti ng, m t th y thu c giàu kinh
nghi m, thì ngư i ta cũng có th tr thành m t nhà giáo th t gi i và m i các b n, nh ng nhà giáo tr
tu i nh t nh s tr thành giáo viên gi i trong ngh d y h c n u không b d s nghi p c a mình,
còn như các b n tr thành ngư i lão luy n n m c nào, i u ó ph thu c vào s c g ng c a b n
thân". Nh ng cơ s lý thuy t làm n n t ng cho s hình thành ngh thu t sư ph m c a giáo viên là
quá trình nghiên c u m t cách có h th ng các b môn khoa h c giáo d c như giáo d c h c i cương,
tâm lý h c, phương pháp gi ng d y b môn Nhưng hoàn thi n tay ngh sư ph m, nh t thi t ph i tr i
qua nh ng kinh nghi m giáo d c th c ti n c a b n thân và ư c s giúp c a ng nghi p. M i kinh
nghi m c n ư c thư ng xuyên phân tích t ng k t, v n d ng m t cách linh ho t trong nh ng ho t ng
và hoàn




16
c nh giáo d c c th .
M t b ph n t o nên tay ngh c a giáo viên là k thu t sư ph m. K thu t sư ph m nó ư c bi u
hi n b i m t t h p nh ng k năng và k x o c n thi t ng d ng m t cách có hi u qu h th ng các
phương pháp và nh ng nh hư ng sư ph m trong quá trình giáo d c h c sinh.
K thu t sư ph m bao g m trong nó k thu t ch n ng i u và t ng khi giao ti p v i h c sinh, k
thu t i u ch nh s chú ý c a mình cũng như c a tr , nh p i u c m xúc và tình c m trong nh ng
hành ng và quy t nh sư ph m, nh ng k x o i u khi n và bi u hi n thái c a mình trư c
nh ng sai sót c a h c sinh.
Như ta bi t, ho t ng hàng ngày c a m i giáo viên g n li n v i vi c giao ti p cùng i tư ng
giáo d c c a mình. Trong quan h giao ti p ó, ngư i giáo viên ph i t p d n cho mình bi t i u ti t
nh ng bi u c m c a mình thông qua hành vi và l i nói.
K.D.Usinxki ã t ng vi t: "Trong nhà trư ng c n thi t ph i có s nghiêm kh c và vui v nhưng
không nên bi n t t c m i vi c thành trò ùa. M m m ng ph i nghiêm túc, danh d c n có s theo
dõi, lòng nhân t không dư c y u u i, s quy c không ư c c u kỳ. i u cơ b n là ho t ng c a lý
trí ph i thư ng xuyên". ó cũng chính là s khéo léo i v i sư ph m, m t trong nh ng ph m ch t sư
ph m quý báu nh t c a ngư i giáo viên, nó òi h i ngư i giáo viên ph i t bi t mình và bi t ngư i
m t cách h t s c t nh và sâu s c. M t bi u hi n c a nét m t, m t âm i u c a l i nói, m t s kìm
mình khi c n thi t có nh hư ng tr c ti p t i k t qu giáo d c. T t c cái ó ph i xu t phát t nh ng tình
c m chân th c c a ngư i giáo viên, ph i nhu m màu s c c a ngh thu t i vào lòng ngư i và mang
nh ng kỳ v ng t t p c a hi u qu giáo d c, m t giáo viên luôn luôn cau có, châm bi m m t cách thô
thi n, hay l i quá ưu tư ho c su ng sã, kh t khe quá m c, bi u l nh ng xúc c m c a mình m t cách
b c tr c, l li u, thư ng nh ng ngư i như v y s g p không ít nh ng th t b i trong công tác, ôi khi
h y ho i c uy tín c a mình trong nh ng i u ki n không c n thi t.
Ngh thu t c a ngư i giáo viên còn ư c bi u hi n thông qua phong cách s ng và s bi u t
th m m c a m i giáo viên trư c h c sinh. Các em coi th y giáo, cô giáo như m u m c v oc
và phong cách s ng. T c ng có câu: "Th y nào trò y" chính là m t l i răn d y giáo viên chúng ta
v t t c các m t: i ng, u tóc. A.X.Macarenco coi b m t bên ngoài c a giáo viên có m t ý
nghĩa to l n, ông vi t: "Tôi chú ý trư c tiên t i b ngoài, v b ngoài có m t ý nghĩa to l n trong
cu c s ng c a con ngư i. Khó mà hình dung ư c m t con ngư i b n th u, c u th mà anh ta l i có
th chú ý gi gìn hành vi c a mình". Vì th trong b t c trư ng h p nào, khi ti p xúc v i con ngư i
hay t p th h c sinh, m i giáo viên ph i ăn m c nghiêm ch nh, s ch s , u tóc g n gàng... chúng ta
không nên cho ó là m t s phi n hà vô b .
Nói tóm l i, ngh d y h c òi h i s k t h p nhu n nhuy n gi a tính khoa h c và tính ngh thu t,
ngh thu t c a giáo viên d a trên m t l p trư ng tư tư ng v ng ch c, m t tình yêu tr h t s c t nh và
chân thành, m t trình hi u bi t sâu s c v phương




17
pháp. Ngư i giáo viên có ngh thu t là ngư i có kh năng i vào n i tâm c a h c sinh, có s c lôi
cu n, c m hóa, có kh năng t ch c gi i, có s khéo léo sư ph m, có óc tư ng tư ng phong phú.
Ngư i th y giáo ph i có năng l c tuyên truy n, t ch c
Giáo d c và d y h c th c ch t là s truy n th nh ng kinh nghi m mà loài ngư i ã tích lũy cho
th h tr . Nhưng quá trình truy n th ó không ơn thu n là m t quá trình truy n t ki n th c mà
còn là quá trình hư ng d n, t ch c th h tr i theo nh ng phương hư ng xác nh, duy trì ho t
ng c a m t t p th , dù cho ó là m t t p th nh a l p h c, ngư i giáo viên c n ph i có năng l c t
h c. Chính năng l c này s ch p thêm s c m nh ho giáo viên, h p nh t lý trí và tình c m ki n th c và
tài năng c a m i cá nhân vào m t qu o khoa h c. ó không ph i là nh ng b m t bên ngoài c a t p
th mà còn là s i dây ràng bu c m i thành viên vào nh ng khuôn phép a d ng ph c v cho m t m c
ích c a nhà giáo d c. Ngư i giáo viên gi i s là nh ng ngư i bi t s p x p công vi c c a mình và
i tư ng giáo d c c a mình m t cách khoa h c, h p lý, bi t phân nh th i gian cho phù h p v i tính
ch t công vi c, bi t s p x p, i u hành nh ng công vi c n i khóa và ngo i khóa c a h c sinh sao cho nó
ti n tri n không ph i như m t m h n n mà là m t b n ch d n chi ti t, y .
Năng l c t ch c, ó là ph m ch t áng quý mà ngư i giáo viên c n có. V. I.Lê nin ã nh n
m nh y ý nghĩa c a năng l c ó, ông vi t: "Ngư i cán b chuyên môn dù có gi i n âu
chăng n a mà n u không có năng l c t ch c thì cũng ch là m t cán b chuyên môn. Tài t ch c là
m t trong nh ng c tính quý nh t c a con ngư i".
Ho t ng c a giáo viên không ch gi i h n trong khuôn kh c a nhà trư ng ph thông mà nó còn
ư c m r ng ra ph m vi ngoài xã h i. N u như giáo d c là s nghi p c a qu n chúng và nh
hư ng c a môi trư ng xã h i là vô cùng tr ng y u t i s phát tri n c a m i cá nhân thì ương
nhiên ngư i giáo viên ph i bi t ng n ch t công vi c c a mình v i nh ng ho t ng c a xã h c bi t
v n ng các t ch c ngoài xã h i cùng góp ph n vào xây d ng s nghi p giáo d c. Trong quá
trình v n ng qu n chúng, m i giáo viên có d p i sâu vào th c ti n c a i s ng xã h i, t o ra
nh ng bi n i v tư tư ng cho chính b n thân h . V.I.Lê nin ã t ng nói: “Chúng ta có th ch ng t
ni m tin vào vi c h c t p, giáo d c và giáo dư ng n u như nó ch gi i h n trong trư ng h c và tách r i
cu c s ng ang sôi ng". Sau khi xem xét nh ng c i m và yêu c u i v i giáo viên, m t trong
nh ng ch th c a ho t ng ng x , ph n ti p theo chúng ta s tìm hi u v m t ch th th hai c a
ho t ng ó là h c sinh. Trong ph m vi nghiên c u c a mình, chúng tôi ch gi i h n trên i tư ng là
h c sinh ph thông trung h c (PTTH) .
2.3. Ho t áng và nhân cách c a h c sinh
c tính chung trong ho t ng c a h c sinh. L a tu i h c sinh PTTH thư ng dao
ng trong kho ng t 14 n 18 tu i, là giai o n u c a l a tu i thanh xuân. Tu i




18
thanh xuân nói chung và tu i c a h c sinh PTTH nói riêng là l a tu i ph c t p c v s phát tri n
sinh h c cũng như quá trình xã h i cá nhân. Giai o n PTTH, ngư i h c sinh bư c vào giai o n cu i
c a quá trình chu n b n n t ng cho s tham gia c a h vào ho t ng ngh nghi p và các d ng lao
ng xã h i khác. Có th nói, h c sinh PTTH là m t nhóm ngư i xã h i c bi t, ư c chu n b
bư c vào các lĩnh v c h c t p ngh nghi p ho c tr c ti p tham gia lao ng xã h i, là nhóm ngư i
thu c m t tu i xác nh và là m t nhân cách.
Ngư i h c sinh PTTH có nh ng c i m sau ây:
ó là nhóm ngư i chu n b bư c qua l a tu i v thành niên tr thành m t công dân trong c ng
ng xã h i.
Là nhóm ngư i có s phát tri n m nh v m t tâm lý, nhu c u, h ng thú d n t i bư c n nh,
có s nh hư ng, tình c m phong phú, có s tham gia ngày càng nhi u c a ho t ng ý chí, hình
thành th gi i quan, lý tư ng s ng,v.v... Là nhóm ngư i chu n b b sung cho ngu n nhân l c có tri
th c c a xã h i. l a tu i h c sinh PTTH, ho t ng c a các em r t a d ng v lo i hình và tính ch t,
ây là l a tu i mà các ho t ng giao lưu, ho t ng văn hóa, văn ngh , th d c th thao tr thành nhu
c u thư ng tr c. Tuy nhiên ho t ng h c t p v n là ho t ng mang tính ch o, s can thi p c a
t ý th c i v i m c ích h c t p c a các em ngày m t rõ ràng, thái , ng cơ l a ch n i v i
các môn h c nh m th a mãn khuynh hư ng ngh là nét khác bi t so v i tu i thi u niên. V i c
i m này, ho t ng h c t p c a h c sinh PTTH mang tính năng ng, c l p, ch ng hơn.
i tư ng ho t ng c a h c sinh PTTH ư c m r ng, nó không ch óng khung trong khuôn kh
h c ư ng mà ngày càng ư c ti p c n v i nh ng ho t ng phong phú ngoài xã h i thông qua các
n i dung ho t ng chính khóa, ngo i khóa và s m r ng giao lưu xã h i c a các em.
Ho t ng c a h c sinh PTTH di n ra trong môi trư ng và nh ng i u ki n ã ư c k ho ch
hóa nghiêm ng t chu n b cho h k t thúc giai o n h c t p ph thông chuy n sang giai o n h c
ngh , l p nghi p. Tính chu n m c và nghiêm túc c a các kỳ thi vào các cơ s ào t o chuyên nghi p
là nh ng i u ki n khách quan ràng bu c h c sinh PTTH vào các ho t ng ch y u, chính di n là
h c t p. Ngoài h c trư ng, h c sinh còn tham gia nhi u l p ôn luy n chu n b cho thi c . Phương
ti n ho t ng c a h c sinh PTTH ch y u v n là sách v giáo khoa, song s lư ng và ch t lư ng tài
li u tham kh o b sung cho ki n th c ã h c nhi u hơn, sâu hơn.
Nh ng c i m ho t ng nêu trên c a h c sinh PTTH ã tác ng tr c ti p n quá trình tâm
lý và các ph m ch t tâm lý khác. V cơ b n, ho t ng c a h c sinh PTTH là quá trình nh m t
t i m c ích hoàn thi n ki n th c ph thông, chu n b cho vi c ti p thu ki n th c và k năng ngh
nghi p, vì th nó òi h i anh t l p, ch ng và ho t ng lý trí c a b n thân, có cách nhìn úng n
hơn v nh ng giá tr xã h i và nh ng gì v n có c a cá nhân mình.




19
2.4. c tính chung v nhân cách c a h c sinh PTTH
Nhân cách c a h c sinh PTTH là nhân cách c a con ngư i tr tu i ang ư c chu n b
th c hi n ch c năng c a m t công dân có h c v n ư c quy n tham gia vào các ho t ng lao ng,
h c t p và các m i quan h giao lưu xã h i. Nhân cách c a h ư c hình thành trong các quá trình
xã h i hóa và gi i quy t các mâu thu n: Mâu thu n gi a s phát tri n m nh m v th l c và trí l c
cùng nh ng mơ ư c nhi u chi u v i kh năng th c hi n theo m t nh hư ng xác nh phù h p v i
năng l c và i u ki n v n có c a b n thân và gia ình, mâu thu n gi a lư ng thông tin l n v kinh t ,
chính tr , xã h i.v.v... trong i u ki n c a cu c cách m ng khoa h c - k thu t - công ngh hi n nay
v i ti m năng x lý, ch n l c thông tin ó, mâu thu n gi a khôi lư ng h c t p l n giai o n cu i c a
các trư ng ph thông v i nhu c u giao ti p và nh ng nhu c u ho t ng khác c a tu i tr , mâu thu n
gi a tính a d ng, phong phú c a ngh nghi p xã h i bên c nh nh ng yêu c u ngày m t cao v trí th c
v i v n th i gian và i u ki n h c t p có h n c a h c sinh.v.v... Có th nói, th i kỳ cu i c a m i cá
nhân trên gh nhà trư ng ph thông là th i kỳ phát tri n m nh m v các m t, nh t là v tình c m o
c, th m m , nhu c u và xu hư ng ngh nghi p, nhu c u giao ti p v.v... ây là th i kỳ c a hình
thành, v a n nh v tính cách chu n b cho tu i tr d n ti n t i v trí xã h i c a m t ngư i công
dân ích th c trong giai o n ti p theo (kho ng t 18 n 25 tu i). Trong s phát tri n nhân cách c a
l a tu i này, n i b t hơn c là s phát tri n c a t ý th c, ó là s t kh ng nh c a mình v m t sinh
h c, bi t nhìn nh n nh ng suy nghĩ và hành vi c a mình so v i chu n m c c a t p th , th y ư c
cái tôi c a mình i v i gia ình và xã h i, các em không ch có kh năng t ánh giá mình mà
còn nh n bi t ư c cái úng, cái sai trong hành vi c a nh ng cá nhân khác. S t ánh giá mình và
ánh giá ngư i khác ôi khi b thiên l ch ho c là v phía b n thân ( cao nhân cách và tính hoàn m
c a nó so v i ngư i khác) ho c là cao quá m c, ôi khi n lý tư ng hóa nhân cách c a ngư i khác
d n t i t ti v i chính mình, r t rè, l i và co c m l i v i b n thân. Tính ch quan trong khi t ánh
giá là m t ph m ch t nhân cách r t áng ư c quan tâm trong quá trình giáo d c. Nuôi dư ng ph m
ch t này hoàn thi n, giúp cho tu i tr bi t ngư i bi t ta m t cách khách quan là c m t quá
trình òi h i ngh thu t giáo d c c a i ng giáo viên.
M t trong nh ng c i m quan tr ng trong b m t nhân cách c a h c sinh PTTH ư c bi u hi n
thông qua ho t ng giao ti p và i s ng tình c m Khác v i tu i thi u niên, do kinh nghi m s ng ã
ư c tích lũy nhi u hơn, kh năng phân bi t nhu c u s thích, năng l c c a mình và c a ngư i khác
mang tính khách quan hơn, s ng c m không ch bao g m nh ng y u t bên ngoài mà ã ư m
màu s c c a lý tính (cùng h ng thú m t ho t ng, m t môn h c, cùng chung m t m c ích ho t
ng giúp các b n nghèo vư t khó,v.v...), nhu c u ư c s ng trong m t t p th m nh, có uy
tín, có dư lu n t t, v.v ã t o ra cho ho t ng giao ti p c a h c sinh PTTH nh ng giá tr mang tính xã
h i rõ nét. S ng trong nh ng t p th , nh ng nhóm xã h i khác nhau, h c sinh l a tu i này có tính
t l p cao hơn, bi t ư c l i ích c a vi c mình làm cho




20
mình và t p th , bi t t i u ch nh khi x y ra nh ng sung kh c trong giao ti p. Do ph m vi ho t
ng ư c m r ng cũng theo ó mà quan h giao ti p c a h c sinh PTTH không ch d ng l i
trong các nhóm xã h i mang tính b n a thôn xóm mà ư c "nâng c p" c v s lư ng và ch t lư ng.
Sư phong phú, a d ng c a phong t c t p quán, trình nh n th c, m c giàu nghèo, .v.v... t
trư c h c sinh PTTH s l a ch n cho mình nh ng nhóm bè b n mang l i l i ích giá tr i v i ho t
ng c a b n thân. Tính nh hư ng trong ho t ng giao ti p là m t c i m nhân cách r t quan tr ng
mà ngư i giáo viên khi th c hi n công tác giáo d c c n thi t ph i lưu tâm có th ho c là giúp cho
s nh hư ng ó t t i k t qu , ho c là b sung, i u ch nh cho s khi m khuy t c a nh hư ng.
Giao ti p xã h i c a con ngư i nói chung và h c sinh nói riêng luôn ư c di n ra dư i nh ng s c
thái tình c m nào ó, vì v y vi c xem xét i s ng tình c m c a h c sinh PTTH là i u c n thi t
nh ng nhà sư ph m có ư c m t s ng c m v i i tư ng giáo d c c a mình.
Cùng v i s gia tăng các h c sinh giao ti p, i s ng tình c m c a h c sinh PTTH cũng ngày m t
phong phú. Quan h bè b n cùng gi i ư c hình thành m t cách có ý th c hơn. Nhu c u tình c m
gi a các cá nhân không ch d ng l i nh ng s thích trong sinh ho t thư ng nh t mà còn ư c
xây d ng d a trên nh ng m c ích lâu dài như ph n u trong tu dư ng, vư t khó trong h c t p, thúc
y các phong trào c a t p th .v.v... c bi t trong l a tu i này, tình c m bè b n nam n ã b t u có
nh ng bi u hi n thiên v ch t so v i tình c m theo l a tu i trư c ây. Tình c m nam n ư c n y sinh
d a trên ý th c c a cá nhân v n i dung nhân cách c a i tác nhi u hơn v hình th c. M c ích hôn
nh n trong quan h nam n chưa ư c t ra rõ nét l a tu i này, song gi a h ã có s quan tâm t i
nhau nhi u hơn, tôn tr ng nhau và khi m i quan h b xúc ph m thư ng d n n nh ng xúc c m và
tình c m b t phát khó lư ng. Do ó trong quá trình giáo d c, s tôn tr ng, hư ng d n, i u ch nh, u n
n n nh ng sai ph m trong quan h nam n c a h c sinh PTTH ph i h t s c th n tr ng và ph i căn c
vào t ng quan h c th mà x lý.
Trong giao ti p v i ngư i l n tu i như cha m , th y cô giáo, bà con l i xóm, bi u hi n tình c m c a
l a tu i h c sinh PTTH mang tính t tin, sâu s c hơn. H c sinh không ch nhìn nh n thiên l ch v
quy n l i ư c chăm sóc, ưu ái c a cá nhân do nh ng ngư i l n ph i th c hi n mà các em còn
th y ư c trách nhi m c a b n thân trư c gia ình, dòng h , làng b n a phương, trư c th y cô
giáo. Tình c m trách nhi m này chuy n d n t nh ng bi u hi n mang tính hình th c tr c ti p sang các
ho t ng c th (h c t t cha m , th y cô vui lòng, tu dư ng t t xây d ng danh d và gi gìn
truy n th ng cho l p, cho trư ng.v.v...). Nh ng bi u hi n tình c m c a h c sinh PTTH m c dù ã
có s tham gia i u ti t m c nh t nh c a lý trí, song do thi u nh ng kinh nghi m s ng th c t ,
thi u s n nh v ngh nghi p, tài chính.v.v... trong nhi u trư ng h p l i vư t quá nh ng gì cá nhân có
th có ư c, có th gi i quy t ư c.




21
i s ng tình c m c a con ngư i nói chung và l a tu i nói riêng là lĩnh v c c c kỳ ph c t p và m n
c m. M i nhân cách là m t th gi i y bí n v tình c m, do ó vi c nh n bi t, b i dư ng ho c kh c
ph c nh ng bi u hi n sai l ch trong tình c m c a h c sinh là công vi c h t s c t m , C n m n và t m
lòng nhân ái cao c c a nhà giáo trong m i tình hu ng giáo d c.
3. M t trong nh ng y u t chi ph i hi u qu ng x là tính cách c a ch th
và i tư ng tham gia ng x
Tính cách theo cách hi u c a tâm lý h c là nh ng thu c tính tâm lý c trưng c a cá nhân, ph n
ánh m i quan h c a cá nhân v i hi n th c và bi u hi n hành vi, c ch , nói năng c a cá nhân ó.
Tính cách ư c hình thành d n trong ho t ng c a cá nhân dư i nh hư ng c a môi trư ng xã h i,
c a kinh nghi m s ng và o c. Ch t ch H Chí Minh ã d y: "Hi n d âu ph i là tính s n,
ph n nhi u do giáo d c mà nên".
M i cá nhân có cách ph n ánh riêng dư i tác ng c a hi n th c, ư c bi u hi n ra ngoài nh nh ng
thái và hành vi c th . M t khi nh ng thái và hành vi này tr nên n nh và b n v ng trong
nh ng hoàn c nh khác nhau, ư c k t h p v i nhau theo m t ki u riêng bi t nào ó, lúc này m i
cá nhân xu t hi n nh ng thu c tính tâm lý cá nhân và có b m t tính cách c a nhân cách ó, ( ó là
nh ng tính cách như chăm ch hay lư i bi ng, dũng c m hay n hèn, có k lu t hay t do buông th ,
khiêm t n hay kiêu ng o, hèn nhát hay dũng c m, d i trá hay th t thà, nhân h u hay hung ác,…
quy k t tính cách c a m t cá nhân, chúng ta ph i d a trên t l nh ng nét tính cách t t và x u thông
qua tác ng c a nó t i xã h i và con ngư i trong nh ng hoàn c nh và tình hu ng xác nh. Tính
cách c a cá nhân có tính c áo, linh ho t và tương i n nh, song chúng v n có nh ng c i m
chung v l ch s , th i i, dân t c và giáo d c. Nói t i tính cách là nói t i ý chí. Thông thư ng, ngư i
có ý chí cao là ngư i có nh ng nét tính cách m nh m và ngư c l i. Do m i quan h m t thi t này, các
nét tính cách c a cá nhân ư c chia thành 2 nhóm cơ b n: Nhóm th nh t bao g m các nét tính cách
bi u hi n xu hư ng c a nhân cách g m nh ng nét tính cách bi u hi n quan h c a cá nhân i v i
xã h i, t p th và ngư i khác, nh ng nét tính cách bi u hi n thái con ngư i i v i hành ng lao
ng; nh ng nét tính cách th hi n thái i v i b n thân. Nhóm th hai là nhóm các nét tính cách
th hi n ý chí c a con ngư i trong k năng và thói quen qua i u ch nh hành vi c a b n thân, tính
c l p, cương quy t, b n b , t ki m ch , s dũng c m và có nguyên t c trong ho t ng.v.v...
Tính cách v i cách hi u như là m t h th ng thái và hành vi, c ch , v.v... c a cá nhân s ư c
bi u hi n qua 4 ki u cơ b n là: N i dung và s bi u hi n c a tính cách t t, úng m c (tính cách toàn
di n); N i dung x u, hình th c bi u hi n cũng không phù h p (ngư i ch m ti n, có b n ch t và hành
vi x u, không phù h p); N i dung x u, hình th c bi u hi n có v t t (ngư i gi d i, thi u trung th c, th
o n và nham hi m); N i dung t t, hình th c th hi n v ng v , chưa phù h p (ngư i chưa t ng tr i,
thi u




22
kinh nghi m s ng, b n ch t t t nhưng chưa ư c giáo d c y ).
Quan tâm xem xét tính cách c a cá nhân trong ng x sư ph m là i u c c kỳ quan tr ng b i
ng x sư ph m di n ra gi a nhân cách có tính cách khác nhau. S nh n bi t tính cách c a m i
thành ph n tham gia ng x nh hư ng thúc y ho c kìm hãm s phát tri n c a quá trình ng x theo
chi u thu n hay ngư c l i. Nh n bi t tính cách c a nhau trong ng x sư ph m là tìm ki m ch t li u
gi i mã nh ng xung kh c. r t có th x y ra khi gi i quy t tình hương sư ph m. C nhân ã d y: Bi t
ch bi t ta, trăm tr n tr m th ng.
4. M t thu c tính tâm lý ư c quan tâm nhi u trong ng x , ó là khí ch t
N u như tính cách th hi n h th ng thái , ý chí c a nhân cách, nói lên n i dung o cca
hành vi thì khí ch t nói lên s c thái bi u hi n i s ng tâm lý c a nhân cách ra bên ngoài v cư ng
, t c , nh p (nhanh, ch m, m nh, y u, b t thư ng v.v...). Khí ch t t o cho tính cách có ư c màu
s c riêng bi t gi a ngư i này v i ngư i khác, là t ch t v n có c a m i ngư i, song nó v n ư c c i
bi n nh quá trình rèn luy n trong ho t ng th c ti n c a m i cá nhân.
Trong ng x nói riêng, giao ti p xã h i nói chung, t t c nh ng ki u khí ch t ư c bi t u
có th xu t hi n dư i d ng này hay d ng khác (khí ch t ho t bát, hăng hái - .ki u ngư i linh ho t;
khí ch t tr m, bình th n - ki u ngư i i m tĩnh; khí ch t nóng n y - ki u ngư i nóng v i, sôi n i;
khí ch t ưu tư - ki u ngư i tr m u t, n ng n ). M i lo i khí ch t u có m t ưu i m và m t như c
i m, không th cho ki u khí ch t nào là t t, ki u nào là x u mà v n là ch trong công tác giáo
d c, c n phát huy m t ưu i m, h n ch , kh c ph c như c i m c a nh ng tư ch t b m sinh này
có cách cư x thích h p trong ng x .
5. M t thành ph n ch a ng n i dung c a ng x sư ph m c n ph i nói t i là tình hu ng
sư ph m.
ng x sư ph m là m t bi u hi n c a ho t ng giao ti p nh m gi i quy t nh ng tình hu ng sư
ph m xu t hi n trong công tác giáo d c. i u ó có nghĩa là hi n tư ng ng x sư ph m thư ng ch t n
t i các tình hu ng sư ph m.
Tình hu ng sư ph m (THSP) ư c hi u là nh ng hi n tư ng xu t hi n trong quá trình d y h c
và giáo d c ch a ng trong nó nh ng mâu thu n, có v n c n ư c gi i quy t. Như v y, THSP
ch xu t hi n khi có m t n i dung, m t nhi m v nào ó trong QTGD c n ư c gi i quy t ho c tháo
g . THSP là m t d ng c bi t c a m i quan h giao ti p gi a ngư i giáo d c và ngư i ư c giáo d c.
Trong ó, gi i quy t tình hu ng, nhà giáo d c ph i c n n tri th c m i, cách th c m i chưa h
bi t trư c ó, còn i tư ng giáo d c là nhu c u nh n th c ho c hành ng trong tình hu ng tương
ng. K t qu vi c gi i quy t nh ng tình hu ng sư ph m s là s th a mãn (ho c chưa th a mãn) nh ng
mâu thu n ã n y sinh do v n giáo d c t ra, ng th i cùng v i nó là s gia tăng nh ng tri
th c m i, nh ng phương th c hành ng m i v i




23
ch th giáo d c và i tư ng giáo d c.
Tình hu ng sư ph m c nh ng c trưng: Th nh t là s thi u h t (ho c chưa xu t hi n k p) nh ng
tri th c và phương th c hành ng gi i quy t v n .
Khi THSP xu t hi n, ch th giáo d c thư ng di n ra tr ng thái tâm lý lúng túng,
òi h i s căng th ng c a quá trình tư duy nh m tìm ki m con ư ng gi i quy t.
c trưng th hai là vi c gi i quy t các THSP m c dù ph i i theo nh ng cách th c riêng bi t
ng v i t ng hi n tư ng c th , song gi a chúng có nh ng nét chung: S xu t hi n v n t o ra
nh ng kích thích ban u òi h i ch th ph i gi i quy t; ch th nh n th c và ch p nh n v n như
m t tình hu ng c n có l i gi i; ch th tìm ki m cách th c tri th c v n có giúp i tư ng giáo
d c th a mãn nhu c u trong ho t ng giao ti p. QTGD ư c th c hi n theo nh hư ng c a ch
th giáo d c nh m t t i l i gi i cho THSP có hi u qu cao nh t; ánh giá c a ch th giáo d c
trư c k t qu c a quá trình gi i quy t THSP, rút ra ư c bài h c kinh nghi m cho b n thân.
Tính a d ng, phong phú c a THSP ư c t o nên b i các y u t . Kh năng nh n th c và m c
kinh nghi m c a i tư ng giáo d c; kh năng có gi i h n v gi i pháp giáo d c c a t p th
h c sinh; tính ch t ph c t p v i u ki n s ng c a m i cá nhân và s ràng bu c c a các m i quan h
giao lưu trong t p th ; kh năng nh y bén, sáng t o và b n lĩnh c a ch th giáo d c là khác nhau. Chính
b i nh ng c i m này c a THSP òi h i ch th giáo d c ph i có s hi u bi t sâu s c, c th
i tư ng giáo d c, n m b t ư c i m m nh, i m y u c a i tư ng giáo d c (cá nhân h c sinh
và t p th c a các em), ng th i nh n th c rõ nh ng ưu i m và h n ch v năng l c giáo d c, ngh
thu t sư ph m c a b n thân t mình bi t i u ti t, s d ng các phương pháp và hình th c x lý THSP
cho phù h p.
Có th nói, m i THSP là m t bài toán trong s hình thành nhân cách cho i tư ng giáo d c. N i
dung c a m i "bài toán" này là r t khác nhau, không có cách gi i chung, cho dù khoa h c sư ph m ã
xu t m t h th ng các nguyên t c và phương pháp giáo d c nh m nh hư ng cho công tác giáo
d c. i u c n thi t cho m i ch th giáo d c là th m nhu n nh ng nguyên t c, phương pháp ó (s tích
t tri th c giáo d c) và khi ưa vào th c ti n giáo d c thông qua các THSP c th , c n h t s c linh ho t,
m m d o, có s phán oán v kh năng di n bi n và k t qu do vi c x lý tình hu ng mang
l i.
Tình hu ng sư ph m xét trong m i quan h giao lưu gi a ch th (nhà giáo d c)
v i khách th ( i tư ng giáo d c). Tình hu ng sư ph m có th phân thành 2 lo i:
Lo i th nh t, THSP n y sinh ngay trong quá trình giao lưu tr c ti p gi a ch th giáo d c v i h c
sinh (ho c t p th h c sinh/ Ho t ng giáo d c luôn luôn ư c th c hi n b i th y và trò gi a h
thư ng xuyên có s ti p xúc "tr c di n" thông qua quá trình d y h c, quá trình giáo d c trong
trư ng và ngoài xã h i. M c dù các ho t ng




24
này v i tính ch o c a mình, nhà giáo d c ã có s nh hư ng cơ b n t t i k t qu mong mu n,
song khi v n ng và phát tri n, QTGD có nh ng lúc không tuân theo nh ng gì có s n, ã lư ng
trư c mà ôi khi l i xu t hi n nh ng t bi n b t thư ng, nh ng t bi n này có th là m t câu
h i, m t hành vi, m t quan h gi a các i tư ng giáo d c, t trư c ch th giáo d c nh ng v n
ph i gi i quy t b ng kinh nghi m có s n cũng như s ng xu t sáng t o t c th i c a h .
Lo i th hai, THSP ư c s p t theo m t n i dung xác nh, k c cách th c gi i quy t và nh ng
k t qu thu ư c theo nh ng phương án khác nhau. Trong trư ng h p này, có th t n t i 2 kh năng:
Kh năng th nh t, THSP do chính ch th giáo d c t ra và làm vi c tr c ti p v i i tư ng giáo
d c. Kh năng th hai, THSP ư c nh ra b i m t ch th giáo d c khác, nhà giáo d c em nguyên
m u cua tình hu ng này áp d ng vào trong i u ki n th c t giáo d c c a mình nh m tìm hi u trình
nh n th c, kinh nghi m s ng c a i tư ng giáo d c.
T t nhiên, có th trong khi giáo d c nh ng tình hu ng sư ph m lo i th hai v n có th n y sinh
trong THSP lo i th nh t. S xen k gi a 2 lo i THSP trong giao ti p sư ph m là i u d hi u b i
tính bi n ch ng và ph c t p khi x y ra quan h gi a các nhân cách (th y - trò; th y - t p th h c
sinh). Tình hu ng sư ph m n u xét trên bình di n các ch c năng giáo d c và giáo dư ng, chúng ta
có th phân chia chúng thành các THSP trong d y h c và THSP trong giáo d c tư tư ng chính tr ,
o c v.v…
m i ch c năng này, tùy thu c vào nh ng nhi m v chuyên bi t c th , THSP l i ư c phân chia
thành nh ng ki u khác nhau (ch ng h n trong d y h c, ngư i ta thư ng g p nh ng tình hu ng
như: Tình hu ng quen bi t, tình hu ng b t ng , tình hu ng trái ngư c,...)
t t c nh ng ki u, lo i tình hu ng nêu trên, cho dù chúng có th khác nhau v không gian x y
ra tình hu ng, ngu n g c d n n tình hu ng, m c gay c n, khó khăn c a tình hu ng,v.v....
Song, khi gi i quy t chúng, m t nhân t luôn luôn t n t i bên c nh y u t k thu t khi chuy n t i
nh ng m nh l nh, nh ng thông tin t i i tư ng giáo d c, nh hư ng l n t i k t qu x lý tình hu ng
ó là ng x sư ph m. Suy cho cùng m i ho t ng giáo d c u c n t i ng x sư ph m, b i quan
h th y trò ư c hi u như là quan h gi a hai nhân cách khác bi t có chung m t m c ích là s
hoàn thi n nhân cách v c hai phía (th y trư ng thành v ngh thu t và v n tri th c, trò phát tri n v
kh năng nh n th c và tích lũy kinh nghi m s ng) vì th b t c gi i quy t m t nhi m v giáo d c, giáo
dư ng nào cũng c n thi t ph i có s khéo ng x . K.D.Usinxki - nhà sư ph m Nga ã t ng kh ng nh:
“S khéo léo ng x v sư ph m n u không có nó thì các nhà giáo d c h c gi i n m c nào cũng
không bao gi tr thành nhà th c hành giáo d c t i v b n ch t không ph i cái gì khác là s khéo léo
i
x "(1) ng x sư ph m v b n ch t là s g n bó gi a hai ho t ng mang tính xã h i:

(1) K.D.Usinxki. Tuy n t p, t p I. NXB Qu c gia, SGK - 1953, tr.191.




25
Ho t ng ng x , s ng áp, ng bi n, ng phó và x s , x th , x lý,v.v.... trong giao ti p xã h i và
ho t ng sư ph m (hình thành và phát tri n nhân cách). N u như trong ng x nói chung ph n ánh s
thích ng tích c c c a ch th i v i nh ng tác ng c a i tư ng trên cơ s ch ng tìm ki m
phương th c áp ng k p th i, th a áng nhu c u c a i tư ng thông qua nh ng bi u c m, hành vi,
ngôn ng , c a b n thân thì ng x sư ph m ư c gi i h n ph m vi xác nh v ch th m c ích, i
tư ng, không gian và th i gian.
Tình hu ng sư ph m ư c coi là khâu trung gian n i k t gi a hai ch th tham gia vào ho t ng
ng x sư ph m. Tình hu ng sư ph m ch ch a ng nh ng thông tin òi h i ph i ư c x lý nh
nh ng l c lư ng v t ch t c bi t (giáo viên) và nh ng phương ti n h tr . Trong tình hu ng sư
ph m không ch a ng l i gi i, song nó là cơ s giúp cho ch th c a vi c x lý tìm ki m l i gi i m t
cách th a áng.
Ngu n xu t phát c a nh ng THSP là h c sinh. Nh ng thông tin trong nh ng tình hu ng do h gây
ra có th là c ý ho c ng u nhiên, song cho dù trư ng h p nào thì nh ng lư ng thông tin y cũng òi
h i ngư i giáo viên ph i áp ng.
Trong th c t giáo d c h c sinh, tùy thu c vào i tư ng ng x , chúng ta thư ng g p m t s THSP
d n t i quá trình ng x sư ph m gi a giáo viên và h c sinh như sau:
N u i tư ng ng x là m t cá nhân h c sinh thì nh ng tình hu ng ng x có th là: Nh ng xung
t gi a ôi tư ng ó v i cá nhân khác ho c t p th là: Nh ng hành vi tha hóa v ph m ch t o c i
v i nhà trư ng, gia ình và xã h i.
Ý th c thi u tôn tr ng nh ng quy nh, n n p sinh ho t h c t p c a t p th và t
ch c.
Thái kiêu ng o, thách trư c t p th .
Thái và hành vi láo xư c thi u tôn tr ng th y cô giáo và cán b nhà trư ng, ý th c lư i bi ng,
l i trong sinh ho t cá nhân và t p th .
Nh ng hành vi gian d i trong h c t p, thi c và quan h xã h i. Thái , hành vi
i v i b n khác gi i, ngư i l n và tr em.
Khi i tư ng ng x là m t t p th , m t nhóm h c sinh có th có nh ng ng x khi: Nhóm có ý
th c bè phái, vây cánh, ch ng i m t cá nhân nào ó ho c t p th khác; nhóm t o ra nh ng dư lu n
x u ho c phá ho i uy tín c a t p th .
Nhóm thi u ý th c tuân th s giáo d c c a th y cô giáo n n p sinh ho t, h c t p c a t p th . Nhóm
tham gia nh ng tiêu c c ngoài xã h i. Còn có th k ra nh ng tình hu ng sư ph m khác nhau t trư c
ngư i giáo viên nh ng ng x sư ph m trong công tác giáo d c. h c sinh và t p th l p song v i
m i tình hu ng nêu trên, òi ch th ng x ph i có ư c cách th c ng x thích h p v i t ng i
tư ng, có ngh thu t ng x t t i hi u qu giáo d c mong mu n. S xu t hi n nh ng tình hu ng
ng



26
x do m t s cá nhân và nhóm ki u lo i nêu trên s t o ra nh ng xung t tâm lý t ng t p th , k t qu
c a nh ng xung t này s làm bi n d ng s cân b ng, chung h p tâm lý trư c ó c a t p th . Xung
t tâm lý trong t p th có nguyên nhân t nh ng mâu thu n bi u th c tính ph n kháng gi a
nh ng thành viên trong t p th (gi a cá nhân và cá nhân, gi a cá nhân và t p th ) do t p th ó chưa
ho c không xây d ng ư c k lu t sinh ho t, h c t p rõ ràng, t do cá nhân hoành hành, trong t p
th có nh ng nhóm ph n t chây lư i, c c oan, kích ng và cũng có th là s phân công trách
nhi m thi u bình ng, công b ng, thái m t dân ch , xa cách m i ngư i c a cán b l p.v.v...
6. gi i quy t nh ng tình hu ng nêu trên, trong ng x sư ph m c n có cách th c, bi n pháp,
th thu t, x lý tình hu ng, ôi khi ư c g i là k thu t x lý. M i tình hu ng có cách x lý riêng,
hay nói cách khác, n i dung c a ho t ng ng x sư ph m quy t nh k thu t, song x u t ư c và
s d ng các k thu t x lý m t cách có hi u qu t i m c nào l i ph thu c vào ch th x lý - giáo
viên.
Gi i quy t các tình hu ng ng x ư c th c hi n b i các ch th ng x v i nh ng kinh
nghi m tính cách và v n s ng khác nhau, song có th k t i m t s lo i gi i quy t tình hu ng tương
ng v i tính cách c a ch th ng x sau ây:
Ch th ng x quan tâm h t t i công vi c mà ít lưu tâm t i i s ng riêng tư và ho t ng c
th c a i tư ng ng x . Trong trư ng h p này, ch th ng x thư ng s d ng uy quy n c a cá
nhân áp t quan i m c a mình, xem thư ng nh ng ý ki n c a i tư ng và dùng khuôn phép c a
nhà trư ng t t i m c ích ng x . H thư ng t trư c i tư ng ng x nh ng m nh l nh
(ph i như th này, không ư c như th kia) ch ít khi t ra nh ng câu h i nh n bi t tình hu ng
(t i s o l i như v y? l nào em l i là m t ngư i như th ) theo em nên như th nào?.v.v...) Ch th ng
x lo i này hay quy t các tình hu ng b t n trong t p th h c sinh như là s qu y phá ch c a m t vài cá
nhân mà h có nh ki n trư c. Cách gi i quy t tình hu ng như v y c a ch th khó có kh năng gi i
quy t ư c các mâu thu n mà thư ng d n t i tình tr ng tuân th c a i tư ng m t cách hình th c
(cho qua chuy n) không làm b c l nh ng thông tin th m kín r t b ích cho vi c nh n bi t b n ch t c a
tình hu ng ng x , khi n cho t p th và cá nhân h c sinh ít có cơ h i hi u bi t l n nhau, không ki n
t o ư c ni m tin vào kh năng và s c m nh c a t p th , c a công lý, s thiên l ch m t chi u v lý
mà quên tình ch có t ư c k t qu trong m t giai o n nh t th i, trong m t kho nh kh c c a toàn
b quá trình ng x ch không ph i là nh hư ng chi ph i toàn b quá trình k t h p m t cách hài hòa
bên tình bên lý là ng n gió lành trong cơn nóng n c c a m i ng x sư ph m.
V i nh ng ch th ng x có s tôn tr ng nhân cách c a h c sinh, quan tâm t i con ngư i v
m i phương di n, bên c nh nh ng òi h i v tinh th n trách nhi m và ý th c v hành vi c a mình trư c
t p th , hi u qu c a ng x luôn luôn phát tri n theo chi u hư ng thu n, nh ng xung kh c nh ng hi n
tư ng tiêu c c x y ra trong t p th




27
d ư c gi i quy t m t cách n th a.
Ph n l n nh ng tình hu ng sư ph m có n i dung bao g m các xung kh c gi a cá nhân v i nhau hay
gi a cá nhân v i t p th thư ng b t ngu n t s thi u h t thông tin, ho c hi u sai l ch các thông tin c a
i tác t ó d n t i s quy k t v i vàng, ph nh n ng cơ úng n. Xung t cũng có th x y ra
khi gi a các cá nhân không ý th c ư c nhu c u và m c ích ho t ng c a nhau, ho c cao l i
ích c a cá nhân ho c t p th c a mình trư c i tác. Nh ng tình hu ng như v y ư c nh ng ch th
ng x bi t tôn tr ng nhân cách c a i tư ng t o ra nh ng i u ki n hai bên hi u l n nhau, i u
ch nh nh ng thông tin sai l ch v i tác, th y rõ nh ng nhu c u chính áng c a m i bên itis
hòa gi i, như ng b , t o ra b u không khí tin tư ng, oàn k t trong t p th .
Trong ng x sư ph m còn t n t i m t lo i ng x c a ch th theo ki u dĩ hòa vi quý. ây là
nh ng ch th thiên v né tránh các tình hu ng xung t b ng các th thu t d n d t các b t ng
v m t c c nào ó mà không i sâu vào vi c gi i quy t nh ng mâu thu n b n ch t c a tình hu ng.
Bi u hi n c a ch th ng x lo i này trong tình hu ng gay c n, trư c nh ng i tư ng b t tr thư ng
là xoa d u cho êm chuy n ho c là ưa y cho m t ch th khác ph i gi i quy t, còn i v i nh ng
i tư ng nhu mì thì bu c h ph i ch p nh n nh ng ki n gi i do mình t ra. H u qu c a vi c gi i
quy t nh ng tình hu ng ng x như v y s làm cho i tư ng ng x ho c tr nên kênh ki u hơn (h có
dám làm gì mình âu, ư c ng chân lân ng u); ho c bi n thành k h ng ch u (im l ng và ph c
tùng là thư ng sách!).
Nh ng ch th ng x lo i này ã làm m t i v trí c a b n thân trong ng x , không còn gi
ư c ch c năng nh hư ng và i u ch nh trong ho t ng ng x .
Trong quá trình giáo d c, ho t ng ng x xu t hi n m i nơi, m i lúc, n u xét v m t tr ng thái x
lý các tình hu ng trong ng x , giáo viên có th gi vai trò ch ng ho c b ng và tương ng v i
nó, t n t i hai tr ng thái ng x : ưng x ch ng và ng x b ng.
ng x ch ng ư c hi u là nh ng ng x mà trong ó ch th ng x ã n m ư c n i dung tình
hương cơ b n ho c chi ti t cũng như i tư ng ng x Nh có s ch ng trư c tình hu ng, có th i
gian chu n b và nh hình k ho ch tri n khai nên ch th ng x có th tránh ư c nh ng khó khăn
do i tư ng và tình hu ng ng x gây ra. V i m i tình hu ng, nh bi t trư c, ch th ng x
thư ng t trư c mình nh ng phương án x lý chính ho c ph , nh ng phương án này có th áp ng
ư c s bi n i c a tình hu ng trong quá trình th c hi n ng x .
V m t tâm lý, do gi ư c th ch ng trong ng x , ch th ng x có ư c ni m tin, bình
tĩnh, v ng vàng và gi ư c vai trò ch o c a ch th , sáng su t và t nh táo trư c nh ng t bi n
có th x y ra xoay chuy n tình th nh vào nh ng phương án x lý ã ư c d ki n trư c.




28
ng x b ng là th lo i ng x trong ó tình hương sư ph m xu t hi n m t cách b t thư ng ngoài
d ki n c a ch th . Do tính b t thư ng c a tình hu ng, có th d n t i các chi u hư ng x lý c a ch
th ho c n m b t k p th i nhanh nh y, do ã có kinh nghi m gi i quy t nh ng tình hu ng cùng lo i
trư c ây, ho c là ng ngàng do nh ng tình hu ng xu t hi n là hoàn toàn m i l trong kinh nghi m x
lý c a ch th ng x . Chi u hư ng th hai thư ng t o ra nh ng bi u hi n tiêu c c v m t tâm lý
như th ng, lúng túng, nhi u khi làm m t i s bình n c n có c a ch th ng x . Nh ng giáo
viên có b n lĩnh trong công tác giáo d c thư ng rút ng n nhanh chóng kho ng th i gian b t n này
mau chóng nh hình ư c phương án áp ng tình hu ng. M t s khác, ng trư c nh ng tình
hu ng t bi n thư ng l ng tránh theo hư ng l y uy quy n, m nh l nh "l n át" i tư ng, ho c
tìm cách ưa y vi c gi i quy t tình hu ng cho m t ch th khác (t p th l p, t ch c oàn, ban giám
hi u.v.v...). Kinh nghi m thư ng th y trong khi b t g p nh ng ng x b ng là s l y l i tr ng
thái tâm lý ch ng cho b n thân c a ch th ng x qua m t bư c m v th i gian ho c không gian
có i u ki n tìm ra phương án gi i quy t thích h p. Bư c m này t o ra th i cơ ch th ng x
n m thêm thông tin (ý , ch ki n, thái c a i tư ng trư c tình hu ng, l c lư ng nào ng v phía
i tư ng, h là ai,v.v...), t o ra cho i tư ng có s suy xét thêm v hành vi c a mình, và c bi t là
giúp ch th ng x tránh ư c nh ng cách th c x lý thô b o làm thui ch t b n lĩnh c a h c sinh ho c
“rót d u vào l a" i v i m t s tính cách m nh c a h c sinh.
Th c t ng x sư ph m thư ng không có m t ki u lo i ng x thu n khi t ch bao g m ng x ch
ng ho c ng x b ng, mà ch ng thư ng xen k vào nhau tùy t ng th i i m. Nhi u khi m t
ng x ư c coi là b ng i v i ch th ng x này, song là ch ng i v i ch th ng x khác.
Chính kinh nghi m giáo d c và ngh thu t ng x c a ch th ng x là cơ s ánh giá ó là
ki u lo i ng x nào i v i b n thân h .
Phân tích m t vài ki u lo i ng x như v y c a ch th trong vi c gi i quy t các tình hu ng cho
chúng ta th y r ng m t ng áp c a ch th có th mang t i hi u qu tích c c và xây ng ho c cũng
có th d n t i s trì tr , r i lo n hay phá ho i s phát tri n nhân cách c a i tư ng ng x . M t giáo
viên bi t ch ng i m t v i nh ng tình hu ng sư ph m, t o cho i tư ng ý th c ư c mình và i
tác giúp cho các em hi u bi t l n nhau tôn tr ng nhau hơn cũng chính là cơ s t o nên uy tín nhân
cách c a chính b n thân giáo viên ó, và ngư c l i nh ng giáo viên thi u kinh nghi m và không có
ngh thu t x lý các tình hu ng sư ph m, th m chí còn né tránh ho c gi i quy t theo cách xoa d u,
hình th c h s m t i s tôn tr ng dành cho mình, ôi khi còn gây nên s oán gi n và ch ng i c a
i tư ng ng x .
7. Thành ph n không th thi u trong ho t ng ng x sư ph m là m c ích giáo d c M i
ho t ng trong công tác giáo d c u nh m
t i m t m c ích tương ng, vì th n g x s ư ph m l à m t ho t ng nh m gi i




29
quy t nh ng nhu c u t c th i su t quá trình hình thành nhân cách cho h c sinh cũng góp ph n vào
quá trình ó, song do tính a d ng c a n i dung ng x , m c ích c a m i ng x là khác nhau vì th
m c ích t t i c a m i ng x mang nh ng s c thái riêng. Tuy nhiên, cho dù có s khác bi t t c th i
trong m i ho t ng ng x , nhưng m c ích nào cũng u quy t vào vi c gi i quy t t t các m i
quan h giao ti p gi a th y và trò v a m b o s hoàn thi n nhân cách c a i tư ng giáo d c,
v a th a mãn nh ng nhu c u ho t ng c a các em m t cách h p lý.
M c ích ng x là y u t c c kỳ quan tr ng, nó chi ph i thái và hành vi cư x c a ch th giáo
d c i v i h c sinh, nó l i nh ng d u n tích c c ho c tiêu c c cho các em. Trong quá trình x lý
tình hu ng ngư i giáo viên không ph i lúc nào cũng luôn luôn là k chi n th ng, cũng có th t ưc
i u ó t c th i nhưng cũng có th ph i sau m t s l n th nghi m, mi n là gi ư c v trí ch o
c a mình khi x lý trong tâm kh m c a cá nhân và t p th h c sinh, m t i s c m nh này trong ng x
sư ph m, không bao gi ch th c a quá trình giáo d c t t i m c ích mong mu n.
8. Trong giao ti p nói chung và ng x sư ph m nói riêng
Ngôn ng ư c coi là phương ti n chính y u tác ng t i i tư ng ng x nh m gi i thích, minh
ch ng, lý gi i ho c thuy t ph c, quy rõ trách nhi m và ánh giá hành vi c a h c sinh, v i ch ng y
m c ích, vi c s d ng ngôn ng trong ho t ng ng x sư ph m c n ư c xét t i như là m t
nguyên nhân d n t i s thành công hay th t b i trong ng x sư ph m.
Do tính a d ng trong tính cách, ph m h nh và trình nh n th c c a i tư ng ng x , chúng
ta kh ng nh r ng không có m t ngôn ng chung áp v i m i ngư i khác nhau. i u ó cũng ng
như trong chi n tranh, không th ch dùng m t kh u súng trư ng i phó v i xe tăng và máy
bay chi n lư c c a k ch, cũng như không th dùng xe tăng i ch i v i tàu chi n ngoài bi n
khơi. Vì th , khi dùng ngôn ng trong ng x sư ph m, i u u tiên ph i quan tâm t i là tính phù
h p c a ngôn ng v i tính cách c a i tư ng ng x . Cùng m t tình hu ng x y ra, song gi i
quy t có i v i h c sinh A, giáo viên ph i t t n, d u dàng, l i nói c a giáo viên như là m t s g i m ,
d n d t, khuyên nh , nhưng i v i h c sinh B c n ph i nghiêm kh c và d t khoát, l i nói như m t
m nh l nh b t i tư ng ph i ph c tùng. Cái khó trong vi c s d ng ngôn ng ây chính là vi c
nh n bi t i tư ng ng x và b n ch t c a tình hu ng t ó ch th ng x có th xác nh ư c
cho mình lo i ngôn ng ng áp phù h p v i i tư ng.
Xu t phát t b n ch t giáo d c c a ng x sư ph m nên m c dù m i tình hu ng giáo d c có th có
nh ng lo i ngôn ng ng x khác nhau, song m c ích chung nh t t t i c a ng x là hoàn thi n
nhân cách cho h c sinh s chi ph i nhưng nh hư ng cơ b n c a vi c s d ng ngôn ng ng x
Nh ng nh hư ng ó là:
N i dung ngôn ng ng x ph i ch a ng trong nó s ng c m và v tha i v i
i tư ng ng x . S nh hư ng này giúp cho ch th ng x g n gũi hơn v i h c




30
sinh, có kh năng g i m ư c nh ng gì ti m n trong tình hu ng sư ph m mà trong nhi u trư ng h p
h c sinh không dám và không mu n b c l . Ch khi nào các em t ư c ni m tin vào ch th ng x ,
c m nh n ư c s bao dung c a h và th y ư c l i thoát danh d trong tình hu ng thì khi ó ho t ng
ng x m i có ư c tính ch t c a m t quá trình giáo d c.
N i dung ngôn ng ng x ph i hàm ch a các uy quy n c a o c truy n th ng, n n p quy
nh c a th ch và t p th . N u như nh hư ng th nh t t o ra cho i tư ng c m nh n v s t
do và bình ng trong ng x thì nh hư ng th hai nh c nh cho i tư ng ng x th y ư c v trí
c a mình trong c ng ng và tính ch t c a m i quan h gi a b n thân và ch th ng x . Ngôn ng
ng x trong nh hư ng này c n toát lên ti ng nói c a c ng ng giao cho ch th , s c m nh c a
c ng ng ư c ch th i di n trong quá trình ng x . Ho t ng ng x sư ph m trong nhi u trư ng
h p, h c sinh thư ng ch th y m t bên ngoài c a m i quan h giao ti p: Tôi và cá nhân giáo viên, mà ít
khi th y ư c m i quan h : Tôi và ngư i i di n cho c ng ng, cho t p th ; s t do cá nhân và
ngư i i di n cho s c m nh uy quy n n n p, k cương c a th ch . S kém hi u bi t và l n l n
này trong h c sinh nhi u khi d n t i nh ng cu c cãi vã tay ôi trong ng x sư ph m. T t nhiên
m t m nh l nh, m t quy ch i vào lòng ngư i không ph i lúc nào cũng i b ng con ư ng tr c
di n, song dù cách nào i chăng n a thì ch th ng x cũng ph i giúp cho i tư ng nh n ra i u
ó. nh hư ng này òi h i ch th ng x ph i có ngh thu t trong vi c s d ng ngôn ng bi n
cái b t bu c thành cái t nguy n, bi n hàng rào ch n thành l i i c a công
lý.
N i dung ngôn ng ng x ph i ch a ng s tôn tr ng năng l c và ph m giá c a i tư ng ng
x . M i cá nhân trong s phát tri n c a mình luôn t kh ng nh b ng s gìn gi uy tín c a mình
trư c t p th và trư c ngư i khác. Ho t ng ng x sư ph m v i tư cách là m t giao ti p xã h i,
luôn t i tư ng ng x trư c hàng lo t các câu h i v uy tín c a b n thân: Mình s ư c ánh giá
như th nào? Hành vi c a mình là t t hay x u? Mình s là ngư i như th nào sau k t c c c a vi c gi i
quy t tình hu ng?.v. v... Câu tr l i n m ngay trong vi c s d ng ngôn ng c a ch th ng x (ho c
s c bén, ng i u quy t li t, ho c i sâu t ng bư c m t cách có tr t t , cũng có th là nh ng l i nói
ôn hòa như m t cu c bàn b c và ôi khi gay g t, d n h i liên t c như m t cu c l y cung). Ngôn ng
ng x trong nh hư ng này là m t d u hi u rõ nét giúp h c sinh th y ư c mình ang là ai (m t k
t i t , b i hay ch là m t k l m l do d i d t, m t con ngư i t t và trung th c nhưng còn v i vã
và b ng b t v.v...). Chính nh n th c này giúp các em ho c là bình tĩnh tr l i (nh có s tôn tr ng)
ho c làm cho ng x tr nên gay g t (do m t uy tín trư c bè b n và t p th - ch còn gì mà m t?).
Có m t th ngôn ng n a cũng có tác d ng không nh trong ng x sư ph m, ó là ngôn ng
hành vi, c ch , i u b c a ch th như s c m t, m t nhìn, i u b i ng.v.v... T t c nh ng bi u
hi n hành vi c a ch th thư ng có s phù h p tương




31
ng v i ngôn ng nói (khi gi n d thì hay nói to, bàn tay hay ch tr , ôi khi m bàn tay v t g t m t
th gì ó; khi l y tình mà khuyên gi i thì cùng v i l i l ôn t n, nh nh là s hi n t c a ôi m t, s
tĩnh t i c a ôi tay; khi có nh ng khó x trong tình hu ng thì cùng v i s im l ng c a ti ng nói là s
ăm chiêu c a ôi m t, i l i c a ôi chân,v.v...). T t c nh ng ng thái nêu trên m c dù ph n ánh
hình th c bên ngoài song nó l i là s ph n ánh tr ng thái tâm lý bên trong c a ch th trong ng
x sư ph m. Nh ng ph n ánh này tác ng ngay t i h c sinh, có tác d ng như m t tác nhân kích thích,
thúc y, ho c kìm hãm nh ng ph n ng c a i tư ng ng x trong quá trình gi i quy t tình hu ng
c a ch th . Ch ng h n m t ánh m t nhìn trìu m n c a giáo viên có th khi n h c sinh t tin hơn
trình bày th ng th n nh ng gì còn u n khúc trong lòng h và cùng v i hi n tư ng ó, ngư c l i v i
m t ánh m t gi n d s làm m t i s thành th c c a h c sinh. M t s bình tĩnh, nén mình ng i nghe
h c sinh trình bày s vi c có th em l i hi u qu ng x nhi u hơn là m t cơn th nh n p bàn, k o
gh , e n t các em. T t nhiên không ph i lúc nào s bình l ng trong ng x cũng mang l i k t
qu , song cho dù tình hu ng có òi h i ph i gi i quy t theo con ư ng gay g t, th m chí ph i òi h i
nh ng cú s c bùng n th c t nh lương tâm con ngư i thì phương th c d n d t ng x v n c n thi t ph i
có s bao dung và lư ng. H c sinh trư c con m t c a giáo viên chưa và không th là m t ph m
nhân mà h là nh ng nhân cách chưa trư ng thành, và vì th m i hành vi cư x , c n thi t ph i t h
thăng b ng v i m i i tư ng, l y chu n m c o c và l ph i c a xã h i, c a t p th cũng như b
m t nhân cách c a chính ngư i giáo viên giáo d c h . S nghiêm túc, thân tình nhưng d t khoát
c a giáo viên trong m i c ch , hành vi là nh ng gi t nư c m t th m sâu vào m i t bào nhân cách trong
cơn khát v nhu c u nh n bi t chân thi n m c a h c sinh.
Phân tích ngôn ng nói và ngôn ng c ch trong ng x sư ph m cho chúng ta th y chúng g n
bó v i nhau ch t ch , cái này là h u thu n cho cái kia, ho c nh n m nh s tr m tr ng c a tình hu ng
ho c gi m b t cư ng căng th ng trong ho t ng ng x . L i nói, c ch c a ngư i giáo viên trong
giao ti p xã h i nói chung và ng x sư ph m nói riêng không ch ph n ánh v m t hình th c thái ,
tình c m c a h i v i c ng ng mà còn là d u hi u th hi n giá tư nhân cách c a h trư c i
tư ng ng
x.
Bên c nh nh ng y u t nêu trên trong ho t ng ng x sư ph m còn có s tham gia c a hàng
lo t nh ng y u t khác như trình ư c giáo d c c a t p th , i u ki n s ng c a cá nhân và gia ình
h c sinh, a i m di n ra ho t ng ng x , th i gian c n thi t th c hi n,.v.v... ôi khi nh ng
y u t tư ng như r t bình thư ng này l i giúp cho ho t ng ng x tr nên có hi u qu hơn.
Ch ng h n i v i m t khuy t i m c a h c sinh có th xem xét nên gi i quy t ngay trư c t p th
trên l p hay c n g p riêng vào m t th i i m khác, ho c v i cùng m t khuy t i m i v i h c sinh
gi i và h c sinh kém nhà sư ph m nên có m c cư x như th nào,v.v...




32
IV. NG X SƯ PH M V I TƯ CÁCH LÀ M T HO T NG
ng x là m t hi n tư ng xã h i ư c n y sinh trong các m i quan h gi a con ngư i v i con
ngư i, còn ng x sư ph m ư c gi i h n trong ph m vi giao ti p gi a m t s nhóm xã h i mà ch y u
là nh ng ngư i làm công tác giáo d c v i th h tr . M i quan h giao ti p trong ng x gi a th y và
trò ph n ánh m t quá trình ho t ng tâm lý ph c t p và mang nh ng c i m sau ây: Trong ng x
t n t i hai ch th : Ngư i giáo viên là ch th x lý thông tin và h c sinh là ngu n phát thông tin,
ti p nh n h th ng k thu t x lý. C hai ch th này song song t n t i trong su t ho t ng ng
x , trong môi trư ng giáo d c.
i tư ng c a ho t ng ng x trong trư ng h p này không ơn thu n là tình hu ng sư ph m
c n gi i quy t mà còn bao g m c m t nhân cách - ch th h c sinh. Ta coi ây là m t i tư ng
kép bao g m h th ng các thông tin c n x lý (phi v t ch t) và con ngư i v i t t c nh ng gì ph c
t p c a ho t ng tâm lý. Khi giáo viên tác ng t i i tư ng thì cũng là lúc h th c hi n cách th c,
bi n pháp, th thu t tác ng t i tình hu ng sư ph m - s n ph m t nhân cách c a h c sinh. M c ích
chi m lĩnh i tư ng c a ch th x lý chính là u n n n, i u ch nh nh ng bi u hi n nhân cách c a
h c sinh, giúp các em có nh n th c úng n hơn v mình và v các m i quan h xã h i. ng cơ
thúc y ho t ng ng x c a ngư i giáo viên chính là s tin tư ng vào kh năng t i u ch nh c a
m i nhân cách h c sinh, là lòng yêu thương i v i th h tr .
Trong m i tình hu ng ng x sư ph m, k t qu thu ư c c a ch th x lý là kinh nghi m và ngh
thu t giáo d c, còn v phía i tư ng x lý chính là m c t ư c v nh n th c và hành vi trong s
phát tri n nhân cách c a m i cá nhân.
V. NG X SƯ PH M LÀ M T QUÁ TRÌNH
ng x sư ph m di n ra thư ng xuyên trong quá trình giáo d c, trong h c ư ng, trong
chính khóa và các ho t ng ngo i khóa. Song, gi i quy t m t tình hu ng sư ph m, ho t ng
ng x sư ph m luôn ư c th c hi n trong m t quá trình v i nh ng c i m sau ây:
1. Ho t ng ng x sư ph m là m t quá trình ư c t o b i các giai o n k
ti p nhau.
M i ng x sư ph m u có s kh i u và s kh i u này b t ngu n t nh ng v n do tình
hu ng giáo d c t ra: ó có th là vi c nh n bi t ch th gây ra tình hu ng ho c n i dung chính y u
mà ch th có nhu c u (h c sinh) òi h i gi i quy t. Th i i m kh i u c a quá trình ng x ư c
coi là giai o n thăm dò i tác.
Ti p theo giai o n kh i u s là giai o n v n ng, phát tri n, trong ó có s tham gia c a
t t c các y u t t o nên ho t ng ng x cũng như các m i quan h gi a chúng. S v n ng và
phát tri n c a m i ng x có th i theo nh ng chi u hư ng khác nhau, song chúng ta có th nh n
nh thành 3 bư c cơ b n là: Ti n ng




33
x , trong ng x và sau ng x . M i bư c l i bao g m các thành ph n và ng v i m i thành ph n là
nh ng yêu c u c th t ra cho ch th x lý tình hu ng sư ph m thông qua các cách th c, th thu t
ng x . Tùy thu c vào ngh thu t x lý tình hu ng trong m i quan h giao ti p gi a hai ch th c a quá
trình ng x sư ph m mà chúng ta có ư c k t qu v n ng tương ng.
K t qu c a ng x sư ph m thư ng có th th y ư c m t cách tr c giác (ni m vui, n i bu n
c a th y trò). Song cũng có khi c n ph i có th i gian suy ng m m i th y h t ư c nh ng gì c n cho s
hoàn thi n kinh nghi m giáo d c c a giáo viên ho c nhân cách c a h c sinh.
2. ng x sư ph m là m t quá trình giáo d c
ng x sư ph m xét trên bình di n giáo d c là quá trình giao ti p gi a 2 nhân cách: Nhân cách
giáo viên và nhân cách c a h c sinh. Do nh ng l a tu i và trình nh n th c khác nhau, ch u nh
hư ng c a nh ng i u ki n văn hóa, tư tư ng, l ch s nh t nh, gi a hai nhân cách luôn t n t i m t
kho ng cách. S n i k t kho ng tr ng này thông qua ho t ng ng x sư ph m là m t trong nh ng
con ư ng h u hi u và vi c ó trên th c ti n giáo d c, chúng ta ã kh ng nh r ng, chúng ta có
th làm ư c. H c sinh không ch là i tư ng c a s giáo d c trong ng x mà còn là m t ch th
v i nh ng nét tâm lý và ph m ch t nhân cách riêng không gi ng ai, có nhu c u v t ch t và tinh
th n t n t i và phát tri n. Là m t con ngư i ang trư ng thành, m i cá nhân h c sinh là m t
sinh linh s ng, thích cái p, c bi t là p trư c m t ngư i khác thích làm cho m t th xung quanh c a
mình p thêm, h không ch s ng b ng hi n th c v i nhu c u ăn, m c mà còn s ng b ng bi u tư ng,
yêu thích k ni m và luôn t ni m tin, hy v ng vào m t cái gì ó trong tương lai. Là m t con
ngư i, h c sinh khao khát s hi u bi t, tò mò, thích n v i cái khác l thích nh ng gì mà mình không
có. Song, m i con ngư i cũng dư ng như luôn t mâu thu n v i chính mình, mâu thu n gi a giá tr th c
có gi i h n c a h v i s t kh ng nh mình, gi a nh ng i u ki n v i ư c mơ, gi a v n s ng và
nghĩa v . Là con ngư i, s ng gi a c ng ng, h thích ư c tán thư ng và ca ng i. T t c nh ng
nhu c u ó càng xu t hi n nhi u hơn tu i tr khi cu c i ang còn ch i h . Th u h i u ư c
nh ng m t m nh và m t y u trong nhân cách c a tu i tr h c ư ng là trách nhi m c a ngư i làm công
tác giáo d c. C i bi n t nhiên và c i bi n con ngư i u là nh ng công vi c òi h i s gian truân, T t
y u giũa chúng có s gi ng nhau và s khác bi t. i m gi ng nhau ây chính là vi c n m ư c
nh ng quy lu t v n ng, phát tri n c a i tư ng (t nhiên và con ngư i), còn s khác bi t là ch
con ngư i là m t th c th s ng luôn luôn tác ng tr l i ch th theo cách riêng c a h , vì th
n u ch hi u nh ng quy lu t v n ng chung c a nhân cách thôi là chưa , mà i u ch y u là
ph i có s ng c m v i h , làm cho nhu c u c a ch th d n tr thành nhu c u c a b n thân i
tư ng ư c th a mãn nhu c u giao ti p trên cơ s h c m nh n ư c v trí c a mình ang gánh vác,
s h u ích c a h i v i ch th tác ng và i v i c ng ng. Alferd Adler ã t ng nói: "K nào
không quan tâm n ngư i khác, ch ng




34
nh ng s g p nhi u khó khăn nh t trong i mà còn là ngư i có h i nh t cho xã h i. H t th y nh ng
ngư i th t b i u thu c h ng ngư i ó"(1).
Quan tâm t i ngư i khác trong ng x sư ph m là quan tâm t i h c sinh, nhưng s quan tâm không
có nghĩa là t h th p mình, lùi bư c trư c nh ng bi u hi n tiêu c c trong nhân cách c a h c sinh.
Quan tâm trên cơ s tôn tr ng quy n bình ng gi a th y và trò thông qua ng x b c l uy quy n
b n thân là n n t ng cho quan h th y trò t t i m c ích giáo d c. Trong ng x sư ph m là m t s
ph nh n quy n l i c a h c sinh cũng có nghĩa là cùng lúc ph nh n quy n l i c a ch th ng x . ng
x sư ph m v i tư cách là m t quá trình giáo d c luôn luôn tuân th nh ng quy lu t chung nh t c a
s hình thành nhân cách (h th ng các nguyên t c giáo d c), có c u trúc và quy trình ho t ng
t t i m c ích giáo d c tương ng v i m i tình hu ng sư ph m c th .
Các phương ti n thư ng ư c ch th ng x sư ph m s d ng là: H th ng tri th c ã ư c
ch th tích lũy, ch n l c tương ng v i m i tình hu ng (tri th c giao ti p xã h i, giao ti p l a tu i,
tri th c tâm lý các quan i m giáo d c c a ng và Nhà nư c, tri th c v t ch c, qu n lý quá trình giáo
d c,.v.v...).
H th ng các k năng sư ph m trong giao ti p: Ngôn ng , hành vi, c ch , i u b , trang ph c, s
bi u c m và i u ti t tr ng thái tâm lý c a b n thân, v.v...
H th ng các thang b c giá tr c a gia ình và b n thân i tác ng x .
H th ng các dư lu n và s c m nh c a nh ng nhóm xã h i mà i tác ng x tham
gia.
H th ng các quy nh, quy ch c a nhà trư ng, pháp lu t c a Nhà nư c, uy quy n
do v trí xã h i c a ngư i giáo viên ư c xã h i và t p th h c sinh th a nh n.
Như v y các phương ti n ư c ch th ng x sư ph m s d ng v a có s tham gia c a b n thân
ch th như uy tín, tri th c, k năng, ngôn ng và k c nh ng giá tr v n có c a i tư ng ng x và
c a xã h i. ây là i m r t khác bi t trong công tác giáo d c nói chung và trong ng x sư ph m
nói riêng so v i các ho t ng xã h i khác.




(1) Chân nghĩa cu c i trong "ngh thu t ng x và s thành công m i ngư i") NXB TN - 1998,
tr.24




35
Ph n II
QUY TRÌNH NG X SƯ PH M




36
Quy trình ng x sư ph m là trình t k ti p nhau c a các bư c trong s v n ng c a ng x sư
ph m, s lư ng các bư c và th t c a chúng có th là khác nhau, song nhìn m t cách t ng th , m i
ng x sư ph m thư ng phát tri n theo nh ng bư c cơ b n sau ây:
1. NH N BI T I TƯ NG NG X
i tư ng c a ng x sư ph m là h c sinh, m t con ngư i c th . Trong nhà trư ng, s
lư ng h c sinh ông, b n thân giáo viên không ch d y m t l p mà d y nhi u l p ho c nhi u kh i
l p (l p 10 - 11 - 12), cho nên trong a s các trư ng h p, trò bi t th y nhi u hơn là th y bi t trò và
th m chí khi nh m t, nh tên cũng chưa nói r ng ta nh n bi t ư c h . N i dung nh n bi t i
tư ng bao g m các công vi c như: Tên tu i, l p h c, th y, cô giáo ch nhi m, nhóm ho t ng và
m t i tư ng trong nhóm, a i m gia ình sinh s ng và sơ b v ngh nghi p c a cha m , m t vài
nét v năng l c h c t p, hoàn c nh s ng c a gia ình. Nh ng n i dung này ư c ch th ng x tìm
hi u có th là t t c , ngay m t lúc và cũng có th ch là m t s trong toàn b n i dung ó, ho c là tr i
d n trong toàn b quá trình ng x . S quen bi t gi a ch th và i tư ng ng x là cơ s xác nh
s lư ng n i dung c n tìm hi u. B u không khí ban u trong khi nh n bi t i tư ng là r t quan tr ng.
Ch th ng x c n t o ra nh ng n tư ng t t, d ch u, g n g i khi m i g p nhau, i u ó góp ph n m
ra m t hành lang giao ti p nh ng giai o n sau. V i lý do như v y, th i gian nh n bi t i tư ng
cũng là th i gian ch th ng x t b c l mình, t gi i thi u v mình trư c i tư ng. ng v
c hai phía trong quan h ng x , bư c nh n bi t ư c coi là th i gian thăm dò sơ b m t s nét v s
thích, thói quen cá tính Nh nh ng thông tin do s thăm dò em l i ch th ng x có th ánh giá t ng
quan v i tư ng, k t h p v i hoàn c nh không gian và th i gian cho phép, n i dung ng x (tình
hu ng có v n ê) l a ch n phương án ng x (phương án s d ng uy quy n h p lý bt i
tư ng tuân th ; phương án g i m , khuyên nh i tư ng t nh n bi t mà ph c tùng; phương
án dùng s c m nh giáo d c c a t p th , phương án giao nhi m v giáo d c, phương án dùng
pháp ch theo quy nh c a trư ng và t ch c,.v.v...).
X lý tình hu ng ng x sư ph m
Xét v m t th i gian, tình hu ng ng x sư ph m thư ng xu t hi n ho c là tr c ti p khi giáo
viên có m t, òi h i h ph i x lý ngay, ho c là tình hu ng ư c thông báo qua m t trung gian khác.
Trong c hai trư ng h p, m c dù công vi c t ch c ng x là khác nhau, nhưng thư ng v n ph i tr i
qua m t s n i dung cơ b n sau ây:
Tìm hi u nguyên c d n t i tình hu ng (do b n thân i tư ng ng x gây ra hay do m t cá nhân,
m t t p th khác t o l p; hoàn c nh d n t i tình hu ng v m t tâm lý cá nhân, cu c s ng gia ình, mâu
thu n trong n i b t p th ,.v.v...); di n bi n c a tình hu ng.v.v... h u qu do tình hu ng mang l i (m c
, nh hư ng i v i cá nhân và t p th ).




37
II. QUY T NH S D NG PHƯƠNG ÁN D KI N X LÝ
N i dung này ư c coi là nhân lõi c a ng x sư ph m, chi ph i nhi u nh t t i k t qu c a ng x
sư ph m. M t khi ch th ã xác nh c n ph i ch n phương án nào ng x v i h c sinh thì kèm
theo nó là vi c s d ng các phương ti n ng x tương ng. Ch có i u, v i b t c phương án nào,
ngư i giáo viên cũng c n gi ư c v trí ch o c a mình thông qua ngôn ng giao ti p (m m m ng
nhưng d t khoát, rõ ràng nhưng xúc tích, vui v nhưng không ùa c t hành vi giao ti p (nghiêm túc
nhưng có s quan tâm, bình ng l ng nghe nhưng có th b c, .v.v...), ng th i giúp i tư ng
ng x bình tĩnh ch ng ti p thu ho c cùng bàn b c gi i quy t tình hu ng. N u ho t ng ng x t
t i k t qu mong mu n, áp ng ư c m c ích giáo d c và th a mãn nhu c u c a i tư ng ng x thì
c n khuy n khích, ng viên trao thêm nhi m v và trách nhi m cho i tư ng, còn n u chưa t t i
k t qu thì ch th ng x h t s c bình tĩnh, cân nh c v m t th i gian tránh tình tr ng y i
tư ng t i m c căng th ng (già néo t dây) ho c nhàm chán trư c cách x lý c a ch th (nư c u
v t) r i cùng th ng nh t v i i tư ng ng x v m t không gian, th i gian phù h p cho m t cu c
g p l i ti p theo. S nóng v i và hi u th ng trong ng x sư ph m là khuy t t t thư ng th y trong khi
gi i quy t các tình hu ng sư ph m, c bi t i v i nh ng giáo viên tr , ho c nh ng giáo viên có cá
tính m nh. Ngư c l i, ta cũng thư ng th y có nh ng giáo viên ch trông ch vào t p th , trì hoãn các
cu c ti p xúc tay ôi, ng i va ch m, r t ít u tư suy nghĩ tìm ki m trong th c ti n giáo d c nh ng
kinh nghi m th t b i hay thành công c a mình và ng nghi p nâng cao tay ngh và ngh thu t sư
ph m, ó không ph i là s "hi n t " trong giáo d c mà là s ng i khó, ng i kh , ưa y tinh th n
trách nhi m c a mình cho ngư i khác.
III. BƯ C CU I TRONG NG X SƯ PH M
Là s ánh giá cái ư c và cái chưa ư c qua m i ng x sư ph m t ó t ra cho mình nh ng
gì c n b sung và hoàn thi n, nh ng gì c n gìn gi và phát huy. Kinh nghi m ng x sư ph m không
t dưng mà có, s ph c t p v nhân cách c a i tư ng giáo d c kéo theo s c n thi t c u th trong
ho t ng th c ti n c a giáo viên mà trong ó ng x sư ph m là công vi c thư ng nh t c a h .
Phương ngôn có câu: "Mi ng ăn thì n, mi ng òn thì i" ch thích h p v i ngư i xu th i n nh th ,
còn i v i ngư i giáo viên c n ph i n v i h c sinh không ch nh ng lúc các em có ư c nhân
cách úng n mà k c nh ng lúc nhân cách c a h có s t bi n, tha hóa nâng h .S vp
ngã trong công tác giáo d c là không tránh kh i nhưng v p r i mà tránh, mà tìm ra con ư ng
b ng ph ng hơn nh m t t i ích luôn luôn là ni m vui trong ngh nghi p c a ngư i giáo viên.
IV. NH NG NGUYÊN NHÂN D N T I KHÓ KHĂN HO C TH T B I TRONG NG X
1. S thi u kinh nghi m giáo d c
Ngư i ng x t t ph i là ngư i có b n lĩnh t tin trên cơ s v n s ng kinh nghi m




38
phong phú và ngh thu t giáo d c. Vì th m t trong nh ng nguyên nhân d n t i khó khăn khi ng x
là s thi u v n s ng và kinh nghi m giáo d c. Th c t va ch m trong công tác giáo d c là nh ng bài h c
r t phong phú và sinh ng nh n bi t i tư ng giáo d c. Tâm tính h c sinh m i em m i khác, i u
ki n sinh ho t v t ch t và tinh th n c a m i em trong nh ng hoàn c nh riêng bi t c a gia ình, c a
a phương không gi ng nhau, do ó hi u ư c i tư ng giáo d c c a mình, ngư i giáo viên
ph i thông qua các m i quan h nhi u chi u, tr c ti p ho c gián ti p, bi t nh n xét các m i quan h c a
các em v i bè b n, v i ngư i l n tu i, cách ăn nói, i ng và s ánh giá c a t p th i v i h c sinh
ó, th y ư c mình s th c hi n các tình hu ng sư ph m như th nào trong m i l n ng x , vì ít
kinh nghi m giáo d c, không ít giáo viên khi x lý tình hu ng thư ng t i tư ng vào v trí c a
mình, òi h i quá nhi u ho c ch như ng b cho êm . Nh ng giáo viên thi u kinh nghi m ng x
thư ng không xu t phát t m t ng ý l n át ho c bình dân mà ch y u là lúng túng trư c m i tình
hu ng b t ch t chưa quen bi t, chưa tìm ra ư c l i thoát trong cách cư x th a mãn nhu c u c a i
tư ng, m c dù s th a mãn ch ư c xét t i như là s ch p nh n có ý th c c a i tư ng ng x trư c
yêu c u c a giáo viên.
2. S l m d ng uy quy n c a ch th ng x
Nguyên nhân th hai ph i k t i là v n s d ng uy quy n c a mình do ngh nghi p em l i
m t cách thái quá. Trong giao ti p sư ph m nói chung và ng x sư ph m nói riêng, uy quy n c a
giáo viên là cơ s v ng ch c t o cho h có ư c v trí ch o. Uy quy n c a giáo viên do nhi u
y u t t o nên như quy nh, n n p h c ư ng, truy n th ng o c xã h i.v.v... nhưng i u ch
y u l i chính do m i quan h th y trò và nhân cách c a giáo viên. Gìn gi và t o l p uy quy n c a m i
giáo viên ph i luôn ư c b n thân coi là ý th c thư ng tr c trong công tác giáo d c, c bi t là trong
ng x sư ph m. Trong s phát tri n c a mình m i cá nhân ch u s chi ph i c a nhi u uy quy n: Th
ch , pháp lu t nhà nư c, t p th trư ng l p và oàn th , uy quy n c a văn hóa, truy n th ng o c,
song tr c ti p là uy quy n c a cha m và c a th y cô giáo N u như tr nh , uy quy n c a cha m và
nhà giáo d c là tuy t i thì càng l n lên, khi nh n th c xã h i c a h c sinh ư c m r ng, các m i
quan h xã h i ư c thi t l p trên cơ s gi a tình c m và lý trí tr nên m nh m hơn thì không ph i lúc
nào s c m nh uy quy n c a th y cô, giáo cũng là tuy t i. S so sánh gi a chu n m c o c xã
h i v i lòng nhân ái và năng l c th c s c a ngư i giáo viên t o nên s c m nh uy quy n c a ngư i
giáo viên trong suy c m c a h c sinh. Do ó, m t s thái quá, b t ch p nh ng c i m tâm lý c a
i tư ng ng x , không nh n ra ho c lãng quên nh ng gì mình có th t o nên uy quy n s d n t i
nguy cơ th t b i trong ng x . Có th nói uy quy n c a ngư i th y giáo i v i h c sinh chính là s t
nguy n ch p nh n cái chân, thi n, m trong m i quan h v i h và v i xã h i thông qua nhũng hành
ng thư ng nh t c a ngư i giáo viên. L m d ng uy quy n c a ngư i giáo viên trong ng x sư ph m
d n t i nh ng bi u hi n trong hành vi thi u chu n m c ng x c a h i v i h c sinh như quát n t,
s ng s , th m chí có nh ng hành ng xúc ph m nhân




39
ph m c a h c sinh; không ki m ch ư c tình c m, xúc c m c a mình trư c nh ng t bi n do i
tư ng gây ra, ôi khi kéo theo s hơn láo tiêu c c áng ra không th có h c sinh, làm cho tình
hu ng ng x thêm gay c n.
B t c ai còn trong tu i h c trò, m t trong nh ng i u nh hư ng sâu s c t i tâm h n h là
o c và nhân cách c a th y cô giáo. Truy n th ng o lý dân t c Vi t Nam r t coi tr ng quan h
th y trò, giáo viên không ch là ngư i em n cho h c sinh ngu n tri th c mà còn là t m gương s ng
v tư cách, ph m h nh ư c h c sinh quan tâm theo dõi và noi theo.
3. Tính m c c m c a h c sinh và nh ki n c a giáo viên
M t trong nh ng khó khăn mà giáo viên thư ng g t Ph i trong ng x sư ph m là tính m c c m c a
h c sinh và nh ki n c a giáo viên. S ng trong t p th , chúng ta có th phân bi t ư c trong ó có
nh ng h c sinh có năng l c và ph m ch t o c t t song ng th i luôn t n t i m t b ph n h c sinh
ch m ti n. Bi u hi n trong m i ng x c a nh ng b ph n h c sinh này là khác nhau.
b ph n nh ng h c sinh ch m ti n, trư c m t tình hu ng do h gây ra, thái và hành vi ng
x c a h thư ng mang tính th ng, h ch i cơn gi n d c a giáo viên trút lên u h nhi u hơn là
s khuyên nh và thuy t ph c. Trong suy nghĩ c a s h c sinh này luôn có s m c c m v i chính mình
r ng úng hay sai thì ph n thua thi t v n là mình t ó d n t i ph n ng c a h b ng vi c im l ng
ho c c g ng l n tránh trư c câu h i c a giáo viên, c n mau chóng thoát ư c s truy c u trách
nhi m c a giáo viên ho c s chú ý c a t p th , th m chí có nh ng h c sinh h n láo, bi u hi n
nh ng hành vi vô giáo d c v i th y cô và t p th , ch vì h cho r ng ng nào thì cũng b trì tri t và
phê bình, r ng mu n i t i âu cũng ư c.
Nguyên nhân th nh t theo chúng tôi, d n t i khó khăn này, m t ph n quan tr ng là giáo
viên.
Trong ng x , nh ng h c sinh kém c i thư ng ít ư c giáo viên t o ra cơ h i h trình bày có
ng n ngành nh ng gì ã x y ra, ho c l ng nghe nh ng gì h mu n. Trong nhi u trư ng h p m t s
h c sinh ã xu t phát t m t ng cơ úng n, nhưng thi u suy nghĩ chín ch n d n t i nh ng hành
vi sai ( ánh ngư i c u b n, cho b n chép bài trong gi ki m tra,v.v...) nhưng v i nh ki n v s
hư n c a h c sinh ó, giáo viên thư ng không gi ư c bình tĩnh, quy ch p m t cách v i vàng,
phê bình nhi u hơn là phân tích úng sai.
Do ph i l p i l p l i s tr ng ph t trong ng x , giao ti p v i không ít ch th x lý tình hu ng
khác nhau, h c sinh d n t o l p ư c cho mình con ư ng th ng: trơ ỳ, phá qu y, ho c li u lĩnh.
V phía ngư i giáo viên, nh ki n i kèm v i nó là s b o th trong khi nhìn nh n nhân cách c a
h c sinh. Dư i cách nhìn nh ki n, h u như m i hành vi c a nh ng h c sinh kém u b quy t v
chi u hư ng tiêu c c, còn nh ng h c sinh ngoan thì ngư c




40
l i. Cách nhìn thi u bi n ch ng, tĩnh t i này thư ng d n t i s b t n trong ng x v i h c sinh. T
nh ki n trong suy nghĩ d n t i nh ki n trong cách s s , các tình hu ng không ư c giáo viên
xem xét k càng, nh ng li u pháp r n trong ng x thư ng ư c áp d ng, nh ng nhân t tích c c
trong tình hu ng d b b qua. Tính b t bi n trong quan ni m v s phát tri n nhân cách c a h c sinh là
m t sai l m trong giáo d c, hi u qu c a nó em l i là s m t mát ni m tin trong h c sinh i v i l
ph i, i v i bè b n, t p th và giáo viên. nh ki n không bao gi mang l i hi u qu trong ng x sư
ph m, nó luôn t o ra s quay lưng l i c a h c sinh i v i các tác ng giáo d c, nh ng dòng nư c
ng m bao g m s th ơ, ch ng i và m c c m ư c b t ngu n t nh ki n c a giáo viên. ng x sư
ph m òi h i ngư i giáo viên c n có ch ki n ch không ph i là nh ki n. Ch ki n trong ng x sư
ph m t o ra v trí và uy quy n, song nó ph i ư c i u ch nh cho phù h p v i s phát tri n bi n ch ng
c a tình hu ng sư ph m, ó chính là s khác bi t gi a uy quy n sư ph m ích th c v i uy quy n sư
nh ki n.1
ph m c ng nh c ư c sinh ra t
M i h c sinh là m t nhân cách, m t cá tính, m t s ph n ch a ng bi t bao ư c mơ, kỳ v ng,
kh năng, thành b i, x u t t, i s ng cá nhân, quan h bè b n, gia ình, s c kh e. H c sinh luôn có nhu
c u v m t cu c i có ý nghĩa, mu n ư c xã h i, t p th và c bi t là th y cô giáo ánh giá mình
như m t thành viên x ng áng c a t p th . H c sinh không ai không mu n c g ng gi gìn s ánh
giá ó trư c m t b n bè và nh ng ngư i thân quen cũng như tr ng ý th c c a mình. Phen Dzecginski
ã nh n xét: "M i ngư i có m t lòng t tôn, m t tính ham công danh nh t nh, m i ngư i u
có m t cái tên và m t khuôn m t(1).
H c sinh mong mu n có ư c nh ng hành vi, c ch , vi c làm toát lên năng l c c a mình ư c
m i ngư i i x công b ng, ư c s ng trong m t t p th l p oàn k t, thân ái, có nh ng ho t ng
cu n hút tu i tr .
4. S y u kém c a t p th l p
Nguyên nhân th ba t o nên khó khăn trong ng x là s thi u ng c m c a t p th ivi
cách x lý c a giáo viên và i u ó cũng có nghĩa là giáo viên thi u m t ch d a cho toàn b quá
trình ng x . T p th ư c coi là ch d a v dư lu n và s c m nh giáo d c. N u m t t p th y u cũng có
nghĩa là m t i kh năng ch ng nh ng hi n tư ng tiêu c c c a h c sinh. M t t p th y u luôn t n t i
trong nó nh ng cán b l p non kém, ít có s u tranh v i nh ng bi u hi n tiêu c c, luôn tìm cách
bao che khuy t i m cho nhau. V i nh ng y u i m này, uy tín c a t p th không c ng hư ng v i uy
quy n c a giáo viên trong ng x sư ph m. Hi n tư ng ơn c trong ng x sư ph m c a giáo viên
i v i nhi u tình hu ng t o ra nh ng khó khăn v n m b t tình hình i tư ng, ng x m t cách
toàn di n và sâu s c không có ư c môi trư ng t t răn e, thuy t ph c nh ng h c sinh hay qu y phá
trong t p th . Trong ng x sư ph m, không có gì thu n l i b ng khi x lý tình hu ng, ngư i giáo
viên có ư c s

(1) Ngư i lãnh o và t p th . NXB S th t, Hà N i - 1978, tr.54




41
giúp và ng h c a t p th l p h c, oàn thanh niên c ng s n và nh ng nhóm bè b n c a i
tư ng ng x . Nh ng t p th này ngoài tác d ng như là ch d a cho ch th ng x , h còn là
nh ng véc tơ giáo d c thu n chi u, cùng hư ng t i m c ích hoàn thi n nhân cách cho m i cá nhân
trong t p th .




42
Ph n III
I. NH NG M U CHUY N V
TÌNH HUÔNG GIÁO D C
II. NH NG M U CHUY N V
NG X NHANH TÌNH HU NG
SƯ P H M




43
I. NH NG M U CHUY N V
TÌNH HU NG GIÁO D C

Trư c m t tình hu ng
Có nhi u nh n xét khác nhau v vi c làm v a qua c a tôi và m t cu c tranh lu n ã n ra gi a
các giáo viên trong trư ng xung quanh s vi c y. Nhi u giáo viên tán thành cách gi i quy t c a tôi
nhưng cũng có nh ng ngư i cho tôi là a s .
V phía mình, tôi th y nh ng ý ki n c a các giáo viên, ai cũng có cái lý c a h . Tôi r t băn
khoăn và do v y tôi xin tư ng thu t l i s vi c x y ra hôm ó b n c xem xét và tham gia ý ki n
v i anh ch em chúng tôi.
Chi u hôm ó, sau h i tr ng tan h c, h c sinh các l p như "chim s l ng" ùa ra kh i các phòng
h c. Quang c nh nhà trư ng n ào, nh n nháo h n lên v i nh ng ti ng cư i ùa, ti ng tranh cãi sôi n i,
ti ng la g i nhau om sòm hòa v i ti ng chuông xe p "leng... leng" m ĩ, chói tai làm náo ng c sân
trư ng.
B ng t phía khu nhà xe p, m t bóng áo "phông" ang ng i trên xe phóng ra, lách gi a
nh ng ám ông ang i ch t sân r i c tìm cách vư t lên, xô d t c nh ng ngư i bên c nh lao
ra phía c ng trư ng.
ng trư c hiên văn phòng, tôi k p nh n ra cái "bóng áo " chính là em Hu (Hu n i ti ng c a
l p 11C, ư c m nh danh là "Hu Tây"... m t n sinh ngh ch ng m và m t tr t t ch ng kém gì con
trai). Tôi b c t c g i gi t l i:
- Hu ! Xu ng xe?
Nghe ti ng quát g i, Hu gi t mình, phanh xe ch ng l i r i nh y v i xu ng, lo ng cho ng xô chúi
vào m y h c sinh ang i c nh ó.
- D t xe vào ây! - Tôi l n ti ng quát g i. Hu tái m t, t ra ho ng h t, lúng túng.
- Có nghe th y gì không? - Tôi l i gay g t. M t Hu lúc này lên, môi m p máy nhưng chưa nói
thành l i, ch t t quay xe d t l i v phía tôi. ám h c sinh th y th cũng xô n vây quanh Hu và
kéo theo n ch tôi.
i Hu n trư c m t, tôi h t hàm h i luôn: - Hu ? Em có bi t mình v a phóng xe trên sân?
Thưa... có .
- Em bi t như th là ã vi ph m n i quy ch ? - Hu nói lý nhí không thành l i.
- Em có bi t n u h c sinh i xe trong sân trư ng thì ph i ph t như th nào r i ch ? Hai năm h c
trư ng, ã có nhi u em vi ph m và b ph t em chưa t nh ra sao?
Thưa th y ...
- Còn thưa g i gì n a! T t nh t là em hãy t giác thi hành ngay hình ph t ã quy
nh.

44
Tôi li n ch tay v phía phòng thư ng tr c r i ti p:
- Hãy d t xe vào phòng thư ng tr c bác b o v l p biên b n và ph t gi xe l i m t ngày.
Trư c thái y kiên quy t và d t khoát c a tôi Hu không dám nói gì n a, ch
có ôi m t m to, hoe ch p ch p như c u xin...
Không nao núng, tôi v n gay g t ra l nh: Em có thi hành không? H t hy v ng,
Hu ành l m lũi d t xe v phía phòng thư ng tr c. ám h c sinh ng nhìn theo
và xì xào, bàn tán.
Tôi ư c à "giáo d c" luôn các em ng ó: Các em th y rõ "h u qu " c a vi c vi ph m n i quy
chưa? Bao nhiêu ngư i ã b ph t r i mà em y cũng không ch a.
- Nhưng... em thưa th y - M t h c sinh ng c nh tôi r t rè lên ti ng. Em nói gì? -
Tôi h i em và nh n ra ó là h c sinh cùng l p v i Hu .
- Thưa th y, m b n Hu ...
- sao?
- B n Hu sáng nay i h c có nói chuy n v i chúng em là m b n y b c m n ng c n i b nh
vi n mà b b n y l i i công tác v ng. Em ch c b n y v i v quá...
Tin t ng t b t ng y làm tôi s ng ngư i l i.
Tôi nhìn v i v phía phòng thư ng tr c, Hu ã d t xe vào trong ó r i. Tình hu ng th t b t
ng và khó x . úng là Hu ã vi ph m n i quy nhưng Hu l i v i v vì m ang ch - ph t hay tha
cho Hu ? Sao Hu không th d t xe ra c ng r i hãy i? Làm sao giáo d c ư c ý th c tôn tr ng n i
quy?...
Tôi c b i r i, loay hoay v i nh ng ý nghĩ trên mà chưa bi t x lý ra sao thì th y Hu cũng i t
phòng thư ng tr c bư c ra, i v i v phía tôi. Hu càng n g n, tôi càng b i r i, th r i trong giây
phút căng th ng ó tôi n y ra ý nh...
Hu n ch tôi và v i vã nói luôn:
- Thưa th y, bác b o v ã ghi tên và gi xe l i r i . Th y cho em v .
- Khoan ã! Em th y th y ph t như th có úng v i n i quy nhà trư ng ta quy nh không? - Có .
Tôi li n h gi ng và nói ch m hơn:
- Em ã ch p hành k lu t như th là ư c r i, còn bây gi , em hãy vào phòng th y, l y chi c
x e p c a th y i v nhà ngay? Th y v a ư c bi t m em ang b m t n ng... Thôi, vào l y xe mà
v i.
Hu và các em h c sinh b b t ng và s ng s t trư c ý ki n c a tôi. Các em và c
Hu u t v lư ng l hơn là m ng r . Th y thái ó, tôi l i gi c: - Ch n ch gì



45
n a, c l y xe c a th y, i v nhanh lên Hu ?
- Thưa th y ...
M i nói ư c hai ti ng trên, ôi m t hoe c a Hu ã ch p ch p d m nư c m t. Thưa th y,
nhưng mà nhà th y xa?
- Không sao, em c l y mà i i, Hu !
H c sinh ng v y quanh ch ng ki n vi c trên cũng l ng ngư i, h t nhìn Hu l i nhìn tôi. Th r i
t trong ám ông ch t có ti ng m t h c sinh: - Thưa th y, hay... th y em èo b n y v nhà. Câu
nói v a d t, c ám h c sinh reo hò hư ng ng:
- "Ph i y " - "hay y" . "Hu i i" - " i i" Th r i ngư i nói, ngư i lôi, ngư i y Hu
i mà không ch tôi có ý ki n gì, còn Hu thì ch k p chào tôi m t câu r i b các b n k o v i i.
Tôi bàng hoàng ng l ng trên hiên, nhìn ra phía c ng trư ng phân vân trư c s
vi c v a di n ra, nghĩ v Hu và các em h c sinh c a mình...
TRÚC LÂM




46
Nh ng dòng nh t ký
Ti t Chào C u tu n vào th hai ư c t ch c khá trang nghiêm. H c sinh các l p nhanh
chóng t p h p và l p l p ã th ng hàng. Các th y, các cô giáo ã có m t ông trư c l ài.
Sau ph n nghi th c chào c , th y giáo tr c tu n lên c b n t ng k t tình hình các l p tu n qua, sau
ó th y tr nh tr ng gi i thi u:
- Ti p theo chương trình, tôi xin kính m i th y hi u trư ng lên tuyên dương và phê bình h c sinh
hàng tu n.
Tôi ng lên, ch m rãi bư c t i b c nói chuy n.
H c sinh các l p ã im l ng h n, nhi u con m t m to ngư c nhìn lên. Tôi ưa m t quan sát m t lư t
r i dõng d c:
Thưa các th y cô cùng các em thân m n? Trong tu n l v a qua, chúng ta vui m ng th y m t
s l p ã vươn lên t t l "gi h c t t" khá cao: trên 80%, như các l p 12A, 12C, 11A, 10A r i
10B. nh ng l p trên ây, th y ph n kh i th y s u bài có nhi u ngày ghi toàn gi t t, th m i
gi i ch ?
C trư ng b ng cư i r lên trư c l i nói vui v trên. Tôi v tay khen ng i, th y trò c trư ng cũng
v tay n i ti p y ph n ch n.
i cho t v tay ã ng t, tôi "chuy n gam" (như anh em giáo viên v n nói ùa)
gi ng nghiêm kh c h n lên:
- Tuy v y, th y cũng r t không hài lòng trư c m t s em còn i h c mu n, m t s v n còn m t tr t
t . Các em ó, trong bu i sinh ho t l p ã ư c các th y cô ch nhi m nh c nh , phê bình t i l p
r i. Ng ng m t giây ( t o không khí quan tr ng) tôi ti p t c d n gi ng:
- “Hôm nay, trư c t t c các th y cô giáo trư c toàn th các em h c sinh toàn trư ng (tôi
nh n m nh t "toàn”) tôi nghiêm kh c phê bình vi c vi ph m n i quy c a m t h c sinh...”
Tôi li n cúi xu ng, c m quy n s lên eo c p kính tr ng r i c:
- “Em ó là: Ph m Thu Hương l p 11C". Th là hàng trăm con m t d n v phía l p 11C. Tôi
cũng chăm chăm nhìn v phía này, r i ti p t c nh n m nh:
- "H c sinh Hương tu n qua ã vi ph m li n hai khuy t i m.
M t là: Trong gi v t lý, Hương ng g t không ghi chép gì c i Th y giáo b môn ghi nh n xét
trên vào s u bài. Khuy t i m th hai, tr m tr ng hơn, ó là: Ngay ngày hôm sau Hương ã c u
rách luôn òng ch ghi v mình s u bàn.
Nói n ây, tôi ng ng l i, quy n s xu ng, gi ng ra l nh:
- "Tôi yêu c u em Hương ng lên nh n l i trư c toàn trư ng".




47
Không khí xao ng h n lên, h c sinh quay ngang quay ng a bàn tán.
- Yêu c u em Hương ng lên! - Tôi nghiêm gi ng.
T cu i hàng l p 11C , Hương t t như mi n cư ng ng lên. Em không ng th ng mà
nghiêng nghiêng v m t bên, m t cúi g m.
Th y t ư t h ng (chưa nghiêm ch nh) và v m t (chưa t ra h i l i) c a Hương, tôi càng b c b i
nói: - "Tôi yêu c u em ng nghiêm nh n l i". Hương t t buông thõng hai tay xu ng nhưng v n
ng v i tư th nghiêng nghiêng và l ch ngư i như cũ.
- "Em có nghe th y tôi nói gì không?" - Hương không tr l i, v n ng như th , m t ng ng lên
v n ng n .
B c t c n iên ngư i. "H c sinh mà dám ph n ng thách th c v i c th y hi u trư ng thì còn k
cương gì n a, ta ch u thua h c sinh sao? Ph i k lu t th t nghiêm". Tôi i n quy t nh và tuyên -
Trư c thái h c sinh Hương, không nghiêm ch nh nh n l i, tôi quy t nh: Khi n trách Nguy n
Thu Hương trư c toàn trư ng. Tôi yêu c u l p 11C ti p t c ki m i m thái trên c a Hương. Tôi
ngh cô giáo ch nhi m gi i b m em t i trư ng thông báo tình hình trên.
Sau khi tuyên b quy t nh, tôi không mu n kéo dài thêm ti t "t p trung" n a li n nói g n l n: Xin
m i các th y cô và các em v l p.
H c sinh th phào nh nhõm, l i n ào cư i nói t a v các l p.
Tôi cúi u, ch m bư c tr v phòng làm vi c v i tâm tr ng không vui. Tôi ng i vào bàn làm
vi c, v i tay l y quy n s nh t ký công tác hi u trư ng" r i c m bút nh ghi l i s vi c v a r i.
B ng có ti ng gõ c a nhè nh :
- Xin m i vào.
Cô H ng, giáo viên ch nhi m l p 11C m c a bư c vào.
Mang s n ý nghĩ cô H ng là m t giáo viên ch nhi m tuy có nhi t tình g n gũi, thân thi t v i
h c sinh nhưng l i hay "bênh" h c sinh l p mình ph trách nên khi v a th y cô bư c vào, tôi nói luôn
m t thôi:
- Hành ng c a em Hương, cô ã th y rõ ch ? Tôi không th ch u n i lo i h c sinh bư ng h n
n như th . Tôi yêu c u cô cho l p h c ngay vào cu i bu i h c hôm nay ti p t c ki m i m
Hương. Nhân ây, tôi cũng th y cô c n rút kinh nghi m trong vi c giáo d c h c sinh cá bi t.
V a nghe tôi nói, cô H ng v a v i tay rót hai chén nư c nóng. V n gi ng nh
nhàng cô nói: - M i th y xơi nư c, em xin trình bày...
M i nghe cô H ng nói, tôi ã nghĩ ngay là cô mu n bao che cho h c sinh, li n buông thõng: -
ư c c nói.




48
- Thưa th y, tu n qua em Hương có l i l n. L p và trư ng phê bình như v y là r t úng. Còn... hi n
tư ng sáng nay, Hương không ng nghiêm, mong th y thông c m cho...
Tôi tròn xoe m t, cư p l i:
Tr i, sao cô l i có th b o tôi thông c m ư c cơ ch ? M t h c sinh không ch u
ng th ng nghiêm l y m t giây nh n l i mà cũng ch p nh n ư c sao?
- Vâng, úng th th y ... Em Hương không ng th ng nh n l i vì ... ôi chân em y không th
ng th ng ư c ... ? Em y b thương vào chân t nh . Tôi b b t ng , gi t mình s ng s t:
- Cô nói c th tôi nghe.
- úng như v y y th y . Em Hương ã b thương trong tr n bom B52 d i xu ng thành ph ta
năm xưa...
Trong m t bu i thăm gia ình Hương, b em ã k l i:
- "Cô giáo êm ó tôi ang trong nhà máy i n làm ca ba. Còi báo ng v a d t ã th y bom
n " oành... oành" trên u r i. êm y nhà ch còn có ba m con. Anh cháu Hương ch y k p ra
h m. Nhà tôi lu ng cu ng, ãm cháu Hương lúc ó m i lên ba. Hai m con cháu m i ch y ra n sân
thì b trúng bom? Khi m i ngư i ch y n c u thì m cháu ã ch t r i. Còn cháu thì máu me y ngư i
nhưng v n thoi thóp th . M i ngư i v i chuy n cháu i b nh vi n c p c u. Tuy cháu Hương qua
kh i nhưng chân trái b co gân.
T ó n nay nhà ch còn l i ba b con. Cháu Hương là út, cháu càng l n càng gi ng m , tôi
thương và chi u cháu, có l vì th nên cháu cũng có tính hay h n d i, t ái và sinh ra ương bư ng n a.
Ngày êm tôi mong sao cháu h c hành khôn l n kh i ân h n v i m cháu , cô ... "
K l i câu chuy n thương tâm trên, m t cô H ng cũng hoe nhìn tôi.
Thưa th y, ch c th y ã hi u và thông c m vì sao em Hương l i không ng th ng
ư c.
- Tôi hi u, cô H ng , cám ơn cô (Tôi nói gi u n i xúc ng trong lòng). Gi
chào c tu n t i tôi s minh oan cho em Hương.
Cô H ng i kh i, tôi c m th y không th không ghi vào quy n s "Nh t ký công tác hi u trư ng"
c a mình nh ng dòng ng n ng i y ân h n: "Ngày 10 tháng 3 năm
1985"
Chuy n v em Hương sáng nay là m t sai ph m trong công tác lãnh o c a mình
TRÚC LÂM




49
Ký c v m t h c trò
Lúc y, tôi ang d y l p 10A2.
Vào ti t 4 m i ư c 25 phút. B ng c a l p xu t hi n m t h c sinh, r i hai h c sinh, t âu ó
bư c vào. M t em th n nhiên cao gi ng, rành r t:
- Th y Chuy n xu ng văn phòng, th y hi u trư ng c n g p ngay!
Em ó rít m t hơi thu c lá, r i kh nh kh ng quay gót. Chi c kính tr ng ng ng , qu p l y cái
s ng mũi th ng gi a ôi m t c a em, suýt rơi.
Ngót 30 năm trong ngh tôi chưa g p c nh này. T i sao m t h c sinh l i có tác phong t do, ăn
nói x c xư c như v y. Ch c là hi u trư ng không th cư x v i giáo viên như th . Mu n g p tôi
ngay vì vi c c n kíp, th y ó s lên t n l p ho c s vi t gi y m i, theo l i công văn "kh n". Tôi
thoáng nghĩ: Có th ây là m t cách " ùa" láo. Ng t vì, trư ng có n trên 40 l p. Không hi u ó là
h c sinh l p nào. Tôi v i hư ng d n d n dò các em làm bài t p r i xin phép l p ra ngoài, g i em h c
sinh y l i và m i cùng xu ng văn phòng.
Em h t hàm và l nh lùng:
- Th y c xu ng m t mình. Văn phòng ch ng có ai. Hi u trư ng ã "l n" t ti t 3
r i.
Tôi t rõ thái và nghiêm nét m t:
- Em hi u l i trêu c t d i d t c a em r i ch . Thôi, không n văn phòng n a. Cái
chính là tôi mu n hi u vì l gì em l i phát sinh ra ki u ùa này. Chúng ta s g p nhau phòng i
giáo viên, t ng 1. Nói r i, tôi i trư c, xu ng c u thang, m t nóng b ng b ng. Tuy v y tôi t nh : Ph i
i m tĩnh nói chuy n v i thái ôn hòa, thân m t hi u nguyên c vi c làm và tìm cách thuy t ph c
em.
Khi cùng ng i trong phòng, chúng tôi ã nói chuy n v i nhau. Tôi d u dàng, và
em v n nói t nhiên m t cách kỳ qu c:
- Em chán h c. Em h c y u nên b gi i chơi.
Qua ây, th y th y nói ti ng Nga "xì x " nên n y ra ý nh l a th y xem sao. Nói r i, em rút bao
du l ch trong túi, m i tôi. Tôi hi u mình ã g p m t "cao th ". Tôi không hút thu c. Im l ng m t
phút. Lư t nhìn toàn thân em trong b bò "m c" úng m t, món tóc bò li m c như thách th c trư c
trán. Tôi nói nh nhàng:
Em ã t giác theo tôi vào ây. Có ph i là em tin tôi, không s tôi hành t i? Em dám tr l i m i
câu h i c a tôi. Ph i v y không?
Vâng? Vì em chán h c và s n sàng không i h c.
Gi ng em l nh lùng và trơn ch y như câu nói n a mi ng quen thu c.



50
Tôi nhìn th ng vào m t em, nói t ng l i d t khoát:
- Th y hi u và nghĩ r ng em không nên i h c n a. H c làm gì! H c có k t qu gì, khi ngư i ta chán
h c? Mà chán h c thì do lư i bi ng, ho c do b nh t t, ho c do quá thi u th n... Có bao gi m t a con
hư l i quý công b , m , m t h c sinh lư i h c l i coi tr ng th y, cô. Th t ti c công! i h c ch mà i
thì h c làm gì cho kh .
Em tròn m t nhìn tôi, v t nhanh m u thu c d , có v như mu n nói: "A, ông b o tôi c b h c i
à? Không gi ng các v khác, c m t gi ng khuyên tôi ph i i h c, n nhà v n ng b ng ư c. R i b
ó".
Nhìn ngón chân em i trên n n nhà, tôi bi t em suy nghĩ. Tôi nói ti p, gi ng i m nhiên:
- M t ngày, em m t bao nhiêu ti n hút thu c lá? Ti n y do em làm ra hay xin c a b m ? N u b
h c nhà em s làm gì ki m s ng?
Em không x c xư c tr l i ngay như trư c, mà cúi u nghe. M t lát em ch m rãi nói:
B em ch t r i. M em làm y tá. Em chưa bi t s làm gì giúp m . Tr ng ra chơi. Các
th y, cô ang l c t c v phòng i. Tôi ph i v l p.
V vai em, tôi nói nh , trìu m n: ít th i gian quá. Th y không có i u ki n nói chuy n tâm s v i
em nhi u. N u em th y mình sai, th y còn i h c, thì ngay bây gi v l p và ngày mai, ta l i g p nhau.
Mà em h c l p nào nh ? - 11A8 .
- Em th y th nào?
Em xin l i th y. Em v l p .
H i cô giáo ch nhi m tôi bi t em là Ma Văn Thành.
Em là con li t sĩ. B em hy sinh ư ng Trư ng Sơn, khi em 3 tu i. M em ch có mình em nên v a
thương, v a chi u. M âm th m l ng l nuôi con. Có l n, m em m n ng, em nhà săn sóc m n ngót
tháng tr i. Bài h c, ư c b n bè chép h u n Còn tâm trí âu mà h c. M , em n l p, chăm
chú nghe gi ng, nhưng nào có hi u gì. C nh o ng th nào y. M y b n t u táo trong l p cũng
ch ng ghi, ch ng chép bài. Chúng b o: Vi c gì ph i h c, mà h c làm quái gì? Thành phân vân. R i
Thành l i nghĩ: "Con li t sĩ làm gì ch ng ư c ưu tiên". C th . C th .
M tin vào a con trai, ngày m t l n. Sáng sáng c p sách n trư ng úng gi úng bu i. Ai
ng ! Thành n trư ng loáng quáng, c t i m danh, ít ng i l p, nh t là nh ng ti t h c không
vào.
"Nhàn cư vi b t thi n". Thành sinh ra qu y phá, tai quái. Hi n như cô Lan d y văn, còn phát b c. Cô
giáo v a quay lưng lên b ng ã loáng m t ư ng m c vào lưng. Cô ghi ti t kém. C l p phê bình gay
g t và Thành cũng vui v nh n l i.
Tôi tìm n nhà Thành. Th y trò nh , to tâm s .




51
Em cũng mê bóng á như tôi. Có l sân bãi là môi trư ng t o ni m s ng khoái, vô tư i v i
nh ng ai yêu th thao. Tôi gi i thi u em vào i tuy n bóng á c a trư ng và em ã làm nên chuy n.
Thành ư c cu n hút d n vào phong trào t p th , phát huy ư c s trư ng văn ngh - TDTT c a mình.
Em g n bó v i trư ng, v i l p, v i b n bè. H c t p có h ng thú và ti n b d n ... Qua l p 11 , r i l p
12 ... Hi n nay, em ang h c ngh năm th hai nư c b n. Thư ng xuyên em thư v cho tôi. M
Thành v a cho tôi xem lá thư em m i g i v : "Con nghĩ, th y giáo và th y thu c cao quý trư c h t
lòng thương ngư i, m . Th y giáo con ch ng may ph i i b nh vi n, m hãy vì con mà chăm sóc
th y th t chu áo giúp con, m nhé".
VŨ QUANG LIÊN
(Theo NGUY N TR NG CHUY N)




52
Gia ình th hai
Hôm qua khi k t thúc cu c h p v i ph huynh h c sinh, tôi ng i nán l i cùng v i các em cán
b l p thu d n phòng h p và ki m tra s gi y m i mà cha m các em g i l i. C th y ư c 40 t , như
th , l p ch v ng có m t gia ình. i chi u v i danh sách, chúng tôi tìm ra v ng phu huynh c a em
Ng c.
Tôi băn khoăn - sao b m em Ng c l i v ng m t? - Ng c v n là h c sinh chăm ch và h c khá,
tính tình thì hi n lành, ít nói, ch âu ph i là h c sinh y u kém hay ng ngáo mà s báo cho gia ình i
h p.
Tôi nh l i, trư c ó m y hôm, khi t ch c cho các em vi t gi y m i h p, tôi ã căn d n k
càng: ây là cu c h p ph huynh h c sinh cu i h c kỳ I nhà trư ng yêu c u toàn b ph huynh h c
sinh ph i có m t nh n k t qu h c t p c a con em mình và bàn bi n pháp ph i h p giáo d c trong
h c kỳ II.
m b o cho l p t ư c yêu c u trên c a nhà trư ng, tôi tuyên b d t khoát v i các em là:
N u b m em nào không n h p thì tôi bu c ph i ình ch h c t p c a em ó cho t i khi ph huynh
c a em ó n l p.
M i nói n ó, m t s h c sinh ã nhao nhao lên:
Em thưa th y, th b m em m không i ư c thì sao ? Có em l i nói
n a ùa n a t h t :
- Thưa th y, anh ch em n h p ư c ch ? Tôi nghĩ ngay n tình tr ng có m t s h c sinh h c
kém, ho c ngh ch ng m thư ng r t ng i m i b m i h p và tìm cách b a ra lý do gì ó báo cáo nhà
trư ng, nên tôi ã ch n ngang:
Các em chú ý này, n u b m em nào b n ho c m thì th y yêu c u ký vào gi y m i và ghi h n
s t i g p th y vào ngày gi nào trong tu n. Trư ng h p n u có b m thì b ho c m i h p ch
không th là anh hay ch . Các em nh chưa?
Vi c d n dò hay quy nh ã d t khoát như v y mà v n còn gia ình v ng m t. Ch c có lý do,
u n khúc gì ây? Tôi phân vân và trao i v i m y em cán b l p:
- Nga này, em g n nhà Ng c, em có bi t lý do gì mà b m em Ng c l i v ng m t?
Thưa th y em không th y Ng c nh n gì c .
Th em có th y Ng c tâm s gì v hoàn c nh gia ình? - Tôi n o, dò h i.
"Thưa th y... hôm phát gi y m i, em th y Ng c có v bu n và nói v i em: "Mình không có b m
i h p như các c u âu”.
- B m c u b n l m à:
Em h i luôn và th y Ng c ch nói:



53
- B m mình khác r i...
Nghe Nga k , tôi oán ch c là Ng c ang g p c nh ng éo le th nào ây và t nh
ph i th n tr ng chưa th áp d ng bi n pháp "k lu t ng ng h c" i v i Ng c ư c.
Sáng hôm sau tôi nh n l p s công b vi c gia h n n h p i v i gia ình em
Ng c nhưng khi vào l p thì trư ng l p ã ng lên báo cáo.
- Em thưa th y, sĩ s 41, v ng b n Ng c, có m t 40 .
Tôi có c m giác như b h t h ng trư c s vi c l i di n ra không như d nh, nên v i h i:
- Ng c có g i gi y phép qua em nào trong l p không?
Không có m t ti ng tr l i, tôi càng tr nên b i r i. Quay v phía Nga tôi li n h i: Em Nga có bi t
lý do vì sao hôm nay Ng c l i không i h c?
Nga ng lên m t lát r i m i r t rè nói: Thưa th y, em không th y b n y nh xin phép ngh h c.
Hay là... b n y s th y mình ch h c t p" vì b m không i h p, nên không dám n l p, ... Câu nói
c a Nga cũng trùng v i suy oán c a tôi. Tim tôi nhói au. Có ph i mình quá nghiêm ng t n n i ưa
Ng c n tình c nh ph i b h c? V a lúng túng, v a ân h n tôi nh c luôn Nga.
- Em Nga, hôm nay th y nh em nh n ngay cho Ng c là: Th y cho gia h n m t tu n, lúc nào
b m Ng c r nh vi c thì n h p v i th y cũng ư c. Còn Ng c th y cho phép i h c bình thư ng.
c l p hi u ư c cách gi i quy t “nhân như ng" này, tôi gi i thích thêm v i các em: - V i
trư ng h p em Ng c, th y cho r ng không ph i là em không g i gi y báo m i h p mà ch c là gia
ình có chuy n gì ó thôi. Mong các em thông c m.
Gi i thích xong, tôi chuy n sang gi ng bài m i.
Gi h c tuy di n ra bình thư ng nhưng qu th t tôi th y nó r i r c h n i. Trong u tôi c g n
lên ý nghĩ v Ng c, băn khoăn v i u mình chưa rõ và nh ng di n bi n có th x y ra...
Tr i ã t i . t gió mùa ông B c ư c d oán ã k o n xô ng nghiêng, xáo xác cây lá ngoài
vư n. Gió l nh d n, ánh ph n ph t như mu n h t tung t m phên n a che u h i và mưa ào n l p
b p rơi trên mái lá ...
Tôi lư ng l , ng i u ng thêm chén nư c r i b t d y khoác t m ngông d t xe i.
ư c em Nga cho bi t a ch , tôi li n p xe tìm n nhà b Ng c, ông m i m quán bán th t chó
ngã tư khu vư n hoa. V a d ng xe trư c quán tôi ã th y m t ngư i àn ông to béo ang t trong
quán bư c ra. ông ta i xiêu xiêu, tay l n v n theo cánh c a, u như c v phía trư c m t cách n ng
nh c.
- Chào bác, bác cho tôi h i, ây có ph i là nhà bác...




54
- - ông ta ú .
Tôi l i c t ti ng h i to hơn:
- Bác có ph i là bác Ng c.
- Ph i... nhưng h t r i, h t t t c r i chú .
Tôi lư ng l chưa hi u ý bác, li n nói ti p: Tôi n nói chuy n v i bác v ...
- Chuy n trò lai rai gì ư c? Rư u còn nhưng th t h t c r i, ch là hôm nay mát tr i mà chú...
Thì ra, ông nghĩ tôi là khách hàng! Tôi ành bình tĩnh ch ông ta i ra hiên h t m phên che c a
hàng xu ng. Sau ó, tôi m nh d n theo chân ông vào trong quán.
Tôi l i g n ông và ghé tai nói rõ t ng ti ng m t: - Tôi là giáo viên, th y d y c a em Ng c. Tôi
n g p bác h i v tình hình Ng c.
Nghe tôi t gi i thi u, ông nhìn tôi, ôi m t m to c ng u v n lên nh ng tia máu
. Ông nói luôn như trút nh ng gi n d còn ang ch a ch t trong lòng: Tôi ã b o nó,
l n r i, theo ai thì theo, d t khoát, có v y thôi.
Th c tình tôi chưa rõ ông nh nói i u gì nên c ng ngây ra nhìn ông. Ng ng m t lát, ông nói
ti p luôn m t m ch:
- Tôi, tôi ã b o r i, theo m mày thì b o, theo tao thì b o. M nó... con m y v i tôi... còn gì n a
âu? Ra tòa r i? Ch m h t! ... Tôi ã b o cái th ng Ng c r ng: Mày theo tao c ra quán này... h c
hành mà làm cái... cái gì? ngày ngày c ki m cho tao... m t con chó. M t con chó cho tao thôi là
r i... Nhưng nó không nghe ... nó theo m nó ... nó ti t cho ch t. M nó, công nhân ngh h t vi c, có
kh i y mà òi ăn h c... H t t t c r i chú... th y giáo . Nói n ây, u ông ngo t xu ng.
Nhưng ông l i ng ng lên ư c và như "b c" theo hơi men ng m trong cơ th , ông l i vui v ngay:
À mà quên, th y u ng v i tôi m t chén cho vui v …
Ông ưa tay v i luôn c chai rư u tr ng trên bàn. Tôi v i n m l y tay ông ngăn
l i.
- y xin phép bác, bác cho khi khác.
Lúc này tôi ã hi u ra r ng là "h t t t c r i".
Ông ch ng quan tâm gì n h c hành c a Ng c n a.
Tôi ngao ngán và chào ông, ra v .
Tôi gò ngư i, n ng n p xe. Gió ông B c th i ngư c l i làm l nh rát c m t.
Mưa l t ph t làm nhòe nho t nh ng ng n èn ư ng. Trư c m t tôi, v n th y như có bóng ngư i cha y
lo ng cho ng trong cơn say... C nh ng c a gia ình Ng c làm tôi băn khoăn. Tôi ch t nghĩ n m t
phương án: Có l t nay c l p tôi s ph i là m t gia ình th hai c a Ng c ... ý nh y c xoáy sâu
mãi trong u, thôi thúc tôi. Và tôi



55
quy t nh tìm ngay n nhà Nga h i ư ng ti p t c i t i nhà m c a Ng c. Tôi gò
ngư i p xe i trong gió ngư c và mưa rơi...
TRÚC LÂM
(Theo TR N VI T TH NG)




56
M t h c sinh cá bi t
Dư lu n nói nhi u v Ái. ây là a tr b h c, ch chơi b i lêu l ng ăn c p gà v t và hoa qu c a
dân làng. Th m chí ái còn ch i m , ánh bà, nh t nhà r i b i. T hơn n a, v a qua ái còn l y phân
trâu v b y lên các b n tin... Nghe nói xã nh ưa ái vào m t tr i c i t o nào ó... T ngày v ây tôi
hi u sơ sơ v ái như th . N u qu th t như v y thì ái là a tr khó có th giáo d c ư c.
Sau khi g p ng chí bí thư chi b xã, tôi bi t nh ng "t i" c a ái v a nêu trên là u có c . ng
chí bí thư cho bi t thêm, ã m t l n ái c m dao u i con gái i ư ng... ? Sau m t th i gian tìm
hi u, tôi bi t ái s ng trong m t gia ình hoàn c nh r t éo le. B m t t khi em 4 tu i, m i l y ch ng
khác. Nhưng r i ch ư c m y năm, gia ình khó khăn không nuôi n i. Ái l i v v i b dư ng
b em cho m . M thương ái nhưng ch ng d y ư c con. B dư ng thì coi ái còn t hơn ngư i .
Ngoài nh ng lúc i h c, ái ph i làm vi c su t ngày: B em, n u cơm, chăn trâu, l y c i,... không
kém gì ngư i l n. M i 12 tu i mà trông ái như m t thanh niên hom hem g y còm. Hoàn c nh y
khi n ái sinh ra cáu k nh, hư h n. Còn vi c b h c là do năm ó, ái ang h c l p 4, c làng b thi u ói,
gia ình không cho Ái i h c n a , ...
Bi t v y, tôi r t thương Ái. Là con em vùng dân t c ít ngư i, n u không tìm cách giáo d c, ưa Ái
v v i cu c s ng, thì b n ngư i x u có th tìm n d d , lôi kéo Ái i theo chúng. Nghĩ v y, tôi n
trình bày v i chi u và chính quy n a phương, ngh cho tôi k t nghĩa u Ái, giáo d c
em. ư c lãnh o a phương ng ý, tôi nh m y em h c sinh trư c kia cùng h c v i Ái, r em n
trư ng chơi. Hôm y tôi nói chuy n v i ái r t khuya. Em t ra h i h n và h a s s a ch a. M y ngày
sau ó, ư c gia ình nh t trí hoan nghênh, tôi nh n Ái vào h c l p tôi ph trách. Tôi giúp em m t s
gi y bút, sách v và cho em m t chi c chăn chi n tôi v n dùng em p. Tôi ưa Ái n g p cô Hi n,
giáo viên ch nhi m l p và nh cô giúp em h c t p, rèn luy n. Hi n cũng là cô giáo m côi cha m t
nh nên cô r t thông c m và thương em. Cô giúp em ch ng khác gì như ch em trong nhà Th r i
ái c g ng d n d n, theo k p các b n bè trong l p. Cu i năm h c, em ã có m t s môn t i m
khá và tr thành m t h c sinh ngoan.
M t l n, xem v Ái, tôi ng c nhiên th y t t c nhãn v , em u ch a h tên thành "Phan ình Ái "
ch không ph i là "Hoàng ình Ái ". Ái lúng túng, v s s t. Tôi ng viên và nh nhàng khêu g i
sau ó em bình tĩnh l i, tr l i:
- Thưa th y, em mu n l y theo h khác ! Tôi nói: "H c a em trong gi y khai sinh, h c b cũ
u như th . Em l y h khác làm gì? Vi c thay i h , tên không th t ý tùy ti n ư c âu, em ?" Ái
thành th t, kh n kho n:
- Thưa th y, khi h c, em th y anh Phan ình Giót l y thân mình l p l châu mai... l n lên em cũng
ib i...
- À ra em mu n noi gương anh hùng nên m i l y theo h c a ngư i anh hùng à?




57
- Tôi l i nói m t câu lơ l ng:
- Thôi ư c, chuy n i h , tên sau này l n hãy hay. Bây gi em c c g ng h c t p th t t t, th t
ngoan i ã!
Sau khi h c h t c p 2 , Ái nhà tham gia s n xu t trong h p tác xã. Lúc này tôi cũng ã chuy n
i nơi khác, nhưng th nh tho ng v n g i thư v cho trư ng, cho Ái. Năm 1966, Ái xung phong i b
i ư c vào Nam chi n u. u năm 1973, tôi nh n ư c tin c a Phát, ngư i cùng h c và cùng chi n
u v i Ái chi n trư ng, hi n nay Phát ã tr v công tác a phương. Phát vi t:
"…Th y , th y còn nh ái không? "Phan ình Ái , y ? Cách ây hơn m t tháng, xã ã nh n
ư c tin v Ái, Ái t danh hi u "dũng sĩ" c p ưu tú. Nhưng th y , khi chi n d ch s p k t thúc,
trong m t tr n chi n u ác li t ch ng tr xe tăng ch Ái ã cùng ng i b n cháy 3 chi c, b n b
thương 2 chi c khác, ch ng may m t qu pháo ch ã rơi trúng h m c a ái... Xã ã t ch c l truy
i u r t tr ng th cho Ái r i, th y ... !"
c n ây, tôi b t giác th t lên: "à ra th Phan ình Giót, Phan ình Ái... cùng m t dòng máu
anh hùng c a m t dân t c anh hùng? Hoàng Văn Ái, em ã th t s thành ngư i có ích cho T
qu c. Em không ph i là "c a b i" và không bao gi h
th n v i quê hương và ng bào dân t c c a em.
NGUYÊN HŨU KHÁNH




58
Cô h c trò ng i cu i l p
H i y Cô giáo H ng ư c c i công tác trong Chi n trư ng B, phòng giáo d c chuy n tôi n
ph trách l p thay cô. ó là m t cô gái có vóc ngư i m, khuôn m t tròn, ngư i vô tình r t d quên
trong l n g p ban u. ã m y bu i chi u tôi n bàn giao nhưng H ng luôn kh t l n. Tôi phát
b c:
- Vi c gì thu c v riêng tư thì cô hãy t gác l i lo công vi c chung cái ã. Nào, cô c x p t t
c nh ng th cô c n giao l i n ây. m xong, thì tôi ký s . Có vài quy n sách, m u ph n mà cô
c làm như là...
Chúng tôi l n lư t ký nh n vào s bàn giao. Tôi ng c nhiên nhìn nh ng ngón tay thon nh run
lên c a H ng khi cô trao cho tôi quy n h c b cu i cùng. ó là h c b c a em h c sinh Nguy n Th
Mơ. Ng p ng ng m t lát H ng nói v i tôi, gi ng tr m h n xu ng:
- Có ư c quy n h c b này n ngày hôm nay là em và các em h c sinh trong l p ph i m t nhi u
công s c l m anh . Nhà Mơ nghèo, m m t s m ph i v i m k . Sau ó vài năm b Mơ cũng ch t.
Bà m k v n ã kh c nghi t l i tr nên càng c ác không lúc nào là bà không tìm cách b t Mơ b
h c ph c d ch vi c ch búa. Mơ còn n l p ư c là b i có tình thương yêu ùm b c c a các th y cô
giáo và b n bè anh . Ngày mai lên l p anh ý bàn cu i cùng có m t cô bé m t to en hơi ngơ
ngác thì chính là Mơ y. Con bé trông b ngoài lý xì ít nói nhưng r t d thương anh . Mơ v n thư ng
tâm s v i em là sau này s h c tr thành bác s ch a b nh ung thư. Ch là m Mơ ch t vì ung thư
mà. Em cho nó bi t là n nay ngành y v n còn ang bó tay trư c căn b nh này. Th y Mơ có v
bu n, em ph i v i nói ngay: "Nhưng con ngư i thì không bao gi u hàng trư c m t khó khăn nào.
Mơ hãy c h c tr thành bác sĩ Bi t âu sau này l i tìm ư c cách tr b nh ung thư". Mơ cư i
b n l n, nói v i em gi ng vui h n lên. cô c g ng giúp em h c gi i cô nhé".
H ng ng ng l i, nhìn tôi như do xét i u gì, r i cô nói h t s c kh n thi t:
- Anh? Anh c g ng giúp Mơ vư t qua nh ng khó khăn trong cu c i anh nhé? Qua ánh m t c a
H ng tôi nh n th y hình như cô không yên tâm l m khi nói v i
tôi i u y. Tôi hơi ph t ý, l nh lùng b o r ng:
- Cô không ph i nh c. ó là trách nhi m chung c a m i ngư i giáo viên. H ng cúi xu ng l ng l
u ng t ng ngư i nư c và kh th dài sáng hôm sau, tôi thông báo cho h c sinh vi c cô H ng ã ra i.
Các em u ã bi t trư c nhưng không khí l p h c v n tr m h n xu ng.
Tôi b t u gi ng bài. Là ti t h c u tiên trư ng m i, tôi giành nhi u công so n bài nên
gi ng h t s c trôi ch y. Cu i gi , theo thư ng l tôi ra nh ng câu h i c ng c bài mà tôi tin r ng các
em s tr l i m t cách d àng. Th nhưng... ch ng có m t h c sinh nào giơ tay phát bi u. n khi tôi
ch nh tr l i, các em v n p a p




59
úng. Tôi buông rơi viên ph n th dài:
Th nào? Không nh n th c ư c bài à... ngô nghê như v y? C l p l m lét
im l ng.
Nh ng ngày sau ó, s vi c v n c l p i l p l i như v y. Trong m t tâm tr ng cay ng, ch trong
m t tháng, tôi ã cho m t lo t i m vào s tr ng tr nh ng h c sinh không gi i áp ư c bài. Dĩ
nhiên là h c sinh s tôi ra m t.
Trong gi gi ng bài, c l p ng i im như thóc.
M t bu i h c, trong khi ang gi ng bài, tôi chú ý th y hi n tư ng m y h c sinh phía cu i l p,
hình như ang gi u gi m chuy n cho nhau m t v t gì. B ng kinh nghi m ngh nghi p, tôi l n
ti ng ra m t cái l nh mà có th gi nguyên ư c "hi n trư ng".
- T t c ng i im! Không ai ư c nhúc nhích? Tôi ti n xu ng cu i l p thu ư c m t quy n s .
N i gi n d c a tôi ư c a, càng tr lên nghi t ngã.
- Làm vi c v ng tr m, gian d i trong gi h c mà không bi t x u h à? Bư c ra ngoài? Ra
ngoài!
Mơ - em h c sinh ph m l i - li c nhìn tôi b ng ôi m t en th ng th t n a như oán trách, n a như
bi t l i, r i cúi u bư c gi a hai hàng bàn gh , ra kh i l p. Phòng h c l ng xu ng, không m t ti ng
ng.
Tôi l t kh t ng trang quy n s v a thu ư c. ó là quy n lưu ni m mà b n bè ang chuy n
tay nhau ghi nh ng dòng t bi t trong nh ng ngày Mơ s p ph i b h c (Chuy n Mơ ph i thôi h c tôi
hoàn toàn không ư c bi t. Không m t em h c sinh nào cho th y ch nhi m bi t i u này). Nh ng dòng
ch nghiêng ng , xiêu v o do các em vi t v ng trong gi h c l n lư t hi n lên trư c m t tôi:
…“Th là ph i xa Mơ r i. T bi t là Mơ ph i b h c thì Mơ s kh l m. Nhưng cánh t cũng
không vui gì âu Mơ , t nay không ư c nhìn th y Mơ nh y dây sân trư ng n a. Thôi Mơ v nhà
ng quên cánh t nhé".
B n gái c a Mơ
Tr n Th Nga
… c gì mình có phép tiên bi n t t c nh ng m dì gh c ác thành ra con qu
khoang, Mơ l i ư c i h c. Nhưng chán quá, làm gì có phép tiên cơ ch .
Mơ ơi!
Chia tay ch ng bi t nói gì
G i dòng lưu ni m m i khi nh mình
" ng bu n Mơ nhé"




60
Hoàng Thu Ngân
B n chán c a Mơ
"…D o trư c t có t ng Mơ m t qu vào lưng là vì lúc y t cáu quá t không k p suy nghĩ gì c ,
t không bi t là tính Mơ hay ùa, hay trêu t thôi. S p ph i xa Mơ, t
xin l i Mơ, Mơ ng gi n t nhé. T là th ng b n ng i cùng bàn v i Mơ ây!”.
Hùng
"... Giá như cô H ng còn làm ch nhi m ch c là cô s tìm cách Mơ ư c i h c. Ch như
chúng t vào nhà Mơ hôm n ti toe xin cho Mơ thì b dì Mơ u i như
àn chó y. Chúng t thương Mơ l m..."
B n c a Mơ
Hoàng Th Nghĩa
Và còn bi t bao nhiêu dòng khác n a nhưng m t tôi c hoa lên không sao c ư c. Không có
m t l i nào oán trách tôi. T t c ch là nh ng tình c m chân thành có ph n ngây thơ c a các em i v i
Mơ, nhưng sao tôi c m th y m t mình c d n lên. Tôi lúng túng thu d p sách trên bàn, nói vài
câu ch ng ch v i h c sinh r i v i vàng ng d y. Bu i h c hôm y ph i b d ch ng.
Hôm sau, tôi lên trình bày toàn b s vi c v i Ban giám hi u và yêu c u ư c s giúp c a nhà
trư ng. Nhưng m i vi c dư ng như ã quá mu n r i. Bà dì gh c a Mơ ã ưa ra lý l "chính
áng" b t Mơ ngh h c. Và i u quan tr ng hơn là chính Mơ cũng không mu n tr l i l p n a.
Năm tháng qua i. K t ngày bư c chân t i trư ng nh n bàn giao v i cô giáo H ng cho n
nay tôi ã d y qua hàng ch c khóa h c khác. Hay nói vui theo ngh nghi p là tôi ã ch sang sông
hàng ch c nh ng chuy n ò ngang. Qua m i "chuy n ò" ó bi t bao nhiêu h c trò tôi còn nh và
bi t bao nhiêu h c trò tôi ã lãng quên. ó ch là i u thư ng tình c a ngư i th y giáo. Nguy n Th
Mơ, cô h c trò ng i cu i l p năm nào cũng l n d n i v i nh ng khuôn m t khác.
M t bu i trưa hè, sau khi d y xong ti t h c cu i cùng, tôi c p giáo án l ng th ng v nhà. n
u ngã ba, tôi nhìn th y m t oàn ph m nhân vác cu c x ng i trên ư ng ph . Nh ng t i ph m
cúi u bư c i. Tôi d ng l i bên m t g c cây, tò mò nhìn nh ng khuôn m t m hôi nh nh i. B ng
tôi ý trong oàn t i ph m có m t ph n kho ng ba mươi tu i, nét m t anh á, ph ng ph t bu n.
Trên v ng trán x m n ng c a ch ta có m t v t s o dài. n g n ch tôi ng, ngư i ph n vô tình
ngư c nhìn lên. M t ôi m t en! M t ôi m t to en th ng th t? Tôi s n gai c khi nh n ra mình ã
gp âu ó ôi m t như th . Ngư i ph n t i ph m cũng m căng m t nhìn tôi. Hình như ch ta cũng
ang c l c l i trong t nh tìm ki m i u gì. Ch t khuôn m t b ng vì n ng c a ch ta ra r i
tái mét i. Ch mu n tr n kh i tôi r t nhanh, ch y ào lên u i theo ngư i hàng phía trư c. úng lúc
tôi cũng ã nh n ra ngư i ph n




61
t i ph m y. Mơ! Tr i ơi, Mơ? Như m t cái máy tôi lao theo oàn ph m nhân. nh g i Mơ m t câu
nhưng c h ng tôi c t c l i Tôi ng s ng, nhìn theo ôi vai hơi nhô lên c a Mơ trong oàn ngư i.
Chao ôi? Ch l cu c s ng l i có nh ng bư c ngo t kh ng khi p n như v y sao? Kho ng cách
t m t cô h c sinh l m lý n m t t i ph m là bao nhiêu? Li u có thư c nào o ư c? Và ngư i giáo
viên s ph i ch u bao nhiêu ph n trăm trách nhi m v cái kho ng cách áng s y? Dĩ nhiên không ai
nghĩ r ng ph m nhân là nh ng ngư i hoàn toàn hư h ng, h t phương c u ch a. S th c h ang ch u
m t hình th c giáo d c c ng r n và kiên quy t hơn tìm th y ý nghĩa c a cu c i Nhưng giá như,
giá như... nh ng năm sau ó Mơ v n ư c h c trư ng... Tôi rùng mình ưa tay g t nh ng gi t m
hôi ch y vào trong khóe m t.
oàn ngư i ã i khu t h n sau b c tư ng g p khúc cu i dãy ph dài nhưng tôi v n th y ngay
trư c m t mình m t ôi m t to en nhìn tr ng tr ng không ch p.
H TH Y GIANG




62
Gia ình tôi có l i v i th y
Gia ình tôi v hoang, tr ng ư c m t i s n. Do t t t nên thu ho ch hàng năm cũng khá. n
v thu ho ch, m y gia ình g n ó có nh n tôi, c n s m vào d , kh i b ào tr m.
Th là ch nh t hôm y, c nhà tôi vui v k o nhau i ào s n. M i n chân i, nhìn lên tôi b ng
b t g p m t bóng ngư i ang lúi hiu ào b i. Tôi v i vàng ch y lên. Tôi ti n sát t n nơi, tên tr m gi t
mình nhìn lên. Tôi s ng ngư i, hóa ra không ph i ai xa l mà chính là Hà, h c sinh l p tôi ch nhi m.
Hà tái nét m t, môi run l p c p. Tôi nhìn Hà mà không dám nghĩ ó l i chính là h c trò c a
mình... S th t th nào? Tôi v a t c l i v a thương.
- Hà! Sao em l i ph i i ào tr m s n?
Hà cúi u, tay c vu t cái cán cu c, không nói ư c m t l i. Dư i chân Hà, chi c bao t i còn lăn
lóc ó m y g c s n m i nh lên ng r p xu ng. Lá v n còn tươi và ng s n l m t v n còn v t
ng n ngang...
Hà sao th , c n ti n h ?
Hà v n cúi u, không nói. Thôi em v i.
Hà l m l i xu ng i, ch ng dám ngư c m t chào th y?
Hôm sau, i h t ti t h c, tôi b o Hà l il p phân tích cho em th y rõ vi c sai trái hôm qua. Tôi
nghiêm gi ng nói:
- Hà? Tôi yêu c u em ph i vi t b n ki m i m r i ưa qua b em c (tôi bi t b em là m t ngư i
r t nóng tính, thư ng hay xô xát v i hàng xóm và cũng hay ánh ch i v con). Ngày mai em n n p l i
tôi b n ki m i m ó.
- Thưa th y ki m i m gì ? - Gi ng em ráo ho nh? Tôi ng c nhiên
h t s c:
- Em quên vi c ào s n hôm qua? Em bi t gì âu?
Th t là trơ tráo h t ch nói. Hà ã ch i ph t vi c sai trái hai năm rõ mư i. Hà dám ph n l i c tôi
sao? Tôi gi n và t c iên ngư i. Không kìm ư c tôi quát to:
- Cút cho khu t m t.
Hà l ng th ng bư c ra kh i l p.
Chi u hôm ó, b Hà n nhà tôi, ông ta x ng x c vào th ng nhà g p tôi và s n s n nói l n:




63
Th y giáo! Tôi nghe th ng Hà con tôi nó mách, th y b m t s n l i vu cho nó ào b i. Th y là
ngư i l n, d y nó, sao l i ăn nói quàng xiên như v y ư c. Tuy b xúc ph m nhưng tôi ph i c nén
gi n. ôi co v i ông lúc này không nên. Ông òi tôi ph i có ch ng c , biên b n. i u này tôi có làm
âu.
Tôi d u gi ng:
Xin ông c l i nhà. Vi c em Hà tôi xin n nhà ông làm cho rõ. Ông ta không
còn i u gì nói n a nên b ra c a, v a i v a nói l i: H c thì h c, ch ng h c thì
thôi?
Ai ng câu chuy n l i di n bi n ph c t p như v y. Tôi th y lúng túng nên v i i n trư ng tìm
g p th y hi u trư ng báo cáo và xin ý ki n v cách gi i quy t. Chúng tôi phân tích v i nhau
nhi u tình ti t, khía c nh và bi n pháp gi i quy t. Ti n tôi ra v , th y còn tươi cư i nhìn tôi ng viên:
C th nhé, ta l y " c tr ngư i mà". Bu i h c hôm sau, r i ti p theo ba bu i n a Hà không n l p
h c. Không g i gi y xin phép? Th là tôi quy t nh ph i tìm n nhà Hà tìm hi u tình hình và gi i
quy t chuy n cũ.
V n ông b Hà ti p tôi. Ông không có v nóng n y như hôm n . Nhưng qua nét m t tôi th y
ông không h t ra có thi n c m gì v i tôi. Ch có bà m , bà ch y t b p lên chào và m i tôi u ng
nư c. Hôm nay, tôi n thăm h i xem em Hà m y u th nào mà ba hôm nay không n trư ng i
h c.
Ông b gi y n y lên:
Ch t, hôm nào nó ch ng i, sao th y l i b o.. Bà m v i cư p
l i ch ng:
Th a th y, cháu nó không m au gì. Còn cháu không n trư ng thì tôi h i l i cháu. Th y giáo
t n tình n t n nhà th này th t quý hóa quá.
- ông bà hi u cho, tôi n nhà ch ng viên cho em i h c mà thôi. Còn vi c hôm n , n u tôi
có l i tôi s ch u trách nhi m v i gia ình.
Th y tôi chuy n câu chuy n như v y, bà m nói v i như tôi ng gi n:
Th y , tôi s h i l i cháu. Kh quá, ông y nhà tôi c như "Trương Phi", nó s
ông y ánh, có dám nói gì âu...
- Trư c h t là gia ình c ng viên cho cháu i h c. Còn vi c kia c cháu suy nghĩ k v i l i tôi
không mong gì vi c k lu t hay u i h c mà ch mu n các cháu bi t nghĩ i u hay l ph i.
Ông b không nói gì. Bà m Hà lúc ó t ra ân h n. Tôi vui v chào ông bà ra v .
M i t m sáng hôm sau. Bà m Hà d n Hà n t n nhà tôi. Em chào tôi, và khép nép. M Hà tươi
cư i:



64
- Thưa th y, theo l i th y, tôi d n cháu xin th y cho cháu vào h c. T t l m, em
ph i i h c i, bài nào thi u th y s gi ng l i cho.
Hà nhìn tôi, m t tròn xoe, nư c m t b t u rơm r m. R i em b t lên ti ng: Thưa th y, em
có l i ã l y tr m s n c a th y.
Em s b em ánh nên không dám nói th t. Em s th y nên không dám vào l p. Hà, sao con t
th !
M Hà v a m ng con v a nhìn tôi v m t như mu n c u xin.
Kh quá bây gi tôi m i bi t s th th này. Gia ình tôi th t có l i v i th y quá ...
TRÚC LÂM (Theo BÙI VĂN
SƠN)




65
i u m ng c a tôi
Nhà tôi Cách Ch Chu ch m t quãng ư ng. Hôm y, vào ngày phiên ch , tôi ang ng c ng
ón mua g o thì th y em Th ng h c sinh c a l p tôi ch nhi m eo m t túi n i i qua.
Em chào cô .
Th ng i ch y à?
- Vâng em mang tý g o i bán l y ti n mua chi c áo phông tr ng. Ti n th , tôi nói
luôn:
Thôi, cô mua cho, em ph i ra ch .
- Vâng , cô mua giúp em .
Tôi vào nhà l y ra cái cân r i móc vào túi n i, cân g o.
G o c a em ư c mư i ký, cô tr em 25.000 nhé (tôi ã tr theo giá cao nh t ch ).
Th ng nhìn tôi lư ng l như chưa mu n nh n bán cho cô giáo v i giá cao y. Th y v y, tôi nói luôn
v i em:
Cô mua ngoài ch cũng ph i tr t ng y ti n. Em c c m cho
cô Th ng
Th ng ành b n l n ưa c hai tay ón l y s ti n tôi ưa cho em, m m cư i chào tôi và r i i ti p
ra ch .
Chuy n mua bán trên th t là ơn gi n n u như không có s vi c sau ây x y ra v i tôi hai tu n sau
ó.
Hôm y, cũng vào ngày phiên ch . Tôi ang ng i ch m t p bài c a h c sinh thì có m t bà bư c vào
chào tôi r i nhanh nh u trình bày luôn:
- Cô giáo tôi là m cháu Th ng h c l p cô. Hôm nay tôi i ch phiên qua thăm cô giáo và ti n
th vào xin cô cho cháu ti n g o b a trư c cháu l i cho cô.
Nghe bà nói n ây tôi gi t n y mình, s ng ngư i. Sao l i có chuy n như th ư c? M t tôi
lên, nóng b ng b ng. T i sao Th ng l i có th tr ng tr n n như th v i cô giáo c a nó? Th t áng
h th n. Nhưng nói th ng ra v i m Th ng lúc này cũng khó và không l i... Bao nhiêu ý nghĩ d n d p
làm tôi r i trí chưa bi t i áp ra sao, cu i cùng ành nói:
- Xin bác thông c m, t i nay, tôi t i nhà thưa chuy n v i bác.
Có th vi c "kh t n " c a tôi làm bà chưa th c vui lòng, vì bà c n ti n i ch , nhưng ch c n cô giáo c a
con nên bà ành chào tôi t t tư i i ra ch . T i hôm ó, v i tâm tr ng v a b c b i v a băn khoăn, tôi ăn
qua quýt m y bát cơm r i thu x p i n nhà Th ng,




66
mang s n trong túi 25.000 ng. Vào nhà Th ng, bà m ra ón tôi r t ni m n …
Sau khi pha nư c m i tôi bà nói chuy n v tình hình h c t p và lao ng c a
Th ng nhà. Tôi hơi s t ru t nên "vào chuy n" luôn.
- Thưa bà, t i nay em Th ng i v ng
- Không cô , ch c cháu ang h c nhà dư i, tôi g i cháu lên. Nói xong bà
bư c xu ng b p g i to:
- Th ng ơi, cô giáo con n thăm.
Khi th y Th ng bư c vào chào, tôi li n rút t p ti n t trong túi ra, t nh lên m t bàn r i ch m rãi
nói. M t tôi hư ng v phía Th ng:
- T i nay tôi n xin thanh toán s ti n g o hôm n mua c a em. V a nói n
ây, tôi th y Th ng gi t mình h t ho ng:
- y thưa cô, hôm n cô ã tr em y c r i cơ mà.
Tôi nhìn v phía bà m . Lúc này n lư t bà lúng túng. Bà v i phân tr n: Ch t, kh quá!
Tôi c ng cháu chưa nh n ti n.
Vì hôm cháu i bán g o v ch th y khoe là bán ư c g o cho cô giáo ch nhi m nhưng không th y cháu
mua áo mang v nên tôi c nghĩ là cháu chưa c m ti n c a cô giáo.
Bà cư i ngư ng ng p:
- Kh th ! Tôi o ng tính o ng n t quá nên m i gây ra chuy n hi u l m. V i l i cũng ti n qua nhà
nên sáng nay tôi m i h i cô.
Nghe m nói, Th ng hi u ra s vi c, v i l i:
- Thưa cô, y là l i t i em. Hôm bán g o cho cô, em mang ti n ra ch không may b k c p l y
m t.
V nhà, em ng i không dám nói th t v i m em.
Hôm qua, em ã tranh th vào r ng l y măng bán ti n mua áo r i. Nghe Th ng
trình bày, tôi th phào nh nhõm.
Th là i u tôi lo nh t là có m t h c trò "l a th y"... ã không x y ra. M Th ng vui
v c m t p ti n ưa cho tôi, tươi cư i v bi t l i:
- Xin cô giáo th l i và c m l i cho. Cô cư x th này, chúng tôi c m ph c l m.
Riêng tôi là m t giáo viên, trong vi c này tôi c m th y có th rút ra m t bài h c quý giá: B t c
m t trư ng h p nào cũng ph i bi t bình tĩnh suy nghĩ và tìm-hi u c n k tránh nh ng sai l m áng
ti c.
TRÚC LÂM
(Theo NGUY N TH HIÊN)
67
Thua - Th ng
T S 5 - 2. Hoan hô 10A! Hoan hô 10A!
Sân bãi náo nhi t. Các giáo viên và các b n sôi n i ng h ng viên n ng nhi t các em n 10A.
Ti ng còi g n, anh c a tr ng tài L c v a d t. B ng trong nhóm u th lui, m t gi ng lanh l nh,
chát chúa vang lên h n h c:
- Th y L c "thích" i n l p 10A. Tr ng tài thiên v .
M y ti ng "su t", "su t". Xung quanh im b t. Th y L c tái m t.
*
* *
Nhân Ngày 20 tháng 11, trư ng t ch c tr n chung k t gi i bóng chuy n. V n là m t c u th
bóng chuy n, vóc ngư i cao to, lanh l i, l i nhi t tình, nên dù ang ch nhi m l p 11B, nhà trư ng
v n c th y L c làm tr ng tài.
Vào tr n m i 5 phút, 10A thua 2-0. Tr n tĩnh l i, g 2-1. Th r i t s c lên vùn v t: 2-2; 3-2;
4-2; 5- 2! 11B b "n c ao". Ch ng ki n l p mình ph trách thua t ng phút, th y L c b t r t. K t
thúc tr n u th y v a bu n, v a tưng t c ám c u th b i tr n.
Chúng nó còn h n v i mình n a. Nào là ai cho cam, chính cái Huy n, hi n lành, chăm ch . Th y
L c chua chát, mong cho Ngày 20 tháng 11 trôi qua êm .
*
* *
Huy n là h c sinh nhanh nh n và ý nh . Tr nh ng lúc háo h c phát bi u xây d ng bài, còn thì
Huy n ít nói. Trong l p Huy n ng i thu mình l i, c nhìn chăm chăm vào th y như tru t t ng l i vàng
ng c c a ngư i i trư c. Không hi u vì sao m t l i x c xư c thô t c như th l i th t ra c a mi ng
m t h c sinh mà th y h ng quý m n. Th y ph i kìm lòng l i kh i b t ra l i m ng nhi c th m t cho
h d . Th t n n g n .
Th y L c t h i l i, hay là mình nghe nh m. Không? úng là Huy n. Còn bao ngư i ch ng
ki n kia mà. Hay là s b t phát không kìm ư c trong m t tr ng thái cay cú ăn thua? Hi n thư ng i
li n v i c c, có i u, sau ó Huy n l i im như h n, t nh
không nói m t l i.
*
* *
Ba hôm sau vào ti t sinh ho t, th y L c nghiêm m t, l ng l bư c vào l p. C l p



im phang ph c. Huy n cúi xu ng m t nóng ran. Ti ng th y L c c t lên nh nhàng:

68
- Tu n qua, các em ã thi ua t k t qu t t trong h c t p và rèn luy n. Nhi u gi t t xu t hi n.
i m gi i ã n v i nhi u em như Bích, Th y, Huy n, Lương, ... Tinh th n xây d ng l p c a các em
làm th y vô cùng t hào, yên tâm. Các em ã h c t p h t mình, chơi bóng h t mình. R t ti c, l p ta b
thua trong tr n u v a qua.
Th y L c nói rành r t, như trìu m n:
- T s 2-5, làm tr ng tài càng ng. Có i u l p ta thua là ph i. Thi khéo tay k
thu t, các em t i m cao là có lý do. ánh bóng thua, cũng có nguyên c .
- Càng nói, th y L c càng khoan thai t t n: Thi u c n có 3 i u: k năng v ng vàng, tâm lý n
nh và s c kh e b n d o. Chúng ta còn thi u hai y u t sau. Như ngư i mu n nói to l i h t hơi.
Chim mu n bay cao, chưa lông cánh. Này nhé c n ch y nhanh ch p l y cơ h i t n công, l i
c chúi u v phía trư c, làm sao nhìn th y b n mà ném bóng. V a ch y v a th d c, ném bóng
không chu n, b t bóng không dính. Mu n b t lên, di chuy n vào ch trũng nh n bóng ho c ti n
nhanh vào trung tâm d t i m cũng không có s c. V tình thua th t c. V lý, không thua m i là
l.
L p h c b ng t nh. Ni m u t c v chuy n thua th ng ang è n ng, phút ch c tan bi n. Th y L c
nhác th y Huy n b i r i, lo âu.
T c vì không th ng 10A nên Huy n b t ra m t l i nanh n c, chua ngoa không ng t i, cho dù có
m t hai ng i c m thông. Xung quanh, Huy n b t g p ánh m t nghiêm kh c n l nh lùng c a
các b n, các th y. Huy n v n kính m n, g n gi th y L c. Th y d y gi i, l i ch nhi m l p, s ng r t
tình c m v i h c sinh, chuy n x y ra làm Huy n ân h n l m. M y l n Huy n nh xin l i th y nhưng
c l n l a, ng i ng n chưa dám. Hôm nay... th y l i còn khen Huy n t i m gi i trong tu n qua.
Huy n cúi m t xu ng. Tr i l nh mà như có rôm t. i t trên b c gi ng xu ng gi a l p, ti ng
th y L c ôn t n:
- Chào m ng Ngày 20 tháng 11 , th y trò ta ã có thành tích h c t t. L p ã góp vui, ã u
bóng. ó là tình c m cao p c a các em áp ng l i công ơn c a các th y, các cô. Còn th y cũng ã
làm vi c h t lòng. Ch c r ng cũng chưa áp ng ư c yêu c u c a nhi m v và mong mu n c a các
em. Th y th y t x u h . Khi l p ta thua, suýt n a th y cũng trút b c t c vào các c u th . Lúc y,
th y t nh : Làm tr ng tài cũng là do nhi t tình, vì ngày 20 tháng 11. C n chính xác và vô tư. Trong
th y, như có hai con ngư i: M t con ngư i nh ng mong t s so bàn th ng nghiêng v l p ta mà
th y làm ch nhi m, m t con ngư i tr ng tài l i không cho phép. Th y và các em cùng ph i ch u ng
n i kh 2-5. Nhưng chào m ng Ngày Hi n chương các nhà giáo, giao h u n i b , thua ư c là
bình thư ng u áng trân tr ng.
Trong l p, m t ti ng n c ngh n ngào b ng b t lên:
- Thưa th y. Em có l i v i th y! em có l i v i l p. Sau câu nói Huy n g c xu ng bàn n c n . C
l p b t ng im l ng.




69
Th y L c ng l ng ngư i. Sau m t phút, th y l ng l n g n Huy n, nh nh :
- Thôi, Huy n . Em xót xa vì t p th mà trót bu t mi ng nói nh ng t không p v th y. Nhưng
th y bi t em không có lòng nào. Em nh n l i là r t t t. Th y L c nhìn toàn l p, gi ng l c i vì c m
ng:
- Hi n nay, h c sinh nói t c, cư x thi u văn hóa không ít. C m mi ng là nói l i thô t c. Thói
quen ó d tiêm nhi m vào các em. Th y mong sao, em nào cũng ư c như Huy n, t th y i u y là
x u. Gi ng th y L c trìu m n, âm vang. Th y nhìn th ng vào Huy n y v t hào. Khuôn m t thơ
ngây còn nhòe nư c m t ã b ng sáng, t tin...
Huy n ng ng lên nhìn th y L c như nh n l i, như c m ơn t m lòng lư ng c a th y.
VŨ QUANG LIÊN (Theo HÀ C
L C)




70
Th y giáo tôi
Tu i h c Sinh có bao nhiêu chuy n áng nh , nh vì hay cũng có mà nh vì d cũng nhi u. Dù
năm tháng ã trôi qua nhưng v i chúng tôi nh ng h c sinh ngày y - thì không th nào quên ư c câu
chuy n y cùng hình nh nh ng ngư i th y áng kính c a mình.
Hôm ó, gi toán c a th y Thanh, như thư ng l th y gi s i m g i h c sinh lên ch a bài t p.
B n Dương lên b ng, sau m t lúc loay hoay, b n cũng làm xong. Th y b o b n v ch . Không như
m i khi, l n này b n có dáng i th t l . Hai tay vung v y như hai mái chèo, bư c i kh nh kh ng, ã
th m t l i vênh vênh lên ra chi u t c l m. C l p b t cư i . Th y Thanh nghiêm m t yêu c u
b n i l i. Dương v n gi nguyên dáng i u y i lên b ng r i l i i v ch ng i. L n th ba th y yêu
c u b n i l i. C l p không còn ai cư i n a, m t dõi theo b n. Dương ng vào ch bàn h c c a mình
m c cho th y yêu c u, b n không i l i n a. B t thình lình Dương c m cái b ng con ném vút lên ch
th y giáo. Quá b t ng , c l p như nín th , th t may th y tránh ư c. Cái b ng l n trên tư ng b s t
m t mi ng. C l p ng i im, nghe ư c c nh p th c a t ng b n, chu n b tinh th n nghe th y ch nh
cho m t tr n áng i. Nhưng cũng th t b t ng , sau nh ng phút giây căng th ng n ng n , th y c t
ti ng ôn t n: "Các em m v ra chúng ta h c bài m i". Chúng tôi li c nhìn nhau, l ng l ng gi sách v
ra, li c th y Dương cũng ang ghi chép bài. H t gi , th y chào c l p r i i ngay. C m t ti t h c n ng
n trôi qua, bây gi như pháo ư c g ngòi, c l p bàn tán xôn xao. B n con trai b o Dương: "Hôm
nay c u làm sao th Th t là t i tày ình". Dương ng i im không nói gì. B n con gái thì thào: "Bây
gi n gi c a th y ch nhi m m i "ch t" ây". Trung vào l p Th y Hi n ch nhi m bư c vào. Th y
chào c l p và b t u bài gi ng ngay như ch ng có chuy n gì x y ra. úng hôm ó chúng tôi l i h c
bài “Ông giáo già" Tôi nh th y c c i c l i lá thư c a Oóc l p anh phi công trư c lúc hy sinh
ã nh ch y tá vi t h lá thư: "Th y Ivanôvích kính m n con bi t gi ây con không th s ng ư c
n a nhưng con luôn luôn nh n th y. Chính th y ã d y cho chúng con lòng dũng c m, chính th y
ã d y chúng con yêu T qu c... " Chúng tôi có c m tư ng như chính th y là ông giáo già Ivanôvích
ang nói v i chúng tôi: "Các em có bi t không, ni m vui c a th y cô giáo chính là tương lai c a các
em sau này. Các em thành t, y là ni m c vũ l n lao, là ph n thư ng vô cùng l n lao, là
ph n thư ng vô giá i v i các th y cô, các em b th t b i trong cu c s ng, các th y cô cũng bu n như
chính các th y cô b th t b i. B i v y, ngay t khi còn ng i trên gh nhà trư ng các th y cô luôn
u n n n, răn d y các em t ng câu nói, t ng dáng i, t ng i u b nh nh t nh t cũng chính là sau
này các em nên ngư i. Và anh phi công ã không ph lòng th y trư c lúc hy sinh anh ã nh t i
ngư i th y giáo c a mình, ó là i u làm cho th y c m ng nh t, trân tr ng nh t...". ôi tay th y run
run lau c p kính, h t như ông giáo già. C l p l ng i, như nh t l y t ng l i, b ng t phía cu i l p
có ti ng nghèn ngh n như c nén m t ti ng n c n . Không ai b o ai, chúng tôi bi t ó là




71
ti ng ngh n ngào c a b n Dương...
Tr ng tan trư ng, c l p ùa ra bàn tán sôi n i v bài gi ng văn c a th y Hi n, chuy n c a b n
Dương không ai nh c t i n a. Hôm sau l i t i gi toán c a th y Thanh. Thái c a th y v n
i m m như m i khi. Th y nói: "Ai xung phong lên ch a bài t p?" C l p nhao nhao giơ tay. B t
ng b n Dương ng th ng lên i n trư c m t th y, b n c t ti ng: nh a th y, hôm qua em th t có l i
v i th y, em xin l i th y, mong th y tha th ...". Chưa nói h t câu, Dương b t khóc rưng r c. Th y
m m cư i v vai b n và nói: "Th y r t m ng vì bi t em nh n ra l ph i. Th y cũng ph i rút kinh nghi m
cho b n thân th y hơn...!', r i th y ôm b n vào lòng. C l p không ai b o ai v tay rào rào. B n con
trai cư i hơ h , còn b n con gái mi ng cư i mà m t v n long lanh ươn ư t...
Câu chuy n ã qua bao nhiêu năm r i, m i l n g p nhau chúng tôi v n vui v h n nhiên như ngày
nào nh c l i bao k ni m xưa. Trong chúng tôi v n in m hình nh nh ng th y cô giáo năm xưa,
i m m, v tha h t lòng vì h c sinh thân yêu. Cùng
năm tháng, nh ng th y cô y v n s ng mãi trong lòng chúng tôi.
VŨ TH L DUNG




72
Vì quá.. quý cô
- Xin phép cô, em v . Ngày mai em i Hà N i. Cô l i m nh kh e.
Ti n Nam ra c ng, Nam ã i xa mà mái tóc en, ôi m t sáng c a em v n còn hi n rõ trư c
m t tôi. M i l n Nam n, tôi r t vui và c m th y yêu ngh thêm lên.
Nam ã t t nghi p ph thông. B n năm qua, em h c Trư ng i h c Kinh t - k
ho ch. C có d p v qua nhà, là Nam l i n thăm tôi.
Tuy là sinh viên s p ra trư ng nhưng trông dáng i u Nam lúc nào cũng nh nh , d thương như
con gái.
Cũng dáng v này, cách ây 5 năm, tôi còn nh như in. Có m t l n tôi gi ng xong m t bài t p hình
h c b ng m t phương pháp khá c áo. Nhi u h c sinh t m t c: Hay quá? Hay quá? B ng "t ch". M t
m u gi y thép hình ch V bay vù trúng c tay tôi. M y h c sinh bàn u nh n ngay là n b t móc mà
tr em thư ng dùng b n chu n chu n, ho c ngh ch ùa. Tôi quay nhìn l i. C l p v n chăm chú nghe
gi ng. Xác nh hư ng i c a n, tôi bư c nhanh xu ng bàn cu i, nơi cũng v a có ti ng to nh , rì
r m. Ba em Long, Hà, Quý tay v n c m bút. Nét m c còn tươi nguyên. Nam ng i ngay u bàn, v m t
ngơ ngơ ngác ngác như thư ng ngày.
Tôi h i nh :
- Trong s các em ng i ây? Ai làm vi c ó thì nh n ngay.
Bi t tôi ang gi n, các em ch loáng nhìn tôi, r i gi t ng nhìn i ch khác. Gi h c ang h ng
thú, t dưng tr nên n ng n . Kìm lòng l i, tôi nói trư c l p, t ng l i anh, g n:
- Em nào trót nh tay, cu i bu i h c, n tìm cô.
Tôi bình th n gi ng ti p bài m i coi như không có chuy n gì.
Tr ng tan trư ng ã . T phòng riêng, tôi quan sát l p. Nhi u em h c sinh dùng d ng chưa mu n
v . Có ai mu n n phòng tôi nh n l i? Có ai c nán l i nh n di n k b n lén chăng. H t trưa, v n
không m t bóng h c sinh xu t hi n trong phòng hay th p thò trư c c a. Tôi ng i bên bàn cu n sách
m ra trư c m t mà không c n i m t trang. u óc tôi n ng trĩu, v a bu n v a b c. S ng ã h t
lòng mà h c sinh l i t th ...
Trư c m t tôi, m u dây thép to b ng que tăm, dài b ng t ngón tay, như m t cái gai v a d m
ph i, ng p vào bàn chân, không còn d u v t. Nhưng ã b t u mưng m , nh c nh i. Tôi tr n tr c m y
êm li n. B qua là b t l c, là vô trách nhi m. Nh t qu nhì ma... ph i kiên trì m i ư c
B ng i m t tu n, tôi không ng n chuy n cũ.
Vào l p tôi không cư i nói như xưa, gi ng kém hào h ng. Tôi hay nhìn toàn b




73
l p thăm dò. Nhi u em hi u ý, băn khoăn hi n ra nét m t.
Tôi ng lòng. M t em h n láo, sao mình l i ph t c l p, b ng thái l nh nh t, n ng n . Nhìn các
em trìu m n, tôi nói như tâm s :
Bvt n b t vào c tay. Tay không au nhưng nhói trái tim. Tôi bu n. Tôi nói ch m
rãi và l ng d n, c t các em suy nghĩ và có l i thoát:
- Dám nh n mình b n trong gi h c, l i y không l n, áng trách là có gan làm mà không có gan
nh n.
Nhìn xa xôi, tôi nói gi ng t tin:
Cô có th dùng nhi u cách tìm ra ngư i b n nhưng cô không làm th , cô r t tin các em. T giác
và dũng c m nh n ch ng có gì áng ngư ng.
Tôi nh nói ti p khơi d y, hư ng các em theo tình c m p, thì m t em cu i l p ã ng lên,
nói nhanh:
Thưa cô, em b n ? Em vô tình? Em... có l i. M t em tía, b n th n, m t ăm
m nhìn vào cu n sách trên bàn như ang suy nghĩ i u gì sâu s c l m.
C l p bàng hoàng. Còn tôi, tôi không tin vào m t mình n a. Nam? Nam b n b t vào tôi ư? Tôi
ch quan ư? Con ngư i có th tho t th này, tho t th n hay sao? Nhưng kìa, s th t v n là s
th t. Tôi i m tĩnh:
- Em Nam ng i xu ng. B n Nam ã dũng c m nh n l i, th là t t. C l p ngh .
Sau m t phút l ng l , l p l i xôn xao. Nhi u em c m th y cách gi i quy t t ng t c a cô giáo, ngơ
ngác nhìn nhau và l c t c ra v . Tôi ã nghĩ nhi u. Trư c m t sai l m c a các em, ngư i giáo viên
ng c ch p, m t chi u. C n tìm lý do c a nó và ph i nhìn vào t ng m t m nh c a t ng con ngư i
ng viên, hư ng d n giáo d c. ó là phương pháp tư tư ng úng n. Vi c này, nên bình tĩnh
xem xét có lý có tình. V i Nam, càng không th áp t tùy ti n, Nam là m t h c sinh hóm h nh, hay
ngh ch ng m nhưng v n chân thành. Ch c Nam s th l . H i thêm l p không có l i.
Qu nhiên, Nam có ý nán l i g p tôi: Tôi n ng i
g n em, d u gi ng:
Sao Nam l i th
M tư t m, Nam nhìn tôi:
Cô tha th cho em. Em không mu n th . Tôi v vai em,
an i:
Em nh n l i là t t. Làm sao l i b n b t trong l p? Nam nhìn tôi
nói luôn, li n m ch:
- Cô gi i bài toán hay. úng như t i hôm qua em ã nghĩ t i mà chưa dám tin
mình. Em thích quá! Ngư i c lâng lâng. Tay chân râm ran như mu n ho t ng, ti n cái b t c a Quý
"voi" m i tư c c a a tr chăn trâu em vào trư ng, em b n cái hình tròn cô v trên b ng. Không may
cho em... Em sai. Em s . Em x u h . Cô khuyên b o, em t th y sai l m. Em không có ác ý gì, ch ng
qua là... Nam ngh n ngào: ... Em quá
quý cô!
VŨ QUANG LIÊN (Theo NGUYÊN
MAI ÂN)
Ph n thư ng cu i năm
Câu chuy n v em Hà Th Lan, h c sinh c a trư ng chúng tôi khóa 1991-1994 và ph n thư ng
cu i năm mà th y hi u trư ng ã giành cho em làm cho giáo viên và h c sinh chúng tôi còn nh mãi. Hà
Th Lan có hoàn c nh khá c bi t, ó là m t h c sinh xinh x n v i khuôn m t trái xoan thanh tú và ôi
m t luôn m r ng thông minh nhưng kh n i em l i ph i mang m t bàn chân gi kh p khi ng, cót két
n trư ng vì hơn 10 năm trư c ó, lúc Lan ch m i 7 tu i, em ã b m t tai n n khá thương tâm.
H i y, m Lan làm công nhân ư ng s t gác "rào ch n" t i m t ư ng giao thông phía Nam
thành ph . Hôm ó, vào ngày th năm, ư c ngh h c, m cho em theo n tr m gác ti n trông
coi con, b Lan i công tác v ng. Vào t m trưa có m t oàn tàu ch hàng i qua, m Lan c m c ra h
và gi rào ch n. Lan ra ng g n chòi gác nhìn xem, các toa tàu en en, xam xám c lư t qua,
lư t qua làm em d n d n chóng m t, hoa c m t, em như b oàn tàu lôi kéo theo, em l o o ngã
lăn ra vào phía toa tàu ang ch y và th là bánh s t c a toa cu i cùng ã nghi n t luôn bàn chân
ph i bé b ng t i nghi p. Em ư c ưa ngay i c p c u b nh vi n t nh g n ó, các th y thu c ã
k p th i c u thoát kh i cơn hi m nghèo do m t máu quá nhi u và hôn mê sâu nhưng cũng ph i tháo
ngay kh p c chân vì bàn chân ph i c a em b d p nát h t... Lan ph i n m i u tr m t m y tháng li n
và ph i ngh h c luôn năm ó.
Năm h c sau Hà Th Lan l i ti p t c n trư ng v i ôi n ng g . Các th y cô giáo và b n bè u
r t thương Lan và càng g n gũi v i em hơn. T ó Lan cũng m i năm m i l n và h c càng gi i hơn,
nhưng em v n ít nói và hình như luôn có m c c m v thân ph n tàn t t c a mình. Tuy v y tình c m
c a b n bè, th y cô cũng làm em nguôi ngoai d n, nh t là t khi gia ình ưa em n trung tâm ch nh
hình làm cho em m t bàn chân gi thay cho ôi n ng g em v n mang. T ó Lan b t u t p i
b ng chân gi lúc u r t gư ng g o, bư c kh p khi ng, n ng n khó nh c nhưng r i i mãi cũng quen
d n v l i trư ng c p I và c p II cũng g n nhà nên cũng v tv .
H c xong c p II, Lan ã thi vào trư ng c p III chúng tôi v i s i m khá cao, nhưng r t khó khăn
m i l i n v i em vì trư ng cách xa nhà trên 10 kilômét. Th là em l i ph i t p i xe p và p xe
v i m t bàn chân gi , khó khăn là v y nhưng em v n g ng gư ng i xe m t cách khó nh c ch m
ch p, ch ng qu n ngày n ng ngày mưa, không bao gi Lan n trư ng mu n gi .
Hình nh Hà Th Lan vư t khó i h c ã làm cho t t c th y cô giáo và h i ng nhà trư ng
chúng tôi m n ph c. Cô giáo ch nhi m ã ch ng bàn v i h i ph huynh h c sinh và gia ình
tìm ư c cho em m t ch g n trư ng tr , ó là nhà c a bà c Ng , nhà ch có bà và hai cháu
gái (b m các cháu ang ph i i công tác xa).
Lan tr m i ít ngày mà ã ư c c Ng r t quý và khen v i cô giáo v n t ăn, n t
c a Lan. Hai em nh cũng rát quý và luôn qu n quýt bên ch Lan; song, ư c vài
tháng, do nh nhà, nh m , nhi u lúc Lan c th n th c ngư i không sao mà t p trung tư tư ng hc
t p ư c, nh t là vào nh ng bu i chi u tà, Lan ch như mu n khóc.
Th r i Lan trình bày và xin l i m cùng cô giáo cho em v nhà , em h a s c
g ng p x e p i h c u n.
Th là t ó c trư ng l i th y Lan ti p t c p xe n trư ng, l i l m lũi, u n và úng gi ...
K t thúc năm h c u tiên là Lan ã t k t qu h c t p gi i và tr thành h c sinh xu t s c c a
trư ng. M i ngư i u h h i và m ng v k t qu h c t p ã công ph ý chí vư t khó vươn lên c a
Lan.
Bu i l b gi ng năm h c ư c t ch c tr ng th . Sau khi th y hi u trư ng c báo cáo t ng k t
năm h c là n ph n l tuyên dương và trao ph n thư ng cho h c sinh tiên ti n và h c sinh gi i xu t
s c toàn trư ng.
Ban t ch c l n lư t công b tên t ng em h c sinh ư c khen và m i lên nh n ph n thư ng, ó
là nh ng t p sách, v ư c b c trong nh ng t gi y hoa trang nhã.
Khi th y giáo thay m t ban t ch c m i nói ư c m t câu.
- Em Hà Th Lan l p 10C...
Th là c h i trư ng như th ch i s n ã d y lên nh ng tràng pháo tay hoan h
vui m ng. Cho n khi th y giáo nói ti p:
- n ây, chúng tôi m i em Hà Th Lan lên nh n ph n thư ng và xin trân tr ng kính m i th y
hi u trư ng lên trao ph n thư ng cho em Lan, m t h c sinh vư t khó t thành tích xu t s c.
Lúc này c h i trư ng b ng im l ng h n, t t c như u xúc ng và nhìn theo em Lan ang bư c i
kh p khi ng và n ng n lên t ng b c g ch. Khi Lan ã bư c n gi a sân kh u thì không ai b o ai
l i n i lên nh ng ti ng v tay không ng t... nhưng r i m i ngư i v i ng ng l i, c h i trư ng m t
l n n a l i im b t khi th y th y hi u trư ng t phía sau (cánh gà) bư c ra. M i ngư i lúc ó th t b t
ng khi th y hai tay th y c m theo m t ôi l p xe p m i, th y bư c n bên Lan kh m m cư i nhìn
Lan r i ân c n t o " ôi l p - ph n thư ng" cho em gi a ti ng v tay vang d y c h i trư ng. Tôi
th y em Lan m m cư i sung sư ng nhưng nư c m t ã lưng tròng...
TRÚC LÂM
II. NH NG M U CHUY N V :
NG X NHANH TÌNH HU NG SƯ PH M



Vi c không ghi trong giáo án
Hôm ó, tôi lên l p d y gi gi ng văn, ó là gi gi ng v m t bài thơ n i ti ng, bài
"Dáng ng Vi t Nam" c a nhà thơ Lê Anh Xuân.
Trong lúc c l p ang chăm chú nghe tôi c di n c m bài thơ thì t nhiên t cu i l p có m t ti ng
hát c t lên khe kh .
"Anh tên gì h i anh yêu quý... "
Th là c l p b ng r n lên cùng ngoái nhìn v phía cu i l p.
Trư c tình hu ng b t ng y, không hi u sao tôi l i b t ra ư c m t cách x lý, bèn vui v nói:
Tôi th t vui vì th y các em ang có c m h ng cao v i bài thơ, chính vì th mà có em ã b t phát c t
lên ti ng hát, ó là tình c m trào dâng không kìm nén ư c ph i không nào.
Nói xong tôi l i tươi cư i v i v chan hòa, mãn nguy n r i nói ti p:
- Th này nhé, bây gi ta t p trung vào vi c phân tích ã, khi hi u k ch c c m h ng c a các
em v bài thơ và bài hát s sâu s c hơn.
Tôi ti p t c gi ng gi i, phân tích n i dung và ngh thu t c a bài thơ. Sau ph n t ng k t "c ng c " bài
gi ng tôi ng ng l i và nhìn xu ng cu i l p v i gi ng h h i và nói:
- Bây gi , tôi m i em (tôi làm như mình ã bi t em h c sinh ã hát lúc u gi ) hát l i toàn bài cho
th y trò ta nghe m t l n n a thư ng th c bài thơ ã ư c ph nh c.
H c sinh c l p d n m t hư ng v cu i l p m y h c sinh ng i bàn cu i nhao nhao:
- Hùng hát i, hát i mau lên? Hùng t t ng th ng lên và nói:
Thưa th y em có l i hát không úng lúc, bây gi em xin hát. Hùng c t ti ng hát, gi ng hát tuy
chưa hay nhưng sao lúc ó c l p im l ng n th , không khí l p th t trang nghiêm và khi ti ng
hát v a d t thì c l p r n lên tràng v tay úng vào lúc
tr ng h t gi vang lên như hòa cùng ni m hưng ph n c a c l p.
TRÚC LÂM
(Theo HOÀNG VĂN KHOA)
L i t i ai
Th y giáo tôi ang l n ti ng m ng l p 12B.
M t th y lên, r i l i tái i, trán l m t m m hôi... Th y cao
gi ng?
- Các em có bi t nói th m ho c cư i trư c m t ngư i khác là t thái m a mai ngư i ó
không? Và như v y, chính là ã xúc ph m t i h .
Ti ng cư i t các l p h c càng nhi u hơn khi n th y càng thêm b c d c. Th y i i l i l i t u
l p xu ng cu i l p, r i l i t trái sang ph i, có v t p trung suy nghĩ, căng th ng l m.
Th y d n gi ng, dư ng như mu n trút gi n vào t ng ch :
- Tôi chưa t ng g p m t l p nào ít t tr ng, l i vô l như l p ta.
Nhìn lên tr n nhà, th y như nói m t mình: Th y giáo ang gi ng bài mà l p c cư i v i nhau.
Càng nh c l i càng cư i nhi u hơn. Th t là thi u văn hóa? Lúc này, th y không còn nh c nh , b o
ban n a, th y ch m t Quang, thái b c d c:
L p trư ng, anh cho tôi bi t, l p có nh h c gi toán c a tôi n a không?
Quang ng lên, hai vai v n còn rung rung vì ang nén ti ng cư i, Quang c l y ngh l c gi
v nghiêm túc, tr l i th y th t to:
Thưa th y, có !
Th y ư c t h , p tay xu ng bàn, nh n t ng ti ng:
- V y các anh, các ch cư i cái gì? c chí i u gì mà c c u véo nhau r i cư i th ?
Ti ng cư i trong l p b ng r lên như v a b t nút, phá ra: khùng kh c, ích ích, ha h , sùng s c, ...
không B c m nh nào kìm l i ư c. Th y ng ngây ngư i, r i buông m t ti ng, như ánh rơi: - H t ch
nói!
Th y i th ng lên b c, ng i ph ch xu ng gh như m t ngư i h t h ng.
L p trư ng ang cư i ng ng b t, nét m t nghiêm trang. Ng m l i mình m t lư t. Quang i th ng lên
g n bàn th y giáo và ng nghiêm, nói rõ t ng ti ng:
Thưa th y, em xin phép ra ngoài . Th y ng ph t
lên như i n gi t:
- L i ra ngoài n a!
Th y ti n n g n Quang, tư ng như nh n d ng k hơn ngư i l p trư ng, mà hôm nay có cái
gì là l khác thư ng.
L p trư ng i cho th y i sát t i mình, nói nh , ch hai ngư i nghe:
Thưa th y, cúc qu n th y quên...
Th y giáo s ng l i như ngư i b trúng n. M t th y tái d n i, môi m p máy, b t ra m y ti ng r t
nh :
Vâng, em ra ngoài.
C ra v t nhiên, t t quay vào b ng, th y như ngư i không h n. Chao ôi! S m nay vì v i quá,
vì t tin tính c n th n và hoàn thi n, cho nên th y ã ch ng t ng m mình trư c khi lên l p. Th y ã
trót chi c gi i rút tr ng thò ra ch c a qu n óng cúc Th y i nó cũng l c lư i, th y cau có càng
không yên. Nó run r y theo t ng c ch c a ch . Nh n cư i sao ư c l a tu i h c trò. Th y nghĩ b ng:
N u còn i h c, có l mình còn cư i nhi u hơn th . V y mà, mình ã l n ti ng n t n , sát ph t các em.
Th y ang b i r i, b ng có tr ng h t gi .
Ti ng tr ng hôm nay sao mà áng yêu. Nó v a nhân h u v a lư ng làm sao. Nó ch ng kh t khe,
như hôm th y thao gi ng.
LÊ KIM HƯƠNG
M t bài gi ng nh i... !
Sau khi n nh l p, tôi t t gi t m b n chu n b cho vi c gi ng bài m i. Khi t m b n
ang cu n tròn ư c gi ra, tôi b ng gi t mình s ng c ngư i nh n ra là mình ã v i vàng nên mang
nh m t m b n v "Phân vùng nông nghi p Vi t Nam" (B n này ã ư c dùng gi ng d y
bài trư c). Lúc này tôi tr nên lúng túng quá, b n ã gi ra r i, l i cu n l i hay treo lên? L y gì
gi ng bài m i bây gi ? Th t là may, trong lúc ang loay hoay, tôi ch t n y ra m t ý nghĩ và th là
v i v m t bình tĩnh như không có gì x y ra, tôi ti p t c treo t m b n lên tư ng r i quay xu ng l p
nhìn h c sinh m t lư t r i nói:
- Bây gi th y ti n hành ki m tra bài cũ nhé, nào m i em Hùng lên b ng.
i Hùng lên b ng, tôi ưa cho em cái "que ch b n " và ra câu h i;
Em Hùng hãy ch trên b n các vùng chuyên canh cây lương th c, th c ph m và các vùng chuyên
canh cây công nghi p nư c ta.
Hùng m nh d n v a ch trên b n v a tr l i m t cách khá trôi ch y. Tôi m m cư i t v r t
vui lòng, sau ó nh n xét và tuyên b cho em Hùng 9 i m. H c sinh dư i l p, sung sư ng vui v
" " c lên, nhi u cánh tay giơ lên xin th y cho ư c ki m tra. Tôi ph n kh i ra hi u cho các em yên l ng
tr l i, r i vui v nói:
Các em c g ng h c và n m v ng bài như v y là t t l m, bây gi ta giành th i gian h c bài m i.
Tôi quay vào tư ng " àng hoàng" h và cu n t m b n chuy n sang gi ng bài m i. Sau khi trình
bày m y l i "vào bài" tôi quay vào b ng n n nót ghi tiêu bài h c m i:
Vi t Nam ".
“Nh ng v n phát tri n công nghi p
Qu th t càng vi t tôi càng th y thêm lúng túng, bây gi tính sao ây? Làm gì có b n dy
bây gi ? ành "d y chay hay sao? ... nhưng cũng chính trong giây phút lúng túng, băn khoăn ó tôi l i
n y ra m t "phương án x lý s c " và th là ti p t c bình tĩnh gi ng bài. Khi gi ng n ph n "cơ c u
công nghi p phân theo vùng lãnh th " tôi li n ng ng l i và hư ng d n h c sinh:
- Các em chú ý này, ph n này các em h c b ng cách quan sát và phân tích lư c
in trong sách giáo khoa, nào các em cùng gi trang 44 - gi c chưa nào?
Gi c r i !
Tôi hư ng d n ti p.
Bây gi , th y nêu t ng câu h i g i ý, còn các em s quan sát trên lư c xung phong tr l i nhé.
Th y lưu ý các em c n n m v ng ký hi u v khoáng s n và ký hi u t ng ngành công nghi p.
Gi h c ti p t c di n ra th t sôi ng, tôi ưa ra câu h i, các em c m cúi trên lư c trong sách
r i giơ tay xin tr l i âu vào y. Sau khi gi ng xong ti u m c, tôi ng ng l i và căn d n các em:
- Gi h c t i ph n ki m tra bài cũ th y s s d ng b n treo tư ng v "công nghi p Vi t
Nam" yêu c u các em quan sát, ch trên b n và tr l i các v n mà hôm nay chúng ta ã h c,
ư c không?
D ưc .
- ưc
Th là tôi ã ti n hành "thành công" m t bài gi ng nhưng cũng th t là "m t bài gi ng nh i"
TRÚC LÂM
H tn
Gi thao gi ng t i l p 10B1 hôm nay, do t ch nh, tôi không kh i h i h p, lo l ng. L p 10B1
này có t i 6 c u h c trò lưu ban mà chúng tôi v n g i ùa, nh c nhau là "nh ng tay cao th " c a kh i
B (h B). Các em y v n n trư ng nhưng hay tr n các ti t h c và thư ng xuyên gây g ánh nhau,
trêu th y, cô. c bi t là hay qu y phá các gi thao gi ng, có ông ngư i d . Nhi u b n ng nghi p
c a tôi ã b b bàng trư c cái l i qu y r i ã thành k s o c a các h c sinh này.
Bư c vào l p, tôi nhìn nhanh m t lư t xu ng t n bàn cu i và nh n ư c nh ng ánh m t khác
nhau c a h c trò. Em thì vui v , h n nhiên. Em thì lo l ng, băn khoăn. Nơi này ch i. Nơi kia hình
như nh s làm gì ...
Hít m t hơi dài l y l i bình tĩnh, tôi nói vài l i l p ch tr ng và i vào ti t h c:
- Cô ã d n các em so n bài m i và h c thu c lòng bài "Sóng" c a Xuân Quỳnh. Tôi t câu h i
ki m tra bài cũ:
- "Em hãy c thu c và phát bi u ch c a bài thơ" C l p im l ng.
H c sinh ra chi u nghĩ lung l m.
Tôi l n tên h c sinh trên trang s i m và ưa m t nhìn toàn l p ng viên, khích
l.
V n t nh không m t ti ng ng. Chú ý m t chút l ng nghe ư c c t ng hơi th .
Tôi hơi lo. Hay h c trò không thu c bài? B t u lúng túng, tôi h i ti p - như m t l i
m cho sinh ho t:
- Sao l p im phăng ph c th . Cô ã d n dò bài chưa nh ? Vài em r t rè,
nói nh (vì có ông ngư i d ):
- R i... ?
B ng t bàn cu i, có m y l i ng thanh, nói to và rõ nh t là ti ng Cư ng, Nguyên... gi ng
kéo dài:
- Chư... ... ?
Hình như các em ó ã b t m ch tâm tr ng b i r i c a tôi y, tôi l y l i ư c bình tĩnh và g i ngay
em Cư ng lên b ng.
Cư ng không thu c bài. Song, quen li ng tho ng, Cư ng tr l i ngay, g n l n: Thưa cô, em
không h c !
- Vì sao em không h c bài? Cư ng l p l :
- Thưa cô em không bi t!
C n thi t ph i xoáy vào i u ó phân rõ tr ng, en. Tôi quay xu ng l p thăm dò
l y dư lu n t t át nh ng bi u hi n x u. Tôi nói rành r t:
Hôm trư c, cô có d n các em h c bài và chu n b bài không? Tôi g i li n hai
em h c khá, ngoan ngoãn phát bi u:
- Thưa cô, có ?
Ti ng áp to, rõ ràng, ã làm n n cho ni m tin c a c l p.
V n câu h i ó, tôi h i luôn Nguyên, không th ánh tr ng l ng, Nguyên ng im.
o n, em li c sang Cư ng, r i p úng: Thưa... có ?
Bư c xu ng b c, ti n n bên Cư ng, nhìn th ng vào m t em, tôi nói nh : Cư ng th y th
nào?
Cư ng mi n cư ng ng d y, ch m rãi:
Thưa cô, có... . Hôm qua, em m t nên không h c ư c.
Tôi cư i. M t i vài phút nhưng nh c ngư i. Tôi nh n m nh:
- Cư ng không h c ư c vì m t. thì c cho như th , song không ư c nói sai s th t. Có th em
nói ùa? Nhưng trong gi h c, không ư c nói ùa b a bãi như v y, làm nh hư ng chung cho các
b n. Hơn n a, Cư ng còn khuy t i m là chưa thu c bài. úng như d oán c a tôi, c gi không ai
qu y phá n a. Ti t h c trôi i t t p.
Không có ngòi n thì "sáu qu bom" u ành n m im.
LÊ KIM HƯƠNG
C ó m t gi h c n h ư t h
Trong gi gi ng văn t i l p 12H, th y Toàn ang say sưa t p trung phân tích v ngh thu t dùng
t c a tác gi bài thơ. m r ng bài gi ng, th y ti p t c "liên h " và ưa ra m t s câu thơ hay m t s
tác gi khác minh h a, b sung cho cách s d ng nh ng t g i c m ó. Gi h c im phăng ph c, h c
sinh ang b cu n hút theo l i gi ng và phong cách sôi n i nhi t tình c a th y. B ng t nhiên th y Toàn
ng ng l i, v m t thay i h n, th y m to ôi m t, tr ng tr ng nhìn xu ng cu i l p r i gi t gi ng:
- Hưng? Ng i th ng lên! ... T nh chưa?
B m t b n gái ng i bên huých cho m t cái, Hưng gi t mình t nh d y trư c con m t xô nhìn
vào c a c l p, các em cư i c lên còn Hưng thì lúng túng, m t như ngơ ngác r i t t ng i th ng
lên và d i nhìn lên b ng.
Th y Toàn ra hi u cho các em tr l i tr t t và nói như tâm s :
y các em xem, th t áng bu n, trong khi tôi c g ng, nhi t tình, say sưa gi ng bài thì em Hưng
l i như th ! Tôi h i. các em, n u a v tôi thì em c m th y th nào?
Th là ư c d p nhi u h c sinh dư i l p "nói " theo:
- B c mình !
- Cáu l m !
- M t h ng ?
Nhìn các em m t lư t, th y Toàn l i h i ti p:
- Theo các em, trư ng h p khi th y giáo ang c g ng gi ng d y mà trong l p l i có m t h c sinh
không c n nghe, g c xu ng bàn ng thì th y ph i x lý ra sao?
-B t ng lên !
- u i c ra kh i l p!
- Ghi s u bài, th hai phê bình dư i c ? Th y Toàn m m cư i r i nói v i h c sinh nhưng m t
th y hư ng v phía Hưng:
- Các em có nhi u ý ki n b n Hưng suy ng m r i ph i không. i v i Hưng th y s x lý k
lu t sao ây?
Nói n ây, th y Toàn ng ng l i, c l p b ng im phăng ph c ch s phán quy t c a th y
mà các em bi t là th y ang gi n l m. Th y Toàn ôn t n nói ti p:
- Th y s không b t Hưng ng lên, vì Hưng cũng ã t nh ng .
- Th y cũng không u i ra kh i l p, vì th y ti c cho Hưng ph i b m t gi gi ng v m t bài thơ
hay.. Còn ưa ra bu i chào c phê bình ư, th y nghĩ ây m i là l n u Hưng ng trong gi h c
Và (nói n ây th y Toàn ngưng l i m t chút và nói như nói v i mình). Các em ? Th y nghĩ
r ng có th th y gi ng d y chưa th t h p d n, thu hút ư c t t c các em, do v y t phút này tr i
th y s c g ng gi ng d y và t ch c cho các em tham gia phát bi u, th o lu n không ai còn ng
g t ư c... Nghe n ây, trong s h c sinh có em vui v m m cư i, có em ăm ăm im l ng nhìn lên,
v y m n ph c ngư i th y lư ng... Gi h c l i ti p t c, th y gi ng như say sưa hơn, trò cũng
tích c c phát bi u, c m cúi ghi chép. M t gi h c th t t giác nghiêm túc mà các em c m th y chưa
có bao gi như th ...
TRÚC LÂM
Tôi m i b hành h
Trong lúc tôi ang gi ng bài m t cách say sưa thì cu i l p có hai h c sinh ang gi ng nhau m t
v t gì ó. M t em th t văng lên câu ch i t c.
B c mình quá, tôi b t hai h c sinh ó ng lên (v i ý nh duy trì tr t t và tránh cho hai
em kh i xô xát). Sau khi hai h c sinh ng lên, tôi nhìn th ng vào các em, cau mày, không nói gì
thêm, r i ti p t c gi ng. Nhưng tôi không sao gi ng d y bình thư ng ư c n a vì ã m t c m h ng,
l i nói tr nên gư ng g o:
ư c vài phút, nhìn xu ng l p, tôi ã th y hai h c sinh t ng ng i xu ng t lúc nào. Gi n quá tôi
quát luôn: Ai cho các em ng i xu ng
Th là chúng l i t t , mi n cư ng ng lên, m t em v i gi ng có v ph n u t:
- Th y hành h chúng em!
Câu nói ch như thêm u vào l a, tôi càng b c d c hơn và nghĩ ph i tr l i
" ích áng" trư c câu nói trên.
Hai em ph i ng lên, thì m i ngăn ng a ư c s xô xát ang x y ra. Trư c bi n pháp ngăn ch n ó
em nào c m th y là b hành h thì tôi cho ng i xu ng.
Nói n ây gi ng tôi tr m h n xu ng, tôi nói m t m ch:
- Các em , chính tôi m i là ngư i v a b hai em hành h y? Tôi xin h i r ng: Khi tôi ang t p
trung tư tư ng mang h t nhi t tình c a mình ra gi ng bài thì b các em c t ngang ngu n c m h ng,
tôi b "h ng h t" không sao gi ng d y bình thư ng ư c n a ... như th có ph i tinh th n c a tôi,
nhi t tình c a tôi ã b hành h không. C l p im phăng ph c, hai h c sinh trên v n ng nguyên cúi
u không nói gì.
TRÚC LÂM
(Theo PH M QU C VI T)
Chuy n tôi nh mãi
Tôi th c không ng hôm y chính mình l i bình tĩnh gi i quy t ư c m t tình hu ng x y ra t k t qu
n như th . "Th ng l i" y làm tôi c nh mãi su t 15 năm qua.
Hôm y, sau ti t 2, h c sinh l p tôi nhanh nh n t a ra sân tham gia t p th d c toàn trư ng. Tôi
ng trên hiên, ph n kh i ng m nhìn nh ng ng tác u n, nh p nhàng chuy n ng theo nh p
trong. Nhìn lư t theo t ng hàng h c sinh l p mình tôi phát hi n th y thi u m t em hàng năm. Tôi
v i quay v phía phòng h c. Qu úng như v y, tôi nh n ra em h c sinh ang th p thò trong l p.
Vào ti t 3. Tôi c p c p vui v bư c vào l p mình. Ti t này tôi d y bài: "Giáo d c công dân".
Tôi v a gi ng ư c m y câu, b ng cu i l p có m t gi ng n văng ra m t câu t c tĩu. Tôi ng ng
l i nhìn tr ng tr ng v phía cu i l p. C l p cũng nh n nháo, d n m t v phía cu i phòng, trong khi
tôi chưa k p có thái gì thì em Năm ng lên:
- Thưa th y, gi th d c v a r i b n y b m t bút, b n y c cho em nên em r t
c. Thanh - m t h c sinh n , n i ti ng là anh á c a l p, ng lên " p" l i luôn.
- Thưa th y, b n y l i m em vào lưng, em m i... và em ã văng t c
- Tôi c t l i và nói.
- Vâng .
Bi t chuy n ã x y ra như th , tôi ch m rãi nói: Thanh m t bút, th y cho mư n bút th y ghi bài.
Các em ánh b n và ch i b n u có l i c . Thôi ch m d t, ta h c cái ã.
Nói xong, tôi i xu ng cu i l p ưa bút cho Thanh r i tr l i ti p t c gi ng. Có i u r t ng u
nhiên bài h c hôm y l i là bài o c v : Tính th t thà. Tôi th y ây là d p thu n l i giáo d c hi n
tư ng h c sinh l y c p c a nhau nên v a gi ng tôi v a chú ý theo dõi theo di n bi n c a các em h c
sinh. c bi t là chú ý thăm dò ph n ng c a em Ti n (c u h c trò không ra t p th d c).
n cu i gi d y, tôi t m t câu h i:
- Em hãy nêu lên hi u bi t c a mình gi i thích th nào là tính th t thà? Nhìn kh p l p
m t lư t r i tôi d ng l i nhìn Ti n và ch nh em phát bi u.
Ti n ng lên, lư ng l r i l i cúi u xu ng, m t d n, nư c m t rơm r m. Em
ã không tr l i vào câu h i mà b t ng nói:
Thưa th y, như là em không th t thà vì ã l y bút c a b n Thanh.
C l p tròn m t ng c nhiên. Còn tôi không kh i xúc ng và ph n ch n trư c k t qu r t b t
ng ...
TRÚC LÂM
(Theo NÔNG KHÁNH LINH)
C h n g ch
Ngày 20 tháng 11. Căn phòng tôi như ng p trong hoa và hương thơm ngào ng t. L p l p h c sinh
h nh n chúc m ng th y, nhân Ngày Hi n chương các nhà giáo. Nhóm này ang chuy n trò rôm r
v i th y, nhóm khác ã ríu rít kéo nhau n chào m ng. Tôi luôn b xúc ng trư c nh ng bi u l
tình c m c a các em...
Trong lúc tôi ang ti p nhóm h c sinh nh l p 10 thì m t t p anh ch thanh niên xu t hi n. Các
anh ch ó ăn m c r t "m t". Ch nào cũng môi son má ph n, m t long lanh trông r t p và l ch s . M i
vào n sân ã tươi cư i:
- Chúng em chào th y . Nhân Ngày Hi n chương... Tôi m ng quá,
v i ra c a ón các em vào và nói luôn:
- Nhân Ngày Hi n chương các nhà giáo, ư c g p l i các em, th y chúc các em m nh kh e này,
ti n b nhanh này và... r t h nh phúc n a.
Các em nhìn nhau cư i vui v . M t em nhanh nh u:
Thưa th y, chúng em là h c sinh cũ l p 12B khóa 1984. Th y còn nh tên em không ?
Th m i gay cho tôi. ã có hàng trăm em h c qua và trư ng thành, qu th c tôi không sao nh
h t ư c. Ch l lúc này tr l i là "th y quên" thì th t là d ...
Bí quá tôi li n tìm cách "cư i xòa" v y. Tôi nhìn t ng em r i h h i cư i nói:
- Các em . Cái h i các em h c l p 12B thì m i ch là nh ng n hoa chúm chím thôi còn hôm
nay... Hôm nay t t c các em ã tr thành nh ng bông hoa n r , p r c r như th này thì... có tr i
cũng ch ng nh n ra ư c?
Th là m i ngư i phá lên cư i tâm c. Mà xem ra các em l i có v khoái v i cách
"ch ng ch " c a tôi
TRÚC LÂM
Uy tín và chân lý
Trong gi toán, sau khi g i m t h c sinh lên b ng ch a hai bài t p d , còn m t bài khó, c l p chưa
th y có em nào làm ư c, tôi ành ph i gi i trên b ng.
Sau khi ghi ư c k t qu bài toán b ng ch và thay s vào thì dư i l p n i lên nhi u ti ng xì
xào, tôi ng ng vi t, quay l i:
- Các em có ý ki n gì?
Không có em nào nói gì nhưng xem ra không khí l p có i u không bình thư ng. Tôi ch t gi t
mình. Hay mình gi i sai? Soát l i ph n gi i th y úng là có m t ch gi i sai. Nhưng chính lúc ó tôi
c m th y mình ph i bình tĩnh. Tôi chân thành nói:
- Các em có ý ki n, c m nh d n phát bi u. L p v n im l ng, nhưng r i t cu i l p, Phư ng
m nh d n ng lên:
- Thưa th y, trên b ng em th y có m t ch ... chưa úng .
Không khí l p có v s ng ng lên. Em nhìn lên b ng, em nhìn th y, m t s em ngoái c nhìn
Phư ng. bàn u có m y em ch tay lên b ng, tranh cãi nhau. Tôi lên ti ng:
Em Phư ng, em c m nh d n ch rõ ch sai c a th y cho các b n bi t i.
ư c l i ng viên, Phư ng ã ch ra i m nh m l n c a tôi. Hài lòng quá, tôi cư i và công
nh n: B n y úng y các em . Phư ng ã phát hi n ra ch th y nh m l n, ng th i l i m nh d n, t
tin ng lên có ý ki n như th là r t t t.
H c sinh cư i, l p vui v h n. Không m t h c sinh nào chê trách ch gi i sai c a tôi lúc này. Tôi
ch t rút ra m t bài h c cho mình:
B t k trong trư ng h p nào ngư i th y cũng c n thành th t v i h c sinh. Vi c x y ra r i n u tôi
quanh co che y, thì không nh ng tôi càng m t uy tín thêm trư c các em
mà vô tình các em nhi m m t tính x u v nhân cách.
TRÚC LÂM (Theo LÊ ÌNH
YÊN)
Ph t
H c Sinh l p tôi làm ch nhi m có nhi u em hay hút thu c lá. Nhà trư ng cũng ã nhi u l n nh c
nh và phê bình m t s h c sinh l p tôi. Là giáo viên ch nhi m, tôi v a ngư ng l i v a b c. Vì th ,
trong bu i sinh ho t l p, tôi bèn nêu ra m t "l l p" ph t (nh m răn e) là:
- T nay, n u có h c sinh nào vi ph m "t i" hút thu c lá thì ph i ph t 2.000 ng. Tôi c chí
trư c bi n pháp " ánh vào kinh t " y và c m t nhóm cán b theo dõi. K t qu là tu n ó s h c
sinh hút thu c lá t i l p ã gi m h n nhưng v n còn hai em vi ph m.
Vào gi sinh ho t, tôi nghiêm kh c "t thái ":
- Tu n qua, hai em Huy và Dũng v n còn hút thu c. Tôi yêu c u hai em nh c l i n i quy và bi n
pháp "ph t" mà l p ã ra.
Dũng và Huy ng lên không nói gì c . Tôi d n gi ng:
- “Sao l i ng im th " Huy lúng túng
thưa:
Thưa, không ư c hút thu c ! Ph i ph t hai nghìn !
Nói xong Huy và Dũng l ng l lách qua hai b n ng i u bàn, i lên b ng. M i em
u rút túi ra m t t gi y b c hai nghìn t lên bàn.
Th là tôi b rơi vào tình tr ng khó x . Tư ng nêu hình ph t răn e (n i quy trư ng không nêu
bi n pháp ph t như th này...) "Cái khó nó bó cái khôn" t nhiên trong óc tôi n y ra cách gi i quy t
"tình hu ng" khó x này. Nhìn xu ng l p tôi nói: Các em , các chính là các em ph i th y n i quy
ra là có ích cho các em, ngăn ư c nhi u tác h i do vi c nghi n thu c lá gây nên.
Ng ng m t giây, tôi c m hai t gi y b c r i giơ lên và nói ti p:
- Các em ã nghiêm ch nh n p ph t. Còn s ti n ph t này, cô s cho vào phong bì và.... g i v gia
ình t ng em, ti n c a b m các em không còn ư c dùng vào vi c mua thu c n a...
Th là c l p hi u ra v n cùng cư i lên vui v : Dũng và Huy cũng không còn l m lì n a và
t m t m cư i theo.
TRÚC LÂM
(Theo NGUYÊN TH TOÀN)
Có cũng như không
Trong gi h c l p 11 . Tôi thư ng không hài lòng v i trò Dũng vì em này v a h c kém v a
hay nói chuy n. Trò Dũng cũng bi t th y ch ng ưa gì mình nên cũng t ra "b t c n".
Hôm ó, khi ki m tra bài cũ, Dũng không thu c bài, th y cho i m kém. L ra Dũng ph i bu n
r u, nhưng ngư c l i em l i t v t nh bơ. B n bè "ch c" em v n cư i nói h h t nhiên! Cho r ng
Dũng coi thư ng mình, tôi li n m ng:
- Dũng, không ư c m t tr t t ! Dũng cãi li n,
gi ng ráo ho nh:
- Thưa th y, em có m t tr t t âu.
Th y th , tôi m ng ti p, Dũng l i cãi. Tôi càng t c thêm, cu i cùng tôi h l nh:
- Tôi m i c u ra ngoài l p tôi d y h c.
Tư ng r ng v i thái gay g t th thì Dũng ch p hành, nào ng em không ra, c
ng i ỳ y. C l p d n m t nhìn th y ang t c gi n.
Giây phút ch i n ng n , căng th ng... n ây tôi nhìn th ng vào Dũng dõng d c:
- Em không mu n ra có nghĩa là còn mu n li h c. Yêu c u em h c th t nghiêm ch nh,
em có h a như v y trư c l p không? - Dũng, em ng lên cho bi t ý ki n.
Dũng t t ng lên.
- Vâng, em h a ...
Th là c l p và tôi vui h n lên ti p t c gi h c.
TRÚC LÂM (Theo LÊ DANH)
L i nói l n th hai
Tôi C p C p lên l p 12C. L p ang n ào l n x n, b ng có ti ng h t ho ng hét
lên:
- Chúng mày, h n n?
Tôi s ng s t và t c gi n, d ng l i tr n tĩnh m t lát r i bư c vào l p. Sau khi
chào h c sinh, tôi c nén gi n gi thái bình thư ng (như tôi chưa nghe th y gì)
và ti n hành gi ng bài.
Cu i gi d y, khi k t thúc bài gi ng, tôi m i tv n :
- Lúc nãy, khi chu n b bư c vào l p, th y có nghe th y m t ti ng hét to kêu "h n n". Lúc ó
th y ã nhìn kh p hành lang, th y không có ai ngoài th y. Th y oán ch c là có ai ó vì cu ng quá
mà ho ng h t kêu lên như th . M c d u th y r t b c nhưng... như các em th y y, th y v n c vui
v d y m t gi cho t t. Th y nghĩ, không ph i vì hành ng b t phát, thi u suy nghĩ c a m t em
mà c l p ph i thi t thòi ch u h c m t gi mà th y gi ng d y trong tâm tr ng b c b i, cáu g t...
Nói n ây thì tr ng ã i m h t gi , tôi vui v chào các em. Ra kh i c a
m y bư c, tôi nghe th y ti ng g i phía sau:
Thưa th y.
Tôi quay l i, m t h c sinh i n trư c m t tôi.
- Thưa th y, em bu t mi ng vì quen m m nh nói l i vô l xin th y tha cho.
Nhìn thái h i l i và nghe câu nói "thành kh n" c a em, t nhiên tôi th y nguôi gi n và nói:
- Cũng úng ch này, bây gi th y l i ư c nghe nh ng l i nói r t áng quý c a em. Thôi ư c,
em vào l p...
TRÚC LÂM
(Theo NGUY N HOÀI NAM)
Bài h c xin phép
Gi h c ã ti n hành ư c 5 phút thì h c sinh Nguy n Văn A (m t h c sinh cá bi t b lưu ban) xin
vào l p.
- Th y, em vào l p.
Nhìn A, qu n còn ng cao ng th p, tay còn c m gi u i u thu c lá ang cháy d , tôi nh c nh em
r i cho vào l p.
K t h p v i n i dung bài h c Nga văn hôm ó, h c v hành ng và l i nói "xin phép" và "cho
phép", tôi l y ngay s vi c trên cho h c sinh t câu. Tôi nói:
- u gi h c, do vào mu n, b n A mu n vào, ph i nói câu "xin phép" như th
nào? Em nào hãy t h b n A câu nói ó.
Tôi ch nh m t em (cũng là m t h c sinh cá bi t).
Thưa th y (Em nói b ng ti ng Nga), em xin l i và xin phép th y ư c vào l p .
- C m ơn em, câu t r t úng.
Tôi l i t ti p câu h i và nhìn vào h c sinh A.
- Khi h c sinh A xin phép ư c vào l p thì th y giáo tr l i "cho phép" như th
nào? Em nào hãy thay th y nói câu ti ng Nga ó?
Tôi ch nh chính em A. C l p nhìn A cư i và khích l , A ng lên (và nói b ng ti ng Nga):
Th y "cho phép" em vào l p.
A nói xong, tôi g t u t v hài lòng ghi i m khá cho hai em, A ng i xu ng hơi cúi u, v nghĩ
n g i.
TRÚC LÂM
(Theo HÀ NHÂN PHONG)
“Cùn”
Sau khi ti n hành "bư c t ch c" l p, tôi g i h c sinh lên b ng ki m tra bài cũ.
- M i em Nam lên b ng.
Nam là m t h c sinh vào lo i l n nh t nhì l p, lư i h c nhưng l i hay "sĩ" và thư ng hay
"sáng ý" làm ra các trò cư i cho c l p.
Tôi v a m i h i d t l i, Nam ã áp g n l n v i thái t v "t nh bơ":
- Em không thu c !
- Vì sao em không thu c bài? - Tôi h i g t.
- Thưa... d t.
C l p cư i lên. Tôi ng c nhiên và th y Nam ang nhìn l i các b n t v th a mãn v i câu tr
l i c a mình...
Sau khi yêu c u l p tr l i tr t t , tôi quay sang nhìn th ng vào Nam, nói:
- Sao? Em v a nói r ng em d t ph i không? Vâng - Nam v n áp l i v i gi ng c th ng còn m t
thì " m" th ng vào m t tôi.
- V y thì... em hãy ch ng minh cho tôi và c l p bi t r ng em d t i... - Tôi thách th c.
Nam lúng túng, cúi m t. C l p d n nhìn Nam. Lúc này tôi m i i gi ng:
- M t ngư i bi t nói r ng: "em d t" thì ngư i ó không n n i "d t" âu… Thôi em v ch . Tôi
cho em "ch u". Gi sau tôi s ki m tra.
M y hôm sau, Nam n g p tôi "gãi tai" nh n l i. T ó tôi không còn th y em
"di n" l i cái ki u "cùn" như th n a.
TRÚC LÂM
(theo NGUYÊN TU N LONG)
Quán Tính
Ti t thao gi ng có các th y cô trong ban giám hi u và t b môn n d . Tôi d y bài:
"Quán tính".
Tôi ã c g ng truy n t khá lưu loát n i dung ki n th c, t ch c cho h c sinh tham gia xây
d ng bài. Gi gi ng di n ra khá trôi ch y.
Sau khi d y h t bài, tôi li n th c hi n bư c "c ng c ki n th c" và "liên h th c t ”. Tâm c
v iý ã chu n b trong giáo án, tôi t câu h i trư c l p:
- Trư ng Phú Bình ta n m c nh con sông C u, nhi u em ph i qua ò ngang sang trư ng
h c. Em nào cho bi t, ta ng mũi thuy n, khi con ò c p b n thì ta b chúi ngã như th nào?
- Thưa th y ngã s p v phía trư c theo quán tính - Có nhi u em nhao nhao áp
l i.
Tôi ph n kh i th y các em tr l i úng "ý " mong mu n c a mình, li n nói:
Các em nêu hi n tư ng r t úng, nhưng sao l i th nh ?
V a nói n ó, thì cu i l p m t h c sinh ã ng lên, ch ng c n giơ tay và ch
tôi cho phép, nói: - Thưa th y riêng em l i ngã ng a ch ng chân lên tr i . C l p cư i m lên. Ngoái
nhìn l i ngư i nói, các th y cô ng i d gi cũng cư i theo. Tôi nhìn v i h c sinh v a nói, ó là em
Ti n h c sinh n i ti ng trong l p v ùa ngh ch, hay phá qu y gây cư i. V a cho em ng i xu ng, tôi
v a nghĩ ngay (Ti n pha trò cư i hay nêu hi n tư ng mà em g p ph i? Thôi úng r i v n là
hư ng...) Tôi l y l i ư c bình tĩnh, ti p t c vui v nói:
Hay l m, Ti n ngã ng a ch ng chân lên tr i cũng úng y các em .
Tôi ưa ngang m t thăm dò "ph n ng" th y nhi u th y cô cư i, g t g v tán thư ng nhưng
nhi u em h c sinh thì ang ngơ ngác.
Th này nhé, Ti n i ò, ng mũi ò, nhưng l i ng quay m t v phía nhà, phía lái thuy n
(tôi cư i vui), do ó khi thuy n d ng l i và ch m b n, Ti n ta m i ngã ng a là ph i, quán tính mà ...
Lúc này c l p m i v l , vui v nhìn Ti n. Còn tôi thì càng th y "hưng ph n" hơn vì ã làm ch
ư c m t tình hu ng b t ng . Tôi v a nhìn
Ti n m m cư i thì tr ng cũng v a i m h t gi .
TRÚC LÂM
(theo NGUY N VĂN ÚC)
D n ch n g
Ti t d y ti ng Nga c a tôi hôm y l p 10K là bài d y v nghĩa c a các ng t
ti ng Nga: "Yêu", "Thích", "Thích làm gì"...
Tôi ang gi ng v nghĩa c a ng t "Yêu" thì th y m t s h c sinh dư i l p ã dùng t "Yêu"
t câu gán ghép nhau và rúc rích cư i.
Tôi nghĩ: Các em m i ch chú ý n nghĩa tình yêu nam n . Th y c n ph i u n n n s l ch l c này
nên sau khi làm xong ph n nh nghĩa tôi chuy n sang cho h c sinh t p t câu có t "Yêu".
Tôi li n g i m t s em phát bi u b ng ti ng Nga theo câu tôi ã t: Tôi yêu m .
Tôi yêu b .
Em yêu ông bà.
V i d ng ý "giáo d c" s h c sinh v a cư i trêu ch c nhau, tôi ch nh luôn:
Cô m i em Khôi (h c sinh v a cư i to nh t) t m t câu ti ng Nga có ng t
"Yêu".
Khôi ng lên nhanh chóng nói luôn: Thưa ... , em
yêu ... c em .
Th là c tôi và các em trong l p phá lên cư i. Tôi g t u cho em ng i xu ng và nói rõ.
- Cô cho Khôi 7 i m.
Tôi l y bút ghi i m trong khi dư i l p ti ng cư i v n chưa d t...
TRÚC LÂM
(theo NGUYÊN TH KHIÊM)
Nguyên nhân
l p 10H, Hùng là m t h c sinh l n nhưng ý th c h c t p r t kém. Hùng m i chơi, hay b
gi và trong l p r t hay trêu ch c b n. Cô giáo ch nhi m l p ã nhi u l n phê bình, c nh cáo nhưng
em v n ch ng nào t t n y.
Trong gi h c b môn tôi, Hùng cũng luôn t ra là m t h c sinh ngang ng nh. Em ã không ghi
bài, l i còn quay ngang quay ng a. ã v y, khi tôi ang gi ng bài, Hùng l i ngang nhiên thêm
nh ng t bu n cư i, không l ch s , làm m t s em cư i r . Nhi u em im l ng nhìn tôi...
Tôi nh nhàng i xu ng bàn em, h i:
- Sao em không ghi bài? Em ã nghe th y cô nh c chưa?
- Bút em b th ng... cái ru t gà!
C l p cư i lên. Tôi ph i c nén kh i b t cư i r i rút bút c a mình ưa cho
em:
- Em c m bút c a cô mà ghi cho k p.
Tôi tr l i b c gi ng và ti p t c gi ng bài. Còn Hùng, tuy c m bút, th nh tho ng
cũng ghi ghi gì ó nhưng xem ra có chi u mi n cư ng, i phó.
Tu n l trôi qua. Vào gi d y tu n sau, tôi g i Hùng lên ki m tra mi ng. Em không tr l i vào câu
h i c a tôi mà nói luôn:
- Em không thu c. Tôi nh n xét
luôn:
Hùng ch vi t p, v hình p nhưng bài ghi c a em còn thi u. Em chú ý ghi y
hơn. Hôm nay cô cho Hùng n nhé. Gi sau cô ki m tra ti p y.
Tôi cho Hùng v ch . Em không i v i dáng v khuỳnh khuỳnh ta ây mà l ng l
cúi u, v ch ngôi.
Ít hôm sau trong m t l n g p tôi, ư c h i t i sao em chưa nghiêm túc h c t p, em không tr l i
th ng vào câu h i mà nói:
N u c tình c m và nh nhàng như cô thì khác, ng này cô ch nhi m ng m t t ý ã x v . M à
cô th y y, em thì l n nh t l p...
Qua chuy n trò v i Hùng, tôi có ý nh c n ph i g p và trao i v i cô giáo ch
nhi m c a em...
TRÚC LÂM
(theo NGUY N TH THANH)
Th y chào em!
Câu chuy n c a tôi không dài dòng, cũng ch ng có tình hu ng gì ph c t p, nhưng m i l n nghĩ l i
tôi v n th y thú v .
Năm ó, tôi d y m t trư ng mi n núi. Các em h c sinh dân t c thư ng hi n lành, ít nói, có khi
g p th y giáo cũng không bi t chào, ch nhìn r i cư i? Tho ng ho c, có ôi ba em m nh d n hơn thì
khi g p th y cũng ch nói ư c: "Th y i âu y?" Tôi n y ra ý nh giúp cho các em bi t chào h i.
Th là c sáng ra, vào gi i h c. Tôi l i ra công trư ng. G p em nào tôi cũng v n vã chào h i trư c. -
Chào em?
- Chào các em! Em tr c nh t y à?
- Chào em, hôm nay qua su i, nư c có to không?
- Chào em Ơn, xe h ng à?
- Chào các em, có gì mà vui th ?
C như v y, tôi ã "chào trư c" các em v i thái v n vã, h h i.
Nh ng ngày u, trư c thái chào h i c i m c a tôi nhi u em cũng ch bi t cư i
áp l i... r i bư c i.
Tôi v n kiên trì th c hi n vi c chào h c sinh ít lâu sau, khi g p tôi ng gi a c ng trư ng (
ch m trán v i h c sinh) ã có m t s em m m cư i b n l n mi ng nói nh :
- Chào th y giáo .
- Em chào th y giáo.
Th t b t ng là có m t em ã bi t ng cái mũ c i núm b ch ra chào tôi (Theo như ki u văn
minh l ch s mà tôi ã có d p nói chuy n cho các em nghe trong m t gi
sinh ho t l p.
TRÚC LÂM
(theo NGUY N DUY TR NG)
M t bài toán "h c búa"
Bài d y C a tôi hôm ó là ph n v tam th c b c 2, sau khi tôi hư ng d n cho h c sinh ch a xong hai
bài thì Ng c ng d y xin phát bi u:
Thưa th y, em g p bài toán này cũng thu c v tam th c b c 2 mà em không làm
ư c.
Nghe em ngh , lúc u tôi nghĩ ây cũng là m t bài t p bình thư ng. Tôi yêu c u em c
lên. Khi em ó c, tôi ghi vào s tay, v a ghi v a nghĩ cách gi ng. Nhưng khi ghi xong tôi l nh
c ngư i và th y ây là m t bài toán "h c búa". Gi ng ngay ư? Chưa ch c ã n (lúng túng trư c h c
trò là i u t i k ).
- Em sưu t m bài toán này âu?
- Thưa th y, m t b n cho em .
- Em th y bài toán này có gi ng d ng bài nào trong sách giáo khoa?
- Thưa th y ây không ph i là bài gi ng trong sách, cũng không ph i như nh ng bài t p th y ã
hư ng d n cho chúng em.
n ây tôi vui v nói v i c l p:
- Các em , ây là m t bài toán c bi t, bài sưu t m cho h c sinh gi i, th y s g p riêng em gi i
áp. Còn c l p các em vui lòng làm cùng th y m t bài t p phù h p v i trình chung c a c l p. Ta
s gi i bài s 32 trong sách giáo khoa nhé.
Hôm ó v nhà, ăn cơm xong tôi lôi ngay bài toán trên gi i nhưng su t c bu i t i cũng ch gi i
ư c m t ph n. Hôm sau tôi ưa ra t . T t c chúng tôi ch m nhau l i m i gi i ư c.
Tôi ã g i em Ng c n gi i. Khi gi i xong Ng c nói vui v báo cho tôi bi t:
ó là bài thi h c sinh gi i toán Liên Xô năm 1982, em xin ư c c a m t th y d y
Trư ng i h c Sư ph m.
TRÚC LÂM
(theo HOÀNG VĂN THƯƠNG)
Con "Nu cà lìa"
Tôi d y môn sinh v t m t trư ng mi n núi: Trư ng PTTH huy n Ch n. Môn h c tôi d y
thư ng g n gũi v i th c t cu c s ng, s n xu t, g n bó v i môi trư ng sinh thái chung quanh. Vì th ,
khi h c các em h c sinh hay th c m c và òi h i cô giáo liên h và gi i thích c th .
H c sinh c a trư ng ph n ông thu c dân t c Tày, do v y n u giáo viên không có v n ti ng Tày thì
l m khi cũng bí. Cho nên tôi ã chú ý h c bi t nói ti ng Tày...
M t l n, trong khi gi ng bài: “Loài g m nh m", tôi có nêu lên m t s lo i chu t như "chu t
ng, chu t nh t" ... Khi tôi nói n "chu t chù” m t s em ng ra chưa hình dung ư c. Có em
ng lên h i: - Thưa cô, em không bi t con chu t chù nó ra sao. Con y ta g i là con gì v y?
May cho tôi ã chu n b trư c nên áp li n: ó là, “Nu cà lìa" y mà. L p à lên m t
ti ng và không khí b ng vui v tho i mái.
Còn t i " ư c à" gi ng sôi n i h n lên...
TRÚC LÂM (theo LÝ TH
T H Y)
Chi c vé xe ca
Nh ng năm trư c ây, vi c i l i b ng xe ô tô ca huy n tôi không d dàng như
bây gi .
Hôm ó, ã x chi u, tôi v i vã xách túi i ra b n xe. Chuy n xe cu i cùng trong ngày ang x p
khách. Tôi lách ám ông vào phòng mua vé nhưng n lư t mình thì h t vé? Th là bao d nh v
m t ngày ch nh t gia ình b tiêu tan ...
Tôi ng ngây ngư i, nhìn ám ông ang chen chúc lên xe v i nh ng bao t i c ng k nh nào
măng, nào g o. ang chán ngán, th t v ng thì nghe th y ti ng ai ó phía sau:
- Cô
Tôi quay l i và nh n ra ngư i chào là m t em h c sinh cũ.
- Cô v nhà ?
- Chào em Dung, cô nh tranh th v ch nh t nhưng chán quá, h t vé r i?
Không tôi than th ti p, Dung nói như reo lên: - Th thì may quá, em còn m t vé! Em mua
nh ng hai vé cho hai anh em cùng i Thái nhưng anh trai em có vi c t xu t nên không i n a.
Cô dùng vé này, thích quá, th là em ư c i cùng cô m t chuy n xe.
G p may b t ng , tôi m ng h t ch nói. Tôi chưa k p ra xe thì th y m t thanh niên h t h i xô n
c a và năn n v i ngư i bán vé:
Bác thông c m. Tôi có i n c a b nh vi n g i v g p gi i quy t m t ca m . Tôi là bác s b nh
vi n A, hôm trư c tranh th v nhà.
- ã b o h t vé là h t vé?
Nhìn và nghe l i "van nài" c a anh bác s và thái khăng khăng c a quy n c a ngư i bán vé tôi
li n quay sang Dung:
- Em như ng vé ó cho anh bác s k p v b nh vi n, ch nh t sau cô v cũng
ư c.
Anh bác s tr chưa hi u u uôi th nào, th y có ngư i ưa cho chi c vé, m ng quýnh lên:
- C m ơn hai ch em quá.
- Cô giáo em y, cô như ng anh i y.
- C m ơn cô giáo, cô thông c m. Tôi m m cư i
nói v i:
- Thôi hai anh em lên xe i mau lên.
Xe ã khu t sau dãy núi á. M c dù l chuy n i nhưng trên ư ng t g gh tr
l i trư ng tôi th y lòng mình nh nhõm.
TRÚC LÂM
(theo NÔNG TH THÚY CHUNG)
M t bài làm "xu t s c "
T i hôm ó tôi ng i ch m t p bài ki m tra c a l p 12A, khi n bài làm c a N.V.Hùng, tôi hơi ng c
nhiên và quá th c cũng có ph n nghi ho c: Hùng v n ch là m t h c sinh trung bình nhưng sao bài
ki m tra l n này l i " t xu t" làm gi i n như v y? Bài làm c a Hùng không nh ng c p y , chi
ti t nh ng n i dung mà tôi ã gi ng, thêm vào ó còn ưa ra nhi u s li u t m mà ngay sách
giáo khoa cũng không có.
Tôi nh l i gi làm bài t p t i l p hôm ó, v i ch tâm yêu c u h c sinh làm bài nghiêm túc, tôi ã
bu c t t c các em toàn b v ghi và sách giáo khoa ra u bàn, các em cũng ã nghiêm ch nh
th c hi n. Tôi inh ninh r ng k t qu bài ki m tra s ph n ánh ư c úng th c ch t trình t ng em.
Gi ki m tra hôm ó "th t lý tư ng", không em nào b b t vì quay cóp, th mà... t i sao l i có hi n tư ng
không bình thư ng này? Nhìn t gi y làm bài trư c m t, tôi âm ra băn khoăn, n u k t lu n là bài
quay cóp thì ch ng có ch ng c gì mà cũng bi t âu y l n này Hùng ã c g ng h c t p quy t
vươn lên... nhưng n u cho i m t i a (theo k t qu bài làm) thì qu th t tôi cũng ng n ng i c c n cá,
phân vân như v y nên tôi ành l i bài ó chưa cho i m và chuy n sang ch m các bài khác.
n gi h c tu n sau, tôi ti n hành tr bài ki m tra cho h c sinh. u tiên tôi ti n hành t ng h p ưu
i m và như c i m trong bài làm, căn d n l i nh ng l i mà nhi u em l m l n, sau ó tôi vui v nói:
- Th y r t m ng vì th y trong l p ta có m t bài làm r t xu t s c, bài không ch y ý mà còn
ưa ra nhi u d n ch ng v i nhi u s li u chi ti t t m , ó là bài c a em N.V.Hùng. Hôm nay th y giành
th i gian tr bài em Hùng lên b ng phát bi u áp án c a mình các em nghe.
C l p xôn xao, nhi u ánh m t n cư i khích l "m t nhân v t m i" xu t hi n trong l p.
- Nào th y m i Hùng!
Hùng ng lên và t t bư c lên b ng, dáng v lúng túng và thi u t nhiên. Em c bình tĩnh
trình bày như em ã vi t.
Hùng v n lúng túng, ng c ng m t lúc r i nhìn tôi nói lúng túng:
- Thưa th y em không nói ư c, bài làm và con s , em chép sách luy n thi ih c!
Th là c l p lên, nhi u em cư i h n nhiên và nhìn tôi (như th nói r ng th y b m t "qu l a").
Thêm m i vi c ã rõ, tôi i m m nói: - Th y v n nghĩ r ng Hùng là m t h c sinh tương i khá, ch c
em mu n có i m cao hơn nên khi làm bài m i chép t tài li u ôn thi i hoc như th là không nên.
Tuy v y Hùng ã t giác nh n l i, do
v y bài này th y ã không cho i m và cho Hùng n , th y s ti p t c ki m tra b sung, Hùng lưu ý h c
nhé.
Vâng .
C l p có em lên, có em cư i, còn Hùng thì e th n v ch ng i.
TRÚC LÂM
Ph n IV
L A CH N CÁCH X LÝ NHANH
TÌNH HU NG SƯ PH M
Trong quá trình d y h c trên l p cũng như trong công tác ch nhi m l p, các th y, cô giáo thư ng
g p không ít nh ng tình hu ng sư ph m òi h i ph i x lý m t cách nhanh trí, linh ho t, bi t v n
d ng ki n th c tâm lý - giáo d c và phù h p v i t ng i tư ng h c sinh, t ng hoàn c nh c th t
n hi u qu cao nh t.
Chúng tôi xin gi i thi u trong t p sách này m t s tình hu ng sư ph m thư ng hay x y ra trong nhà
trư ng gi a giáo viên v i các em h c sinh b c ph thông trung h c, cùng v i s g i ý v các cách x lý
các tình hu ng ó.
c tham gia l a ch n các cách x lý tình hu ng ư c nêu lên ho c ưa ra cách
R t mong các b n
x lý khác hay hơn.
I. CÁC TÌNH HU NG SƯ PH M
1. Tình hu ng sư ph m x y ra i v i giáo viên trên l p
Tình hu ng 1: Bư c vào l p, b n nh n th y t tr c nh t chưa làm v sinh, l p r t b n, bàn gh
không ngay ng n. B n x lý th nào?
Tình hu ng 2: Trong gi gi ng bài v t lý, có m t h c sinh giơ tay xin phát bi u và ngh th y gi i
thích m t v n có liên quan n bài gi ng, phát hi n ra ó là m t v n ưc ng d ng trong
th c ti n mà b n chưa n m v ng. N u là giáo viên ó, b n x lý th nào?
Tình hu ng 3: Trong gi tr bài ki m tra vi t, m t h c sinh th c m c cho r ng th y giáo ã
ch m nh m cho em. N u là th y giáo ó thì ngay lúc y b n x lý th nào?
Tình hu ng 4: Trong gi làm bài ki m tra môn toán. M i h t n a th i gian, trong khi c l p còn
ang làm bài thì ã th y em A (m t h c sinh gi i toán c a l p) ã làm xong. N u là giáo viên b môn
toán ó, b n s x lý th nào?
Tình hu ng 5: Bư c vào gi d y, b n th y l p v ng n n a s h c sinh, h i nguyên nhân thì
các em cho bi t là các b n b i ưa ám m c a m t b n trong l p b m t. Trư c tình hu ng ó b n s
x lý th nào?
Tình hu ng 6: Trong l p, h c sinh ph i ng i theo ch quy nh, nhưng vào gi
d y c a b n, có m t h c sinh l i t ng o ch , ng i lên bàn u.
Khi b n h i lý do, h c sinh ó nói r ng:
Thưa th y, em thích h c môn c a th y và em thích xem thí nghi m c a th y làm. Trư c tình
hu ng ó b n x lý th nào?
Tình hu ng 7: B n có t t nói ng ng, l n gi a l và n. Khi gi ng bài h c sinh trong l p ã cư i,
nghe th y ti ng cư i ó, b n x lý th nào?
Tình hu ng 8: Khi tr bài ki m tra a s các em u b i m kém, các em u nh t lo t kêu là
bài khó, các em không làm ư c và ngh th y không l y i m. N u là th y giáo ón b n x lý th
nào?
Tình hu ng 9: Trong khi quay m t vào b ng, th y giáo th y h c sinh dư i l p l i n ào và
cư i khúc khích. Khi th y ng ng vi t b ng và quay l i thì c l p l i im l ng và nhìn lên b ng. N u là
th y giáo ó b n x lý th nào?
Tình hu ng 10: Trong khi gi ng d y, cô giáo Lan phát hi n th y m t h c sinh cu i l p ang
m i làm vi c riêng, không chú ý nhìn lên nghe gi ng. N u là cô giáo Lan, b n s x lý th nào?
Tình hu ng 11: Trong khi ang gi ng bài, th y giáo nh n th y có m t n sinh trong l p không
nhìn lên b ng mà m t c mơ màng nhìn ra phía ngoài c a s l p. N u là th y giáo ó, b n s x lý th
nào trư c tình hu ng ó?
Tình hu ng 12: Trong gi d y, th y T phát hi n ra m t h c sinh cu i l p hay ngáp v t, m t
l . Th y T nghi v n em ó m c nghi n ma túy. N u là th y giáo T, b n s x lý th nào?
Tình hu ng 13: Trong khi gi ng d y, th y giáo phát hi n ra m t h c sinh n ang c truy n. Khi
th y n và thu sách truy n thì th y ây là m t ti u thuy t ái tình ư c xu t b n Sài Gòn t trư c năm
1975. N u vào trư ng h p th y giáo ó, b n s x lý th nào?
Tình hu ng 14: Trong khi gi ng bài, th y giáo th y có m t h c sinh g c u xu ng bàn
không ghi bài. N u là giáo viên ó, b n s x lý th nào?
Tình hu ng 15: Khi bư c vào l p, c l p u ng lên chào cô giáo, nhưng duy nh t có m t em
v n ng i. Trư c hi n tư ng ó b n s x lý th nào
2. Các tình hu ng sư ph m x y ra i v i giáo viên ch nhi m l p
Tình hu ng 16: N u l p b n ch nhi m, có m t h c sinh vi ph m k lu t, b n yêu c u h c sinh v
m i ph huynh n g p b n nhưng h c sinh ó ã t b h c. B n s x lý như th nào?
Tình hu ng 17: Trong l p 10B do th y Tu n làm ch nhi m có em Hùng hay ngh h c không phép.
Tu n qua em cũng có 2 bu i ngh h c không phép. N u là th y Tu n, b n s x lý th nào?
Tình hu ng 18: Khi ti p xúc v i ph huynh c a m t h c sinh cá bi t, ph huynh ó năn n b n
v i câu "trăm s nh th y". N u là giáo viên ch nhi m, lúc ó b n ph i ng x th nào?
Tình hu ng 19: M t h c sinh s p b ưa ra xét H i ng k lu t. Ph huynh là ngư i có ch c v
ch ch t a phương n ngh b n v i tư cách là giáo viên ch nhi m xin v i H i ng chi u c
và "cho qua". N u là giáo viên ch nhi m, b n s ng x v i v ph huynh ó ra sao?
Tình hu ng 20: n thăm m t gia ình h c sinh v i m c ích ph i h p giáo d c em A m t h c
sinh h c kém, cha m em ã ng ý ành xin cho con thôi h c. B n x lý th nào?
Tình hu ng 21: M t h c sinh khá trong l p vì hoàn c nh gia ình quá khó khăn, ph huynh n
trình bày v i giáo viên ch nhi m xin cho con ngh h c. N u là giáo viên ch nhi m, b n s ng x
ra sao?
Tình hu ng 22: Là giáo viên ch nhi m, m t l n n thăm gia ình h c sinh g p úng lúc b m
em ang la m ng em ó. N u là giáo viên ch Rhi m ó, b n s x s th nào?
Tình hu ng 23: M t n sinh l p b n làm ch nhi m v a tròn 17 tu i ã b cha m b t ngh h c
l y ch ng. N sinh ó n nh b n là giáo viên ch nhi m che ch . N u là giáo viên ch nhi m ó,
b n x lý th nào?
Tình hu ng 24: Là giáo viên ch nhi m l p, m t hôm có anh công an n trư ng g p và thông báo
r ng m t h c sinh c a l p ó ang có nghi v n là ã tham gia vào m t v tr m c p. ó là m t h c
sinh thư ng ư c b n ánh giá là m t h c sinh ngoan. Trư c tình hu ng ó b n s x lý th nào?
Tình hu ng 25: Hai xe ôm ch h c sinh l p b n i tham quan. Xe nào các em cũng ngh
b n i cùng. B n s x lý th nào?
Tình hu ng 26: Gi v t lý l p 10C có m t s h c sinh b ghi vào s u bài, nhưng 2 ngày
sau không bi t ai ã t y xóa. Th y hi n tư ng trên, n u là giáo viên ch nhi m l p 10C, b n x lý th
nào?
Tình hu ng 27: Khi m i nh n l p ch nhi m, h c sinh ngh b n hát m t bài nhưng b n l i
không có kh năng ca hát. B n x lý th nào?
Tình hu ng 28: M c d u nhà trư ng ã c m nhưng h c sinh l p b n ch nhi m v n mang bóng
n á trong trư ng. Các h c sinh ó á bóng làm v m t ô c a kính, nhưng ngay lúc ó các em ã
mua m t t m kính và l p vào. ng trư c s vi c ó là m t giáo viên ch nhi m, b n s x lý th nào
trong gi sinh ho t l p cu i tu n ó?
Tình hu ng 29: Trong bu i lao ng, giáo viên ch nhi m phát hi n th y có hai h c sinh ã t ý
b v gi a gi . N u là giáo viên ch nhi m ó, b n s x lý th nào?
Tình hu ng 30: Do có sư xích mích, m t s thanh niên ngoài trư ng n ch lúc tan h c s n
ánh m t h c sinh l p b n ch nhi m. Bi t ư c s vi c trên, b n s x lý th nào?
II. CÁC CÁCH X LÝ TÌNH HU NG
1. X lý tình hu ng sư ph m c a giáo viên trên l p
Cách x lý tình hu ng 1:
a/ Giáo viên phê bình t tr c nh t, sau ó ti n hành gi ng d y bình thư ng.
b/ Giáo viên yêu c u h c sinh ra ngoài và yêu c u t tr c nh t vào làm v sinh l p s ch s r i m i
cho h c sinh vào h c.
c/ Giáo viên yêu c u các em t ng bàn t x p bàn gh cho ngay ng n, sau ó ti n
hành gi ng d y, h t gi d y yêu c u t tr c nh t làm ngay vi c v sinh l p trong gi ra chơi gi sau
có l p h c g n gàng, s ch s .
Cách "c" là hay nh t.
Cách x lý tình hu ng 2:
a/ Giáo viên cho h c sinh ó ng i xu ng và tuyên b v n này không có trong n i dung sách
giáo khoa nên không c p gi d y. .
b/ Giáo viên d ng bài gi ng và tìm cách gi i thích v n mà h c sinh nêu ra
(nhưng do chưa ch ng và n m v ng nên gi i thích lúng túng, m t th i gian).
c/ Khen h c sinh có s tìm tòi liên h bài gi ng v i th c t và h n h c sinh: "Tôi s
tìm hi u thêm gi i thích hi n tư ng em nêu ra vào u gi sau.
Cách "c" là hay nh t.
Cách x lý tình hu ng 3.
a/ Th y tr l i là ã ch m chính xác, yêu c u h c sinh ó ph i xem k l i bài làm c a mình.
b/ Th y h c sinh trình bày luôn t i l p, ch em ó cho là th y ã ch m nh m.
c/ Th y yêu c u em h c sinh ó xem l i bài làm m t l n n a và cu i gi n g p th y th y trò
cùng trao i xem l i bài ch m cho th a áng.
Cách "c" là hay nh t.
Cách x lý tình hu ng 4.
a/ Cho h c sinh ó n p bài và yêu c u h c sinh ra ngoài l p.
b/ Yêu c u h c sinh ó c n xem l i bài cho k và ng i nghiêm ch nh t i ch n h t gi .
c/ Giáo viên xu ng l p xem k t qu bài làm c a h c sinh ó, n u th y bài làm hoàn h o, có
th khen và tuyên b v i l p: "Tôi cho b n A làm thêm m t khác b n c ó d p t h hi n ư c kh
năng c a mình".
Cách "c" là hay nh t.
Cách x lý tình hu ng 5.
a/ Vì th y h c sinh ngh nhi u, giáo viên b môn cho h c sinh ngh luôn không ti n hành d y
gi ó ( gi tr ng) .
b/ Giáo viên v n ti n hành gi ng d y bình thư ng.
c/ Giáo viên ghi danh sách h c sinh v ng m t, tuyên b s lùi vi c gi ng bài m i sang bu i sau,
sau ó t ch c cho h c sinh làm bài t p t i l p, tránh vi c tr ng gi .
Cách "c" là hay nh t.
Cách x lý tình hu ng 6.
a/ Kiên quy t bu c h c sinh ng i v ch theo quy nh. b/ Vui v
cho h c sinh ng i bàn u luôn.
c/ Hoan nghênh h c sinh có tinh th n ham h c h i và yêu c u h c sinh v n tr v v trí ch ng i
mà giáo viên ch nhi m ã quy nh. Khuy n khích em c g ng h c t p và quan sát nh ng thí nghi m
ch ng minh ư c làm t i l p.
Cách "c" là hay nh t.
Cách x lý tình hu ng 7.
a/ Giáo viên t ng l như không bi t.
b/ Giáo viên nghiêm kh c yêu c u các em tr t t , nghiêm ch nh h c t p.
b/ Giáo viên bày t v i h c sinh như sau: - "Tôi bi t t t nói ng ng c a tôi ch c ch n s làm
các em cư i. Tôi bi t i u ó và hàng ngày ang luy n nói nhanh chóng kh c ph c ư c t t nói
ng ng này, mong các em thông c m cho tôi".
Cách "c" là hay nh t.
Cách x lý tình hu ng 8.
a/ Giáo viên không ch p nh n ngh c a h c sinh, ti p t c l y i m ghi vào s i m.
b/ Giáo viên vui v b ng lòng không l y i m bài ki m tra ó.
c/ Giáo viên h i h c sinh bi t các em vư ng m c i m nào, bài gi ng có i m nào chưa rõ. Sau
ó ch a bài t p ó trên b ng. V i k t qu bài ki m tra có quá n a h c sinh ch t i m kém cho nên
giáo viên quy t nh s t ch c cho các em làm bài ki m tra khác và không l y i m bài ki m tra
này.
Cách "c" là hay nh t.
Cách x lý tình hu ng 9.
a/ Th y cau mày quát m ng v thái n ào cư i c t c a h c sinh.
b/ Th y g i l p trư ng yêu c u cho bi t vì sao l p l i cư i m i khi th y quay vào b ng.
c/ Th y h c sinh v n cư i, nên th y t m d ng ti t h c, i sang phòng giáo viên soi gương xem l i
m t và trang ph c s a sang l i. Sau ó ti p t c gi ng d y.
Cách "c" là hay nh t.
Cách x lý tình hu ng 10:
a/ Xu ng ngay ch h c sinh ó, phát hi n xem em h c sinh ang làm vi c gì và sau ó phê bình
luôn trư c l p .
b/ Nh c nh luôn h c sinh ó và yêu c u em ng lên nh c l i câu cô giáo v a gi ng. N u h c
sinh không nói ư c, cô phê bình luôn và cho i m kém.
c/ Xu ng t n nơi xem h c sinh ó ang làm vi c gì và nh c nh em ph i t p trung vào nghe gi ng,
sau ó cô giáo tr l i b c gi ng và ti p t c gi ng bài.
Cách "c" là hay nh t.
Cách x lý tình hu ng 11:
a/ Ng ng gi ng và phê bình em h c sinh phân tán tư tư ng không chú ý vào bài gi ng.
b/ Ch nh ngay h c sinh ó tr l i m t câu h i mà giáo viên ưa ra.
c/ Giáo viên ra m t câu h i phác v n chung, các em tham gia phát bi u, nhân ó giáo viên h i
em h c sinh ó có ý ki n gì tham gia b sung và nhìn em v i con m t "nh c nh ".
Cách "c" là hay nh t.
Cách x lý tình hu ng 12:
a/ Giáo viên phê bình gay g t thái lơ là h c t p c a h c sinh. b/ B qua
không x lý.
c/ Giáo viên xu ng l p, nh nhàng h i h c sinh ó vì sao có v m t m i và ng viên em chú ý
hơn n vi c nghe gi ng. Sau gi h c giáo viên tìm g p ngay giáo viên ch nhi m trao i v hi n tư ng
trên có bi n pháp ph i h p v i gia ình ưa em i ki m tra và ch a tr .
Cách "c" là hay nh t.
Cách x lý tình hu ng 13.
a/ Giáo viên xu ng thu sách và phê bình ngay trư c l p v vi c h c sinh c truy n c m
"trong gi "
b/ Thu ngay truy n và u i h c sinh ra kh i l p vì vi ph m n i quy.
c/ Yêu c u h c sinh ưa truy n cho giáo viên, nh c nh em chú ý nghe gi ng. Cu i gi h c ti p t c
g p em h c Bình ó góp ý, ng th i cũng g p và ph n ánh v i giáo viên ch nhi m lưu ý ti p
t c u n n n.
Cách "c" là hay nh t.
Cách x lý tình hu ng 14.
a/ Giáo viên g i h c sinh ó ng d y và phê bình luôn trư c l p, không còn bi t nguyên nhân.
b/ Giáo viên d ng l i, phê bình hi n tư ng h c sinh g c u xu ng bàn sau ó
"gi ng gi i" cho c l p v ý th c h c t p c n ph i th nào...
c/ Xu ng ch h c sinh ó, h i han xem vì sao em có v m t m i? Có m au không? Có th
ti p t c c g ng ng i nghe gi ng? Sau ó ng viên em chú ý h c t p.
Cách "C" là hay nh t.
Cách x lý tình hu ng 15.
a/ Cô giáo nhìn th ng và g i h c sinh ó ng lên chào giáo viên khi vào l p. b Cô l i coi
như không bi t và c l p ng i xu ng r i cô ti p t c gi ng bài.
c/ Cô giáo cho c l p ng i xu ng, sau ó cô i xu ng l p h i h c sinh ó có lý do gì mà không th
ng lên chào cô như các b n, n u không th y h c sinh báo cáo ư c lý do gì, cô giáo yêu c u l n sau
h c sinh ph i có thái ng chào nghiêm ch nh khi các th y cô vào l p.
Cách "c" là hay nh t.
2. Cách x lý tình hu ng c a giáo viên ch nhi m
Cách x lý tình hu ng 16.
a/ Không x lý gì, cho h c sinh t b h c.
b/ Ti p t c g i gi y m i ph huynh h c sinh n trư ng g p giáo viên ch nhi m.
c/ Giáo viên ch nhi m n ngay gia ình g p ph huynh h c sinh thông báo tình hình, tìm
hi u nguyên nhân và bàn v i ph huynh ng viên h c sinh ti p t c i h c cũng như tìm bi n pháp
thích h p giáo d c em.
Cách "c" là hay nh t.
Cách x lý tình hu ng 1 7.
a/ Tuyên b t m ình ch h c t p c a h c sinh ó làm ki m i m và ngh lên
H i ng k lu t nhà trư ng thi hành k lu t.
b/ Yêu c u cán b l p n gia ình thông báo tình hình và chuy n gi y m i ph
huynh h c sinh n g p nhà trư ng.
c/ Giáo viên ch nhi m g p riêng h c sinh tìm hi u lý do, sau ó n thăm và báo v i ph
huynh h c sinh bi t tình hình và tìm hi u nguyên nhân. Tùy theo nguyên nhân c th , giáo viên bàn v i
ph huynh h c sinh cách giúp thích h p.
Cách "c" là hay nh t.
Cách x lý tình hu ng 18.
a/ Ch cư i xòa không nói gì.
b/ áp l i b ng l i l xã giao: "Xin cám ơn, chúng tôi không dám".
c/ Giáo viên ch nhi m phát bi u cám ơn s tín nhi m c a ph huynh h c sinh i v i b n thân sau
ó nh nhàng nói v vai trò và trách nhi m c a nhà trư ng - gia ình và xã h i trong vi c giáo d c
con em. Giáo viên ch nhi m không quên cam k t s
ph i h p ch t ch v i gia ình giúp h c sinh không ng ng ti n b .
Cách "C" là hay nh t.
Cách x lý tình hu ng 19.
a/ Giáo viên ch nhi m ngh ông ph huynh ó g p th ng hi u trư ng t ý ki n trên.
b/ Nh n là s trình bày ngh trên c a gia ình trư c cu c h p H i ng k l u t .
c/ Tóm t t l i khuy t i m tr m tr ng mà h c sinh vi ph m. ngh gia ình cùng th ng nh t v i
giáo viên ch nhi m ánh giá m c vi ph m và bi n pháp k lu t c n thi t, coi ó là bi n pháp giáo
d c em h c sinh có d p "t nh ng " rút kinh nghi m và s a ch a khuy t i m.
Cách "C" là hay nh t.
Cách x lý tình hu ng 20.
a/ tv n cho con em i h c hay không là tùy thu c vào gia ình.
b/ Yêu c u gia ình ti p t c cho em i h c vì chưa n tu i i lao ng, ngh h c thì d sinh hư
h ng.
c/ Trao i v i gia ình và tìm hi u nguyên nhân, v phía nhà trư ng giáo viên ch nhi m nh n s
c g ng và quan tâm giúp em h c t p ti n b hơn. ngh v i gia ình t o i u ki n và ng viên
em chăm ch h c hành.
Cách "c" là hay nh t
Cách x lý tình hu ng 21:
a/ Không có ý ki n gì trư c ngh c a gia ình.
b/ t v n n u gia ình quá khó khăn thì có th cho em ó v a i làm giúp
b m v a i h c b túc văn hóa cũng ư c.
c/ Ph n ánh v i gia ình: Em ó là m t h c sinh khá trong l p ang có nhi u tri n v ng, vì em còn
chưa n tu i lao ng nên nhà trư ng r t ti c n u em ph i ngh h c. Giáo viên ch nhi m cũng mong
gia ình cho bi t nh ng khó khăn c th giáo viên ch nhi m s bàn b c v i t p th l p, H i ph
huynh h c sinh, H i khuy n h c c a a phương có bi n pháp giúp c th .
Cách "C" là hay nh t.
Cách x lý tình hu ng 22:
a/ B v , không vào thăm.
b/ C vào th ng trong nhà g p ph huynh h c sinh, coi như không có gì x y ra. c/ Gõ c a ch
b m h c sinh ra m c a m i vào.
- Giáo viên ch nhi m tv n m t cách th ng th n, khéo léo.
- "Hôm nay tôi n thăm gia ình trao i v i các bác v nh ng ti n b cũng như m t vài
i m c n góp ý thêm v i em. ng th i cũng mong hai bác cho nh n xét v tình hình em nhà ra
sao?... " Sau khi gia ình giãi bày tình hình, giáo viên ch nhi m ti p t c góp ý và bàn bi n pháp ph i
h p giáo d c gi a nhà trư ng và gia ình.
Cách "C" là hay nh t.
Cách x lý tình hu ng 23.
a/ Giáo viên ch nhi m nói v i h c sinh ó: " ây là vi c c a gia ình, nhà trư ng không th tham
gia ư c"
b/ Khuyên em ó kiên quy t " u tranh", "khư c t " ý ki n c a b m .
c/ ng viên em gi v ng tinh th n, ti p t c h c t p t t Giáo viên ch nhi m h a s trao i v i
H i ph huynh h c sinh, oàn thanh niên và chính quy n a phương cùng gi i thích v n ng
gia ình th c hi n úng lu t hôn nhân. Giáo viên ch nhi m cũng khuyên em c n bày t nguy n
v ng v i b m ư c ti p t c i h c n nơi n ch n vì em còn ham h c t p v l i tu i 17 chưa
mu n s m có gia ình.
Cách "C" là hay nh t
Cách x lý tình hu ng 24.
a/ Kh ng nh v i công an ây là h c sinh ngoan.
b/ Coi ây là vi c x y ra ngoài nhà trư ng, ngh công an c i u tra và x lý theo lu t.
c/ Bình tĩnh nghe công an ph n ánh nh ng vi c nghi v n, nh n là tìm hi u v n trên qua các
em h c sinh và s ph n ánh tr l i trong th i gian s m nh t. Giáo viên ch nhi m cũng không quên trình
bày nh n xét ánh giá c a mình v h c sinh ó v i công an.
Cách "c" là hay nh t.
Cách x lý tình hu ng 26.
a/ Giáo viên ch nhi m tuyên b không th m t lúc ng i c hai xe theo yêu c u các em ư c.
b/ Giáo viên ch nhi m tuyên b s ng i v i xe A.
c/ Giáo viên ch nhi m vui v nói to v i h c sinh c hai xe:
c/ Cô ph n kh i khi th y xe nào cũng mu n có cô i cùng, cô s thu x p như sau: Lư t i cô ng i v i
các em xe A, lư t v cô s ng i v i các em xe B".
Cách "c" là hay nh t.
Cách x lý tình hu ng 27:
a/ Cô giáo nói: "Cô không bi t hát, ngh m t em hát thay cô".
b/ Cô giáo nói: "Cô hát không hay, cô xin c m t bài thơ v y".
c/ Cô giáo nói v i các em: "Cô hát không hay, nhưng v i nhi t tình ngh c a các em, cô s hát và
ngh t t c các em hát cùng cô" sau ó cô giáo hát m t ca khúc quen thu c, ph bi n r i cô v tay
làm i u cho các em v tay và hát cùng cô.
Cách "c" là hay nh t.
Cách x lý tình hu ng 28.
a/ B qua s vi c trên, không phê bình và tuyên dương gì trong bu i sinh ho t l p. b/ Nghiêm kh c
phê bình v hành ng vi ph m n i quy c a nhóm tham gia á bóng.
c/ Yêu c u các em tham gia á bóng hôm ó ng lên. Giáo viên nghiêm kh c phê bình khuy t i m
vi ph m n i quy. Sau ó cũng t l i khen ng i các em ã bi t t giác mua và ã l p ngay ô kính b v .
Cu i cùng yêu c u các em h a trư c l p s không tái di n hi n tư ng vi ph m n i quy n a.
Cách "c" là hay nh t.
Cách x lý tình hu ng 29.
a/ m c cho h c sinh b v , s ki m i m và phê bình trong bu i sinh ho t l p
i v i hai h c sinh trên.
b/ C t trư ng g i hai b n ti p t c lao ng.
c/ C l p trư ng i g i hai b n tr l i g p th y giáo ch nhi m, khi các em tr l i, giáo viên
nghiêm kh c nh c nh h c sinh ó và yêu c u các em ph i ti p t c tham gia lao ng cùng các b n,
trong quá trình ó giáo viên luôn ý quan sát thái lao ng c a các em trên.
Cu i bu i lao ng giáo viên ch nhi m h p l p ki m i m rút kinh nghi m ánh giá k t qu bu i
lao ng. Giáo viên ch nhi m ưa ra hi n tư ng hai h c sinh nh b v ã k p th i ư c góp ý và sau ó
ã s a ch a khuy t i m c g ng lao ng.
Cách "c" là hay nh t.
Cách x lý tình hu ng 30.
a/ Coi chuy n xích mích ngoài ph m vi nhà trư ng, không có trách nhi m gi i quy t.
b/ Nh c nh h c sinh, c n hòa gi i mâu thu n v i b n và không ư c gây chuy n
ánh nhau t i c ng trư ng.
c/ Yêu c u h c sinh lưu l i trư ng C l p trư ng v ngay báo v i gia ình n ón con v Báo v i
b o v trư ng gi i t a thanh niên trên N u th y có d u hi u còn có kh năng s ngư i trên tìm cách
ón ánh thì g i i n cho công an a phương báo cáo tình hình và mong có s can thi p c n thi t
Cách "c" là hay nh t.
TÀI LI U THAM KH O



1. K.Marx. B n th o kinh t tri t h c năm 1844. NXB S th t, Hà N i - 1962.
2. K.Marx. H tư tư ng c. NXB S th t, Hà N i - 1968.
3. Lê Th B ng - H i Vang. Tâm lý h c ng x . NXB Giáo d c - 1997.
4. oàn Văn Chúc. Xã h i hóa văn hóa. NXB Văn hóa Thông tin, Hà N i - 1997.
5. Ngô Công Hoàn - Hoàng Anh. Giao ti p sư ph m (Giáo trình ào t o giáo viên
trung h c cơ s h Cao ng Sư ph m). NXB Giáo d c - 1998.
6. Ngô Công Hoàn. Giao ti p và ng x sư ph m (dùng cho giáo viên m m non).
HSP - HQG, Hà N i - 7. Joseph H.Fichter. Xã h i h c (Tr n Văn ình d ch). NXB
Hi n i thư xã, Sài Gòn - 1973.
8. K.D.Usinxki. Tuy n t p, t p I. NXB Qu c gia - 1953.
9. Pa.E.D.Dzecginski. Ngư i lãnh o và t p th . B n d ch NXB S th t, Hà N i -
1978.
10. A.X.Macarenco. M c ích giáo d c. Tuy n t p, t p 7. B n d ch ti ng Nga.
11. M.I.Calênin. Tuy n ch n các bài báo và phát bi u. Matscơva - 1957, b n ti ng
Đề thi vào lớp 10 môn Toán |  Đáp án đề thi tốt nghiệp |  Đề thi Đại học |  Đề thi thử đại học môn Hóa |  Mẫu đơn xin việc |  Bài tiểu luận mẫu |  Ôn thi cao học 2014 |  Nghiên cứu khoa học |  Lập kế hoạch kinh doanh |  Bảng cân đối kế toán |  Đề thi chứng chỉ Tin học |  Tư tưởng Hồ Chí Minh |  Đề thi chứng chỉ Tiếng anh
Theo dõi chúng tôi
Đồng bộ tài khoản