Xã hội học đại cương

Chia sẻ: helpmeme

Xã hội học là khoa học về các quy luật và tính quy luật xã hội chung, và đặc thù của sự phát triển và vận hành của hệ thống xã hội xác định về mặt lịch sử; là khoa học về các cơ chế tác động và các hình thức biểu hiện của các quy luật đó trong các hoạt động của cá nhân, các nhóm xã hội, các giai cấp và các dân tộc. Xã hội học là môn khoa học xã hội còn rất non trẻ, mặc dù vậy nó cũng có một lịch sử phát triển...

Bạn đang xem 10 trang mẫu tài liệu này, vui lòng download file gốc để xem toàn bộ.

Nội dung Text: Xã hội học đại cương

www.hanhchinhvn.com
«n thi X· Héi Häc §C
C©u 1: X· héi häc lµ g×? Tr×nh bµy ®èi t-îng nghiªn cøu cña x· héi häc vµ míi quan hÖ gi÷a x· héi häc víi c¸c khoa häc x· héi kh¸c?
a. Kh¸i niÖm: VÒ mÆt thuËt ng÷, nhiÒu nhµ nghiªn cøu cho r»ng, XHH “ Sociology” cã gèc ghÐp tõ 2 ch÷: Societas” +“ logos” cã nghÜa lµ häc
thuyÕt, nghiªn cøu. Nh- vËy XHH ®-îc hiÓu lµ häc thuyÕt vÒ x· héi, nghiªn cøu vÒ x· héi.
VÒ mÆt lÞch sö, thuËt ng÷ nµy xuÊt hiÖn lÇn ®Çu tiªn n¨m 1938 trong cuèn “ Thùc chøng luËn” cña nhµ x· héi häc Aguste Comte. Tõ ®ã, n¨m 1938
®-îc lÊy lµm mèc ra ®êi cña m«n x· héi häc. A.Comte ®-îc coi lµ cha ®Ó cña XHH.
Nghiªn cøu mèi quan hÖ nµy XHH chØ ra ®Æc ®iÓm tÝnh chÊt, ®k, c¬ chÕ cña sù h×nh thµnh vËn ®éng vµ biÕn ®æi t-¬ng t¸c gi÷a con ng-êi vµ xh.
HiÖn cã nhiÒu tr-êng ph¸i XHH víi c¸c quan ®iÓm kh¸c nhau nh-ng c¸c ®Þnh nghÜa vÒ XHH mµ hä t×m ra còng cã nhiÒu ®iÓm t-¬ng ®ång:
- XHH lµ mét m«n khoa häc thuéc c¸c khoa häc XH, nghiªn cøu c¸c t-¬ng t¸c XH, ®Æc biÖt ®i s©u nghiªn cøu mét c¸ch hÖ thèng sù ph¸t triÓn, cÊu
tróc, mèi t-¬ng quan XH vµ c¸c hµnh vi ho¹t ®éng cña con ng-êi trong c¸c tæ chøc, nhãm XH.
- Theo c¸c nhµ XHH X« viÕt tr-íc ®©y th× XHH macxit lµ khoa häc vÒ c¸c quy luËt phæ biÕn vµ ®Æc thï cña sù vËn ®éng vµ ph¸t triÓn cña c¸c hÖ
thèng XH x¸c ®Þnh; lµ khoa häc vÒ c¸cc c¬ chÕ ho¹t ®éng vµ c¸c h×nh thøc biÓu hiÖn cña quy luËt ®ã trong ho¹t ®éng cña c¸c c¸ nh©n, tËp ®oµn XH,
giai cÊp, d©n téc.
- Theo ®Þnh nghÜa cña G.V. Osipov: “ X· héi häc lµ khoa häc vÒ c¸c quy luËt vµ tÝnh quy luËt x· héi chung vµ ®Æc thï cña sù ph¸t triÓn vµ vËn hµnh
cña c¸c hÖ thèng XH x¸c ®Þnh vÒ mÆt lÞch sö, lµ khoa häc vÒ c¸c c¬ chÕ t¸c ®éng vµ c¸c h×nh thøc biÓu hiÖn cña c¸c quy luËt ®ã trong ho¹t ®éng cña
c¸c c¸ nh©n, c¸c nhãm XH, c¸c giai cÊp vµ c¸c d©n téc” .
Định nghÜa chung XHH:
XHH lµ mét lÜnh vùc khoa häc Xh nghiªn cøu quy luËt, tÝnh quy luËt cña sù h×nh thµnh, vËn ®éng, biÕn ®æi mèi quan hÖ, t-¬ng t¸c qua l¹i gi÷a con
ng-êi vµ x· héi.
b. §èi t-îng nghiªn cøu:
XH lµ mét chØnh thÓ réng lín toµn diÖn, lµ kh¸ch thÓ nghiªn cøu cña nhiÒu KHXH, trong ®ã cã XHH.Theo ®ã, ®èi t-îng nghiªn cøu cña XHH lµ c¸c
quan hÖ Xh, t-¬ng t¸c XH ®-îc biÓu hiÖn th«ng qua c¸c hµnh vi Xh gi÷a ng-êi víi ng-êi trong c¸c nhãm, c¸c hÖ thèng Xh.
XÐt trong tiÕn tr×nh ph¸t triÓn cña XHH, c¸c vÊn ®Ò kÐp : “ con ng-êi – x· héi” ; hµnh ®éng x· héi – c¬ cÊu x· héi” ; vµ “ vi m« - vÜ m«” . lµ chñ
®Ò trung t©m trong nghiªn cøu XHH.
Quan ®iÓm chÝnh thèng ®-îc thõa nhËn vÒ ®èi t-îng N/c cña XHH:
- Lµ gi÷a mét bªn lµ con ng-êi víi t- c¸ch lµ c¸c c¸ nh©n, c¸c nhãm, c¸c céng ®ång XH víi mét bªn lµ XH víi t- c¸ch lµ c¸c hÖ thèng XH, c¸c
thiÕt chÕ Xh vµ c¬ cÊu xh.
Nãi mét c¸ch khaÝ qu¸t, ®èi t-îng nghiªn cøu cña XHH lµ mèi quan hÖ t-¬ng t¸c vÒ hµnh vi XH cña con ng-êi, mèi quan hÖ h÷u c¬, sù ¶nh h-ëng
lÉn nhau gi÷a mét bªn lµ con ng-êi víi t- c¸ch lµ c¸ nh©n, nhãm, céng ®ång ng-êi vµ mét bªn lµ x· héi víi t- c¸ch lµ hÖ thèng XH, c¬ cÊu XH.
c. Mèi quan hÖ gi÷a XHH vµ c¸c KHXH kh¸c.
* Víi TriÕt häc :
TriÕt häc lµ khoa häc nghiªn cøu quy luËt chung nhÊt cña tù nhiªn, x· héi vµ t- duy. Quan hÖ gi÷a XHH vµ triÕt häc lµ mèi quan hÖ gi÷a 1 KHXH
cô thÓ víi 1 KH vÒ thÓ giíi quan trong quan hÖ ®ã. TriÕt häc vµ KH triÕt häc M¸c-Lªnin lµ nÒn t¶ng thÕ giíi quan, lµ c¬ së PP luËn cho ng.cøu cña XH
häc, macxit. C¸c nhµ XHH macxit vËn dông chñ nghÜa DVLS vµ phÐp biÖn chøng duy vËt lµm c«ng cô lý luËn s¾c bÐn ®Ó nghien cøu vµ c¶i thiÖn mèi
quan hÖ gi÷a con ng-êi vµ XH.
Ng-îc l¹i qua nghiªn cøu thùc nghiÖm XHH l¹i cung cÊp sè liÖu th«ng tin, b»ng chøng míi, sè liÖu míi mÎ cho kh¸i qu¸t triÕt häc vÒ con ng-êi vµ
XH, lµm cho triÕt häc kh«ng bÞ kh« cøng, l¹c hËu tr-íc nh÷ng biÕn ®æi, quy luËt míi vÒ ®êi sèng XH vËn ®éng kh«ng ngõng.
TriÕt häc vµ XHH lµ hai KH ®éc lËp nh-ng chóng cã tÝnh biÖn chøng, cã mèi quan hÖ mËt thiÕt víi nhau.
2

* Víi sö häc vµ t©m lý häc:
XHH ra ®êi sau, tiÕp thu vµ kÕ thõa rÊt nhiÒu thµnh tùu, tri thøc cña sö häc vµ t©m lý häc ®Ó nghiªn cøu mèi quan hÖ t-¬ng t¸c gi÷a con ng-êi víi
XH.
XHH cã mèi liªn hÖ chÆt chÏ víi TL häc vµ Sö häc. C¸c nhµ XHH cã thÓ vËn dông c¸ch tiÕp cËn t©m lý häc ®Ó xem xÐt hµnh ®éng XH víi t- c¸ch
lµ ho¹t ®éng c¶m tÝnh, cã ®èi t-îng, cã môc ®Ých. XHH cã thÓ coi c¬ cÊu XH, tæ chøc XH, thiÕt chÕ XH víi t- c¸ch nh- lµ nh÷ng chñ thÓ hµnh ®éng.
XHH cã thÓ qu¸n triÖt quan ®iÓm LS trong viÖc ®¸nh gi¸ t¸c ®éng cña hoµn c¶nh, ®iÒu kiÖn XH víi con ng-êi. C¸c nhµ nghiªn cøu cã thÓ phan tÝch
yÕu tè “ thêi gian x· héi” qua c¸c kh¸i niÖm tuæi t¸c, thÕ hÖ …khi gi¶i thÝch nh÷ng thay ®æi XH trong ®êi sèng con ng-êi.
* Víi Kinh tÕ häc.
KT häc nghiªn cøu qu¸ tr×nh sx, tæ chøc s¶n xuÊt, ph-¬ng ph¸p l-u th«ng s¶n phÈm, ph©n phèi tiªu dïng hµng ho¸, dÞch vô trong XH, XHH
ng/cøu bèi c¶nh v¨n ho¸, c¸ch tæ chøc x· héi vµ mèi quan hÖ XH gi÷a ng-êi víi ng-êi trong qu¸ tr×nh kinh tÕ, sù t¸c ®éng cña lÜnh vùc kinh tÕ lªn ®êi
sèng XH cña con ng-êi .
XHH kÕ thõa vËn dông, vay m-în cña Kinh tÕ häc nh÷ng kh¸i niÖm, ph¹m trï vµ lý thuyÕt thÝch hîp nh¾m nghiªn cøu ®èi t-îng cña m×nh. Ch¼ng
h¹n nh-: lý thuyÕt trao ®æi, lý thuyÕt vèn con ng-êi vµ kh¸i niÖm thÞ tr-êng, b¾t nguån tõ kinh tÕ häc, nay ®ang ®-îc sö dông réng r·i trong nghiªn cøu
XHH. Nh÷ng kh¸i niÖm XHH nh- m¹ng l-íi Xh, vÞ thÕ Xh hay hµnh ®éng XH ®ang ®-îc c¸c nhµ KT häc rÊt quan t©m.
Mèi quan hÖ gi÷a XHH vµ KT häc ph¸t triÓn theo ba xu h-íng t¹o thµnh ba lÜnh vùc KH liªn ngµnh. Mét lµ KT häc Xh rÊt gÇn víi KT häc chÝnh trÞ,
hai lµ XH häc KtÕ vµ ba lµ lÜnh vùc nghiªn cøu “ Kinh tÕ häc x· héi”
* Víi chÝnh trÞ häc :
ChÝnh trÞ häc chñ yÕu nghiªn cøu quyÒn lùc vµ sù ph©n chia quyÒn lùc - lÜnh vùc chÝnh trÞ cña ®êi sèng XH. Ph¹m vi quan t©m CTrÞ häc kh¸ réng tõ
th¸i ®é, hµnh vi chÝnh trÞ c¶u c¸ nh©n tíi ho¹t ®éng ch.trÞ cña c¸c nhãm, tæ chøc vµ lùc l-îng XH. XHH còng nghiªn cøu vÒ quyÒn lùc XH (N¶y sinh
tån t¹i gi÷a ng-êi víi ng-êi trong XH) nh-ng chó träng vµ tËp trung vµo mèi liªn hÖ gi÷a c¸c tæ chøc, thiÕt chÕ chÝnh trÞ vµ c¬ cÊu x· héi. Mãi quan hÖ
chÆt chÏ gi÷a XHH vµ CT häc thÓ hiÖn tr-íc hÕt ë viÖc cïng vËn dông c¸c lý thuyÕt, kh¸i niÖm vµ ph-¬ng ph¸p chung cho c¶ CT h äc vµ XHH. VÝ dô:
PP pháng vÊn, ®iÒu tra d- luËn XH vµ ph©n tÝch néi dung ®ang ®-îc ¸p dông phæ biÕn trong hai lÝnh vùc khoa häc nµy.
Gi÷a XHH vµ c¸c Kh kh¸c cã sù giao thoa vÒ tri thøc. Trong mèi quan hÖ ®ã. Do XHH ra ®êi sau nªn ®-îc nhËn nhiÒu h¬n cho (tri thøc, thµnh tùu,
kh¸i niÖm, ph¹m trï). §iÒu ®ã cã nghÜa lµ XHH kh«ng ngõng tiÕp thu c¸c thµnh tùu cña c¸c khoa häc kh¸c. Trªn c¬ së ®ã, XHH cã nhiÖm vô ph¸t
triÓn vµ hoµn thiÖn hÖ thèng kh¸i niÖm, ph¹m trï vµ PP luËn nghiªn cøu cña m×nh.




C©u 2: C¬ cÊu x· héi häc lµ g× ? C¸c cÊp ®é nghiªn cøu cña c¬ cÊu x· héi häc ?
a. Cã thÓ c¨n cø vµo møc ®é trõu t-îng, kh¸i qu¸t cña tri thøc XHH ®Ó ph©n chia c¬ cÊu XHH thµnh 3 bé phËn cã mèi liªn hÖ mËt thiÕt víi nhau:
- XHH trõu t-îng lý thuyÕt: Nghiªn cøu kh¸i qu¸t mét c¸ch kh¸ch quan, khoa häc c¸c vÊn ®Ò cña thùc tiÔn XH nh»m ph¸t hiÖn c¸c tri thøc míi vµ
x©y dùng lý thuyÕt, kh¸i niÖm vµ ph¹m trï XHH..Trªn c¬ së ®ã x©y dùng c¸c tri thøc lý thuyÕt XHH.
- XHH thùc nghiÖm: lµ mét bé phËn XHH nghiªn cøu vÒ hiÖn t-îng, qu¸ tr×nh XH b»ng c¸ch vËn dung lý thuyÕt, kh¸i nÞªm XHH vµ c¸c PP thùc
chøng nh- quan s¸t, ®o l-êng, thÝ nghiÖm nh»m kiÓm tra, chøng minh hoÆc kÕt luËn nh÷ng vÊn ®Ò do quan s¸t ®em l¹i. ®-îc rót ra tõ lý thuyÕt XHH (
Gi¶i thÝch c¸c vÊn ®Ò n¶y sinh trong XH)
- XHH øng dông: Lµ bé phËn XHH cã nhiÖm vô vËn dông c¸c nguyªn lý, ý t-ëng lý thuyÕt XHH, tri thøc XHH ®Ó ph©n tÝch, t×m hiÓu vµ gi¶i quyÕ t
c¸c t×nh huèng, sù kiÖn cña ®êi sèng XH nh»m kiÓm chøng trong thùc tiÔn ®Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò cuéc sèng ®ang ®Ætt ra, ®em laÞ kÕt qu¶ nhÊt ®Þnh nµo
®ã cho sù ph¸t triÓn cña Xh.
3

b. CÊp ®é nghiªn cøu cña c¬ cÊu x· héi häc .
C¨n cø vµo cÊp ®é riªng - chung;; bé phËn - chØnh thÓ cña tri thøc vµ lÜnh vùc nghiªn cøu cña XHH th× ng-êi ta chia c¬ cÊu XHH lµm 2 bé phËn, ®ã
lµ: XHH ®¹i c-¬ng vµ XHH chuyªn nghµnh:
- XHH ®¹i c-¬ng nghiªn cøu c¸c quy luËt, tÝnh quy luËt, thuéc tÝnh vµ ®Æc ®iÓm chung nhÊt, kh¸i qu¸t nhÊt cña c¸c hiÖn t-îng vµ qu¸ tr×nh XH,
XHH ®¹i c-¬ng cã néi dung nghiªn cøu rÊt gÇn víi XHH vÜ m« vµ XHH lý thuyÕt
- XHH chuyªn ngµnh (chuyªn biÖt) lµ bé phËn XHH g¾n lý luËn XHH ®¹i c-¬ng vµo viÖc nghiªn cøu c¸c hiÖn t-îng cña lÜnh vùc cô thÓ, nhÊt ®Þnh
cña ®êi sèng XH.
Quy m«, kÝch cì cña hÖ thèng XHH ®-îc chia ra 2 lo¹i: XHH vi m« vµ XHH vÜ m«
+ XHH vi m«: ngh.cøu hÖ thèng XH quy m« nhá, nhãm.
+ XHH vÜ m«: ngh.cøu hÖ thèng XH cã quy m« lín cña mét Quèc gia, d©n téc hay mét chÕ ®é XH chuyªn biÖt (XH TB¶n, XH PkiÕn, XH XHCN...)
C¬ cÊu tæng thÓ chung nhÊt cña XHH gåm 2 bé phËn: XHH Lý thuyÕt vµ XHH thùc nghiÖm.



C©u 3. Ph©n tÝch c¸c chøc n¨ng, nhiÖm vô chñ yÕu cña XHH. NhiÖm vô cña XHH ë VN hiÖn nay?
XHH còng nh- c¸c KH kh¸c ®Òu cã ba chøc n¨ng c¬ b¶n: Chøc n¨ng nhËn thøc chøc n¨ng thùc tiÔn chøc n¨ng gi¸o dôc (t- t-ëng )
a. Chøc n¨ng cña XHH
* Chøc n¨ng nhËn thøc trang bÞ cho ng-êi häc hÖ thèng tri thøc vÒ sù ph¸t triÓn XH,quy luËt vÒ sù ph¸t triÓn,c¬ chÕ cña qu¸ tr×nh ph¸t triÓn..
- Chøc n¨ng nhËn thøc cña XHH cßn ®-îc thÓ hiÖn th«ng qua chøc n¨ng ph-¬ng ph¸p luËn cña nã,thÓ hiÖn ¬ chç nã lµ nh÷ng th«ng tin khoa häc
tËp trung ,chän läc lo¹i trõ tÊt c¶ nh÷ng g× lµ thø yÕu,®ãng vai trß nh÷ng nguyªn lý,nh÷ng chuÈn mùc nghiÖn cøu XH.
* Chøc n¨ng thùc tiÔn: Trªn c¬ së ph©n tÝch thùc tr¹ng, XHH lµm s¸ng tá triÓn väng ph¸t triÓn XH trong t-¬ng lai gÇn vµ t-¬ng lai xa,gióp con ng-êi
kiÓm so¸t ®-îc c¸c quan hÖ XH cña m×nh vµ ®iÒu hoµ c¸c quan hÖ ®ã sao cho phï hîp víi yªu cÇu kh¸ch quan.
- Chøc n¨ng thùc tiÔn cña XHH kh«ng t¸ch rêi nh÷ng ®Ò xuÊt,kiÕn nghÞ mµ nã ®Ò ra nh»m ®¸p øng yÒu cÇu cña qu¶n lý XH,nh»m cñng cè mèi
quan hÖ gi÷a KH vµ thùc tiÔn.Chøc n¨ng thùc tiÔn biÓu hiÖn ra lµ chøc n¨ng qu¶n lý ,ChØ ®¹o ho¹t ®éng qu¶n lý .Nh÷ng dù b¸o trong qu¶n lý trªn thùc
tÕ kh«ng thÓ hiÖn cã hiÖu qu¶ nÕu kh«ng cã dù b¸o XHH.
* Chøc n¨ng gi¸o dôc (t- t-ëng): XHH trang bÞ nh÷ng tri thøc KH kh¸ch quan ,gãp phÇn h×nh thµnh t- duy khoa häc, h×nh thµnh thãi quen,nÕp suy
nghÜ khoa häc vµ hµnh ®éng phï hîp quy luËt kh¸ch quan.
- XHH ë n-íc ta gãp phÇn gi¸o dôc cho quÇn chóng nh©n d©n theo ®Þnh h-íng XH chñ nghÜa ph¸t huy tÝch cùc, h¹n chÕ tiªu cùc trong kinh tÕ thÞ
tr-êng gi¸o dôc t- t-ëng XHCN.
b. NhiÖm vô cña XHH
- Nghiªn cøu lý luËn (thùc nghiÖm øng dông). §©y lµ nhiÖm vô quan träng hµng ®Çu ®Ó kh¼ng ®Þnh lµ mét khoa häc ®éc lËp.X©y dùng hÖ thèng tri
thøc KH riªng biÖt (®Ó tr¸nh ph¶i vay m-în )
- Nghiªn cøu thùc nghiÖm.lµ mét nhiÖm vô quan träng tËp trung nghiªn cøu lý luËn ®Ó cã nh÷ng th«ng tin b»ng chøng míi mÎ,sè liÖu thùc tÕ vµ ®Ó
kh¼ng ®Þnh vµ ®Ó kiÓm chøng gi¶ thuyÕt KH trªn thùc tiÔn.§Ó h×nh thµnh t- duy XH häc ®ã lµ t- duy thùc nghiÖm.
- Nghiªn cøu øng dông ®Ó v¹ch ra c¬ chÕ ®/k gi¶i ph¸p cho viÖc vËn dông c¸c c¸i ph¸t hiÖn cña ngcøu lý thuyÕt vµ nghiªn cøu thùc nghiÖm nh»m
gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò thùc tiÔn ®ang ®Æt ra
c. XHH ë ViÖt Nam hiÖn nay :
Lµ mét bé phËn cña XHH thÕ giíi tËp trung vµo 2 nhiÖm vô chÝnh:
4

- §Çu t- cho viÖc nghiªn cøu lý luËn ®Ó x©y dùng hÖ thèng tri thøc XHH phï hîp víi bèi c¶nh XH viÖt nam.
- Cïng víi c¸c lÜnh vùc KH kh¸c tham gia vµo viÖc gi¶i quyÕt, lµm s¸ng tá nh÷ng vÊn ®Ò míi n¶y sinh vµ gãp phÇn ®Ò ra c¸c biÖn ph¸p thùc tiÔn cã
tÝnh kh¶ thi cao cña ®êi sèng XH trong qu¸ tr×nh ®æi míi vµ XD ®Êt n-íc.
Hµng lo¹t c¸c vÊn ®Ò cô thÓ:
- SN CNH-H§H ®Êt n-íc
- BiÕn ®æi c¸c g/c, tÇng líp XH.
- C¸c c/s b¶o ®¶m tiÕn bé XH vµ c«ng b»ng XH
- XD nÒn VH tiªn tiÕn ®Ëm ®µ b¶n s¾c VH d©n téc.
- T¨ng c-êng vai trß l·nh ®¹o vµ søc ch/®Êu cña ®¶ng.
- XD NN ph¸p quyÒn cña d©n, do d©n, v× d©n.
- Ph¸t triÓn nÒn KT h.ho¸ nhiÒu Tp, vËn hµnh theo c¬ chÕ TT cã sù qu¶n lý cña NN theo con ®-êng XHCN.



C©u 4: Ph©n tÝch nh÷ng ®iÒu kiÖn, tiÒn ®Ò ra ®êi cña x· héi häc? ý nghÜa sù ra ®êi cña XHH.
a. Điều kiện, tiền đề
Kinh tÕ – XH :
- ë Ch©u ©u cuèi thÕ kû 18 ®Çu thÕ kû 19 ph-¬ng thøc s¶n xuÊt cña CNTB ra ®êi vµ ph¸t triÓn lín m¹nh. Cuéc c¸ch m¹ng c«ng nghiÖp lÇn thø 2
diÔn ra ë hÇu kh¾p Ch©u ©u ®· lµm thay ®æi c¬ b¶n mäi ho¹t ®éng, thóc ®Èy kinh tÕ ph¸t triÓn nh¶y vät. NhiÒu lÜnh vùc c«ng nghiÖp míi, ngµnh nghÒ
míi xuÊt hiÖn giao th«ng v©n t¶i ph¸t triÓn nhanh khiÕn cho hµng ho¸ vµ s¶n phÈm c«ng nghiÖp l-u chuyÓn thuËn lîi tõ vïng nµy sang vïng kh¸c, tõ
n-íc nµy sang n-íc kh¸c. ThÞ tr-êng kh«ng ngõng më réng, th-¬ng m¹i ph¸t triÓn vµ bµnh tr-íng ®· lµm lung lay trËt tù phong kiÕn ®· tån t¹i hµng
ngh×n n¨m ë Ch©u ©u. Ph-¬ng thøc s¶n xuÊt TBCN thay thÕ dÇn ph-¬ng thøc s¶n xuÊt phong kiÕn, h×nh th¸i kinh tÕ phong kiÕn bÞ lËt ®æ. CNTB t¹o ra
rÊt nhiÒu cña c¶i vËt chÊt cho x· héi. Sau 100 n¨m ®· t¹o ra mét khèi cña c¶i vËt chÊt khæng lå.
- Tõ chÝnh sù biÕn ®æi kt dÉn ®Õn sù ph¸t triÓn nh¶y vät cña ®êi sèng XH ë ch©u ©u.
- Lèi sèng XH thay ®æi ®« thÞ ho¸ ph¸t triÓn nhanh chãng ë mäi ngâ ng¸ch cña XH Ch©u ©u. §ång ruéng lµng m¹c bÞ thu hÑp, lèi sèng ®iÒn ®·
manh món cña n«ng nghiÖp n«ng th«n dÇn dÇn bÞ ®Èy lïi, thay vµo ®ã lµ lèi sèng ®« thÞ theo t¸c phong c«ng nghiÖp - XH c«ng nghiÖp .
- HÖ thèng c¸c gi¸ trÞ chuÈn mùc XH cæ truyÒn coi träng ®¹o ®øc, t×nh c¶m dÇn dÇn còng bÞ thay thÕ bëi hÖ thèng gi¸ trÞ chuÈn mùc míi theo xu
h-íng thùc dông vµ b¹o lùc.
- ThiÕt chÕ XH: Ngµy cµng quan t©m h¬n ®Õn viÖc ®iÒu chØnh vµ kiÓm so¸t c¸ ho¹t ®éng trong lÜnh vùc kinh tÕ c¸c quan hÖ kinh tÕ .
- Quy m« vµ c¬ cÊu gia ®×nh còng thay ®æi theo xu h-íng quy m« gia ®×nh nhá chØ víi 1, 2 thÒ hÖ, gia ®×nh h¹t nh©n.
- C¬ cÊu XH còng thay ®æi mµ ®iÓn h×nh nhÊt lµ c¬ cÊu XH giai cÊp biÕn ®æi, c¬ cÊu XH lao ®éng ngµnh nghÒ biÕn ®æi. N«ng d©n tõ lµng m¹c ®ång
quª tiÕn vÒ khu ®« thÞ, thµnh phè ®Ó kiÕm sèng .
Sù xuÊt hiÖn C/m lÇn thø 2 nµy nã ®· lµm cho nÒn kinh tÕ XH ë ch©u ©u bÞ ®¶o lén, bÞ x¸o trén. Con ng-êi th× bµng hoµng tr-íc sù biÕn ®æi nhanh
chãng cña ®êi sèng XH.
* Bªn c¹nh nh÷ng nh÷ng biÕn ®æi vÒ kinh tÕ – Xh, vÒ mÆt ®êi sèng chÝnh trÞ XH còng cã rÊt nhiÒu biÕn ®éng ë cuèi thÕ kû 18 ®Çu thÕ kû 19. Næi bËt
nhÊt lµ xuÊt hiÖn hµng lo¹t cuéc c¸ch m¹ng t- s¶n. §iÓn h×nh lµ C/M t- s¶n ph¸p 1789. ®©y lµ dÊu mèc, có ®¸nh m¹nh mÏ vµo thµnh tr× Xh phong
kiÕn Ch©u ©u vµ còng lµ có ®¸nh më ra thêi kú h×nh thµnh chÕ ®é chÝnh trÞ XH míi ë c¸c n-íc Ch©u ©u.
- QuyÒn lùc chÝnh trÞ còng cã sù thay ®æi tõ tay giai cÊp phong kiÕn quý téc, t¨ng l÷ chuyÓn sang g/c phong kiÕn t- s¶n vµ sè Ýt nh÷ng ng-êi n¾m
gi÷ t- liÖu s¶n xuÊt cña XH.
5

- TrËt tù chÝnh trÞ - XH chuyªn chÕ ®éc ®o¸n vµ nhµ n-íc phong kiÕn bÞ thay thÕ b»ng chÕ ®é d©n chñ, chuyªn chÕ cña nhµ n-íc t- s¶n.
M©u thuÉn XH trong lßng XH còng thay ®æi. M©u thuÉn giai cÊp t- s¶n vµ v« s¶n thay thÕ cho giai cÊp ®Þa chñ vµ n«ng d©n .
- §Æc biÖt C/m t- s¶n Ph¸p víi tuyªn ng«n nh©n quyÒn vµ d©n quyÒn lÇn ®Çu tiªn ®Ò cËp ®Õn tù do – b×nh ®¼ng b¸c ¸i ®· lµm thay ®æi t- duy
chÝnh trÞ cña con ng-êi. lµm dÊy lªn trong lßng XH rÊt nhiÒu phong trµo ®Êu tranh ®ßi d©n quyÒn b×nh ®¼ng b¸c ¸i trong XH.
BiÕn ®éng chÝnh trÞ ë ch©u ©u thêi kú nµy lµm cho trËt tù chÝnh trÞ XH ë Ch©u ©u mÊt æn ®Þnh.TrËt tù kinh tÕ chÝnh trÞ XH ë Ch©u ©u ®Çy biÕn ®éng
lµm xuÊt hiÖn trong x· héi mét nhu cÇu ph¶i nghiªn cøu thùc t¹i XH ®Ó t×m ra gi¶i ph¸p cho viÖc lËp l¹i trËt tù XH æn ®Þnh t¹o ®iÒu kiÖn cho c¶ c¸ nh©n
vµ XH cïng ph¸t triÓn.
 TiÒn ®Ò t- t-ëng vµ lý luËn KH.
- TiÒn ®Ò nµy lµm n¶y sinh XH häc batø nguån tõ nh÷ng t- t-ëng khoa häc vµ v¨n ho¸ thêi ®¹i
+ Khoa häc tô nhiªn vµ khao häc x· héi têi kú nµy rÊt ph¸t triÓn vµ ph¸t trieenr v-ît bËc, lµm thay ®æi nhËn thøc thÕ giíi quan cña con ng-êi th«ng
qua c¸c häc thuyÕt ,thµnh tùu XH,c¸c phat minh trong lÜnh vùc vËt lý ,thiªn v¨n ..Sinh häc gãp phÇn n©ng cao hiÓu biÕt cña con ng-êi vÒ thÕ giíi , c¶
vi m« lÉn vÜ m« ( nhËn thøc ) gãp phÇn gi¶i phãng t- t-ëng con ng-êi tho¸t khái sù chi phèi cña t- t-ëng t«n gi¸o .
LÇn ®Çu tiªn trong lÞch sö nh©n thøc t- t-ëng cña nh©n lo¹i,con ng-êi nhËn ra r»ng thÕ giíi nµy lµ mét chØnh thÓ cã cÊu tróc vµ vËn ®éng biÕn ®æi
theo quy luËt.
- Thµnh tùu vÒ khoa häc tù nhiªn ¶nh h-ëng m¹nh ®Õn XH c¸c häc thuyÕt XH ®· thay ®æi c¨n b¶n nhËn thøc XH.®Æc biÖt lµ triÕt häc Mark .Con
ng-êi nhËn thøc ®-îc r»ng XH còng lµ mét chØnh thÓ,còng vµ biÕn ®æi theo quy luËt
C¸c nhµ khoa häc thêi kú nµy còng khao kh¸t nghiªn cøu quy luËt cña XH, nghiªn cøu XH t×m ra quy luËt vËn ®éng cña ®êi sèng XH vµ sö dông
nã nh- nh÷ng c«ng cô ®Ó x©y dùng c¶i biÕn XH theo xu h-íng ngµy mét tiÕn bé h¬n.
b. ý nghÜa sù ra ®êi cña XHH.
XHH ra ®êi ®· lµm thay ®æi nhËn thøc, thay ®æi thÕ giíi quan vµ PP luËn cña con ng-êi vÒ sù biÕn ®æi trong ®êi sèng KT-XH. Víi nh÷ng tri thøc míi
do XHH ®em l¹i, con ng-êi hoµn toµn cã thÓ hiÓu ®-îc, gi¶i thÝch ®-îc c¸c hiÖn t-îng Xh b»ng c¸c kh¸i niÖm, ph¹m trï vµ PP nghiªn cøu khoa häc.
XHH ®· trang bÞ cho con ng-êi nhËn thøc khoa häc vÒ c¸c quy luËt cña sù ph¸t triÓn, vµ tiÕn bé XH, nhËn diÖn x· héi mét c¸ch ®óng ®¾n, lÊy ®ã lµm
c«ng cô ®Ó gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò míi mÎ n¶y sinh tõ ®êi sèng x· héi, gãp phÇn vµo viÖc kiÕn t¹o nh÷ng chÝnh s¸ch x· héi vµ ®Ó lËp l¹i trËt tù XH,
x©y dùng XH ngµy cµng tèt ®Ñp h¬n.


C©u 5: Nªu nh÷ng ®ãng gãp cña Auguste Comte (1789 – 1857) ®èi víi sù ra ®êi vµ ph¸t triÎn cña XH.
“ XHH lµ khoa häc vÒ c¸c quy luËt cña tæ chøc XH” .
* TiÓu sö : Sinh n¨m 1789 trong mét gia ®×nh Gia t« gi¸o ng-êi Ph¸p «ng cã t- t-ëng tù do vµ c¸ch m¹ng rÊt sím. ¤ng ®-îc biÕt ®Õn nh- lµ mét
nhµ to¸n häc, VËt lý, thiªn v¨n häc. Nhµ triÕt häc theo dßng thùc chøng vµ lµ 1 nhµ XHH næi tiÕng. Gia ®×nh theo xu h-íng qu©n chñ nh-ng «ng l¹i cã
t- t-ëng tù do tiÕn bé .
- Sinh ra ë mét ®Êt n-íc ®Çy biÕn ®éng, t- t-ëng cña «ng chÞu ¶nh h-ëng cña bèi c¶nh kinh tÕ – Xh Ph¸p cuèi TK 18 ®Çu Tk 19 còng nh- nh÷ng
m©u thuÉn gi÷a t«n gi¸o vµ khoa häc xung ®ét gay g¾t.
* T¸c phÈm:
C«ng tr×nh c¬ b¶n gåm 2TP :
- HÖ thèng chÝnh trÞ häc thùc chøng
- TriÕt häc thùc chøng.
* §ãng gãp cô thÓ:
6

+ Lµ ng-êi ®Æt tªn cho lÜnh vùc khoa häc x· héi häc vµo n¨m 1838 trong tËp s¸ch thùc chøng luËn xuÊt hiÖn côm tõ XHH.
- ¤ng cã c«ng lín lµ t¸ch tri thøc XHH ra khái triÕt häc ®Ó t¹o tiÒn ®Ò cho sù h×nh thµnh mét bé m«n khoa häc míi chuyªn nghiªn cøu vÒ ®êi sèng
XH cña con ng-êi.
+ Quan niÖm cña «ng vÒ XHH vµ c¬ cÊu XHH. Trong bèi c¶nh míi «ng cho r»ng XHH lµ mét lÜnh vùc khoa häc nghiªn cøu vÒ quy lu©t tæ chøc ®êi
sèng XH cña con ng-êi (khoa häc thùc t¹i XH)
Ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu : ¤ng cßn gäi XHH la vËt lý häc XH v× XHH cã ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu gÇn gièng víi ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu vËt lý häc
. Nã còng gåm 2 lÜnh vùc c¬ b¶n : TÜnh häc XH vµ §éng häc XH
§éng häc XH lµ bé phËn nghiªn cøu hÖ thèng XH trong tr¹ng th¸i vËn ®éng biÕn ®æi theo thêi gian
Cßn TÜnh häc XH lµ bé phËn nghiªn cøu tr¹ng th¸i tÜnh cñaXH vµ c¬ cÊu cña XH c¸c thµnh phÇn phÇn t¹o lªn c¬ cÊu vµ c ¸c mèi quan hÖ gi÷a
chóng .TÜnh häc XH chØ ra c¸c quy luËt tån t¹i XH( ®éng häc XH chØ ra quy luËt vËn ®éng biÕn ®æi )
+ Ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu XHH: ¤ng cho r»ng XHH ph¶i vËn dông c¸c ph-¬ng ph¸p cña KH tù nhiªn ®Ó nghiªn cøu XH .Nh-ng vÒ sau «ng chØ ra
r»ng XHH ph¶i nghiªn cøu b»ng ph-¬ng ph¸p thùc chøng .¤ng ®Þnh nghÜa : ph-¬ng ph¸p thùc chøng lµ ph-¬ng ph¸p thu thËp xö lý th«ng tin kiÓm tra
gi¶ thuyÕt vµ x©y dùng lý thuyÕt . So s¸nh vµ tæng hîp sè liÖu.
Cã 4 ph-¬ng ph¸p c¬ b¶n:
- PP quan s¸t
- PP thùc nghiÖm.
- PP so s¸nh lÞch sö.
- PP ph©n tÝch lÞch sö.
+ Quan niÖm vÒ c¬ cÊu XH .Ban ®Çu «ng cho r»ng c¸ nh©n lµ ®¬n vÞ c¬ b¶n nhÊt cña c¬ cÊu XH ( ®¬n vÞ h¹t nh©n). VÒ sau «ng l¹ i cho r»ng gia
®×nh míi lµ ®¬n vÞ h¹t nh©n cña Xh vµ cã thÓ coi gia ®×nh nh- mét tiÓu c¬ cÊu XH.
¤ng kÕt luËn mét c¬ cÊu XH vÜ m« ®-îc t¹o thµnh tõ nhiÒu tiÓu c¬ cÊu XH ®¬n gi¶n h¬n. C¸c tiÓu c¬ cÊu XH nµy t¸c ®éng qua l¹i lÉn nhau theo
mét c¬ chÕ nhÊt ®Þnh ®Ó b¶o ®¶m cho XH tån t¹i vµ ph¸t triÓn æn ®Þnh.
+ C¸ch gi¶i thÝch vÒ quy luËt vËn ®éng XH, quy luËt 3 giai ®o¹n cña t- duy. Quy luËt ph¸t triÓn cña t- duy nh©n lo¹i qua 3 giai ®o¹n
- Giai ®o¹n t- duy thÇn häc
- Giai ®o¹n t- duy siªu h×nh
- Giai ®o¹n t- duy thùc chøng
¤ng vËn dông quy luËt nµy ®Ó gi¶i thÝch rÊt nhiÒu h×nh t-îng cô thÓ cña t- duy cña XH.
Gi¶i thÝch qu¸ tr×nh t- duy tõ lóc sinh ra lµ x· héi hiÖn thùc lÉn XH tinh thÇn ®Òu vËn ®éng ph¸t triÓn theo quy luËt 3 giai ®o¹n: XH thÇn häc – Xh
siªu h×nh – XH thùc chøng .
Giai ®o¹n XH thÇn häc tõ thÕ kû 14 trë vÒ tr-íc
Giai ®o¹n siªu h×nh tõ thÕ kû 14 ®Õn tk 18
Giai ®o¹n thùc chøng sau TK 18 ®Õn nay .
Theo «ng XH vËn ®éng tõ tr¹ng th¸i XH nµy ®Õn 1 tr¹ng th¸i kh¸c lu©n lu©n cã 1 sù khñng ho¶ng .
Con ng-êi cã thÓ qu¶n lý tèt nhÊt XH cña m×nh trong giai ®o¹n thùc chøng ( c¸c nhµ khoa häc).C¬ chÕ cña sù v©n ®éng nµy lµ ®i lªn .Trong qua
tr×nh ®ã cã kÕ thõa tÝch luü .Giai ®o¹n tr-íc lµ tiÒn ®Ò cña giai ®o¹n sau.
7

Sau nµy «ng cho r»ng , sù vËn ®éng Xh tinh thÇn cã tr-íc råi míi ph¶n ¸nh sù vËn ®éng cña XH hiÖn thùc .V× thÕ «ng bÞ phª ph¸n lµ duy t©m ( V×
vËy cho ý thøc cã tr-íc)
MÆc dï cã nh÷ng h¹n chÕ nhÊt ®Þnh vÒ t- t-ëng nh-ng «ng ®· cã nh÷ng cèng hiÕn to lín cho viÖc ®Æt nÕn mãng cho XHH.Do ®ã «ng ®-îc coi lµ
cha ®Î cña XHH.


C©u 6 : Nªu nh÷ng ®ãng gãp cña Karl Marx (1818 – 1883) ®èi víi sù ra ®êi vµ ph¸t triÓn c¶u XHH nãi chung vµ XHH M¸c xÝt nãi riªng.
“ C¸c nhµ triªt häc cho tíi nay míi chØ gi¶i thÝch TG.VÊn ®Ò lµ biÕn ®æi TG ”
* TiÓu sö:
Karl Marx, lµ nhµ kinh tÕ häc ®øc, nhµ lý luËn vÜ ®¹i cña phong trµo c«ng nh©n thÕ giíi vµ lµ ng-êi s¸ng lËp ra chñ nghÜa céng s¶n khoa häc .
* T¸c phÈm :
- Bé t- b¶n luËn
- b¶n th¶o kinh tÕ triÕt häc
- Sù khèn cïng cña triÕt häc
- Tuyªn ng«n cña ®¶ng céng s¶n
- Gia ®×nh thÇn th¸nh ...
Nh÷ng t¸c phÈm nµy chøa ®ùng rÊt nhiÒu ,t- t-ëng quan ®iÓm vÒ XHH.
¤ng ch-a bao giê nghÜ vµ ch-a bao giê nhËn m×nh lµ nhµ XHH.¤ng còng ch-a bao giê viÕt vÒ mét ®Ò tµi nµo thuéc lÜnh vùc XHH.Nh-ng «ng ®-îc
coi lµ 1 trong nh÷ng nµh s¸ng l©pk XHH v× «ng ®· khai ph¸ vµ ®ãng gãp rÊt nhiÒu kiÕn thøc vÒ chÝnh trÞ häc .XHH , kinh tÕ häc
¤ng ®-îc giíi XHH t«n vinh lµ nhµ s¸ng lËp vÜ ®¹i cña mäi thêi ®¹i XHH.
C¸c nhµ XHH Macxit coi Karl Marxlµ ng-êi sµng lËp ra XHH.§èi víi c¸c nhµ XHH Ch©u ©u th× Karl Marx ®-îc coi lµ ®¹i diÖn tiªu biÓu nhÊt cho
tr-êng ph¸i XHH xuÊt ph¸t tõ lÞch sö ,tõ vÊn ®Ò giai cÊp vµ ®Êu tranh giai cÊp .
* §ãng gãp cô thÓ :
+ Chñ nghÜa duy vËt lÞch sö ®-îc coi lµ lý luËn vµ ph-¬ng ph¸p luËn trong nghiªn cøu XHH.®Æc biÖt lµ trong nghiªn cøu XHH Macxit Chñ nghÜa duy
vËt lÞch sö lµ sù vËn dông chñ nghÜa duy vËt vµ phÐp biÖn chøng vµo nghiªn cøu lÞch sö XH. §ã lµ Chñ nghÜa duy vËt lÞch s- cña Mac
- VÒ mÆt lý luËn, Chñ nghÜa duy vËt lÞch s- xem xÐt XH nh- lµ 1 chØnh thÓ gåm nhiÒu bé phËn cÊu thµnh. C¸c bé phËn ®ã kh«ng chØ t¸c ®éng qua
l¹i lÉn nhau mµ cßn m©u thuÉn ®èi kh¸ng nhau. Theo Marx, sù m©u thuÉn ®èi kh¸ng nhau gi÷a c¸c bé phËn cña x· héi chÝnh lµ ®éng lùc ®Ó ph¸t triÓn
XH.
- Chñ nghÜa duy vËt lÞch sö cña Mac chØ ra quy luËt vËn ®éng kh¸ch quan cña XH. ¤ng nãi “ T«i coi sù vËn ®éng XH lµ mét qu¸ tr×nh lÞch sö tù
nhiªn ” .
V©n ®éng ph¸t triÓn cña XH lµ sù thay ®æi kÕ tiÕp nhau cña 5 h×nh th¸i KTXH t-¬ng øng víi 5 chÕ ®é XH .5 thêi ®¹i lÞch sö .Ma c chØ ra cÆn kÏ,cô
thÓ ,gèc rÔ c¨n nguyªn cña sù biÕn ®æi
Mac cßn chØ ra c¬ cÊu tæng thÓ cña 1 XH gåm 2 thµnh tè c¬ b¶n : KiÕn tróc th-îng tÇng vµ h¹ tÇng c¬ së .Hai thµnh tè nµy cã quan hÖ kh¨ng khÝt biÖn
chøng víi nhau
+ VÒ pp luËn :
- Chñ nghÜa duy vËt lÞch sö cung cÊp c¸ch tiÕp cËn duy vËt khi nghiªn cøu vÒ XH. Marx cho r»ng tån t¹i XH lµ c¸i cã tr-íc .ý thøc XH lµ c¸i cã sau.
Tån t¹i XH quyÕt ®Þnh ý thøc XH.
8

- Khi nghiªn cøu vÒ XH nªn b¾t ®Çu xuÊt ph¸t tõ hµnh ®éng thùc tiÕn cña con ng-êi chø kh«ng b¾t ®Çu tõ ý niÖm tuyÖt ®èi. Mac cho r»ng sù vËn
®éng biÕn ®æi cu¶ XH lµ do ph-¬ng thøc x¶n suÊt cña Xh quyÕt ®Þnh. Ph-¬ng thøc s¶n xuÊt Xh thay ®æi sÏ kÐo theo sù vËn ®éng biÕn ®æi .
Do ®ã khi nghiªn cøu vÒ XH chóng ta ph¶i xuÊt ph¸t tõ yÕu tè gèc ®é kinh tÕ. ®Æt c¸c vÊn ®Ò XH trong mèi quan hÖ víi KT míi c ã thÓ chØ ra ®-îc
nguyªn nh©n s©u xa vµ b¶n chÊt cña hiÖn t-îng XH vµ míi ®-a ra ®-îc gi¶i ph¸p phï hîp ®Ó g¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò cña XH .
- PP luËn cña Mac ®· trë thµnh kim chØ nam cho nghiªn cøu XHH.
+ Quan niÖm vÒ con ng-êi vµ XHH cña Mac.
Quan hÖ t-¬ng t¸c gi÷a con ng-êi víi con ng-êi vµ Xh lµ ®èi t-îng cña XHH. Theo Mac con ng-êi lµ mét thùc thÓ sinh häc – Xh. Con ng-êi võa
mang b¶n chÊt tù nhiªn võa mang b¶n chÊt XH. B¶n chÊt ®Ých thùc cña con ng-êi lµ tæng hoµ cña c¸c mèi quan hÖ XH. (b¶n chÊt con ng-êi n»m
trong c¸c mèi quan hÖ XH chø kh«ng n»m trong c¬ thÓ sinh häc cña con ng-êi )
§ã lµ qu¸ tr×nh XH ho¸ c¸ nh©n.
+ VÒ b¶n chÊt cña XH «ng cho r»ng XH ch¼ng qua chØ lµ sù t¸c ®éng qua l¹i gi÷a ng-êi víi ng-êi mµ th«i. XH lµ Xh cña con ng-êi .
+ Quan ®iÓm vÒ vÊn ®Ò bÊt b×nh ®¼ng vµ ph©n tÇng XH cña Mac.
Trong mäi Xh cã ph©n chia giai cÊp ®Òu cã dÊu hiÖu cña bÊt b×nh ®¼ng Xh vµ ph©n tÇng XH. Gèc g¸c c¬ b¶n cña nã lµ sù kh¸c biÖt sù ®èi lËp gi÷a
c¸c tËp ®oµn ng-êi trong quan hÖ së h÷u ®èi víi t- liÖu s¶n xuÊt. Sù ®èi lËp kh¸c biÖt vÒ l¬i Ých kinh tÕ dÉn tíi sù ®èi lËp vÒ quyÒn lùc chÝnh trÞ-XH vµ
tinh thÇn gi÷a c¸c tËp ®oµn ng-êi. Sù bÊt b×nh ®¼ng xuÊt hiÖn dÉn ®Õn ph©n tÇng XH.
§ã lµ nh÷ng luËn ®iÓm gèc c¨n b¶n nhÊt Mac ®· cung cÊp ®Ó nghiªn cøu lý gi¶i XH, mäi hiÖn t-îng BB ®¼ng Xh vµ ph©n tÇng Xh
+ Vª PP nghiªn cøu: Kh¸c víi Auguste Comte Mac kh«ng tuyªn bè râ rµng PP g× ph¶i vËn dông ®Ó nghiªn cøu XHH.
C¸c nhµ XHH th«ng qua c¸c PP mµ Mac sö dông nghiªn cøu vÒ XH nãi chung th× v« h×nh chung «ng ®· cung cÊp bæ sung vµo hÖ thèng c¸c pp
nghiªn cøu thùc chøng cña XHH.
Mét sè PP cô thÓ nh- PP quan s¸t, PP pháng vÊn, pp tr-ng cÇu ý kiÕn qua th- vµ pp ph©n tÝch tµi liÖu
KÕt luËn : Chñ nghÜa Duy vËt lÞch sö cña K.Marx lµ XHH ®¹i c-¬ng macxit. C¸c quan ®iÓm cña K.Marx t¹o thµnh bé khung lý luËn vµ pp luËn
nghiªn cøu XHH theo nhiÒu h-íng kh¸c nhau. §ã lµ mét hÖ thèng lý luËn XHH hoµn chØnh cho phÐp vËn dông ®Ó nghiªn cøu bÊt kú XH nµo. §iÒu
quan träng nhÊt lµ, lµm theo Marx, c¸c nhµ XHH kh«ng nh÷ng gi¶i thÝch TG mµ cßn gãp phÇn vµo c«ng cuéc c¶i t¹o, ®æi míi XH ®Ó XD mét XH c«ng
b»ng, v¨n minh. ¤ng xøng ®¸ng ®-îc t«n vinh lµ nhµ XHH vÜ ®¹i cña mäi thêi ®¹i




C©u 7: Nªu nh÷ng ®ãng gãp cña E.Durkheim (1858 – 1817) ®èi víi sù ph¸t triÓn cña XHH.
“ Khi gi¶i thÝch hiÖn t-îng xh ta cÇn ph©n biÖt nguyªn nh©n g©y ra hiÖn t-îng ®ã vµ chøc n¨ng mµ hiÖn t-îng ®ã thùc hiÖn”
a. TiÓu sö:
¤ng lµ mét nhµ xhh ng-êi ph¸p næi tiÕng, sinh n¨m 1858 trong mét gia ®×nh do th¸i, mÊt n¨m 1917. «ng lµ ng-êi ®Æt nÒn mãng x©y dùng chñ nghÜa
chøc n¨ng .
¤ng lµ nhµ gi¸o dôc häc, triÕt häc, mét nhµ kinh tÕ häc vµ lµ mét nhµ xhh.
¤ng cßn ®-îc coi lµ nhµ s¸ng lËp xhh Ph¸p v× «ng ®· cã c«ng lín ®-a xhh trë thµnh mét lÜnh vùc khoa häc, mét ngµnh nghiªn cøu vÒ gi¸o dôc ë
Ph¸p nªn ®-îc coi lµ cha ®Î cña xhh Ph¸p. Bèi c¶nh kinh tÕ xh Ph¸p ë cuèi thÕ kû 18 ®Çu thÓ kû 19 ¶nh h-ëng lín ®Õn s©u s¾c ®Õn quan ®iÓm t-
t-ëng cña «ng vÒ xhh.NhiÒu häc gi¶ trªn thÕ giíi thõa nhËn .xhh nµy sinh ra trong bèi c¶nh ®Çy biÕn ®éng cña kinh tÕ – xh Ph¸p cuèi TK 18 ®Çu TK
19. ChÝnh Durkheim ®· gäi xh Ph¸p thời kú nµy lµ mét xh v« tæ chøc, mét chÝnh phñ v« ®¹o ®øc. ¤ng cho r»ng cÇn ph¶i cã mét khoa häc nghiªn cøu
9

c¸c hiÖn t-îng trong XH.Gi¶i ph¸p xhh cña «ng ®· ®-îc thõa nhËn nh- vËy .¤ng ®· ®Æt ra nhiÖm vô cho xhh lµ ph¶i nghiªn cøu thùc t¹i hiÖn t¹i xh ®Ó
cã gi¶i ph¸p tæ chøc l¹i trËt tù xh .
VÒ mÆt t- t-ëng vµ khoa häc .«ng chÞu ¶nh h-ëng bëi chñ nghÜa thùc chøng cña A. Comte vµ nguyªn lý tiÕn ho¸ xh cña Spencer.
b. T¸c phÈm :
- Tù tö
- Sù ph©n c«ng lao ®éng trong Xh .
- C¸c quy t¾c cña ph.ph¸p xhh.
- C¸c h.thøc s¬ ®¼ng cña t«n gi¸o.
c. §ãng gãp :
+ Quan niÖm vÒ xhh vµ ®èi t-îng nghiªn cøu cña nã .
¤ng coi xhh lµ khoa häc vÒ c¸c” sù kiÖn xh” . «ng chØ ra ®èi t-¬ng cña xhh lµ c¸c sù kiÖn xh.
Sù kiÖn xh lµ tÊt c¶ nh÷ng c¸i tån t¹i bªn ngoµi c¸ nh©n nh-ng cã kh¶ n¨ng chi phèi, ®iÒu khiÓn hµnh vi cña c¸ nh©n. ¤ng ph©n biÖt 2 lo¹i :
Sù kiÖn Xh vËt chÊt vµ sù kiÖn xh phi vËt chÊt.
Sù kiÖn xh vËt chÊt lµ nh÷ng quan hÖ mµ chóng ta cã thÓ quan s¸t ®-îc, ®o l-êng ®-îc th× gäi lµ sù kiÖn xh vËt chÊt (c¸ nh©n, nhãm Xh, tæ chøc
Xh, céng ®ång XH ...)
Sù kiÖn xh kh«ng thÓ quan s¸t ®-îc hay khã quan s¸t, ph¶i dïng ®Õn trÝ t-ëng t-îng ®Ó h×nh dung ra th× gäi lµ sù kiÖn xh phi vËt chÊt. (Quan niÖm
xh, gi¸ trÞ chuÈn mùc xh, lý t-ëng niÒm tin xh, t×nh c¶m xh..)
Tõ quan niÖm nh- vËy vÒ sù kiÖn xh «ng nªu ra 3 ®Æc ®iÓm :
* TÝnh kh¸ch quan: Tån t¹i bªn ngoµi c¸c c¸ nh©n. NhiÒu sù kiÖn xh ®· tån t¹i tr-íc khi c¸c c¸ nh©n xuÊt hiÖn. Nã mang tÝnh kh¸ch quan .
* TÝnh phæ qu¸t: Lµ c¸i chung cho nhiÒu ng-êi (Gi¸ trÞ hiÕu th¶o lµ c¸i phæ biÕn ®èi víi nhiÒu ng-êi) ë ®©u cã con ng-êi, cã sù XH ho¸ c¸ nh©n th× ë
®ã cã sù kiÖn xh
* Sù kiÖn xh cã søc m¹nh kiÓm so¸t, ®iÒu chØnh vµ g©y ¸p lùc ®èi víi c¸ nh©n. Dï muèn hay ko, c¸c c¸ nh©n vÉn ph¶i tu©n theo c¸c sù kiÖn xh.
Theo «ng xhh chÝnh lµ sù nghiªn cøu c¸c sù kiÖn xh.
+ Ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu xhh.
¤ng cho r»ng xhh ph¶i vËn dông pp thùc chøng ®Ó nghiªn cøu. §Ó sö dông hiÖu qu¶ pp nµy ng/cøu xhh, «ng ®· chØ ra mét sè quy t¾c c¬ b¶n:
- Quy t¾c kh¸ch quan: §ßi hái nhµ xhh ph¶i xem c¸c sù kiÖn xh nh- mét sù vËt tån t¹i kh¸ch quan bªn ngoµi c¸ nh©n con ng-êi vµ nã cã thÓ quan
s¸t ®-îc. Nã ®ßi hái ph¶i lo¹i bá yÕu tè chñ quan, Ên t-îng chñ quan vÒ c¸c h×nh t-îng XH trong qu¸ tr×nh nghiªn cøu .
- Quy t¾c ngang cÊp: ¤ng kÞch liÖt ph¶n ®èi c/n t©m lý vµ c/n kinh tÕ trong khi nghiªn cøu xhh. Mµ ph¶i lÊy c¸c sù kiÖn xh ®Ó gi¶i thÝch xh .lÊy
nguyªn nh©n xh ®Ó gi¶i thÝch hiÖn t-îng xh.lÊy hiÖn t-îng nµy gi¶i thÝch hiÖn t-îng kh¸c (hiÖn t-îng tö tö, hiÖn t-îng nghÌo ®ãi ..)
- Quy t¾c ph©n lo¹i : Yªu cÇu nhµ xhh khi nghiªn cøu hiÖn t-îng xh cÇn ph¶i ph©n biÖt ®-îc ®©u lµ c¸i b×nh th-êng phæ biÕn, chuÈn mùc vµ ®©u lµ
c¸i kh¸c biÖt , dÞ th-êng.
Môc ®Ých ph©n lo¹i lµ ®Ó nhËn diÖn. Dïng c¸i bÊt th-êng - dÞ biÖt ®Ó hiÓu c¸i b×nh th-êng. Dïng c¸i lÖch chuÈn ®Ó hiÓu c¸i chuÈn mùc. Nhµ xhh
ph¶i ®èi xö víi chóng ngang nhau v× ®ã ®Òu lµ sù kiÖn xh.
- Quy t¾c ph©n tÝch t-¬ng quan: Theo «ng c¸c hiÖn t-îng, sù kiÖn xh lu«n tån t¹i trong mèi quan hÖ, t¸c ®éng qua l¹i víi c¸c sù kiÖn, hiÖn t-îng xh
kh¸c. Do ®ã khi nghiªn cøu mét hiÖn t-¬ng sù kiÖn xh cô thÓ nµo ®ã nhµ xhh ph¶i thiÕt lËp ®-îc mèi quan hÖ nh©n qu¶ gi÷a sù kiÖn xh ®ã víi sù kiÖn
xh kh¸c .
10

NghÌo ®ãi Häc vÊn
phong tôc, tËp qu¸n
k/nghiÖm, kÝ n¨ng sx
+ Kh¸i niÖm ®oµn kÕt xh: 2 kh¸i niÖm quan träng: sù kiÖn xh vµ ®oµn kÕt xh.
§oµn kÕt xh: lµ sù g¾n bã, liªn kÕt gi÷a c¸c c¸ nh©n c¸c nhãm, c¸c céng ®ång xh víi nhau. ¤ng cho r»ng nÕu thiÕu ®oµn kÕt xh th× xh sÏ ko tån t¹i
víi t- c¸ch lµ mét chØnh thÓ
Cã hai lo¹i ®oµn kÕt xh : §oµn kÕt C¬ häc vµ §oµn kÕt h÷u c¬.
* §K c¬ häc
§K t«n gi¸o, cÊu kÕt lµng x·...lµ mét lo¹i §K xh dùa trªn sù gièng nhau sù thuÇn nhÊt cña c¸c c¸ nh©n vÒ mét hÖ c¸c gi¸ trÞ chuÈn mùc. Nh÷ng
phong tôc tËp qu¸n hay mét niÒm tin vµo ®ã (VD: hiÖn nay cã > 1,3 tû tÝn ®å håi gi¸o r¶i r¸c kh¾p n¬i trªn thª giíi nh-ng rÊt g¾n kÕt).
* §K h÷u c¬ :
Lµ lo¹i §K xh dùa trªn sù kh¸c biÖt vÒ vÞ trÝ chøc n¨ng cña c¸c c¸ nh©n trong xh. Sù ph©n c«ng lao ®éng xh lµ nh©n tè c¬ b¶n tËo nªn §KHC trong
Xh. Khi ph©n c«ng cô thÓ râ rµng th× mçi c¸ nh©n, nhãm tæ chøc cã nh÷ng chøc n¨ng cña m×nh buéc ph¶i bæ trî cho nhau ë c¶ céng ®ång .
§©y lµ lo¹i §Kxh phæ biÕn trong xh truyÒn thèng cßn §K h÷u c¬ lµ §KXH phæ biÕn trong xh hiÖn ®¹i
KÕt luËn :
XHH cña E.Durkheim ph¶n ¸nh râ c¸c ý t-ëng cña H.Spencer vÒ “ c¬ thÓ x· héi” , tiÕn ho¸ x· héi, chøc n¨ng x· héi. XHH E.Durkheim chñ yÕu
xoay quanh vÊn ®Ò mèi quan hÖ gi÷a con ng-êi vµ x· héi. XHH cÇn ph¶i x¸c ®Þnh ®èi t-îng nghiªn cøu mét c¸ch khoa häc. Ph¶i coi x· héi, c¬ cÊu
Xh, thiÕt chÕ XH, ®¹o ®øc, truyÒn thèng, phong tôc, tËp qu¸n, ý thøc tËp thÓ …nh- lµ c¸c sù kiÖn Xh, c¸c sù vËt, c¸c b»ng chøng x· héi cã thÓ quan
s¸t ®-îc. CÇn ¸p dông c¸c pp nghiªn cøu khoa häc nh- quan s¸t, so s¸nh, thùc nghiÖm …®Ó nghiªn cøu, ph¸t hiÖn ra c¸c quy luËt cu¶ c¸c sù vËt, sù
kiÖn Xh. Khi gi¶i thÝch hiÖn t-îng XH ta cÇn ph©n biÖt nguyªn nh©n g©y ra hiÖn t-îng ®ã vµ chøc n¨ng mµ hiÖn t-îng ®ã thùc hiÖn - §ã lµ t- t-ëng
XHH cña «ng.

C©u 8: Nªu nh÷ng ®ãng gãp cña Herbert Spencer (1820 – 1903) ®èi víi sù ph¸t triÓn cña XHH.
a. TiÓu sö : ¤ng lµ ng-êi Anh sinh n¨m 1820 mÊt n¨m 1903. ¤ng ®-îc biÕt ®Õn nh- mét nhµ triÕt häc, nhµ xhh nổi tiếng. ¤ng ®-îc coi lµ g¾n liÒn
víi xhh anh
¤ng ch-a hÒ qua ®µo t¹o mét tr-êng líp chÝnh quy nµo, nh-ng l¹i cã kiÕn thøc uyªn b¸c c¶ vª khoa häc tù nhiªn vµ khoa häc xh .Toµn bé tri thøc
hiÓu biÕt cña «ng cã ®-îc lµ do «ng tù häc víi sù gióp ®ì cña ng-êi th©n trong gia ®×nh, nhÊt lµ ng-êi cha cña «ng .
Quan ®iÓm t- t-ëng xhh cña «ng chÞu ¶nh h-ëng rÊt s©u s¾c bèi c¶nh kinh tÕ xh anh cuèi thª kû 18 ®Çu thÕ kû 19.Thùc tÕ thêi ®iÓm ®ã ë anh
CNTB ph¸t triÓn tíi ®Ønh cao. Xh anh rÊt phån thÞnh. Ngoµi ra vÒ lý luËn «ng chÞu ¶nh h-ëng lín chñ nghÜa thùc chøng cña A.Comte vµ häc thuyÕt
tiÕn ho¸ gièng loµi cña C.§acuyn.
b. T¸c phÈm :
- TÜnh hoc Xh.
- Nghiªn cøu xhh.
- C¸c nguyªn lý xhh.
- Xhh miªu t¶ .
c. §ãng gãp :
+ Quan niÖm vÒ Xh: ¤ng cho r»ng Xh lµ c¬ thÓ sèng cã cÊu tróc sinh vËt vËn ®éng biÕn ®æi vµ ph¸t triÓn theo quy luËt. ¤ng gäi Xh lµ 1 c¬ thÓ siªu
h÷u c¬ (super-organic bodies).
11

¤ng kh¼ng ®Þnh: XHH gièng nh- mét khoa häc sinh vËt häc, chuyªn nghiªn cøu vÒ c¬ thÓ xh h÷u c¬ ®Æc biÖt nµy. Tõ ®ã «ng cho r»ng xhh cã thÓ
vËn dông c¸c nguyªn lý, c¸c quan ®iÓm vµ pp nghiªn cøu sinh vËt häc vµo viÖc nghiªn cøu c¸c c¬ thÓ xh siªu h÷u c¬ Êy.
¤ng lµ ng-êi thø hai cho xhh lµ khoa häc gièng víi khoa häc tù nhiªn.
+ C¸ch gi¶i thÝch : sù vËn ®éng ph¸t triÓn xh theo nguyªn lý tiÕn ho¸ xh .
- ¤ng cho r»ng c¬ thÓ xh ph¸t triÓn theo nguyªn lý tiÕn ho¸ nªn «ng ®· vËn dông thuyªt tiÕn ho¸ cu¶ C.§acuyn ®Ó gi¶i thÝch. Theo «ng, xh loµi
ng-êi ph¸t triÓn theo quy luËt tiÕn ho¸ tõ xh ®¬n gi¶n, quy m« nhá tiÕn dÇn tõ chuyªn m«n ho¸ thÊp liªn kÕt láng lÎo ®Õn c¸i xh cã quy m« lín, cÊu
tróc phøc t¹p, chuyªn m«n ho¸ cao vµ liªn kÕt bÒn v÷ng .
- ¤ng cßn kh¼ng ®Þnh trong qóa tr×nh tiÕn ho¸ .xh loµi ng-êi còng ph¶i tu©n thñ theo mét sè quy luËt nh- ®Êu tranh sinh tån, chän läc tù nhiªn vµ
thÝch nghi, c¸ nh©n, t/c nµo thÝch nghi ®-îc víi m«i tr-êng chung quanh nã th× nã tån t¹i, cßn ng-îc l¹i sÏ bÞ tiªu vong ®µo th¶i .
+ C¸ch ph©n lo¹i xh: c¨n cø vµo ®Æc ®iÓm cña xh trong qu¸ tr×nh tiÕn ho¸. ¤ng chia xh thµnh 2 lo¹i: Xh qu©n sù vµ xh c«ng nghiÖp.
- XH qu©n sù lµ xh cã c¬ chÕ tÝnh chÊt vµ qu¶n lý ®éc ®o¸n chuyªn quyÒn, tËp trung quyÒn lùc. C¸c quan hÖ xh diÔn ra chñ yÕu theo chiÒu däc
mang tÝnh mÖnh lÖnh, phôc tïng tõ trªn xuèng, ¸p ®Æt theo chiÒu däc. Ho¹t ®éng cña c¸c c¸ nh©n, tæ chøc trong xh chÞu sù kiÓm so¸t chÆt chÏ cña
chÝnh quyÒn TW.
- Theo «ng XH qu©n sù lµ tr¹ng th¸i Xh ®iÓn h×nh trong thêi kú Xh cã chiÕn tranh. Cã ®Êu tranh phe ph¸i tranh giµnh quyÒn lùc chÝnh trÞ .
- Trong Xh c«ng nghiÖp nã l¹i ®-îc tæ chøc vµ qu¶n lý theo c¬ chÕ phi tËp trung, chia sÎ quyÒn lùc. NN vµ chÝnh quúªn TW kh«ng th©u tãm quyÒn
lùc. Quan hÖ XH diÔn ra ®a chiÒu c¶ chiÒu däc lÉn chiÒu ngang. Sù kiÓm so¸t cña TW ®èi víi c¸ nh©n, tæ chøc trong Xh ko qu¸ chÆt chÏ. Nã më ra
nhiÒu c¬ héi cho c¸ nh©n, tæ chøc ph¸t huy n¨ng lùc vµ së tr-êng cña m×nh .
Tr¹ng th¸i XHCN rÊt ®iÓn h×nh trong thêi kú c¶ XH tËp trung cho môc tiªu s¶n xuÊt hµng ho¸, cung cÊp dÞch vô, ph¸t triÓn xh.
+ Quan niÖm vÒ thiÕt chÕ XH: ¤ng coi thiÕt chÕ XH lµ mét kiÓu tæ chøc XH lµ khu«n mÉu XH, ra ®êi vµ vËn hµnh lµ ®Ó ¸p øng nh÷ng nhu cÇu xh
c¨n b¶n cña con ng-êi. §Ó duy tr× sù tån t¹i XH, cÇn ®¸p øng 5 nhu cÇu c¨n b¶n:
- Nhu cÇu vÒ vËt chÊt .
- Nhu cÊu æn ®Þnh trËt tù chung.
- Nhu cÇu l-u truyÒn huyÕt thèng .
- Nhu cÇu duy tr× niÒm tin cña con ng-êi
- Nhu cÇu duy tr× c¸c khu«n mÉu cña xh.
T-¬ng øng víi 5 nhu cÇu nµy lµ 5 thiÕt chÕ XH c¨n b¶n .§ã lµ
- ThiÕt chÕ kinh tÕ,
- ThiÕt chÕ chÝnh trÞ .
- ThiÕt chÕ h«n nh©n vµ gia ®×nh
- ThiÕt chÕ t«n gi¸o
- ThiÕt chÕ nghi lÔ
Cho ®Õn ngµy nay quan ®iÓm cña «ng vÉn cßn nguyªn gi¸ trÞ. Nã còng tu©n thñ theo quy luËt thÝch nghi thiÕt chÕ nµo gióp cho xh tån t¹i vµ ph¸t
triÓn th× nã ®-îc duy tr× vµ cñng cè, ng-îc l¹i sÏ bÞ tiªu vong.
+ PP nghiªn cøu XHH.
¤ng còng cho r»ng XHh ph¶i vËn dông pp thùc chøng ®Ó nghiªn cøu xh. «ng lµ ng-êi kÕ cËn tiÕp b-íc A.Comte Nh-ng kh¸c víi A.Comte,
H.Spencer cho r»ng khi vËn dông pp thùc chøng ®Ó nghiªn cøu xh th× xhh gÆp rÊt nhiÒu khã kh¨n vµ «ng ®· chØ ra nh÷ng khã kh¨n ®ã cña xhh, võa
cã khã kh¨n mang tÝnh kh¸ch quan võa cã khã kh¨n mang tÝnh chñ quan.
- Khã kh¨n mang tÝnh chñ quan lµ: KÕt qu¶ nghiªn cøu XHH rÊt dÔ bÞ chi phèi bëi l¨ng kÝnh chñ quan cña nhµ nghiªn cøu. Cô thÓ lµ thiªn kiÕn,
®Þnh kiÕn vÒ t«n gi¸o, chÝnh trÞ, ®¹o ®øc cña nhµ nghiªn cøu rÊt dÔ ¶nh h-ëng tíi kÕt qu¶, chi phèi kÕt qu¶ cña qu¸ tr×nh nghiªn cøu.
12

- Khã kh¨n mang tÝnh kh¸ch quan lµ: Nhµ nghiªn cøu rÊt khã quan s¸t vµ ®o l-êng ®-îc tr¹ng th¸i, c¶m xóc cña ®èi t-îng nghiªn cøu.
V× vËy «ng ®· ®-a ra 1 sè gi¶i ph¸p c¬ b¶n ®Ó kh¾c phôc nh÷ng khã kh¨n trong nghiªn cøu xhh: §ßi hái nhµ nghiªn cøu XHH ph¶i tu©n thñ nghiªm
ngÆt mét sè quy t¾c, thñ tôc trong nghiªn cøu xhh. Quy t¾c quan träng nhÊt lµ quy t¾c kh¸ch quan. Toµn bé quy t¾c ®· ®-îc tr×nh bµy cô thÓ trong c¸c
t¸c phÈm cña «ng.
KÕt luËn:
T- t-ëng xuyªn suèt trong XHH cu¶ H.Spencer ®ã lµ: XH nh- lµ c¬ thÓ sèng, víi nguyªn lý c¬ b¶n lµ tiÕn ho¸ XH. MÆc dï XHH H.Spencer kh«ng
tinh vi theo tiªu chuÇn khoa häc thÕ kû XX nh-ng nh÷ng ®ãng gãp cña «ng ®· ®Ó l¹i nhiÒu ý t-ëng quan träng vµ cã nh÷ng ¶nh h-ëng s©u s¾c ®-îc
tiÕp tôc ph¸t triÓn trong c¸c tr-êng ph¸i, lý thuyÕt XHH hiÖn ®¹i. Bãng d¸ng XHH Spencer cßn in ®Ëm nÐt trong c¸ch tiÕp cËn hÖ thèng, lý thuyÕt tæ
chøc XH, lý thuyÕt ph©n tÇng XH vµ c¸c nghiªn cøu XHH vÒ chÝnh trÞ, vÒ t«n gi¸o vµ vÒ thiÕt chÕ XH.

C©u 9: Nªu nh÷ng ®ãng gãp cña Max Weber (1864– 1920) ®èi víi sù ph¸t triÓn cña XHH.
a. TiÓu sö:
¤ng lµ nhµ kinh tÕ häc, lµ mét nhµ xh ng-êi ®øc. «ng sinh ra trong mét gia ®×nh theo ®¹o tin lµnh. ¤ng ®-îc t«n vinh lµ cha ®Ó cña xhh lý gi¶i. B¶n
th©n «ng cã thêi kú lµ môc s- truyÒn gi¶ng gi¸o lý ë mét sè vïng n-íc ®øc.
- Vµo ®Çu thÕ kû 20 ë ®øc diÔn ra cuéc tranh luËn gay g¾t trªn lÜnh vùc Xhh: XHH cã ph¶i lµ khoa häc ®Ých thùc so víi khoa häc tù nhiªn kh«ng.
(M.Weber ®· tham gia vµo diÔn ®µn nµy). NhiÒu häc gi¶ ko coi xhh lµ khoa häc mµ cho khoa häc tù nhiªn míi lµ khoa häc ®Ých thùc
b. T¸c phÈm:
- Cuèn “ ®¹o ®øc tin lµnh vµ tinh thÇn cña chñ nghÜa t- b¶n” . (T¸c phÈm nµy ®-îc coi lµ cuèn s¸ch gèi ®Çu gi-êng cña c¸c nhµ xhh ph-¬ng t©y )
- Kinh tÕ häc x· héi (T¸c phÈm nµy ®-îc coi lµ b¸ch khoa th- vÒ xh)
- Xhh t«n gi¸o. (T¸c phÈm nµy chuyªn biÖt vÒ lÜnh vùc t«n gi¸o )
- T«n gi¸o Trung quèc.
- T«n gi¸o Ên ®é.
¤ng ®· ®-a ra c¸ch gi¶i thÝch rÊt ®éc ®¸o vÒ sù xuËt hiÖn ra ®êi cña CNTB ë Ch©u ©u.
c. §ãng gãp :
Quan niÖm cña «ng vÒ Xhh vµ ®èi t-îng nghiªn cøu cña xhh.
- ¤ng gäi xhh lµ khoa häc vÒ hµnh ®éng xh cña con ng-êi, khoa häc lý gi¶i ®éng c¬, môc ®Ých ý nghÜa vµ c¸c yÕu tè ¶nh h-ëng ®Õn hµnh ®éng xh
cña con ng-êi .
- ¤ng quan niÖm ph¶i ®i s©u gi¶i nghÜa c¸i bªn trong hµnh ®éng xh cña con ng-êi, bªn trong con ng-êi.
- ¤ng ®· chØ ra ®èi t-îng cña xhh chÝnh lµ hµnh ®éng xh cña con ng-êi
- ¤ng ®· x©y dùng nªn häc thuyÕt vÒ hµnh ®éng xh
- §/n: “ hµnh ®éng xh lµ hµnh ®éng cña chñ thÓ g¾n cho mét ý nghÜa chñ quan nµo ®ã, C¸i ý nghÜa chñ quan ®ã nã cã tinh ®Õn hµnh vi cña ng-êi
kh¸c trong qu¸ khø hiÖn t¹i vµ t-¬ng lai do ®ã nã lµ hµnh ®éng ®Þnh h-íng vµo ng-êi kh¸c trong ®-êng lèi vµ qu¸ tr×nh hµnh ®éng”
Theo «ng mét hµnh ®éng gäi lµ hµnh ®éng xh ph¶i lµ hµnh ®éng cã ý thøc cã môc ®Ých ®Þnh h-íng vµo ng-êi kh¸c.
Kh«ng ph¶i hµnh ®éng nµo cña con ng-êi còng ®Òu lµ hµnh ®éng xh. C¨n cø vµo ®éng c¬ môc ®Ých cña con ng-êi, «ng chia hµnh ®éng cña con
ng-êi thµnh 4 lo¹i:
13

+ Hµnh ®éng duy lý c«ng cô: lµ lo¹i hµnh ®éng mµ c¸ nh©n ph¶i lùa chän kü l-ìng ®Ó ®¹t môc tiªu VD: ho¹t ®éng kinh tÕ ,chÝnh trÞ,qu©n sù, ho¹t
®éng c¬ quan, c«ng së lµ ho¹t ®éng duy lý c«ng cô.Trong kinh doanh, ng-êi kinh doanh ph¶i tÝnh toÊn kÜ nªn kinh doanh c¸i g× ®Ó cã lîi nhuËn cao
nhÊt .
+ Hµnh ®éng duy lý gi¸ trÞ: Lµ hµnh ®éng cña c¸ nh©n con ng-êi h-íng tíi c¸c gi¸ trÞ x· héi .Trong ®êi sèng th«ng qua t-¬ng t¸c xh, tõ ®êi sèng
nµy sang ®êi kh¸c ®· h×nh thµnh nªn mét hÖ thèng gi¸ trÞ xh cña con ng-êi. VD: sù giµu cã, søc khoÎ, thµnh ®¹t trong cuéc sèng, h¹nh phóc, sù thuû
chung, Sù hiÕu th¶o víi cha mÑ «ng bµ .
Khi c¸ nh©n hµnh ®éng ®Ó h-íng tíi gi¸ trÞ xh th× ®-îc gäi lµ duy lý gi¸ trÞ (®Þnh h-íng theo gi¸ trÞ xh).
+ Hµnh ®éng duy lý truyÒn thèng: Lµ hµnh ®éng c¸ nh©n thùc hiÖn theo phong tôc tËp qu¸n, truyÒn thèng v¨n ho¸ ®-îc gäi lµ duy lý truyÒn thèng.
Khi nh÷ng ng-êi tr-íc lµm ®· ®-îc chÊp nhËn th× nh÷ng ng-êi theo sau lµm theo. VD: Tôc lÖ ma chay, c-íi hái lµ nh÷ng thñ tôc phong tôc tËp qu¸n
(®· lÆp ®i lÆp l¹i nh- mét thãi quen truyÒn ®Õn ®êi sau).
+ Hµnh ®éng duy c¶m: Hµnh ®éng cña con ng-êi thùc hiÖn theo c¶m xóc nhÊt thêi, VD: sù tù hµo, sù yªu th-¬ng, sù c¨m giËn, sù buån vui...
Nh-ng ko ph¶i tÊt c¶ mäi hµnh ®éng cña con ng-êi theo c¶m xóc ®Òu lµ hµnh ®éng duy c¶m mµ chØ cã nh÷ng hµnh ®éng mµ c¸c c¶m xóc ®ã cã
liªn quan ®Õn ng-êi kh¸c, ®Þnh h-íng ®Õn ng-êi kh¸c míi ®-îc coi lµ hµnh ®éng duy c¶m .
Tiªu chÝ ph©n lo¹i : lµ ®éng c¬ hµnh ®éng .
- Liªn hÖ b¶n th©n:

Theo Weber, khi nghiªn cøu xhh ph¶i lý gi¶i ®éng c¬ cña hµnh ®éng xh chø ko chØ miªu t¶ bªn ngoµi hµnh ®éng .
Hµnh ®éng xh víi ®éng c¬ g×, nhµ xhh ph¶i chØ ra ®-îc.
Mçi chñ thÓ hµnh ®éng theo mét ®éng c¬ kh¸c nhau nhµ xhh ph¶i quan s¸t hµnh vi ®Ó lý gi¶i hµnh ®éng .
* Ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu:
M.Weber cho r»ng khoa häc xh nãi chung vµ xhh nãi riªng ph¶i vËn dông pp lý gi¶i ®Ó nghiªn cøu vÒ xh vµ hµnh ®éng xh cña con ng-êi .
- VÒ b¶n chÊt, «ng cho r»ng pp nµy rÊt gÇn gòi víi pp khoa häc tù nhiªn, nh-ng ë khoa häc tù nhiªn, nhµ nghiªn cøu chØ dõng l¹i ë viÖc quan s¸t
hiÖn t-îng råi m« t¶ nh÷ng g× ®· quan s¸t ®-îc, nÕu lÆp ®i lÆp l¹i nhiÒu lÇn th× rót ra quy luËt.
Cßn KHXH, nhµ nghiªn cøu ph¶i v-ît qua ph¹m vi, gií× h¹n cña sù quan s¸t, m« t¶ ®Ó ®i s©u lý gi¶i c¸i b¶n chÊt bªn trong, c¸i ®Æc tr-ng, ý nghÜa
bªn trong mçi hµnh ®éng x· héi .
¤ng cho r»ng, hµnh ®éng bao giê còng ph¶n ¸nh b¶n chÊt nªn ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu cña KHXH kh¸c víi KHTN, KHXH còng ph¶i vËn dông PP
thùc chøng.
¤ng ph©n biÖt 2 lo¹i h×nh lý gi¶i lµ: Trùc tiÕp vµ gi¸n tiÕp.
Lý gi¶i trùc tiÕp lµ th«ng qua m« t¶ bªn ngoµi nh÷ng g× quan s¸t ®-îc.
Lý gi¶i gi¸n tiÕp Lµ th«ng qua sù gi¶i thÝch, gi¶i nghÜa c¸i b¶n chÊt bªn trong cña c¸c hiÖn t-îng xh, (®Æc tr-ng bªn trong). §Ó thùc hiÖn pp lý gi¶i
gi¸n tiÕp, nhµ nghiªn cøu ph¶i th«ng c¶m, ph¶i thÊu hiÓu hoµn c¶nh.
VD: «ng ®· nghiªn cøu hµnh ®éng bæ cñi: ¤ng cho ®©y lµ hµnh ®éng XH.
Quan s¸t vµ lý gi¶i trùc tiÕp:
- Bæ cñi ë ®©u, bæ nhiÒu hay Ýt?
Lý gi¶i gi¸n tiÕp:
- Nguyªn nh©n v× sao?
- Môch ®ich: ®Ó lµm g×? (®Ó ®un nÊu, lÊy tiÒn c«ng, gi¶i trÝ, hay ®Ó gióp ®ì ng-êi kh¸c, lÊy lßng ng-êi kh¸c…)
VÒ b¶n chÊt, pp lý gi¶i vÉn lµ pp thùc chøng.
14

* Quan niÖm vÒ ph©n tÇng XH.
¤ng lµ ng-êi nghiªn cøu xh t- b¶n sau K.Marx kho¶ng 50 n¨m (1/2 thÕ kû) ¤ng còng ®ång ý víi K.Marx r»ng kinh tÕ lµ nguyªn nh©n c¬ b¶n biÕn
®æi xh, kinh tÕ lµ nh©n tè quan träng dïng ®Ó gi¶i thÝch c¸c hÖ thèng ph©n tÇng xh.
Bªn c¹nh yÕu tè kinh tÕ, cßn cã c¸c yÕu tè phi kinh tÕ nh-: uy tÝn, quyÒn lùc t«n gi¸o, chñng téc, nã còng cã ¶nh h-ëng tíi c¸c hÖ thèng ph©n tÇng
xh.
Tõ luËn ®iÓm nµy, «ng ®· ®Ò xuÊt 3 yÕu tè c¬ b¶n lµm c¬ së cho sù ph©n tÇng xh .
+ Cña c¶i, tµi s¶n (®Þa vÞ kinh tÕ cña c¸c c¸ nh©n)
+ Uy tÝn (®Þa vÞ XH cña c¸c c¸ nh©n)
+ QuyÒn lùc (®Þa vÞ chÝnh trÞ cña c¸c c¸ nh©n)
C¸c c¸ nh©n cã uy tÝn, quyÒn lùc, tµi s¶n cña c¶i kh¸c nhau sÏ ph©n tÇng thµnh c¸c nhãm XH kh¸c nhau (Nh÷ng quan ®iÓm trªn ®©y cña «ng chñ
yÕu lµ do nghiªn cøu xh TB §øc ®Çu TK 20).
VËy quan ®iÓm ®ã cña «ng cã ®èi lËp víi K.Marx kh«ng? Marx nãi : Quan hÖ së h÷u vÒ t- liÖu s¶n xuÊt lµ c¬ së ®Ó ph©n chia giai cÊp trong xh. Ai
n¾m quyÒn së h÷u vÒ t- liÖu s¶n xuÊt th× sÏ n¾m quyÒn chi phèi xh vÒ mäi mÆt (Tõ quyÒn lùc, uy tÝn lÉn tµi s¶n cña c¶i)
V× vËy, xÐt cho cïng th× quan ®iÓm cña M.Weber chÝnh lµ sù cô thÓ ho¸ quan ®iÓm cña K.Marx mµ kh«ng hÒ kh¸c biÖt hay ®èi lËp vÒ sù lý gi¶i hÖ
thèng ph©n tÇng xh ë mét xh cô thÓ lµ xh t- b¶n ®øc ®Çu thÕ kû 20 .
* Gi¶i thÝch sù ra ®êi cña CNTB:
- ¤ng ®· gi¶i thÝch sù ra ®êi cña CNTB trong t¸c phÈm: “ §¹o ®øc tin lµnh vµ tinh thÇn cña CNTB ” . ¤ng cho r»ng mäi xh cã quan hÖ hµng ho¸ th×
®Òu cã c¬ héi ph¸t triÓn thµnh XHTB.
¤ng cho r»ng mäi XH cã quan hÖ hµng ho¸ th× ®Òu cã c¬ héi ph¸t triÓn thµnh XHTB.
XH ph-¬ng ®«ng tõ thÕ kû 16 – 17 quan hÖ hµng ho¸ xuÊt hiÖn rÊt sím (Con ®-êng t¬ lôa h×nh thµnh) nh-ng CNTB ®· ko xuÊt hiÖn ë ®©y mµ
CNTB l¹i ra ®êi ë Ch©u ©u (Ph-¬ng T©y)
¤ng ®· lý gi¶i r»ng :
ë Trung quèc, triÕt häc nho gi¸o thång trÞ Xh, chñ tr-¬ng qu¶n lý Xh b»ng v¨n ch-¬ng. §iÒu ®ã ®· ko t¹o ra t©m lý ham muèn vËt chÊt cña con
ng-êi. T- t-ëng nho gi¸o chØ ®Ò cao V¨n ch-¬ng, cuéc sèng v« thùc ko lµm cho con ng-êi coi träng vËt chÊt .
- ë Ên ®é PhËt gi¸o thèng trÞ t- t-ëng cña toµn xh. Gi¸o lý nhµ phËt kªu gäi con ng-êi ta ph¶i diÖt dôc, ph¶i tõ bá mäi ham muèn vËt chÊt, coi
nh÷ng c¸i ®ã lµ xÊu xa, téi lçi.
- Trong khi ®ã ë ph-¬ng t©y ®¹o tin lµnh thèng trÞ xh, nã ®· trë thµnh mét thø ®¹o ®øc xh vµ nã ®· chi phèi hµnh ®éng cña con ng-êi trong mäi lÜnh
vùc ho¹t ®éng cña ®êi sèng xh, kÓ c¶ nh÷ng ng-êi theo t«n gi¸o hay kh«ng theo 1 t«n gi¸o nµo còng bÞ chi phèi vµ ¶nh h-ëng bëi ®¹o gi¸o nµy .
- §¹o tin lµnh trë thµnh ®¹o lý cña c¶ xh ph-¬ng t©y. Theo Weber, sù gÆp nhau gi÷a mét bªn lµ tinh thÇn cña chñ nghÜa t- b¶n lµ tÝch luü, lµm giµu,
lîi nhuËn víi mét bªn lµ ®¹o ®øc xh cña ®¹o tin lµnh ®· thóc ®Èy sù ra ®êi cu¶ CNTB ë ph-¬ng t©y. §ã lµ c¸ch gi¶i thÝch quan träng cña «ng vÒ
nguyªn nh©n sù ra ®êi cña CNTB. NhiÒu nhµ XHH Marxit ®· phª ph¸n «ng lµ duy t©m v× «ng ®øng trªn gãc ®é t«n gi¸o, tinh thÇn .
KÕt luËn:
C«ng lao cña Max Weber ®èi víi XHH lµ «ng ®· ®-a ra nh÷ng quan niÖm vµ c¸ch gi¶i quyÕt ®éc ®¸o vÒ lý luËn vµ ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu khoa
häc XHH. §ãng gãp cña «ng trong XHH chñ yÕu lµ quan ®iÓm vÒ b¶n chÊt lý thuyÕt X· héi vµ ph-¬ng ph¸p luËn; lµ sù ph©n tÝch vÒ v¨n ho¸, t«n gi¸o
vµ sù ph¸t triÓn cña x· héi ph-¬ng t©y; lµ sù ®¸nh gi¸ vÒ vai trß cña qu¸ tr×nh hîp lý ho¸ trong luËt ph¸p, chÝnh trÞ, khoa häc, t«n gi¸o, th-¬ng m¹i ®èi
víi sù ph¸t triÓn XH vµ mèi quan hÖ gi÷a c¸c lÜnh vùc kinh tÕ vµ phi kinh tÕ trong c¸c xÉ héi; lµ c¸c so s¸nh vÒ CNTB vµ c¸c nÒn KT-XH trªn thÕ giíi;
¤ng ®· x©y dùng quan ®iÓm lý luËn XHH ®Æc thï cña m×nh trªn c¬ së c¸c ý t-ëng cña sö häc, kinh tÕ häc, triÕt häc, luËt häc vµ nghiªn cøu lÞch sö so
15

s¸nh, ®Æc biÖt lµ lý thuyÕt XHH vÒ hµnh ®éng x· héi, ph©n tÇng x· héi. C¸c lý thuyÕt, kh¸i niÖm XHH cña «ng ngµy nay ®ang ®-îc tiÕp tôc t×m hiÓu,
vËn dông vµ ph¸t triÓn trong XHH hiÖn ®¹i.


C©u 10 : Tr×nh bµy néi dung c¸c b-íc tiÕn hµnh mét cuéc ®iÒu tra XHH?
I. Giai ®o¹n chuÈn bÞ: (gåm nhiÒu kh©u )
1. X¸c ®Þnh ®Ò tµi nghiªn cøu.
- Ph¶i lùa chän vµ x¸c ®Þnh xem c¸i g× cÇn thiÕt nghiªn cøu chÝnh lµ x¸c ®Þnh ®èi t-îng nghiªn cøu ,kh¸ch thÓ nghiªn cøu vµ ph¹m vi nghiªn cøu.
- Giíi h¹n kh«ng gian – thêi gian (Khoanh vïng)
2. X¸c ®Þnh môc tiªu nghiªn cøu (môc tiªu hoµn toµn kh¸c víi môc ®Ých)
- Lµ sù cô thÓ ho¸ ®Ò tµi (nghiªn cøu nh÷ng vÊn ®Ò g×?)
- T×m hiÓu thùc tr¹ng (®ang diÔn ra nh- thÕ nµo?)
- T×m hiÓu nh÷ng nguyªn nh©n c¬ b¶n (v× sao?).
- T×m hiÓu nh÷ng hËu qu¶ (®èi víi c¸ nh©n, x· héi ...)
- ChØ ra gi¶i ph¸p , khuyÕn nghÞ .
- KÕt luËn.
3. X©y dùng gi¶ thuyÕt nghiªn cøu:
- KÕt luËn gi¶ ®Þnh s¬ bé ban ®Çu cho nhµ nghiªn cøu ®Æt ra theo ®ã sÏ thu thËp th«ng tin vµ kiÓm nghiÖm nã trong xuÊt gi¸ trÞ nghiªn cøu.
Cã 3 lo¹i gi¶ thuyÕt.
+ M« t¶
+ gi¶i thÝch (Nguyªn nh©n liªn quan ®Õn c¸c lÜnh vùc )
+ Xu h-íng (chØ ra xu h-íng vËn ®éng cña vÊn ®Ò nghiªn cøu lµ tiÕp tôc gia t¨ng hay ®i xuèng )
4. X©y dùng m« h×nh lý luËn cho ®Ò tµi nghiªn cøu. Cã 4 c«ng viÖc cô thÓ :
a. X¸c ®Þnh c¬ së PP luËn .
+ Gãc ®é tiÕp cËn vÊn ®Ò ngh.cøu:
+ Sù phèi hîp cña sù tiÕp cËn liªn nghµnh (nÕu cã)
+ X¸c ®Þnh lý thuyÕt Xhh nµo sÏ ®-îc vËn dông ®Ó gi¶i thÝch, ngh.cøu.
b. X©y dùng khung lý thuyÕt cho ®Ò tµi nghiªn cøu
(®©y lµ s¬ ®å t¸i t¹o l¹i hiÖn t-îng nghiªn cøu)
+ X¸c ®Þnh biÕn sè:
- §èi lËp
- Phô thuéc
- T-¬ng quan
+ T¸i t¹o l¹i mèi quan hÖ v¬Ý c¸c biÕn sè b»ng mét s¬ ®å.
c. §Þnh nghÜa kh¸i niÖm:
ChØ râ toµn bé néi hµm ph¶n ¸nh cña vÊn ®Ò chi phèi ®Ò tÇi.
16

d. Thao t¸c ho¸ kh¸i niÖm
BiÕn nh÷ng kh¸i niÖm t-ëng t-îng, phøc t¹p thµnh nh÷ng kh¸i niÖm ®¬n gi¶n, cô thÓ cã thÓ quan s¸t ®-îc theo tõng cÊp ®é (tøc lµ t×m chØ b¸o kh¸i
niÖm)
VD: ®Ò tµi “ B¹o lùc gia ®×nh”
+ N¹n nh©n:
vî, chång, con c¸i, cha mÑ, hµng
xãm …
+ H×nh thøc:
Tinh thÇn, thÓ x¸c, t×nh dôc …
+ Nguyªn nh©n:
KinhtÕ, thÊt nghiÖp, lµm ¨n thu lç,
tÖ n¹n Xh, t- t-ëng trong nam khinh
n÷, häc vÊn …
+ HËu qu¶:
C¸ nh©n, gia ®×nh, céng ®ång …
5. Lùa chän PP thu thËp th«ng tin
+ Quan s¸t,
+ Pháng vÊn
+ Ph©n tÝch tµi liÖu
+ Tr-ng cÇu ý kiÕn
+ Thùc nghiÖm XH
6. X©y dùng b¶ng c©u hái
XD b¶ng hái lµ c«ng viÖc trÝ tuÖ rÊt vÊt v¶. ChÊt l-îng b¶ng hái phô thuéc rÊt nhiÒu vµo tr×nh ®é tay nghÒ còng nh- kh©u chuÈn bÞötong qu¸ tr×nh
t¹o dùng ch-¬ng tr×nh nghiªn cøu.
C¬ së cña b¶ng hái lµ c¸c c©u hái. :
- C©u hái theo néi dung
- C©u hái ®ãng vµ c©u hoit më
7. Chän mÉu ®iÒu tra
TØ lÖ = 30% tæng thÓ
8. LËp ph-¬ng ¸n xö lý th«ng tin
Dù trï tr-íc kÕ ho¹ch: c«ng thøc to¸n häc, ®Õm thñ c«ng, sö dông m¸y tÝnh (phÇn mÒm SPSS)
9. §iÒu tra thö ®Ó hoµn thiÖn giai ®o¹n chuÈn bÞ
II. Giai ®o¹n tiÕn hµnh thu thËp th«ng tin c¸ biÖt (vÊn ®Ò tæ chøc)
1. LËp kÕ ho¹ch
- X¸c ®Þnh thêi ®iÓm ®iÒu tra (ph¶i tr¸nh thiªn tai, lò lôt hay biÕn cè kh¸c vÒ chÝnh trÞ, x· héi. Ph¶i t¹o cho con ng-êi cã t©m lý tho¶i m¸i nhÊt ®Ó tr¶
lêi vµo phiÕu)
- §i tiÒn tr¹m
(liªn hÖ víi chÝnh quyÒn ®i¹ ph-¬ng, ®Þa bµn sÏ ®Õn nghiªn cøu, chuÈn bÞ chç ¨n, nghØ… )
17

- ChuÈn bÞ kinh phÝ
- ChuÈn bÞ tµi liÖu
(B¶ng hái, thiÕt bÞ ghi ©m, ghi h×nh)
2. Lùa chän tËp huÊn ®iÒu tra viªn
- Sè l-îng
- ChÊt l-îng (kinh nghiÖm, kü n¨ng,
phÈm chÊt ®¹o ®øc nghÒ nghiÖp, kh¸ch quan, chÝnh x¸c)
- Quy m«
- Giíi thiÖu cho ®iÒu tra viªn: Môc ®Ých, ý nghÜa nghiªn cøu; ®èi t-îng ngh cøu, c¸ch ghi chÐp th«ng tin.
- TiÕn hµnh thu thËp th«ng tin c¸ biÖt: - Quan s¸t, chuyÓn th«ng tin c¸ biÖt thµnh th«ng tin tæng thÓ.
3. Giai ®o¹n xö lý th«ng tin vµ b¸o c¸o kÕt qu¶.
- TËp hîp tµi liÖu -> xö lý th«ng tin (cho b¶ng tÇn sè & tÇn suÊt)
- Ph©n tÝch th«ng tin: M« t¶,sè liÖu, gi¶i thÝch ý nghÜa, ph©n tÝch t-¬ng quan gi÷a c¸c sè liÖu -> ®-a ra nhËn ®Þnh
- KiÓm ®Þnh gi¶ thuyÕt nghiªn cøu, kh¼ng ®Þnh thuyÕt nµo ®óng, c¸i ®óng, b¸o c¸o kÕt qu¶ nghiªn cøu, ®Ò xuÊt gi¶i ph¸p, khuyÕn nghÞ
- XH ho¸ kÕt qu¶ nghiªn cøu: th«ng qua ph.tiÖn truyÒn th«ng: b¸o, ®µi, tæ chøc héi th¶o, tæ chøc nghiÖm thu …
C¸i quan trong nhÊt trong ®iÒu tra XHH lµ th«ng tin.


C©u 11. ThÕ nµo lµ ph-¬ng ph¸p quan s¸t trong XHH?
PP Quan s¸t (Observation):
KN: lµ pp thu thËp th«ng tin thùc nghiÖm th«ng qua c¸c tri gi¸c nghe, nh×n ®Ó thu nhËn th«ng tin vÒ c¸c qu¸ tr×nh, c¸c hiÖn t-îng XH dùa trªn c¬ së
®Ò tµi vµ môc tiªu cña mét cuéc ng/cøu
Nguån th«ng tin quan s¸t lµ toµn bé hµnh vi cña ng-êi ®-îc nghiªn cøu. §iÓm m¹nh cña quan s¸t lµ tyh-êng ®Ët ®-îc ngay Ên t-î ng trùc tiÕp vÒ
sù thÓ hiÖn hµnh vi cña con ng-êi, trªn c¬ së ®ã, ®iÒu tra viªn tiÕn ahnhf ghi chÐp hay h×nh thµnh c¸c c©u tr¶ lêi trong b¶ng hái cã tr-íc.
Tuy vËy quan s¸t còng cã nh-îc ®iÓm lµ chØ cã thÓ sö dông cho viÖc nghiªn cøu nh÷ng hiÖn t-îng, sù kiÖn hiÖn t¹i chø kh«ng ph¶i trong qu¸ khø
hoÆc t-¬ng lai. H¬n n÷a sö dông pp quan s¸t c¸c sù kiÖn x¶y ra trong thêi gian dµi th× Ên t-îng ®· cã rtõ quan s¸t lÇn ®Çu dÒ ®¸nh lõa, che lÊp nh÷ng
lÇn quan s¸t tiÕp theo.
C¸c läai quan s¸t:
Quan s¸t cã chuÈn mùc: lµ q/s mµ trong ®ã ng-êi q/s ®· sím x¸c ®iÞnh d-îc nh÷ng yÕu tè nµo cña kh¸ch thÓ nghiªn cøu lµ cã ý nghÜa nhÊt ®Ó tËp
trung chó ý vµo ®ã.
Quan s¸t kh«ng chuÈn mùc (q/s tù do): lµ läai q/s mµ trong ®ã ng-êi nghiªn cøu ch-a x¸c ®Þnh ®-îc tr-íc c¸c yÕu tè cña kh¸ch thÓ quan s¸t liªn
quan ®Õn viÖc nghiªn cøu cÇn d-îc quan s¸t.


C©u 12. PP ph©n tÝch tµi liÖu trong XHH lµ g×? Nªu nh÷ng -u ®iÓm vµ nh-îc ®iÓm cña PP nµy?
Lµ pp nghiªn cøu dùa trªn c¸c t- liÖu, v¨n b¶n, s¸ch b¸o hay c«ng tr×nh nghiªn cøu cã liªn quan nh»m môc ®Ých phôc vô cho viÖc nghiªn cøu.
Muèn dïng pp nµy, tr-íc hÕt ph¶i dùa vµo ®Ò tµi, môc tiªu nghiªn cøu mµ lùa chän nh÷ng tµi liÖu thÝch hîp
¦u ®iÓm:
- Gióp chóng ta nghiªn cøu nh÷ng ®èi t-îng trong qu¸ khø hoÆc hiÖn t¹i nh-ng kh«ng cã dÞp hay c¬ héi trùc tiÕp tiÕp xóc ®-îc.
18

- Ýt gÆp v-íng m¾c hoÆc bÞ ph¶n øng tõ phÝa ®èi t-îng
- TiÕt kiÖm ®-îc thêi gian, tiÒn b¹c mµ vÉn d¶m b¶o tÝnh chÝnh x¸c
Nh-îc ®iÓm:
- DÔ bÞ ¶nh h-ëng bëi quan ®iÓm, t- t-ëng cña t¸c gi¶ (v× sè ®«ng ®-îc viÕt tù do, kh«ng ph¶i phôc vô cho nghiªn cøu)
- Cã nhiÒu h¹n chÕ, nhÊt lµ khi dïng c¸ nguån tµi liÖu riªng hoÆc n»m trong ph¹m vi b¶o mËt.


C©u 13. PP pháng vÊn XHH lµ g×? nªu c¸c lo¹i pháng vÊn chñ yÕu? Nh÷ng -u ®iÓm, nh-îc ®iÓm cña PP pháng vÊn?
Lµ pp kh¸ phæ biÕn trong nghiªn cøu XHH ®Ó thu thËp th«ng tin qua viÖc hái vµ tr¶ lêi c¸c c©u hái. §©y lµ mét pp quan träng ®Ó thu thËp th«ng tin
thùc nghiÖm, th«ng qua viÖc t¸c ®éng t©m lý-x· héi trùc tiÕp gi÷a ng-êi hái vµ ng-êi tr¶ lêi trªn c¬ së ®Ò tµi vµ môc tiªu cña mét cuéc nghiªn cøu ®iÒu
tra XHH.
C¸c läai pháng vÊn chñ yÕu:
- Pháng vÊn s©u: Chñ yÕu sö dông c©u hái më ®Ó thu thËpp th«ng tin trªn c¬ së ®¶m b¶o sù tù do cña ng-êi pháng vÊn s¾p xÕp vµ ®Æt c©u hái,
ng-êi tr¶ lêi còng tù do lùa chän c¸ch thøc tr¶ lêi, PP nµy nh»m ®Ó hiÓu biÕt s©u nh÷ng khÝa c¹nh nµo ®ã cña ®Ò tµi.
- Pháng vÊn theo b¶ng hái: Th-êng ®-îc thùc hiÖn trªn mét b¶ng hái ®· ®-îc chuÈn bÞ chu ®¸o tõ tr-íc.
Ngoµi ra, c¨n cø vµo c¸c tiªu chÝ kh¸c nhau, ng-êi ta chia ra c¸c lo¹i: pháng vÊn qua tiÕp xóc trùc tiÕp vµ pháng vÊn qua ®iÖn tho¹i; pháng vÊn c¸
nh©n vµ pháng vÊn nhãm; pháng vÊn mét lÇn vµ pháng vÊn nhiÒu l©n.
¦u ®iÓm:
- Ng-êi pháng vÊn cã thÓ chñ ®éng nªu l¹i c©u hái khi thÊy cÇn thiÕt (nh- thÊy ®èi t-îng nÐ tr¸nh vÊn ®Ò ®ang hái hay ch-a hiÓu ®óng yªu cÇu).
Cã thÓ cïng mét néi dung nh-ng cã c©u hái kh¸c nhau ®èi víi c¸c ®ãi t-îng kh¸c nhau. PP nµy dÔ tËo ra t©m lý tho¶i m¸i khi nãi h¬n lµ ph¶i viÕt ra
giÊy nªn th-êng còng cã tØ lÖ tr¶ lêi cao h¬n c¸ch sö dông b¶ng hái
- Ng-êi hái cã thÓ tÕ nhÞ theo dâi, kiÓm so¸t th¸i ®é, cung c¸ch ph¶n øng cña ®èi t-îng ®Ó x¸c ®Þnh ®é tin cËy cña c©u tr¶ lêi.
Nh-îc ®iÓm:
- §ßi hái tèn nhiÒu c«ng søc, ph-¬ng tiÖn: ng-êi theo dâi, ng-êi ghi chÐp, ghi ©m, ng-êi kiÓm ®Þnh, ®¸nh gi¸ tÝnh kh¸ch quan, trung thùc cña cuéc
pháng vÊn, thèng kª, xö lý kÕt qu¶ …
- Ph¶i di chuyÓn nhiÒu, ph¶i tiÕp xóc víi nhiÒu ®èi t-îng, hay gÆp ph¶i nh÷ng khã kh¨n, bÊt ngê kh«ng dù kiÕn tr-íc ®-îc
- §«i khi do sù thóc Ðp trong nh÷ng hoµn c¶nh kh«ng thuËn lîi cho ng-êi trar lêi nh-: nh©n viªn tr-íc mÆt thñ tr-ëng, con c¸i tr-íc mÆt cha mÑ …
nªn chÊt l-îng c©u tr¶ lêi bÞ ¶nh h-ëng
- PP nµy kh«ng ®¶m b¶o tÝnh v« danh nªn ng-êi tr¶ lêi th-êng e ng¹i, hay mÊt tù nhiªn.


C©u 14. Nghiªn cøu chän mÉu lµ g×? T¹i sao ph¶i chän mÉu trong nghiªn cøu XHH? Nªu mét sè c¸ch chän mÉu?
Lµ mét tËp hîp c¸c ®ãi t-îng nghiªn cøu ®-îc lùa chän, cã ®ñ c¸c yÕu tè cã tÝnh chÊt tiªu biÓu vµ ®-îc rót ra tõ tæng thÓ, mét tËp hîp lín mµ nã lµ
®¹i diÖn cho nhãm ®èi t-îng, th«ng tin thu ®-îc tõ mÉu nghiªn cøu cã thÓ kh¸i qu¸t suy ra cho tæng thÓ trong nghiªn cøu, so s¸nh, ®èi chiÕu kiÓm
nghiÖm c¸c gi¶ thuyÕt.
Môc tiªu c¬ b¶n cña c¸c cuéc ®iÒu tra XHH lµ ®Ó cung cÊp c¸c th«ng tin tõ thùc tÕ XH cho viÖc ph¸t triÓn lý luËn XHH còng nh- cho c«ng t¸c qu¶n
lý XH. Th«ng tin thu thËp ®-îc ph¶i cã tÝnh ®¹i diÖn, cã gÝa trÞ cho c¶ tæng thÓ ®iÒu tra, th«ng tin ®ã ph¶i ®¶m b¶o ®-îc møc dé chÝnh x¸c, ph¶n ¸nh
®óng víi thùc tÕ kh¸ch quan. Do ®ã, trong nghiªn cøu XHH, ng-êi ta cÇn ph¶i ¸p dông pp chän mÉu.
19

Mét sè kÜ n¨ng vµ pp chon mÉu:
+ MÉu ngÉu nhiªn ®¬n gi¶n:
- X¸c ®Þnh khung mÉu tæng thÓ.
- LËp danh s¸ch tæng thÓ
- Rót th¨m ngÉu nhiªn theo danh s¸ch sè ng-êi cÇn chän cho ®Õn khi ®ñ sè l-îng mÉu (tØ lÖ tèi thiÓu lµ 30% trªn tæng thÓ)
Nghiªn cøu tõ mét tæng thÓ cã N ®¬n vÞ, chóng ta chän ra n ®¬n vÞ ®Ó nghiªn cøu sao cho th«ng tin thu ®-îc cã thÓ suy ra thµnh th«ng tin cña c¶
tæng thÓ. Sè ®¬n vÞ nµy gäi lµ kÝch th-íc mÉu, cßn tËp hîp ®¬n vÞ nµy goi lµ mÉu (n< Trung quèc, Nga>< MÜ .
DiÔn ra nhiÒu h×nh thøc vµ cÊp ®é kh¸c nhau .
Néi dung c¬ b¶n cña t-¬ng t¸c Xh
+ T-¬ng t¸c céng t¸c thÝch nghi .
+ C¹nh tranh, ®èi ®Çu, xung ®ét
T-¬ng t¸c Xh cã quan hÖ g¾n bã kh¨ng khÝt víi hµnh ®éng x· héi. Hµnh ®éng cña con ng-êi nÕu kh«ng ®Æt trong t-¬ng t¸c th× kh«ng ®-îc gäi lµ
hµnh ®éng x· héi, do ®ã t-¬ng t¸c lµ c¬ chÕ, lµ ®iÒu kiÖn lµ con ®-êng ®Ó thùc hiÖn hµnh ®éng xh.
Ng-îc l¹i t-¬ng t¸c xh lµ sù cÆp ®«i liªn tôc cña hµnh ®éng x· héi cã thÓ lµ mét lÇn hoÆc lÆp l¹i nhiÒu lÇn:
C¸c lý thuyÕt :
+ Trao ®æi xh.
+ T-¬ng t¸c biÓu tr-ng.
+ KÞch.
a. T-¬ng t¸c xh lµ sù trao ®æi gi¸ trÞ xh cña c¸c c¸ nh©n ngang nhau (cho vµ nhËn). Lý thuyÕt nµy kªu gäi c¸ nh©n ®õng tÝnh to¸n nhiÒu .
b. BiÓu tr-ng : T-¬ng t¸c xh lµ qua tr×nh c¸c c¸ nh©n gi¶i nghÜa c¸c biÓu t-îng trong t-¬ng t¸c.TÊt c¶ sù kiÖn,sinh vËt ho¹t ®éng cö chØ ng«n ng÷
khi ®-îc c¸ nh©n g¸n cho mét ý nghÜ nµo ®ã th× nã trë thµnh biÓu tr-ng t-¬ng t¸c .
Ng«n ng÷ lµ biÓu tr-ng phæ biÕn nhÊt.
Lý thuyÕt nµy cã h¹n chÕ lµ kh«ng gi¶i nghÜa hÕt ®-îc trong mäi bèi c¶nh, kh«ng cïng hÖ thèng biÓu t-ëng ( ng«n ng÷)
c. Lý thuyÕt kÞch.
Cho r»ng t-¬ng t¸c x· héi lµ qu¸ tr×nh liªn tôc c¸c c¸ nh©n mang mÆt n¹ vµ th¸o bá mÆt n¹. T-¬ng t¸c xh lµ t-¬ng t¸c gi÷a c¸c mÆt n¹ víi nhau .
C¶m xóc mµ con ng-êi biÒu hiÖn víi nhau trong giao tiÕp lµ c¶m xóc gi¶ dèi .


C©u 17: Tr×nh bµy kh¸i niÖm quyÒn lùc, nguån gèc cña quyÒn lùc vµ c¸c ®Æc tr-ng cña quyÒn lùc trong x· héi .
a. Kh¸i niÖm
QL lµ mét ph¹m trï rÊt phøc t¹p, ®-îc nhiÒu lÜnh vùc khoa häc nghiªn cøu, nh-ng cã thÓ hiÓu: QuyÒn lùc lµ mét kh¸i niÖm ®Ó chØ søc m¹nh ®-îc
®Æt trong mét quan hÖ cô thÓ nµo ®ã. Cã thÓ lµ søc m¹nh cña siªu nhiªn, tù nhiªn hay cña con ng-êi trong quan hÖ víi con ng-êi .
22

Theo M.Weber: QuyÒn lùc lµ kh¶ n¨ng ¸p ®Æt ý chÝ cña m×nh (c¸ nh©n, nhãm x· héi) mµ bÊt chÊp sù chèng cù hay sù ph¶n ®èi cña ng-êi kh¸c.
XHH ®Þnh nghÜa:
+ QuyÒn lùc lµ kh¶ n¨ng mét c¸ nh©n hay mét nhãm x· héi ¸p ®Æt ý chÝ cña m×nh lµm thay ®æi quan ®iÓm, th¸i ®é vµ hµnh vi cña c¸ nh©n hay
nhãm Xh kh¸c .
b. Nguån gèc
+ Theo K.Marx: ChÕ ®é së h÷u t- nh©n vÒ t- liÖu s¶n xuÊt lµ s¬ së cña sù ph©n chia quyÒn lùc trong xh. Ng-êi n¾m t- liÖu s¶n xuÊt chÝnh lµ ng-êi
n¾m quyÒn ®iÒu chØnh hµnh vi vµ c¬ héi cña ng-êi kh«ng cã TLSX.
+ Theo M.Weber: Nguån gèc cña quyÒn lùc kh«ng chØ lµ kinh tÕ mµ cßn do nh÷ng yÕu tè phi kinh tÕ nh- gia ®×nh, dßng dâi, t«n gi¸o, uy tÝn
+ Theo T.Parsons: QuyÒn lùc xh n»m ë vÞ thÕ cña c¸ nh©n trong c¬ cÊu cña xh. xh trao cho mét sè quyÒn h¹n ®Ó thùc hiÖn vai trß, vÞ thÕ, ®-îc
phÐp lµm . XH t¹o ra quyÒn lùc cho c¸ nh©n.
Tãm l¹i cã rÊt nhiÒu nguyªn do dÉn tíi sù ph¸t sinh vµ t¹o ra quyÒn lùc gåm :
- Dßng dâi xuÊt th©n .
- Giíi tÝnh.
- Tuæi t¸c.(X· héi ph-¬ng ®«ng)
- Cña c¶i tµi s¶n (kinh tÕ)
- Häc vÊn.
- Søc m¹nh (Vò khÝ , thÕ lùc )
- Kh¶ n¨ng thiªn bÈm (khÈ n¨ng quy tô, tËp hîp l«i kÐo ng-êi kh¸c, thuyÕt phôc ng-êi kh¸c, th-êng lµ thiªn tµi hay l·nh tô).
- Ph¸p lý (Th«ng qua quyÕt ®Þnh tuyÓn dông, ®Ò b¹t, bæ nhiÖm c¸ nh©n vµo vÞ trÝ xh nµo ®ã) t¹o ra sù thõa nhËn cña xh vÒ mÆt ph¸p lý.
+ S¾c ®Ñp.
Tù th©n c¸c yÕu tè kh«ng t¹o ra quyÒn lùc mµ chÝnh lµ quan niÖm cña XH vÒ c¸ yÕu tè ®ã, XH ®Ò cao hay kh«ng ®Ò cao nã mµ th«i.
c. C¸c ®Æc tr-ng cña quyÒn lùc trong x· héi :
+ QLXH lµ 1 d¹ng quan hÖ xh theo chiÒu däc, gäi lµ qhxh bÊt b×nh ®¼ng,ë ®ã cã sù ¸p ®Æt ý chÝ cña ng-êi nµy lªn hµnh vi th¸i ®é quan ®iÓm cña
ng-êi kh¸c.
+ VÒ b¶n chÊt QLXh cã quan hÖ më réng hay giíi h¹n møc ®é tù do hµnh ®éng cu¶ chñ thÓ, kh¸ch thÓ quyÒn lùc. §iÒu ®ã lµm cho qlxh trë thµnh
mét thø gi¸ trÞ phæ biÕn trong xh mµ nhiÒu ng-êi mong muèn n¾m gi÷, së h÷u, ham muèn trë thµnh chñ thÓ cña quan hÖ quyÒn lùc .
+ QuyÒn lùc cã tÝnh hai mÆt :
MÆt thø nhÊt: Mang tÝnh ¸p ®Æt c-ìng chÕ tõ phÝa chñ thÓ ®Õn phÝa kh¸ch thÓ quyÒn lùc.
MÆt thø 2: sù chÊp thuËn, thõa nhËn cña kh¸ch thÓ ®èi víi ý chÝ cña chñ thÓ quyÒn lùc, ®-îc biÓu hiÖn ë sù tu©n thñ, phôc tïng .
NÕu thiÕu mét trong hai, ®Æc biÖt lµ mÆt 2 th× kh«ng thÓ cã quyÒn lùc xh trong thùc tÕ. Hai mÆt nµy rµng buéc lÉn nhau vµ cã quan hÖ biÖn chøng
víi nhau.
Gi÷a “ quyÒn ” vµ “ quyÒn lùc ” lµ hai ph¹m trï kh¸c nhau.
QuyÒn ph¶i ®i kÌm nghÜa vô th× míi cã quyÒn lùc
+ Mäi c¸ nh©n trong xh ®Õn tham gia vµo c¸c quan hÖ quyÒn lùc víi nh÷ng møc ®é kh¸c nhau¶yTong quan hÖ nµy cã thÓ lµ chñ thÓ nh-ng l¹i lµ
kh¸ch thÓ trong quan hÖ kh¸c .
Mäi QHQL ®Òu diÔn ra trong m«i tr-êng cô thÓ gäi lµ tr-êng quyÒn lùc .
23

C©u 18: ThÕ nµo lµ thiÕt chÕ xh? Nªu nh÷ng ®Æc tr-ng c¬ b¶n, chøc n¨ng vµ mét sã lo¹i thiÕt chÕ x· héi c¬ b¶n.
a. Kh¸i niÖm: Lµ mét kiÓu tæ ch-c xh ®Æc thï xuÊt hiÖn cïng víi nh÷ng nhu cÇu xh c¨n b¶n cña con ng-êi (c¸i quan sÊt ®-îc)
+ Lµ mét hÖ thèng c¸c gi¸ trÞ chuÈn mùc xh, khu«n mÉu, hµnh vi xh, quy ®Þnh, luËt lÖ, thñ tôc. xoay quanh viÖc tho¶ m·n nh÷ng nhu cÇu xh c¨n
b¶n cña con ng-êi (c¸i khã quan s¸t ®-îc).
+ ThiÕt chÕ Xh kh«ng tån t¹i l¬ löng mµ nã g¾n víi c¸c tæ chøc x· héi.Muèn hiÓu thiÕt chÕ xh ph¶i ph©n tÝch nãtrªn 2 b×nh diÖn: C¬ cÊu h×nh thøc
vµ c¬ cÊu néi dung..
LuËt ph¸p tæ chóc c¨n b¶n nhÊt cña xh cã giai cÊp .
b. §Æc tr-ng c¬ b¶n:
- TÝnh kh¸ch quan: Tæ chøc xh xuÊt hiÖn lµ do ®ßi hái ,nhu cÇu cña xh ,thiÕt chÕ xh cã tÝnh ®éc lËp t-¬ng ®èi víi kinh tÕ xh .
- TÝnh giai cÊp: chØ xuÊt hiÖn trong xh cã ph©n chia giai cÊp: ChØ xuÊt hiÖn trong x· héi cã ph©n chia giai cÊp.cña nhµ n-íc xuÊt ph¸p tõ ý chÝ cña
giai cÊp thèng trÞ .
- TÝnh phæ biÕn: ë ®©u cã sù tån t¹i ë ®ã cã sù xuÊt hiÖn cña tæ chøc xh.
- TÝnh ®éc lËp t-¬ng ®èi: Mçi thiÕt chÕ cã tÝnh chÊt ®éc lËp t-¬ng ®èi nh-ng gi÷a c¸c tæ chøc th× cã sù t¸c ®éng qua l¹i lÉn nhau. Sù biÕn ®æi cña tæ
chøc nµy kÐo theo tæ chøc kh¸c biÕn ®æi theo .
- TÝnh æn ®Þnh t-¬ng ®èi: ThiÕt chÕ xh cã biÕn ®æi theo sù biÕn ®æi xh nh-ng néi dung cña nã th-êng biÕn ®æi chËm ch¹p, tr× trÖ ®«i khi kh«ng theo
kÞp sù biÕn ®æi cña ®êi sèng xh.


C©u 19: ThÕ nµo lµ c¬ cÊu xh. Nªu c¸c c¬ cÊu x· héi c¬ b¶n :
a. Kh¸i niÖm:
+ C¬ cÊu xh lµ m« h×nh cña c¸c mèi quan hÖ gi÷a c¸c thµnh phÇn c¬ b¶n trong hÖ thèng xh nh÷ng thanhf phÇn nµy t¹o bé khung cho tÊt c¶ c¸c xh
loµi ng-êi.MÆc dï tÝnh chÊt quan hÖ c¶u chóng cã sù biÕn ®æi .Nh÷ng thµnh phÇn c¬ b¶n cña c¬ cÊu x· héi lµ vÞ trÝ vai trß nhãm, céng ®ång thiÕt chÕ
+ C¬ cÊu xh lµ nh÷ng mèi liªn hÖ v÷ng ch¾c cña c¸c thµnh tè trong hÖ thèng xh,c¸c céng ®ång xh( d©n téc,giai cÊp,nhãm nghÒ ng hiÖp )lµ nh÷ng
thµnh tè c¬ b¶n
* §Þnh nghÜa: C¬ cÊu xh lµ kÕt cÊu tæ chøc bªn trong cña mét hÖ thèng x· héi nhÊt ®Þnh,trong ®ã cã sù thèng nhÊt bÒn v÷ng t-¬ng ®èi cña c¸c yÕu
tè,thµnh phÇn ,mèi liªn hÖ c¬ b¶n c¶u hÖ thèng xh ®ã.
* C¬ cÊu xh n»m trong b¶n th©n xh tr-íc hÕt lµ mét bé phËn nh©n tè cÊu thµnh hÖ thèng xh .
* C¬ cÊu xh gåm c¸c bé phËn,thµnh phÇn t¹o nªn c¬ cÊu xh c¸c thµnh phÇn vµ mèi liªn hÖ cña c¬ cÊu x· héi cã ý nghÜa chung lµ bé khung cho
toµn thª xh loµi ng-êi .
* C¸c quan niÖm vÒ c¬ cÊu xh ®Òu thøc nhËn sù g¾n kÕt gi÷a c¬ cÊu vµ quan hÖ xh.
b. C¸c yÕu tè c¬ b¶n cña CCxh
* VÞ thÕ xh .
VÞ thÕ xh lµ kh¸i niÖm ®Ó chØ vÞ chÝ cña mçi c¸ nh©n trong c¬ cÊu tæ chøc xh.theo sù thÈm ®Þnh ,®¸nh gi¸ cña nh÷ng ng-êi kh¸c,cña xh.
VÞ thÕ xh võa do phÈm chÊt xh c¸ nh©n quy ®Þnh võa chÞu sù t¸c ®éng cña xh ®¸nh gi¸ cña xh ®-îc xh thõa nhËn.
C¸ nh©n th-êng cã rÊt nhiÒu vÞ thÕ kh¸c nhau nh÷ng vÞ thÕ ®ã cho biÕt c¸ nh©n ®ã lµ ai trong thiÕt chÕ xh .VÞ thÕ ®ã chØ cã ý nghÜa ®Çy ®ñ khi ®Æt
nã trong quan hÖ ®Ó so s¸nh víi c¸c vÞ thÕ kh¸c trong c¬ cÊu xh.
Ph©n lo¹i vÞ thÕ xh cã hai lo¹i : VÞ thÕ cã s½n vµ vÞ thÕ ®¹t ®-îc
24

VÞ thÕ cã s½n ®-îc quy ®Þnh theo nh÷ng c¬ së ®iÒu kiÖn vÉn cã cña c¸ nh©n mµ c¸ nh©n kh«ng kiÓm so¸t ®-îc lùa chon hay t¹o dùng ®-îc.
VÞ thÕ ®¹t ®-îc lµ vÞ thÕ quy ®Þnh theo phÈm chÊt n¨ng lùc,tr×nh ®é do c¸ nh©n lùa chän chñ ®éng tÝch cùc ho¹t ®éng mµ ®¹t ®-îc vµ ®¹t ®-îc xh
thõa nhËn .Sù lùa chän ®ã chØ lµ t-¬ng ®èi.
* Vai trß: Lµ mét tËp hîp c¸c chuÈn mùc hµnh vi nghÜa vô vµ quyÒn lîi g¾n víi mét vÞ thÕ nhÊt ®Þnh.Vai trß lµ nh÷ng ®ßi hái cña xh ®Æt ra víi c¸c vÞ
thÕ xh. Nh÷ng ®ßi hái ®-îc x¸c ®Þnh c¨n cø vµo c¸c chuÈn mùc xh, v× vËy ë c¸c xh kh¸c nhau cïng mét vÞ thÕ xh nh-ng m« h×nh hµnh vi ®-îc xh
mong ®îi rÊt kh¸c nhau. Tøc lµ vai trß còng kh¸c nhau.
Trªn thùc tÕ nhiÒu vai trß XH cã nh÷ng ®ßi hái kh¸c nhau nh÷ng ®ßi hái nµy cã thÓ phèi hîp ®-îc víi nhau nh-ng còng cã nh÷ng ®ßi hái hoµn toµn
tr¸i ng-îc nhau dÉn ®Õn m©u thuÉn vµ xung ®ét víi nhau.
* Nhãm Xh : Lµ mét tËp hîp ng-êi liªn kÕt víi nhau theo mét kiÓu nµo ®ã ®-îc chia sÎ víi nhau mét ho¹t ®éng chung hay nh÷ng nhu cÇu lîi Ých vµ
x¸c ®Þnh h-íng gi¸ trÞ nhÊt ®Þnh .
* Ph©n lo¹i :
+ Nhãm s¬ cÊp : lµ nhãm cã quy m« nhá cã quan hÖ trùc diÖn víi nhau.Cã sù céng t¸c vÒ môc tiªu chung quan hÖ g¾n bã vÒ mÆt t×nh c¶m
- Tõ hai thµnh viªn trë lªn h×nh thµnh nªn nhãm .
+ Nhãm thø cÊp : Lµ nhãm Xh cã quy m« lín trong ®ã cã thÓ chøa nhiÒu nhãm s¬ cÊp.
- §Æc tr-ng cña nhãm thø cÊp :
Gåm nhiÒu mèi quan hÖ h¬n .C¸c quan hÖ xh nµy th-êng ®-îc ®Þnh chÕ ho¸ theo môc ®Ých cña nhãm .
C¸c quan hÖ xh trong nhãm cã thÓ diÔn ra trùc tiÕp hoÆc gi¸n tiÕp hoÆc cã thÓ duy tr× trong mét thêi gian nhÊt ®Þnh.
C¸c quan hÖ Xh trong nhãm th-êng ®-îc x¸c lËp trªn c¬ së nh÷ng tho¶ thuËn chung gi÷a c¸c thµnh viªn trong nhãm
* Tæ chøc xh
* Céng ®ång xh: Lµ tËp hîp ng-êi ,trong ®ã c¸c c¸ nh©n liªn hÖ víi nhau theo nh÷ng c¬ së ®iÒu kiÖn tån t¹i,ho¹t ®éng nhÊt ®Þnh theo nh÷ng quan
niÖm thèng nhÊt vÒ v¨n ho¸, gi¸ trÞ x· héi
VÒ cÊu tróc, mçi c«ng ®éng ®Òu cã ®Æc thï vÒ kÕt cÊu liÖn hÖ gi÷a c¸c thµnh viªn ,chÆt chÏ hay láng lÎo phô thuéc vµo ®iÒu kiÖn vËt chÊt vµ ý thøc
cña c¸c thµnh viªn trong c«ng ®éng.
Ph©n lo¹i : §-îc ph©n lo¹i theo nhiÒu h×nh thøc kh¸c nhau nh-ng ®Òu cã mét sã ®Æc tr-ng chung sau ®©y ;
- Ph¶i cã d©n sè
- Cã sù chia sÎ yÕu tè ®Þa lý
- T«n gi¸o cã nh÷ng vËt thiªng ®Ó thê
- Cã hÖ thèng vai trß ®iÒu hµnh chung ho¹t ®éng d-íi h×nh thøc tù qu¶n
- Cã nh÷ng lý t-ëng chung mµ mäi ng-êi cïng trao ®æi
- Cã chung mét kiÕn thøc v¨n ho¸
* ThiÕt chÕ xh
* M¹ng l-íi xh


C©u 20. Nªu cÊu tróc cña hµnh ®éng XH vµ ph©n lo¹i hµnh ®éng?
a.Kh¸i niÖm:
25

H§XH lµ hµnh ®éng cña con ng-êi trong quan hÖ víi ng-êi kh¸c vµ víi XH. HiÓu mét c¸ch cô thÓ, H§XH lµ hµnh vi cã ý thøc cña con ng-êi ®-îc
chñ thÓ g¾n cho ý nghÜa chñ quan ®· ®-îc l-êng tr-íc vÒ hµnh ®éng cña m×nh trong t-¬ng quan víi hµnh ®éng cña ng-êi kh¸c vµ ®Þnh h-íng vµo
hµnh ®éng cña hä.
Kh«ng ph¶i mäi H§ cña con ng-êi ®Òu lµ H§XH. ChØ cã nh÷ng H§ mµ hi thùc hiÖn nã, con ng-êi cã sù ®Þnh h-íng vµo ng-êi kh¸c, k h«ng ®-îc
®èi chiÕu víi hÖ thèng chuÈn mùc XH (®óng - sai, ®Ñp - xÊu) vµ con ng-êi thùc hiÖn nã mét c¸ch m¸y mãc, c¬ häc, b¶n n¨ng (¨n, uèng, ngñ, ng¸p… ).
b. §Æc tr-ng:
+ XÐt vÒ mÆt chñ thÓ cu¶ H§: H§XH cña con ng-êi mang b¶n n¨ng sinh häc vµ b¶n n¨ng x· héi, lu«n cïng tån t¹i trong mèi quan hÖ víi XH. §ã lµ
c¸c c¸ nh©n, nhãm XH, céng ®ång XH, c¸c tæ chøc XH, H§ lín nhÊt lÇ H§ cña toµn XH.
- Trong triÕt häc, H§XH ®-îc hiÓu lµ H§ cu¶ mét giai cÊp, 1 tËp ®oµn hay H§ cña c¶ XH mang t/c H§ c¸ch m¹ng
- Trong XHH th× H§XH lµ H§ cña tõng c¸ nh©n
+ H§XH cã ý thøc, môc ®Ých râ rµng. V× vËy con ng-êi sÏ lùa chän ®Ých ®Ó h-íng ®Õn
+ H§XH cã sù ®Þnh h-íng vµo ng-êi kh¸c, cã thÓ lµ con ng-êi v« h×nh hay h÷u h×nh. H§ cña con ng-êi ®Þnh h-íng vµo kh¸ch thÓ vËt chÊt vµ tinh
thÇn nh-ng kh«ng g¾n víi ng]êi kh¸c th× kh«ng géi lµ H§XH. VD: ng-êi ®i c©u c¸, ® gi¶i trÝ, ng-êi ®i tr¸nh ch-íng ng¹i vËt trªn ®-êng, nhµ s- tông
kinh…
+ H§XH ®-îc ®èi chiÕu víi hÖ thèng chuÈn mùc XH, trªn c¬ së ®ã, XH sÏ ®¸nh gi¸ H§ c¸ nh©n lµ chuÈn mùc hay sai lÖch
+ H§XH bÞ chi phèi bëi hoµn c¶nh, bèi c¶nh XH thùc hiÖn H§ (thêi gian, kh«ng gian vËt chÊt vµ tinh thÇn cu¶ H§) c¸ nh©n lùa chon ®Ó H§ cho phï
hîp víi mong ®îi cña XH
c. CÊu tróc
+ XuÊt ph¸t tõ nhu cÇu lîi Ých cña c¸ nh©n
+ §éng c¬, môc ®Ých cña H§
+ Chñ thÓ cña hµnh ®éng: lµ c¸ nh©n, c¸ nhãm, céng ®ång hay toµn thÓ XH
+ C«ng cô, ph-¬ng tiÖn thùc hiÖn hµnh ®éng
+ hµnh vi vµ kÕt qu¶ cña H§
+ M«i tr-êng vµ hoµn c¶nh cña H§.
d. Ph©n lo¹i
H§ c¬ së cña ho¹t ®éng sèng cña c¸ nh©n còng nh- cña toµn Xh. V× vËy chóng rÊt phong phó vµ ®a d¹ng.
C¸ch 1 cña M.Weber:
Ph©n lo¹i theo ®éng c¬
¤ng ®· nhÊn m¹nh ®éng c¬ thóc ®Èy cã trong ý thøc cña chñ thÓ lµ nguyªn nh©n cña hµnh ®éng, «ng nãi: “ kkhi chóng ta hiÓu ®-îc ®éng c¬ th×
chóng ta gi¶i thÝch ®-îc hµnh ®éng”
¤ng ®· ph©n tÝch vµ ®-a ra 4 laäi ®éng c¬ kh¸c nhau, t-¬ng øng víi 4 lo¹i hµnh ®éng Xh:
- Hµnh ®éng duy lý c«ng cô: lµ lo¹i hµnh ®éng mµ c¸ nh©n ph¶i lùa chän kü l-ìng ®Ó ®¹t môc tiªu VD: râ nhÊt lµ ho¹t ®éng kinh tÕ, chÝnh trÞ, qu©n
sù, ho¹t ®éng c¬ quan, c«ng së lµ ho¹t ®éng duy lý c«ng cô. Trong kinh doanh, ng-êi kinh doanh ph¶i tÝnh toÊn kÜ nªn kinh doanh c¸i g× cã lîi nhuËn
cao nhÊt
- Hµnh ®éng duy lý gi¸ trÞ : Lµ hµnh ®éng cña c¸ nh©n con ng-êi h-íng tíi c¸c gi¸ trÞ x· héi. Trong ®êi sèng th«ng qua t-¬ng t¸ c xh tõ ®êi nµy
sang ®êi kh¸c, ®· h×nh thµnh nªn mét hÖ thèng gi¸ trÞ xh cña con ng-êi. VD: sù giµu cã, søc khoÎ, thµnh ®¹t trong cuéc sèng, h¹nh phóc, sù thuû
chung, Sù hiÕu th¶o víi cha mÑ «ng bµ .
26

Khi c¸ nh©n hµnh ®éng ®Ó h-íng tíi gi¸ trÞ xh th× ®-îc gäi lµ duy lý gi¸ trÞ (®Þnh h-íng theo gi¸ trÞ xh ).
- Hµnh ®éng duy lý truyÒn thèng: Lµ hµnh ®éng c¸ nh©n thùc hiÖn theo phong tôc tËp qu¸n, truyÒn thèng v¨n ho¸ ®-îc gäi lµ duy lý truyÒn thèng.
Khi nh÷ng ng-êi tr-íc lµm ®· ®-îc chÊp nhËn th× nh÷ng ng-êi theo sau lµm theo. VD: Tôc lÖ ma chay, c-íi hái lµ nh÷ng thñ tôc phong tôc tËp qu¸n
(®· lÆp ®i lÆp l¹i nh- mét thãi quen, truyÒn ®Õn ®êi sau).
- Hµnh ®éng duy c¶m: lµ hµnh ®éng cña con ng-êi thùc hiÖn theo c¶m xóc nhÊt thêi : sù tù hµo, sù yªu th-¬ng, sù c¨m giËn, sù buån vui...
Nh-ng ko ph¶i tÊt c¶ mäi hµnh ®éng cña con ng-êi theo c¶m xóc ®Òu lµ hµnh ®éng duy c¶m mµ chØ cã nh÷ng hµnh ®éng c¸c c¶m xóc ®ã cã liªn
quan ®Õn ng-êi kh¸c, ®Þnh h-íng ®Õn ng-êi kh¸c míi ®-îc coi lµ hµnh ®éng duy c¶m .
Trong 4 lo¹i H§XH do M.Weber ph©n lo¹i th× chóng ta th-êng thùc hiÖn hµnh ®éng nghiªng vÒ lo¹i nµo? Lý gi¶i t¹i sao? YÕu tè XH nµo chi phèi?
C¸c yÕu tè XH:
+ Tù nhiªn:
- ®Æc ®iÓm sinh häc cuÈ c¬ thÓ ng-êi (nh©n t-íng häc); - m«i tr-êng tù nhiªn n¬i con ng-êi c- tró
+ X· héi:
- C¬ cÊu x· héi: cÊu tróc vµ h×nh thøc tæ chøc s¾p xÕp bªn trong Xh (tõ vi m« ®Ôn vÜ m«), mçi c¸ nh©n ®Òu cã vÞ thÕ XH cô thÓ trong mçi CCXH,
®-îc XH x¸c ®Þnh râ m×nh lµ ai trong CC®ã
- KÕt qu¶ cña qu¸ tr×nh XH ho¸ c¸ nh©n: XH ho¸ lµ qu¸ tr×nh biÕn con ng-êi c¸ nh©n dÇn dÇn trë thµnh con ng-êi Xh, c¸c nh©n ph¶i häc hái nh÷ng
gi¸ trÞ khu«n mÉu Xh, hµnh vi øng xö cña XH.
Xh ho¸ lµ qu¸ tr×nh diÔn ra ®ång ®Òu víi tÊt c¶ mäi c¸ nh©n. Qu¸ tr×nh ®ã diÔn ra liªn tôc kh«ng ngõng. Nh-ng kÕt qu¶ XH ho¸ víi mçi ng-êi ®Òu
kh¸c nhau, nã biÓu hiÖn th«ng qua hµnh ®éng cña c¸ nh©n ®ã víi XH.
C¸ch 2 cña T. Parsons:
Ph©n lo¹i theo ®Þnh h-íng gi¸ trÞ. ¤ng ®-a ra 5 d¹ng ®Þnh h-íng gi¸ trÞ:
+ Toµn thÓ-bé phËn: c¸c chñ thÓ trong H§ cña m×nh cã thÓ tu©n thñ theo
nh÷ng quy t¾c chung hoÆc theo nh÷ng t×nh huèng ®Æc thï cña hoµn c¶nh. VD: mét ng-êi nghiÖn kh«ng hót thuèc trong phßng v× cã treo biÓn “ cÊm
hót thuèc” , nÕu cã ng-êi hót thuèc ngåi c¹nh, ng-êi nµy cã thÓ lùa chän hót theo hoÆc kh«ng hót ®Ó tu©n theo quy ®Þnh.
+ §¹t tíi-cã s½n: D¹ng H§ nµy thÓ hiÖn ë chç c¸c chñ thÓ hµnh ®éng cã ®Þnh h-íng
+ C¶m xóc-trung lËp: H§ d¹ng nµy cã thÓ ®Þnh h-íng ®Õn viÖc tho¶ mÉn c¸c nhu cÇu trùc tiÕp, cÊp b¸ch ®Õn nh÷ng nhu cÇu nµo ®ã xa vêi nh-ng
quan träng
+ ®Æc thï-ph©n t¸n: Chñ thÓ hµnh ®éng ®Þnh h-íng ®Õn c¸c ®Æc thï hoÆc nh÷ng ®Æc ®iÓm chung cña hoµn c¶nh
+ §Þnh h-íng c¸ nh©n-®inh h-íng nhãm:Lo¹i H§ nµy thÓ hiÖn khÈ n¨ng c¸c chñ thÓ hµnh ®éng v× lîi Ých cña b¶n th©n c¸ nh©n hay cã tÝnh ®Õn lîi
Ých cña nhãm.
C¸ch 3 cña V. Pareto: Ph©n lo¹i theo møc ®é cña ý thøc hµnh ®éng. «ng chia H§ cña c¸c c¸ nh©n thµnh 2 d¹ng:
+ Hµnh ®éng l«gic: lµ nh÷ng H§ hîp lý, cã nh÷ng môc ®Ých ®-îc ý thøc mét c¸ch râ rµng, c¸c nh©n H§ h-íng vÇo môc ®Ých ®ã.
+ Hµnh ®éng kh«ng l«gic: Lµ nh÷ng H§ b¶n n¨ng, kh«ng ®-îc ý thøc. Nã cã c¬ së lµ mét tæ hîp c¸c b¶n n¨ng, ham muèn, lîi Ých …thóc ®Èy, vèn
lµ cè h÷u cña con ng-êi.


C©u 21. ThÕ nµo lµ quan hÖ XH? C¸c lo¹i h×nh quan hÖ XH?
a. Kh¸i niÖm:
27

Quan hÖ xh lµ mèi liªn hÖ, quan hÖ gi÷a c¸c chñ thÓ xh kh¸c biÖt nhau bëi vÞ trÝ , chøc n¨ng xh.
- Kh«ng ph¶i mäi t-¬ng t¸c xh ®Òu h×nh thµnh quan hÖ xh mµ quan hÖ xh h×nh thµnh trªn c¬ së t-¬ng t¸c xh. Cã nh÷ng TTXH chØ gÆp nhau vµ giao
tiÕp nhÊt thêi trong hoµn c¶nh nµo ®ã.
- T-¬ng t¸c xh diÔn ra mét c¸ch æn ®Þnh bÒn v÷ng trong 1 kho¶ng thêi gian nhÊt ®Þnh míi h×nh thµnh nªn quan hÖ xh. Khi quan hÖ xh ®-îc thiÕt lËp
th× nã duy tr× t-¬ng t¸c xh.
- Khi t-¬ng t¸c xh diÔn ra liªn tôc, ån ®Þnh, khu«n mÉu ho¸ ë cÊp ®é vÜ m« th× nã thiÕt lËp nªn quan hÖ x· héi æn ®Þnh. (QH Cha – con, vî – chång,
ThÇy – trß, ng-êi mua – ng-êi b¸n)
QHXH tån t¹i bÒn v÷ng l©u dµi tõ ®êi nµy sang ®êi kh¸c, c¸i ®Ó c©n b»ng, c¸i ®Ó ®Ó duy tr× æn ®Þnh. Quan hÖ xh lµ quan hÖ gi÷a c¸i ®-îc vµ c¸i
mÊt, gi÷a c¸i phÇn th-ëng, mèi lîi vµ c¸i chi phÝ.
BÊt kÓ quan hÒ xh nµo, c¸ nh©n ®Òu lu«n lu«n cã xu h-íng gi¶m thiÓu chi phÝ, ®¹t tèi ®a mèi lîi trong quan hÖ ®ã, dÉn tíi c¸c c¸ nh©n trong quan
hÖ xh k× väng lÉn nhau. §ã chÝnh lµ nh©n tè ®Ó duy tr× quan hÖ xh (cã thÓ lµ vÒ vËt chÊt hay vÒ tinh thÇn )
b. Ph©n lo¹i
Quan hÖ xh diÔn ra víi nhiÒu h×nh thøc kh¸c nhau, phæ biÕn lµ:
- Theo chiÒu ngang: Lµ quan hÖ gi÷a c¸c c¸ nh©n cã cïng vÞ thÕ
- Theo chiÒu däc: Lµ quan hÖ gi÷a c¸c c¸ nh©n cã vÞ thÕ xh cao thÊp kh¸c nhau (trªn d-íi)


C©u 22: Tæ chøc x· héi lµ g×? C¸c dÊu hiÖu c¬ b¶n cña tæ chøc x· héi? Ph©n lo¹i tæ chøc x· héi?
a. Kh¸i niÖm.
Lµ mét tËp hîp c¸c quan hÖ xh liªn kÕt c¸c c¸ nh©n l¹i nh»m thùc hiÖn mét môc tiªu chung nµo ®ã gäi lµ tæ chøc x· héi .
b. §Æc tr-ng: (5 ®Æc tr-ng)
(dÊu hiÖu c¬ b¶n cña tæ chøc xh)
+ §-îc thµnh lËp mét c¸ch cã chñ ®Þnh, cã môc ®Ých râ rµng c¸c thµnh viªn ý thøc ®-îc tæ chøc cña hä ®Ó ®¹t tíi môc ®Ých nhÊt ®Þnh.
+ Trong tæ chøc, cã quan hÖ quyÒn lùc thÓ hiÖn râ nÐt vµ sù ph©n chia quyÒn lùc theo thø bËc. Nh÷ng c¸ nh©n ë thang quyÒn lùc nµo ®ã cã kh¶
n¨ng ®iÒu chØnh hµnh vi, th¸i ®é cña ng-êi kh¸c ë thang quyÒn lùc thÊp h¬n .
+ C¸c c¸ nh©n lµ thµnh viªn ®-îc x¸c ®Þnh râ rµng vÞ thÕ vµ vai trß cña m×nh trong tæ chøc. Tæ chøc còng ®Æt ra cho c¸ nh©n mét tËp hîp c¸c hµnh
vi ®-îc phÐp vµ hµnh vi kh«ng ®-îc phÐp lµm
+ Vai trß, vÞ thÕ x· héi c¸ nh©n trong tæ chøc ko tån t¹i ®éc lËp, riªng rÏ mµ tån t¹i trong mèi quan hÖ t¸c ®éng qua l¹i víi c¸c vÞ thÕ, vai trß kh¸c
trong tæ chøc nh»m ®¹t ®-îc môc tiªu chung mµ tæ chøc ®· ®Ò ra.
+ PhÇn lín c¸c môc ®Ých vµ mèi quan hÖ cña tæ hcøc ®-îc chÝnh thøc ho¸ vµ c«ng khiai ho¸, kh«ng chØ víi c¸c thµnh viªn trong tæ chøc mµ cßn
c«ng khai ho¸ víi bªn ngoµi tæ chøc.
c. Ph©n lo¹i
Tæ chøc x· héi ®iÓn h×nh, phè biÕn nhÊt lµ tæ chøc quan liªu (th-êng cã trong XH hiÖn ®¹i).
Tæ chøc quan liªu: Bé m¸y hµnh chÝnh nhµ n-íc, tæ chøc c«ng së.
5 ®Æc tr-ng cña tæ chøc quan liªu:
+ TÝnh chÝnh thøc ho¸ : Cã tªn gäi râ rµng cã trô së cã giÊy phÐp thµnh lËp vÒ mÆt ph¸p lý
28

+ CÊu tróc ho¸: Tæ chøc theo m« h×nh vµ khu«n mÉu ho¸ (h×nh th¸p) Tïy theo quy m«, chøc n¨ng nhiÖm vô mµ cã m« h×nh ®¬n gi¶n hay phøc t¹p
.
+ TÝnh chuyªn m«n ho¸ : Mçi tæ chøc quan liªu lu«n lu«n ®-îc tu©n theo nh÷ng quy tr×nh liªn quan ®Õn c¸c thñ tôc hµnh chÝnh, liªn quan ®Õn nhiÒu
lo¹i giÊy tê,c«ng v¨n hµnh chÝnh.
+ TÝnh duy lý ho¸: Ph¶n ¸nh quan hÖ cña c¸c c¸ nh©n trong tæ chøc, chñ yÕu lµ quan hÖ duy lý, theo chøc n¨ng nhiÖm vô chø ko theo t×nh c¶m.
§©y lµ tæ chøc khoa häc nhÊt, phæ biÕn nhÊt vµ ®iÓn h×nh nhÊt.


C©u 23. Tr×nh bµy kh¸i niÖm quyÒn lùc, nguån gèc cña quyÒn lùc vµ c¸c h×nh thøc cña QL trong XH?
a. Kh¸i niÖm
QL lµ mét ph¹m rtrï rrÊt phøc t¹p, ®-îc nhiÒu lÜnh vùc K.H nghiªn cøu, nh-ng cã thÓ hiÓu:
- QL lµ kh¸i niÖm chØ søc m¹nh ®-îc ®Æt trong mét quan hÖ cô thÓ nµo ®ã.
Cã thÓ lµ s/m cña siªu nhiªn, s/m cña tù nhiªn hay cña con ng-êi trong quan hÖ víi con ng-êi.
Theo quan niÖm cña M.Weber:
QL lµ kh¶ n¨ng ¸p ®Æt ý chÝ cña c¸ nh©n hay nhãm xh, tæ chøc Xh mµ bÊt chÊp sù chèng cù hay sù ph¶n ®èi cña ng-êi kh¸c.
XHH ®Þnh nghÜa:
+ QL lµ kh¶ n¨ng cña mét c¸ nh©n hay mét nhãm XH ¸p ®Æt ý chÝ cña m×nh lµm thay ®æi quan ®iÓm, th¸i ®é vµ hµnh vi cña c¸c nh©n hay nhãm XH
kh¸c.
b. §Æc tr-ng:
+ QLXH lµ mét d¹ng quan hÖ theo chiÒu däc, goi lµ quan hÖ bÊt b×nh ®¼ng ë ®ã,cã sù ¸p ®Æt ý chÝ cña ng-êi nµy lªn hµnh vi, th¸i ®é quan ®iÓm
cña ng-êi kh¸c.
+ VÒ b¶n chÊt, QLXH cã quan hÖ më réng hay giíi h¹n møc ®é tù do hµnh ®éng cña chñ thÓ, kh¸ch thÓ quyÒn lùc. §iÒu ®ã lµm cho QLXH trë
thµnh mét thø gi¸ trÞ phæ biÕn trong XH mµ nhiÒu ng-êi mong muèn n¾m gi÷, së h÷u, ham muèn trë thµnh chñ thÓ cña quan hÖ QL (phæ biÕn ®èi víi
mäi c¸ nh©n).
+ QLXH cã tÝnh hai mÆt:
MÆt thø nhÊt: mang tÝnh ¸p ®Æt, c-ìng chÕ tõ phÝa chñ thÓ ®Õn phÝa kh¸ch thÓ Qlùc.
MÆt thø hai: Sù chÊp thuËn, thõa nhËn cña kh¸ch thÓ ®/v ý chÝ cña chñ thÓ QL, ®-îc biÓu hiÖn ë sù tu©n thñ, phôc tïng.
NÕu thiÕu mét trong hai mÆt trªn, ®Æc biÖt lµ mÆt thø hai th× sÏ kh«ng thÓ cã QLXH trong thùc tÕ. Hai mÆt nµy rµng buéc lÉn nhau vµ cã quan hÖ
biÖn chøng víi nhau.
Gi÷a “ quyÒn” vµ “ quyÒn lùc” lµ hai ph¹m trï kh¸c nhau.
QuyÒn ph¶i ®i kÌm theo nghiâa vô th× míi cã quyÒn lùc.
+ Mäi c¸ nh©n trong XH ®Òu tham gia vµo c¸c qua hÖ Qlùc víi nh÷ng møc ®é kh¸c nhau. C¸ nh©n trong quan hÖ nµy cã thÓ lµ chñ thÓ nh-ng l¹i lµ
kh¸ch thÓ trong quan hÖ kh¸c.
+ Mäi quyÒn lùc ®Òu diÔn ra trong m«i tr-êng cô thÓ gäi lµ tr-êng quyÒn lùc.
c. Nguån gèc.
Theo K. Marx:
29

ChÕ ®é së h÷u t- nh©n vÒ TLSX lµ c¬ së cña sù ph©n chia QLXH trong quan hÖ XH. Ng-êi n¾m gi÷ TLSX chÝnh lµ ng-êi cã quúªn lùc ®iÒu chØnh
hµnh vi vµ c¬ héi cña ng-êi kh«ng cã QL.
Theo M. Weber:
Nguån gèc cña QL kh«ng chØ do kinh tÕ mµ cßn do nh÷ng yÕu tè phi KT nh-: gia ®×nh, dßng dâi, chñng téc, t«n gi¸o, uy tÝn …
+ Theo T. Parsons:
QLXH n»m ë vÞ thÕ cña c¸c c¸ nh©n trong c¬ cÊu cña Xh. XH trao cho mét sè quyÒn h¹n ®Ó thùc hiÖn vai trß, vÞ thÕ ®-îc phÐp lµm. XH t¹o ra Ql
cho c¸ nh©n.
Tãm l¹i, cã rÊt nhiÒu nguyªn do dÉn ®Õn sù ph¸t sinh vµ t¹o ra QL. Nh÷ng nguyªn do c¬ b¶n gåm:
+ Dßng dâi xuÊt th©n
+ Giíi tÝnh
+ Tuæi t¸c (ph-¬ng ®«ng)
+ Cña c¶i, tµi s¶n (kinh tÕ)
+ Häc vÊn
+ Søc m¹nh (vó khÝ, thÕ lùc)
+ Kh¶ n¨ng thiªn bÈm (kh¶ n¨ng quy tô, l«i kÐo, tËp hîp, thuyÕt phôc ng-êi kh¸c, th-êng lµ thiªn tµi, l·nh tô)
+ Ph¸p lý (th«ng qua quyÕt ®Þnh ®Ì b¹t, tuyÓn dông, bæ nhiÖm c¸c nh©n vµo vÞ trÝ XH nµo ®ã) t¹o ra sù thõa nhËn cña Xh vÌ mÆt ph¸p lý.
+ S¾c ®Ñp.
Tù th©n c¸c yÕu tè kh«ng tù nã t¹o ra QL mµ chÝnh lµ quan niÖm cña Xh vÒ yÕu tè ®ã, ®Ò cao nã hay kh«ng ®Ò cao nã.
d. C¸c h×nh thøc QL trong XH.
+ C-ìng bøc: Lµ d¹ng QL sö dông sù Ðp buéc vÒ thÓ x¸c ®Ó ¸p ®Æt ý chÝ, h×nh thøc nµy kh¸ phæ biÕn. VD khi ta cÇn tÊn c«ng, giÕt kÎ thï, hoÆc bá
tï kÎ ph¹m téi, c-ìng bøc ch÷a bÖnh ®/v nh÷ng ng-êi cã thÓ gieo r¾c mÇm bÖnh nguy hiÓm cho XH.
+ Uy quyÒn: Lµ d¹ng QL cã sù ®ång t×nh cña c«ng chóng, cho phÐp ng-êi ra lÖnh cã thÓ kiÓm so¸t hµnh vi cña ng-êi d-¬Ý quyÒn, ®-îc thiÕt chÕ
ho¸ vµ hîp ph¸p ho¸. Khi thiÕu sù ®ång t×nh th× ph¶i thùc thi QL b»ng h×nh thøc c-ìng bøc hoÆc nh-êng quyÒn lùc cho ng-êi kh¸c.
M. Weber ®-a ra 3 lo¹i UQ:
- Uy quyÒn l«i cuèn
- Uy quyÒn truyÒn thèng
- Uy quyÒn hîp ph¸p, hîp lý.
Nh÷ng d¹ng QL kh¸c :
- QL tuyÖt ®èi
- QL qu©n chñ
- QL thiÓu sè
- QL d©n chñ.


C©u 24. ThÕ nµo lµ thiÕt chª XH? Nªu nh÷ng ®Æc tr-ng c¬ b¶n, chøc n¨ng vµ mét sè lo¹i thiÕt chÕ XH c¬ b¶n ?
a. Kh¸i niÖm:
Lµ mét kiÓu tæ chøc XH ®Æc thï xuÊt hiÖn cïng víi nh÷ng nhu cÇu XH c¨n b¶n cña con ng-êi (cã thÓ quan s¸t ®-îc)
30

Lµ mét hÖ thèng c¸c gi¸ trÞ chuÈn mùc XH, khu«n mÉu hµnh vi Xh, quy ®Þnh, luËt lÖ, thñ tôc … xoay quanh viÖc tho¶ m·n nh÷ng nhu cÇu XH c¨n
b¶n cña con ng-êi (c¸i khã quan s¸t)
ThiÕt chÕ Xh kh«ng tån t¹i l¬ löng mµ nã g¾n víi c¸c tæ chøc XH. Muèn hiÓu tæ chøc XH ph¶i ph©n tÝch TCXH trªn 2 b×nh diÖn: C¬ cÊu h×nh thøc vµ
c¬ cÊu néi dung.
LuËt ph¸p lµ thiÕt chÕ c¨n b¶n nhÊt cña XH cã giai cÊp.
b. §Æc tr-ng
+ TÝnh kh¸ch quan: TCXH xuÊt hiÖn lµ do ®ßi hái, nhu cÇu cña XH. TCXH cã tÝnh ®éc lËp t-¬ng ®èi víi KT-XH.
+ TÝnh giai cÊp: ChØ xuÊt hiÖn trong XH cã ph©n chia giai cÊp. LuËt ph¸p, chÝnh s¸ch cña NN xuÊt ph¸t tõ ý chÝ cña giai cÊp thèng trÞ.
+ TÝnh phæ biÕn: ë ®©u cã sù tån t¹i cña con ng-êi th× ë ®ã cã sù xuÊt hiÖn cña TCXH. 5 thiÕt chÕ c¬ b¶n cã liªn quan ®Õn ®a sè thµnh viªn trong
XH.
+ TÝnh ®éc lËp t-¬ng ®èi: Mçi TCXH ®Òu cã tÝnh §LT§ nh-ng gi÷a c¸c TC ®Òu cã sù t¸c ®éng qua l¹i lÉn nhau. Sù biÕn ®æi cña TC nµy kÐo theo
TC kh¸c biÕn ®æi theo.
+ TÝnh æn ®Þnh t-¬ng ®èi: TCXH cã biÕn ®æi theo sù biÕn ®æi Xh nh-ng néi dung cña nã th-êng biÕn ®æi chËm ch¹p, tr× trÖ h¬n, ®«i khi kh«ng theo
kÞp sù biÕn ®æi cña ®êi sèng XH.
c. Chøc n¨ng:
Mäi TCXH ®Òu cã 2 chøc n¨ng:
+ CN kiÓm so¸t XH
+ CN ®iÒu tiÕt XH.
d. Ph©n lo¹i
+ TC Gia ®×nh:
- §iÒu chØnh hµnh vi gíi vµ t×nh dôc
- Duy tr× t¸i sinh s¶n c¸c thµnh viªn trong G§ tõ thÕ hÖ nµy sang thÕ hÖ kh¸c.
- Ch¨m sãc vµ b¶o vÖ trÎ em
- X· héi ho¸ trÎ em
- G¾n vai trß vµ thiÕt lËp vÞ thÕ ®· d-îc thõa kÕ t- G§.
- §¶m b¶o cung cÊp kinh tÕ G§ nh- lµ mét ®¬n vÞ tiªu dïng vµ ®¬n vÞ SX.
- ChuÈn bÞ cho c¸c nh©n nghÒ nghiÖp XH
- TruyÒn b¸ vµ chuyÓn giao di s¶n v¨n ho¸ qua c¸c thÕ hÖ
- Gióp c¸ nh©n lµm quen dÇn víi c¸c gi¸ trÞ XH
- ChuÈn bÞ cho c¸c c¸ nh©n tiÕp nhËn vai trß XH vµ ®m¶ nhiÖm c¸c vai trß phï hîp víi sù mong ®îi cña XH.
- Tham gia kiÓm so¸t vµ ®iÒu chØnh hµnh vi c¸c nh©n còng nh- c¸c quan hÖ XH.
+ TC Kinh tÕ
Lµ TC mµ nhê ®ã XH ®-îc cung cÊp ®Çy ®ñ vÒ vËt chÊt vµ dÞch vô. Cã rÊt nhiÒu thiÕt chÕ phô thuéc nh-: tÝn dông, ng©n hµng, qu ¶ng c¸o … Chøc
n¨ng cña TC Kinh tÕ lµ:
- S¶n xuÊt, trao ®æi HH&DV
- Ph©n phèi HH&DV
- Tiªu dïng SP vµ sö dông DV
+ TC ChÝnh trÞ
31

BiÓu hiÖn tËp trung c¸c lîi Ých vÒ quan hÖ chÝnh trÞ tån t¹i trong XH. Tæng thÓ c¸c TCCT quyÕt ®Þnh b¶n chÊt giai cÊp XH cña hÖ thèng CTXH, quyÕt
®Þnh møc ®é d©n chñ ho¸ ®êi sèng XH.
+ TC Gi¸o dôc
Bao gåm nh÷ng hÖ thèng lu©n lý, ®¹o ®øc chØ râ ®iÒu ph¶i, tr¸i trong nh÷ng khu«n mÊu t¸c phong


C©u 25. ThÕ nµo lµ c¬ cÊu XH? Nªu c¸c c¬ cÊu XH c¬ b¶n?
a. Kh¸i niÖm
CCXH lµ m« h×nh cña c¸ mèi quan hÖ gi÷a c¸c thµnh phÇn c¬ b¶n trong hÖ thèng XH, nh÷ng thµnh phÇn nµy t¹o bé khung cho tÊt c¶ c¸c XH loµi
ng-êi. MÆc dï tÝnh chÊt, quan hÖ cña chóng cã sù biÕn ®æi. Nh÷ng thµnh phÇn c¬ b¶n cña CCXH lµ vÞ trÝ, vai trß nhãm, céng ®ång, thiÕt chÕ.
CCXH lµ nh÷ng mèi liªn hÖ v÷ng ch¾c cña c¸c thµnh tè trong hÖ thèng XH, c¸c céng ®ång XH (d©n téc, giai cÊp, nhãm nghÒ nghiÖp … lµ nh÷ng )
thµnh tè c¬ b¶n.
CCXH lµ kÕt cÊu tæ chøc bªn trong cña mét hÖ thèng XH nhÊt ®Þnh trong ®ã cã sù thèng nhÊt bÒn v÷ng t-¬ng ®èi cña c¸c yÕu tè, thµnh phÇn, mèi
liªn hÖ c¬ b¶n cña hÖ thèng XH ®ã.
CCXH n»m trong b¶n th©n XH, tr-íc hÕt lµ mét bé phËn, nh©n tè cÊu thµnh hÖ thèng XH.
CCXH gåm c¸c bé phËn thµnh phÇn t¹o nªn CCXH, c¸c thµnh phÇn vµ mèi liªn hÖ cña CCXH cã ý nghÜa chung lµ bé khung cho toµn thÓ XH loµi
ng-êi.
C¸c qua niÖm vÒ CCXH ®Òu thõa nhËn sù g¾n kÕt gi÷a CCXH vµ quan hÖ XH.
b. C¸c yÕu tè c¬ b¶n cña CCXH
* VÞ thÕ XH
* Vai trß XH
Lµ mét tËp hîp c¸c chuÈn mùc hµnh vi, nghÜa vô vµ quyÒn lîi g¾n víi mét vÞ thÕ nhÊt ®Þnh. Vai trß lµ nh÷ng ®ßi hái cña XH ®Æt ra víi c¸c vÞ thÕ XH,
nh÷ng ®ßi hái ®-îc x¸c ®Þnh vµ c¨n cø vµo c¸c chuÈn mùc XH. V× vËy ë c¸c x· héi kh¸c nhau, cïng mét vÞ thÕ XH nh-ng m« h×nh hµnh vi ®-îc XH
mong ®îi rÊt kh¸c nhau, tøc vai trß còng khÊc nhau.
Trªn thùc tÕ, nhiÒu vai trß XH cã nh÷ng ®ßi hái kh¸c nhau, nh÷ng ®ßi hái nµy cã thÓ phèi hîp ®-îc víi nhau nh-ng còng cã nh÷ng ®ßi hái hoµn
toµn tr¸i ng-îc nhau dÉn ®Õn m©u thuÉn vµ xung ®ét víi nhau.
* Nhãm x· héi
Lµ méttËp hîp ng-êi víi nhau theo mét kiÓu nµo ®ã ®Ó chia sÎ víi nhau mét hµnh ®éng chung hay nh÷ng nhu cÇu lîi Ých vµ ®Þnh h¬øng gi¸ trÞ nhÊt
®Þnh.
Cã hai lo¹i nhãm XH:
+ Nhãm s¬ cÊp:
Lµ nhãm cã quy m« nhá, cã quan hÖ trùc diÖn víi nhau, cã sù céng t¸c vÒ môc tiªu chung, cã quan hÖ g¾n bã vÒ mÆt t×nh c¶m (gi a ®×nh, ®ång
nghiÖp, b¹n bÌ … )
Tõ 2 thµnh viªn trë lªn h×nh thµnh nªn nhãm XH.
+ Nhãm thø cÊp:
Lµ nhãm XH cã quy m« lín, trong ®ã cã thÓ chøa nhiÒu nhãm s¬ cÊp.
§Æc tr-ng cña nhãm thø cÊp:
- Gåm nhiÒu mèi quan hÖ XH. C¸c quan hÖ XH nµy th-êng ®-îc ®Þnh chÕ ho¸ theo môc ®Ých cña nhãm.
32

- C¸c quan hÖ Xh trong nhãm cã thÓ diÔn ra trùc tiÕp hoÆc gi¸n tiÕp hoÆc cã thÓ duy tr× trong mét thêi gian nhÊt ®Þnh.
- C¸c quan hÖ XH trong nhãm th-êng ®-îc x¸c lËp trªn c¬ së nh÷ng tho¶ thuËn chung gi÷a c¸ thµnh viªn trong nhãm (thµnh v¨n hoÆc bÊt thµnh
v¨n)
* Céng ®ång x· héi
Lµ mét tËp hîp ng-êi trong ®ã c¸c c¸ nh©n liªn hÖ víi nhau theo nh÷ng c¬ së, ®iÒu kiÖn tån t¹i, ho¹t ®éng nhÊt ®Þnh theo nh÷ng quan niÖm thèng
nhÊt vÒ v¨n ho¸, gi¸ trÞ XH.
VÒ cÊu tróc, mçi céng ®ång ®Ìu cã ®Æc thï vÒ kÕt cÊu liªn hÖ gi÷a c¸c thµnh viªn tÝnh cè kÕt, chÆt chÏ hay láng lÎo, phô thuéc vµo ®iÒu kiÖn vËt
chÊt vµ ý thøc cña c¸c thµnh viªn trong céng ®ång.
Ph©n lo¹i:
§-îc ph©n lo¹i theo nhiÒu h×nh thøc kh¸c nhau nh-ng ®Òu cã mét sè ®Æc tr-ng chung:
+ Ph¶i cã d©n sè
+ Cã sù chia sÎ yÕu tè ®Þa lý
+ VÒ t«n gi¸o, cã nh÷ng vËt thiªng ®Ó thê.
+ Cã hÖ thèng vai trß ®iÒu hµnh chung, ho¹t ®éng d-íi h×nh thøc tù qu¶n
+ Cã chung mét kiÓu v¨n ho¸
* ThiÕt chÕ x· héi
* M¹ng l-íi x· héi
§/n: MLXH lµ phøc hîp c¸c mèi quan hÖ cña c¸c c¸ nh©n trong c¸c nhãm, c¸c tæ chøc, céng ®ång Xh t¹o nªn CCXH.
MLXH lµ nh÷ng quan hÖ Xh th«ng qua MLXH c¸c thµnh viªn trong XH cã thÓ trao ®æi víi nhau th«ng tin, kiÕn thøc lµmm cho XH vËn hµnh mét
c¸ch g¾n bã, hµi hoµ, tr«i ch¶y. C¸c c¸ nh©n tÝch cùc tham gia, nhµ qu¶n lý th× t¹o ra nh÷ng m¹ng l-íi hîp lý ®Ó chia sÎ nh÷ng ho¹t ®éng h÷u Ých cho
XH.
c. C¸c CCXH c¬ b¶n
* C¬ cÊu XH giai cÊp:
lµ kÕt cÊu vµ mèi quan hÖ XH gi÷a c¸c giai cÊp dùa trªn c¸c yÐu tè c¬ b¶n nh-: quan hÖ së h÷u vÌ TLSX, vÞ trÝ cña con ng-êi trong hÖ thèng s¶n
xuÊt vµ tæ chøc lao ®éng XXH. ViÖc ph©n phèi lîi Ých XH, nghÜa vô vµ quyÒn lî cña mäi ng-êi trong ®êi sèng XH.
* C¬ cÊu XH nghÒ nghiÖp
Lµ kÕt cÊu, mèi liªn hÖ XH gi÷a c¸c lùc l-îng lao ®éng, c¸c ngµnh nghÒ lao ®éng kh¸c nhau trong XH trªn c¬ së cña sù ph¸t triÓn liªn ngµnh, hîp
ngµnh, ph©n nhá gi÷a ngµnh vµ xuÊt hiÖn mét sè ngµnh nghÒ míi. Ngoµi ra cßn ph©n tÝch lao ®éng theo tuæi, giíi tÝnh, häc vÊn, ®-îc ®µo t¹o hay
kh«ng ®-îc ®µo t¹o vµ quan t©m ®Õn nh÷ng ng-êi trong ®é tuæi lao ®éng cã viÖc lµm hay kh«ng cã viÖc lµm ®Ó tõ ®ã v¹ch ra xu h-íng ph¸t triÓn cña
CCXH nghÒ nghiÖp nãi riªng vµ còng nh- CCXH tæng thÓ nãi chung.
* C¬ cÊu XH d©n sè:
Còng lµ kÕt cÊu, lµ mèi liªn hÖ XH trong thùc t¹i cña t¸i SX nh©n khÈu, cña tØ lÖ gi÷a c¸c møc tuæi, giíi tÝnh, mËt ®é d©n c-, qu¸ tr×nh di d©n
* C¬ cÊu XH céng ®ång l·nh thæ:
§-îc nhËn diÖn chñ yÕu qua ®-êng ph©n ranh giíi l·nh thæ. §ã lµ sù kh¸c biÖt vÒ lèi sèng, ®iÒu kiÖn sèng, tr×nh ®é SX, mËt ®é d©n c-, ®Æc tr-ng
v¨n ho¸.
* C¬ cÊu XH d©n téc:
§-îc h×nh thµnh chñ yÕu dùa trªn sù kh¸c biÖt dÊu hiÖu d©n téc quy ®Þnh.
33




C©u 26. ThÕ nµo lµ bÊt b×nh ®¼ng XH? Nguån gèc cña BB§ XH?
- B×nh ®¼ng Xh lµ sù ngang b»ng nhau gi÷a con ng-êi víi con ng-êi ë mét hay nhiÒu ph-¬ng diÖn, c¬ may trong cuéc sèng, uy tÝn, ®Þa vÞ vµ quyÒn
lùc.
- BÊt b×nh ®¼ng XH lµ sù kh«ng ngang b»ng nhau vÒ l¬Þ Ých, vÒ cña c¶i, vÌ uy tÝn, vÒ c¬ héi ®èi víi nh÷ng c¸ nh©n kh¸c nhauu trong mét nhãm
hoÆc nhiÒu nhãm trong XH.
Th«ng th-êng cã 3 lo¹i BB§:
+ BB§ vÒ giíi
+ BB§ vÒ d©n téc
+ BB§ vÒ giai cÊp
Nguyªn nh©n g©y ra BB§:
- Sù kh¸c nhau vÒ c¬ héi sèng gi÷a c¸c c¸ nh©n bao gåm nh÷ng sù thuËn lîi vÒ mÆt vËt chÊt nh-: thu nh©p, cña c¶i vµ c¸c diÒu kiÖn lîi Ých kh¸c.
Nã gióp con ng-êi cã thÓ cai thiÖn, n©ng cao chÊt l-îng cuéc sèng trong c¸c lÜnh vùc sinh ho¹t.
- Sù kh¸c nhau vÒ vÞ thÕ Xh cña c¸c c¸ nh©n trong CXH còng t¹o ra BB§ XH
- ¶nh h-ëng chÝnh trÞ: kh¶ n¨ng lµ mét c¸ nh©n hay mét nhãm ng-êi cã thÓ t¸c ®éng ®Ó hoµn thµnh nªn mét chÝnh s¸ch vµ thu d-îc lîi Ých tõ c¸c
chÝnh s¸ch ®ã.
BB§ lµ c¬ së dÉn ®Õn sù ph©n tÇng XH.


C©u 27. Tr×nh bµy kh¸i niÖm ph©n tÇng XH? Nguån gèc cña ph©n tÇng Xh?
Kh¸i niÖm:
PTXH lµ mét kh¸i niÖm c¬ b¶n cña XHH. ThuËt ng÷ nµy chØ sù BB§ cña c¸ tÇng líp ng-êi kh¸c nhau vÒ kh¶ n¨ng th¨ng tiÕn Xh còng nh- ®Þa vÞ
cña hä trong bËc thang XH.
Cã hai kiÓu PTXH:
+ Ph©n tÇng ®ãng: Lµ läai ph©n tÇng mµ trong XH cã ®¼ng cÊp, ë ®ã ranh giíi gi÷a c¸c tÇng líp XH ®-îc x¸c ®Þnh hÕt søc râ rµn g vµ duy tr× mét
c¸ch nghiªm ngÆt. C¸c c¸ nh©n trong Xh kh«ng cã c¬ héi ®Ó thay ®æi vÞ trÝ cña m×nh tõ tÇng líp nµy sang tÇng líp kh¸c
+ Ph©n tÇng më:
Lµ lo¹i PT trong XH cã giai cÊp mµ ranh giíi gi÷a c¸c tÇng líp rÊt linh ho¹t, uyÓn chuyÓn, c¸c c¸ nh©n trong Xh cã c¬ héi, ®iÒu kiÖn ®Ó di chuyÓn
sang tÇng líp kh¸c.
Trong XH hiÖn ®¹i, XH ®-îc chia thµnh 6 tÇng líp (6 giai cÊp) theo c¸cch ph©n chia cña Robersons:
- GC th-îng l-u: (líp trªn)
Lµ nh÷ng ng-êi thuéc nhµ dßng dâi hay tØ phó nhiÒu ®êi, cã ®Þa vÞ vµ quyÒn lùc trong XH.
- GC th-îng l-u líp d-íi:
Lµ nh÷ng ng-êi bu«n b¸n B§S, chñ h·ng …
- GC trung l-u líp trªn:
Lµ nh÷ng nhµ doanh nghiÖp nhá, th-¬ng gia.
34

- GC trung l-u líp d-íi:
Bao gåm nh÷ng ng-êi cã thu nhËp trung b×nh, c«ng viÖc cña hÞ kh«ng ph¶i lµ d¹ng lao ®éng ch©n tay (y tÕ, nh©n viªn, kÜ thuËt viªn …)
- GC lao ®éng:
Gåm sè ®«ng nh÷ng ng-êi da mÇu ®-îc dµo t¹o Ýt h¬n g/c trung l-u.
- Giai cÊp h¹ l-u: Lµ nh÷ng ng-êi nghÌo, kh«ng cã quyÒn lùc, uy tÝn trong XH.
Nguyªn nh©n:
+ Do cã sù tån t¹i cña hiÖn t-îng BB§ mang tÝnh chÊt c¬Êu cña tÊt c¶ c¸c chÕ ®é XH cña loµi ng-êi cho ®Õn tËn ngµy nay (chØ trõ giai ®o¹n ®Çu
cña XH c«ng x· nguyªn thuû).
+ Do sù ph©n c«ng L§XH, chÝnh lµ sù ph©n c«ng vÒ mÆt vÞ thÕ, cã -u thÕ vµ kh«ng cã -u thÕ trong XH.


C©u 28. ThÕ nµo lµ giai cÊp XH? Nªu c¸c quan niÖm kh¸c nhau vÒ GCXH?
Lµ kh¸i niÖm ®Ó chØ mét nhãm XH mµ c¸c thµnh viªn cã vÞ trÝ t-¬ng ®-¬ng nhau trong mét c¬ cÊu BB§ kh¸ch quan vÒ vËt chÊt do mét hÖ thèng
nh÷ng quan hÖ KT ®Æc tr-ng cho mét ph-¬ng thøc SX cô thÓ t¹o ra.
Stark ®Þnh nghÜa: Giai cÊp lµ nhãm ng-êi chi sÎ mét vÞ trÝ gièng nhau trong hÖ thèng ph©n tÇng XH.
C¸c quan niÖm vÒ GCXH:
K.Marx ®· chØ ra c¸c ®Æc tr-ng c¬ b¶n cña g/c g¾n liÒn víi sù kh¸c nhau gi÷a c¸c tËp ®oµn ng-êi vÒ ®Þa vÞ trong mét ph-¬ng thøc SX. Sù kh¸c
nhau ®ã lµ:
- Kh¸c nhau vÒ quan hÖ së h÷u vÒ TLSX, ai n¾m ®-îc TLSX th× cã quyÒn ®iÒu hµnh, chi ph«Ý g/c kh¸c.
- Kh¸c nhau vÒ vai trß trong tæ chøc qu¶n lý lao ®éng XH.
- Kh¸c nhau vÒ ph-¬ng thøc thu nhËp cña c¶i lµm ra.
M.Weber th× thõa nhËn yÕu tè kinh tÕ lµ c¬ së ®Ó ph©n chia XH thµnh g/c nh-ng «ng cho r»ng bªn c¹nh ®ã cßn cã yÕu tè phi kinh tÕ, yÕu tè nµy cã
vai trß rÊt quan träng, t¹o nªn c¬ së ®Ó ph©n chia XH thµnh g/c ®ã lµ: uy tÝn, ®Þa vÞ vÇ cña c¶i.


C©u 29. Tr×nh bµy kh¸i niÖm vÒ trËt tù XH? Nh÷ng ®iÒu kiÖn c¬ b¶n ®Ó duy tr× trËt tù XH? Mèi quan hÖ gi÷a thÝch øng vµ hiÖp t¸c XH víi trËt tù XH?
a. Kh¸i niÖm:
TTXH lµ kh¸i niÖm ®Ó chØ sù ho¹t ®éng æn ®Þnh, hµi hoµ cña c¸c thµnh phÇn vµ c¬ cÊu XH, nã biÓu hiÖn ë tÝnh cã tæ chøc cña ®ê i sèng XH, tÝnh kØ
c-¬ng cña ho¹t ®éng XH vµ tÝnh ng¨n n¾p cña c¸c hÖ thèng XH.
- TTXH liªn quan ®Õn giíi h¹n XH, XH cã ®-îc TT, tr-íc hÕt lµ do c¸c c¸ nh©n, nhãm, céng ®ång XH tu©n thñ nh÷ng giíÝ h¹n XH ®ã.
VD: nh÷ng gi¸ trÞ, nh÷ng chuÈn mùc, nh÷ng m« h×nh hµnh vi mµ chóng d-îc g¸n cho mçi vÞ thÕ XH.
- TTXH cßn liªn quan ®Õn sù kiÓm so¸t XH. Mét XH cã trËt tù còng lµ mét XH cã kiÓm so¸t XH tèt. VD: c¶nh s¸t GT …
-TTXH g¾n liÒn víi t-¬ng t¸c XH t-¬ng ®èi æng ®Þnh gi÷a c¸c vÞ thÕ, vai trß, thiÕt chÕ XH, c¸c hÖ thèng XH vµ sù phèi hîp nhÞp nhµng, ¨n khíp
cña c¸c thµnh phÇn t¹o nªn c¬ cÊu XH.
- Xh thÓ hiÖn tÝnh trËt tù th«ng qua tæ chøc cu¶ nã, li«n lu«n vËn ®éng vµ biÕn ®æi.
§iÒu kiÖn ®Ó duy tr× TTXH:
35

+ PhÝa XH: Nã cã liªn quan ®Õn thÓ chÕ XH, muèn duy tr× TTXH th× ph¶i b¶o ®¶m tÝnh hiÖu lùc cña c¸c thiÕt chÕ XH nh»m thùc hi Ön chøc n¨ng
kiÓm so¸t XH vµ ®iÒu tiÕt XH. VD: ThiÕt chÕ chÝnh trÞ, th/chÕ Kinh tÕ …th«ng qua c¸c ®¹o luËt, c¸c v¨n b¶n d-íi luËt.
TÜnh x¸c ®Þnh râ c¸c vÞ thÕ, vai trß vµ quyÒn lùc cña c¸ c¸ nh©n, nhãm XH. VD: trong gia ®×nh, trong c¸c c¬ quan, tæ chøc …
XH ph¶i lËp ®-îc hÖ thèng c¸c gi¸ trÞ chuÈn mùc hîp lý, thèng nhÊt, ®ång bé ®Ó trong qu¸ tr×nh XH ho¸ c¸ nh©n häc hái vµ lµm theo XH.
Liªn quan ®Õn m©u thuÉn XH lµ ph¶i kiÓm so¸t, ph¶i giíi h¹n ®-îc c¸c m©u thuÉn XH (gq vÊn ®Ò lîi Ých, ®Æc biÖt lµ g/c thèng trÞ). VD: gi÷a c¸c c¸
nhan, nhãm, céng ®ång XH…
+ PhÝa c¸ nh©n: c¸c c¸ nh©n víi t- c¸ch lµ chñ thÓ hµnh ®éng th× ph¶i n©ng cao nhËn thøc c¸ nhan vÒ hÖ thèng chuÈn mùc XH, vÞ thÕ, vai trß Xh
mµ c¸ nh©n ®¶m nhiÖm theo sù mong ®îi cña XH.
ThÝch nghi XH:
Lµ kh¸i niÖm ®Ó chØ sù héi nhËp XH cña con ng-êi vÇo nh÷ng hoµn c¶nh, t×nh huèng Xh cô thÓ (sù hoµ nhËp cña con ng-êi vµo XH)
T-¬ng øng víi vÞ trÝ vai trß lµ sù thay ®æi t©m lý øng xö vµ hµnh ®éng cña con ng-êi ®/v m«i tr-êng vµ hoµn c¶nh cô thÓ,
HiÖp t¸c XH:
Lµ sù phèi hîp gi÷a c¸c c¸ nh©n, nhãm, céng ®ång XH trong viÖc thùc hiÖn mét môc tiªu chung nµo ®ã. HTXH t¹o ra sù liªn kÕt, ®oµn kÕt gi÷a c¸c
c¸ nh©n, nhãm XH ®Ó t¹o ra sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn XH.


C©u 30. Tr×nh bµy kh¸i niÖm sai lÖch XH? C¸c lo¹i sai lÖch XH? Nguyªn nh©n cña sai lÖch XH? Mèi quan hÖ gi÷a SLXH vµ trËt tù XH?
a. Kh¸i niÖm:
Lµ kh¸i niÖm dïng ®Î chØ c¸c d¹ng vi ph¹m kh¸c nhau trong hÖ thèng c¸c gi¸ trÞ chuÈn mùc XH. SLXH chØ mang tÝnh t-¬ng ®èi theo sù thÈm ®Þnh
cña nh÷ng XH khÊc nhau vµ xem xÐt ë nh÷ng hoµn c¶nh kh¸c nhau.
b. Nguyªn nh©n:
- Do hÖ thèng chuÈn mùc XH: TÝnh kh«ng thèng nhÊt, kh«ng ®ång bé, m©u thuÉn vµ hiÖu lùc kÐm cña c¸c chuÈn mùc XH. VD: P.luËt vÒ KtÕ cßn kÏ
hë ®Ó cho t- th-¬ng bu«n lËu, trèn thuÕ …
- XuÊt ph¸t tõ sù yÕu kÐm cña c¸c c¬ quan qu¶n lý vµ kiÓm so¸t XH.
- X¸c ®Þnh vai trß cña c¸ nh©n trong tæ chøc kh«ng râ rµng, l¹m dông vÞ thÕ.
- XuÊt ph¸t tõ phÝa chñ thÓ hµnh ®éng, t©m sinh lý kh«ng b×nh th-êng, thiÕu hiÓu biÕt vÒ chuÈn mùc XH.
c. Ph©n lo¹i:
* Dùa vµo quy m«: cã sai lÖch c¸ nh©n vµ sai lÖch nhãm.
SL c¸ nh©n: lµ hµnh ®éng cña mét c¸ nh©n ®i ng-îc l¹i nh÷ng quy t¾c XH ®-îc 1 nhãm hay 1 céng ®ång XH thõa nhËn.
SL nhãm: lµ hµnh ®éng cña mét nhãm c¸c thµnh viªn ®i ng-îc l¹i víi nh÷ng quy t¾c, nh÷ng hÖ thèng gi¸ trÞ vµ chuÈn mùc XH ®ang ®-îc mét
nhãm lín hay céng ®ång XH thõa nhËn tu©n theo. VD: tham nhòng, trém c¾p, c-íp giËt …
* Sai lÖch møc thÊp vµ møc cao
SL møc thÊp : ë møc ®é nhÑ th-êng kh«ng hay lÆp l¹i. SL møc cao th-êng lµ nh÷ng tÝnh to¸n cã hÖ thèng cña mét nhãm ng-êi ®i chÖch khái
nh÷ng hÖ thèng chuÈn mùc gi¸ trÞ XH.
* Dùa vµo tÝnh chÊt.
- SL tÝch cùc lµ nh÷ng hµnh vi kh«ng phï hîp víi gi¸ trÞ th«ng th-êng ®i chÖch khái nh÷ng quy t¾c XH, thËm chÝ cã thÓ vi ph¹m c¶ quy chuÈn, luËt
ph¸p XH ®ang hiÖn hµnh nh-ng cã t¸c ®éng tÝch cùc ®Õn XH, khuyÕn khÝch xu h-íng tiÕn bé, v¨n minh.
36

- SL tiªu cùc lµ hµnh ®éng cña mét nhãm ng-êi ®i chÖch khái gi¸ trÞ chuÈn mùc XH, g©y hËu qu¶ xÊu, c¶n trë qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña XH. VD:
tham «, hèi lé, ¨n c¾p cña c«ng, g©y mÊt lßng tin…



C©u 31. KiÓm so¸t XH lµ g×? nªu c¸c lo¹i KSXH? Vai trß cña KSXH ®èi víi ®êi sèng XH?
a. Kh¸i niÖm:
Lµ c¬ chÕ ®iÒu chØnh hµnh vi cña con ng-êi theo c¸c chuÈn mùc XH.
Néi dung:
- Ph¶i x¸c lËp hÖ thèng c¸c chuÈn mùc XH, c¸c quy t¾c XH cïng c¸ chÕ tµi ®Ó thùc hiÖn chóng.
- Ph¶i x¸c lËp c¸c chÕ tµi ®Ó thùc thi c¸c chuÈn mùc XH. Cã hai lo¹i chÕ tµi: TÝch cùc vµ tiªu cùc.
TÝch cùc: lµ nh÷ng h×nh thøc khen th-ëng b»ng tiÒn, t¨ng l-¬ng, th¨ng chøc hay tiuªn d-¬ng.
Tiªu cùc: lµ nh÷ng h×nh ph¹t tuú theo møc ®é th× chÕ tµi kh¸c nhau (c¶nh c¸o, khiÓn tr¸ch, ph¹t tiÒn, gi¸ng chøc…
TiÕn hµnh ®iÒu chiánh hµnh vi cña con ng-êi th«ng qua c¬ quan tyhùc hiÖn chøc n¨ng kiÓm so¸t chuyªn biÖt nh-: thanh tra, Toµ ¸n, ViÖn kiÓm
s¸t…
Th«ng qua tho¶ thuËn x· héi: sù b×nh phÈm, ®¸nh gi¸ khen chª…
b. Ph©n lo¹i:
+ Chia theo biÖn ph¸p ®iÒu chØnh hµnh vi th× cã kiÓm so¸t c-ìng chÕ vµ kiÓm so¸t tù nguyÖn.
- KS c-ìng chÕ lµ lo¹i K/s nhê søc m¹nh quyÒn lùc, mÖnh lÖnh b¾t buéc c¸ nh©n bÞ k/s ph¶i phôc tïng nh÷ng chuÈn m-c ®· ®-îc quy t¾c ho¸.
- K/s tù nguyÖn: gi¸o dôc, thuyÕt phôc
+ C¨n cø vµo hÖ thèng chuÈn mùc cã kiÓm so¸t chÝnh thøc vµ kh«ng chÝnh thøc.
- KS chÝnh thøc: lµ ks dùa trªn nh÷ng quy ®Þnh, quy ph¹m luËt lÖ vµ ph¶i tu©n theo mét c¸ch nghiªm ngÆt.
- KS kh«ng chÝnh thøc: dùa vµo nh÷ng quy ®Þnh, luËt lÖ kh«ng thµnh v¨n.
+ C¨n cø vµo kÕ ho¹ch k/s cã k/s cã ho¹ch ®Þnh vµ k/s kh«ng cã ho¹ch ®Þnh
- K/s cã ho¹ch ®Þnh: lµ K/s theo nh÷ng kÕ ho¹ch ®Þnh tr-íc, x¸c ®Þnh râ chñ thÓ, kh¸ch thÓ, né dung, h×nh thøc còng nh- biÖn ph¸p xö lý. Chñ thÓ
cña k/s nµy lµ c¶nh s¸t, viÖn KS, toµ ¸n, nhµ giam, tr¹i c¶i t¹o …
- K/s kh«ng cã ho¹ch ®Þnh lµ; kh«ng theo mét kÕ ho¹ch ®Þnh tr-íc nµo.
+ C¨n cø vµo c«ng cô KS cã KS thÕt chÕ XH vµ d- luËn XH.


C©u 32. Tr×nh bµy kh¸i niÖm v¨n ho¸? CÊu tróc cña v¨n ho¸? Ph©n lo¹i v¨n ho¸?
a. Kh¸i niÖm:
Cã trªn 200 ®Þnh nghÜa vÒ VH. §N chung nhÊt lµ:
VH lµ tæng thÓ nãi chung nh÷ng gi¸ trÞ VC, tinh thÇn do con ng-êi s¸ng t¹o ra trong lÞch sö.
+ Gi¸o dôc häc: VH lµ tr×nh ®é häc vÊn
+ Kh¶o cæ häc: VH lµ nh÷ng di chØ
37

+ D©n téc häc: VH lµ c¸ch bµi trÝ
+ VHNT: VH lµ ho¹t ®éng gi¶i trÝ
Theo c¸ch hiÓu cña XHH th×:
V¨n ho¸ lµ hÖ thèng c¸c gi¸ trÞ, ch©n lý, chuÈn mùc vµ môc tiªu mµ con ng-êi cïng thèng nhÊt víi nhau trong mét qu¸ tr×nh t-¬ng t¸c vµ tr¶i qua
thêi gian, VH lµ ph-¬ng tiÖn øng xö cña con ng-êi. Nã ph¶n ¸nh c¸c nÐt truyÒn thèng cña c¸c c¸ nh©n trong XH ®ãi víi mçi thµn h viªn trong céng
dång, c¸ nh©n ®ã ph¶i häc tËp nh÷ng gÝa trÞ chuÈn mùc mµ c¸ nh©n ®· sèng trong céng ®ång.
VH lµ s¶n phÈm s¸ng t¹o cña con ng-êi, chØ cã trong XH loµi ng-êi. VH lµ ®Ó ®¸p øng nhu cÇu nhÊt ®Þnh cña con ng-êi.
b. C¸c tæ chøc cña VH (cÊu tróc)
+ NÐt v¨n ho¸: Lµ ®¬n vÞ biÓu ®¹t nhá nhÊt cña VH ®-îc biÓu hiªnh qua mét ý chÝ, mét ®iÖu bé, mét lêi nãi, mét biÓu t-îng hay mét quy t¾c øng xö,
giao tiÕp nµo ®ã.
+ Phøc hîp XH: Lµ tËp hîp c¸ nÐt v¨n ho¸ cã liªn quan mËt thiÕt víi nhau ®Ó nã biÓu ®¹t 1 ®¬n vÞ VH lín h¬n.
+ ThiÕt chÕ XH: Lµ c¸c quy ®Þnh liªn quan ®Õn ho¹t ®éng VHNT, nã cã nhiÖm vô ®iÒu tiÕt mét ho¹t ®éng hoÆc thùc hiÖn mét chøc n¨ng cña XH.
+ TiÓu v¨n ho¸: Lµ m« h×nh VH cña nh÷ng nhãm ng-êi, nh÷ng tËp ®oµn ng-êi gÇn gòi víi nÒn VH chung cña XH nh-ng nã mang nh÷ng nnÐt ®Æc
thï riªng cña nhãm.
+ Ph¶n v¨n ho¸: lµ kh¸i niÖm ®Ó chØ VH cña mét bé phËn ng-êi phñ nhËn nh÷ng gi¸ trÞ chuÈn mùc chung cña XH.
+ V¨n ho¸ chung: Lµ nÒn VH lín nhÊt cho con ng-êi sèng trong cïng mét l·nh thæ, quèc gia. VH chung chÝnh lµ nÒn VH nh©n lo¹i, con ng-êi cïng
chia sÎ vµ thèng nhÊt víi nhau vÒ nh÷ng gi¸ trÞ, chuÈn mùc XH.
c. C¬ cÊu v¨n ho¸.
+ Gi¸ trÞ XH: GTXH lµ tÊt c¶ nh÷ng c¸i mµ qua qu¸ tr×nh t-¬ng t¸c, c¸ nh©n tho¶ thuËn víi nhau cho r»ng ®ã lµ c¸i ®¸ng cã, ®¸ng v-¬n tíi, ®¸ng
mong muèn ®¸ng ®¹t ®-îc th× ®ã lµ GTXH. VD: tù do, b×nh ®¼ng, ®oµn kÕt, chung thuû, hoµ b×nh, nghÒ nghiÖp, ®Þa vÞ … GTXH ®-îc coi lµ h¹t nh©n
cña 1 nÒn VH v× nã tham gia vµo bÊt k× 1 ®¸nh gi¸ nµo cña XH vÒ c¸c hiÖn t-îng, sù vËt cña ®êi sèng XH nãi chung vµ cña c¸ nh©n nãi riªng. Cã 2
lo¹i GTXH:
* GT tÝch cùc: t¹o ra liªn kÕt XH, gi÷a c¸c c¸ nh©n, c¸c nhãm, céng ®ång XH, chia sÎ t«n träng nhau.
* GT tiªu cùc; Ph¸ huû c¸c GTXH
Nh- vËy, pjhÇn lín c¸c GTXH ®-îc con ng-êi tiÕp nhËn tõ khi cßn nhá tuæi, th«ng qua gia ®×nh, nhµ tr-êng, qua ph-¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng vµ
th«ng qua c¸c nguån kh¸c nhau trong XH, nh÷ng gÝa trÞ nµy trë thµnh 1 phÇn nh©n c¸ch cña con ng-êi.
+ Môc tiªu XH: Lµ c¸i ®Ých ®Ó c¸ nh©n, nhãm XH theo ®uæi môc tiªu. chÞu ¶nh h-ëng cña gi¸ trÞ. Kh«ng cã gi¸ trÞ th× kh«ng cã môc tiªu. GT lu«n
g¾n víi MT nh-ng còng cã sù kh¸c nhau, GT lµ nh»m vµo 1 c¸i g× ®ã nÆng vÒ môc ®Ých, t- t-ëng, cã h-íng dÉn, cßn MT th× rÊt cô thÓ. VD: trong KD,
GT lµ l·i, cßn MT lµ tØ lÖ % cao hay thÊp. C¸c tæ chøc XH tån t¹i ®-îc lµ do cã sù t-¬ng t¸c gi÷a c¸c thµnh viªn khi cïng nhau chia sÎ nh÷ng MT vµ
gi¸ trÞ chung b¶o ®¶m sù tån t¹i cña c¸c tæ chøc XH.
+ ChuÈn mùc XH: CMXH lµ tæng sè nh÷ng yªu cÇu, mong ®îi, quy t¾c XH ®-îc ghi l¹i b»ng lêi hay biÓu t-îng cho h-íng c¬ b¶n cña mäi hµnh
®éng, cña thµnh viªn trong XH. CMXH lµ nh÷ng quy ®Þnh, lµ c¸i cho ta biÕt ph¶i hµnh ®éng nh- thÕ nµo trong mét t×nh huèng XH. CMXH cã 2 mÆt:
Kh¸ch quan vµ chñ quan.
- KQ: lµ nh÷ng tÝn hiÖu ®iÒu chØnh cña XH.
- CQ: lµ sù chi phèi ý thøc, t×nh c¶m cña con ng-êi, t¹o ra tÝnh tù gi¸c, tù thùc hiÖn tõ bªn trong mçi con ng-êi, trong m«i tr-êng VH
GTXH lµ nh÷ng quan niÖm vÒ c¸i quan träng, c¸i ®¸ng gi¸ trong XH, lµ c¸i con ng-êi h-íng tíi trong t- t-ëng. Nã kh¸c h¬n CMXH ë chç nã kh«ng
quy ®Þnh nh÷ng øng xö cô thÓ trong nh÷ng t×nh huèng cô thÓ. CMXH lµ nh÷ng c¸i h-íng dÉn, quy ®Þnh, c¸ nh©n thùc hiÖn. VD: chung thuû lµ 1 GTXH,
cßn CMXH lµ …trung thùc lµ 1 GTXH cßn CMXH lµ …
38

+ VH cña mét Xh tr-íc hÕt lµ 1 hÖ ch©n lý. Trong khoa häc, ch©n lý ®-îc hiÓu lµ tri thøc ph¶n ¸nh ®óng ®¾n thÕ giíi kh¸ch quan trong ý thøc cña
con ng-êi, th× trong XHH ch©n lý lµ nh÷ng quan niÖm vÒ c¸i ®óng, c¸i thËt. Mâi nÒn VH cã c¸i ®óng, c¸i thËt kh¸c nhau ®o ®ã trong mçi XH ®Òu cã 1
hÖ ch©n lý kh«ng gièng víi hÖ ch©n lý trong VH cña XH kh¸c.




C©u 33. Nªu vµ ph©n tÝch c¸c chøc n¨ng cña v¨n ho¸? Mèi quan hÖ gi÷a v¨n ho¸ víi lèi sèng vµ d- luËn XH?
a. Chøc n¨ng cña VH
b. Lèi sèng vµ d- luË XH
+ Lèi sèng: Lµ mét hÖ thèng c¸c nÐt ®Æc tr-ng c¨n b¶n cho ho¹t ®éng cña con ng-êi trong mét XH nhÊt ®Þnh
Trong lèi sèng cã l/s c¸ nh©n, l/s nhãm, l/s céng ®ång quèc gia. l/s phô thuéc vµo ®iÒu kiÖn kh¸ch quan cña XH nh- KtÕ, ch/trÞ, m«i tr-êng tù nhiªn.
Mçi thµnh viªn trong XH ®Ìu cã c¸ch thøc kh¸c nhau trong ho¹t ®éng ®Ó thùc hiÖn nhu cÇu lîi Ých gi¸ trÞ cña hä. Do ®ã, l/sèng cã liªn quan trùc
tiÕp ®Õn ®¹o ®øc, nh©n c¸ch cña con ng-êi.
+ D- luËn XH: lµ tæng sè nh÷ng quan ®iÓm, th¸i ®é, ®¸nh gi¸, nhËn xÐt cña XH vÒ 1 vÊn ®Ò nµo ®ã mµ XH quan t©m.
§èi t-îng cña DLXH lµ mäi vÊn ®Ò n¶y sinh trong ®êi sèng XH
H×nh thøc cña DL XH rÊt ®a d¹ng
DLXH cã ®Æc tÝnh lan truyÒn nhanh trong XH
DLXH h×nh thµnh qua 4 b-íc:
DLXH lµ biÖn ph¸p ®Ó duy tr× kiÓm so¸t Xh, ®iÒu chØnh hµnh vi cña con ng-êi.


C©u 34. XH ho¸ lµ g×? Nh÷ng yÕu tè ¶nh h-ëng ®Õn qu¸ tr×nh XH ho¸?
a. Kh¸i niÖm
XH ho¸ lµ lµ qu¸ tr×nh c¸ nh©n lÜnh héi 1 hÖ thèng nh÷ng tri thøc, nh÷ng chuÈn mùc, nh÷ng gÝa trÞ XH-XH ®Ó phï hîp víi vai trß Xh, hoµ nhËp vµo
XH
Qu¸ tr×nh XHH cã 2 mÆt:
+ mÆt thø nhÊt lµ ¶nh h-ëng cña XH ®Õn c¸c c¸ nh©n, XH ®Æt ra khu«n mÉu, hµnh vi gÝa trÞ chuÈn mùc cña XH mµ c¸ nh©n muèn tån t¹i trong Xh
®ã buéc ph¶i häc hái vµ lµm theo XH
+MÆt thø hai lµ c¸c c¸ nh©n ®¸p øng XH, häc hái Xh ®Ó thùc hiÖn vai trß cña m×nh sao cho phï hîp víi sù mong ®îi cña XH
hai mÆt nµy th-êng xuyªn, liªn tôc chuyÓn ho¸ cho nhau rtong suèt qu¸ rt×nh XHH c¸ nh©n.
Tãm l¹i XHH chÝnh lµ qu¸ tr×nh con ng-êi häc tËp ®Ó tiÕp thu tri thøc cña nh©n lo¹i vµ qu¸ tr×nh thùc hiÖn nh÷ng tri thøc ®ã trong ®êi sèng XH
XHH kh¸c víi gi¸o dôc ë 3 ®iÓm:
+ Gi¸o dôc cã môc ®Ých, cã thêi gian, cã sù chñ ®éng …
+ §éng t¸c tõ nhµ gi¸o dôc t¸c ®éng lªn ®èi t-îng …
+…
39

b. B¶n chÊt XHH cña con ng-êi
- Con ng-êi b¶n n¨ng lu«n bÞ XH kiiÓm so¸t, nã khcs víi b¶n n¨ng cña con vËt lµ kiÓm so¸t theo c¬ chÕ tù nhiªn.
- B¶n n¨ng cña con ng-êi dÇn dÇn biÕn mÊt do qu¸ tr×nh XHH. Con ng-êi võa lµ c¸ nh©n võa lµ sinh vËt, con ng-êi sèng cïng nhau vµ chia sÎ
cïng nhau.
- TÝnh XH cña con ng-êi ®-îc truyÒn tõ ®êi nµy sang ®êi kh¸c, con ng-êi häc hái vµ lµm theo XH nªn tÝnh XH cña con ng-êi th«ng qua cong
®-êng v¨n ho¸, con ng-êi ®-îc hiÓu lµ con ng-êi XH, khi mµ con ng-êi võa cã khuynh h-íng kÕt hîp víi nh÷ng ng-êi kh¸c, võa cã nhu cÇu t-¬ng
quan víi nh÷ng ng-êi kh¸c, tõ ®ã bé lé b¶n chÊt XH cña con ng-êi.
B»ng nh÷ng hµnh ®éng thùc tiÔn cña con ng-êi, K.Marx ®· xem trong tÝnh h×nh thøc cña nã. B¶n chÊt con ng-êi lµ tæng hoµ c¸c mèi quan hÖ XH.
Trong qu¸ tr×nh con ng-êi trë thµnh con ng-êi XH, chñ thÓ XH ph¶i tho¶ m·n c¸c ®Æc tr-ng sau:
+ Con ng-êi ph¶i häc ®-îc ng«n ng÷
+ Con ng-êi ph¶i cã 1 hÖ tri thøc
+ Con ng-êi ý thøc vÒ nh÷ng hiÓu biÕt, biÕt t- duy ®Ó thu nhËn ®-îc nÒn v¨n ho¸ vµ cã v¨n ho¸ c¸ nh©n.
+ M«i tr-êng XHH
Gia ®×nh: lµ c¸i n«i nu«i d-ìng con ng-êi tõ lóc sinh ra ®Õn ló tõ gi· câi ®êi
G§ lµ m«i tr-êng quan träng ®Ó hoµn thiÖn nh©n c¸ch con ng-êi/
+ Nhµ tr-êng: Lµ thiÕt chÕ XH quan träng, nã truyÒn thô nh÷ng kÜ n¨ng, tri thøc ®Ó c¸ nh©n cã thÓ lµm viÖc ®éc lËp, cã thÓ lao ®éng ch©n tay hay
lao ®éng trÝ ãc ®Ó g¸nh v¸c nh÷ng chuÈn mùc XH. ë nhµ tr-êng c¸ nh©n ®-îc trang bÞ nh÷ng tri thøc, kÜ n¨ng lao ®éng nghÒ nghiÖp cÇn thiÕt ®Ó c¸
nh©n cã thÓ ®¶m nhiÖm c¸c vÞ thÕ vµ vai trß XH trong t-¬ng lai, ®ùac biÖt lµ vÞ thÕ nghÒ nghiÖp
+ Nhãm XH, tæ chøc XH, ®oµn thÓ XH: ë ®ã c¸ nh©n lµ thµnh viªn nªn ph¶i häc hái nh÷ng nguyªn t¾c cña nhãm, tæ chøc, ®oµn thÓ ®Ó thÝch nghi
víi c¸c vai trß vµ vÞ thÕ cña m×nh.
+ c¸c ph-¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng: lµ ph-¬ng tiÖn ®Ó XHH c¸ nh©n, nã truyÒn ®¹t nh÷ng gi¸ trÞ chuÈn mùc mµ c¸c thµnh viªn lÝnh héi. Qua ®ã
c¸ nh©n cã thÓ tù tiÕp thu c¸i g× lµ cÇn thiÕt cho m×nh ®Ó hoµ nhËp XH mét c¸ch tèt nhÊt.. Th«ng tin cã c¶ yÕu tè tÝch cùc vµ tiªu cùc, nªn ph¶i chon
läc.
c. C¸c yÕu tè ¶nh h-ëng ®Õn qu¸ tr×nh XHH:
+ Kh¸ch quan: bao gåm ®iÒu kiÖn sinh ho¹t vËt chÊt, sinh ho¹t tinh thÇn cña Xh. VD: TT v¨n ho¸ ch/trÞ XH
Ngoµi ra cßn c¸ yÕu tè nh-: sù thèng nhÊt, æn ®Þnh trËt tù XH, sù hiÖu lùc cña kiÓm so¸t XH còng ¶nh h-ëng ®Õn qu¸ tr×nh XHH
Sù æn ®Þnh cña thiÐt chÕ XHH
+ Chñ quan:
Sù nh¹y bÐn, tinh tÕ, n¨ng ®éng còng ¶nh h-ëng ®Õn kÕt qu¶ qu¸ tr×nh XHH. Cã 3 giai ®o¹n c¬ b¶n:
- Giai ®o¹n tr-íc tuæi lao ®éng: 1 -18 tuæi: tõ khi sinh ra ®Õn khi ho¹t ®éng chÝnh thøc. §©y lµ qu¸ tr×nh XHH ®-îc thùc hiÖn khi c¸ nh©n cßn nhá
tu«Ø. C¸c t-¬ng t¸c ®-îc thùc hiÖn trong qu¸ tr×nh XHH th«ng qua gia ®×nh vµ nhµ tr-êng
- Giai ®o¹n ë ®é tuæi lao ®éng: C¸ nh©n thùc hiÖn qu¸ tr×nh XHH th«ng qua mèi quan hÖ t-¬mg t¸c trong m«i tr-êng Nhµ tr-êng, gia ®×nh, x· héi, tæ
chøc XH.
- Giai ®o¹n kÕt ®é tuæi lao ®éng, nghØ h-u.
Quan niÖm thø nhÊt cho r»ng: Giai ®o¹n nµy c¸ nh©n thÓ hiÖn tÝnh b¶o thñ râ nhÊt, kh«ng cßn kh¶ n¨ng t¸i t¹o l¹i kiÕn thøc, kinh nghiÖm XH
Quan ®iÓm thø hai cho r»ng cÇn ph¶i cã nh×n nhËn 1 c¸ch tÝch cùc qu¸ tr×nh XHH ë giai ®o¹n nµy
Ngoµi ra vÉn cßn kh¶ n¨ng ®ãng gãp kinh nghiÖm, tri thøc cho thÕ hÖ sau.
40


C©u 35. Tr×nh bµy kh¸i niÖm di ®éng XH? C¸c nh©n tè ¶nh h-ëng ®Õn di ®éng XH?
a. Kh¸i niÖm:
D§XH lµ kh¸i niÖm chØ sù di chuyÓn ®Þa vÞ c¸ nh©n, nhãm Xh tõ ®Þa vÞ nµy sang ®Þa vÞ kh¸c, tõ tÇng líp nµy ¸ng tÇng líp kh¸c, tõ giai cÊp nµy sang
g/c kh¸c, gäi lµ di ®éng XH.
D§XH nhÊn m¹nh vai trß cña c¸c c¸ nh©n trong CCXH, tæ chøc TCXH.
b. Nguyªn nh©n
Do sù thay ®æi vÒ ®iÒu kiÖn KtÕ-XH, do CCXH ®Æt ra, c¸ nh©n nµy di ®éng ®i th× c¸ nh©n kh¸c di ®éng tíi.
Do sù cè g¾ng phÊn®Êu cña b¶n th©n mµ ®¹t ®-îc c¸i mong muèn ®-îc XH thõa nhËn.
Ph©n lo¹i
+ C¨n cø vµo h×nh thøc cña D§Xh th× cã D§ däc vµ di ®éng ngang. Di ®éng däc lµ sù vËn ®éng cña c¸ nh©n hay nhãm ng-êi , gi÷a c¸c nhãm Xh,
c¸c g/cÊp Xh tíi mét vÞ trÝ XH cã gi¸ trÞ cao h¬n hay thÊp h¬n.
C¸ nh©n sÏ tiÕn ®Õn ®Þa vÞ cao h¬n hoÆc bÞ tôt lïi
Di ®éng ngang lµ sù di ®éng tõ mét tÇng lps , mét g/cÊp nay sang tÇng líp. g/cÊp kh¸c.
+ C¨n cø vµo t-¬ng quan gi÷a c¸ thÕ hÖ th× ph©n ra: di ®éng thÕ hÖ, néi thÕ hÖ, cïng thÕ hÖ.
Di ®éng thÕ hÖ chØ sù thay ®æi ®Þa vÞ cña con c¸i so víi cha mÑ,
Di ®éng cïng thÕ hÖ hay néi thÕ hÖ chØ ®Þa vÞ kh¸c nhau cña c¸ c¸ nh©n trong cïng 1 thÕ hÖ
+ Di ®éng håi quy: ChØ sù thay ®æi nghÒ nghiÖp cña mét c¸ nh©n sau mét khaáng thêi gian nhÊt ®Þnh.
+ Di ®éng liªn thÕ hÖ:ChØ sù tiÕp nhËn vÞ trÝ XH gi÷a c¸c thÕ hÖ
+Di ®éng cÊu tróc: ChØ c¬ cÊu XH hay nãi c¸ch kh¸c ®©y lµ sù di ®éng Xh víi t- c¸ch lµ kÕt qu¶ cña sù thay ®æi trong qu¸ tr×nh ph©n phèi c¸c ®Þa vÞ
trong XH.
c. C¸c yÕu tè ¶nh h-ëng ®Õn D§XH
+ §iÒu kiÖn KtÕ-XH
+ Tr×nh ®é häc vÊn: lµ yÕu tè t¸c ®éng m¹nh nhÊt, t¹o ra nhiÒu kh¶ n¨ng di ®éng XH kh¸c nhau
+ Giíi tÝnh: D§XH cña n÷ giíi thÊp h¬n nam giíi
+ nguån gèc gia ®×nh
+ N¬i c- tró
+ Kinh tÕ-t«n gi¸o
+ tµi n¨ng, tuæi t¸c



C©u 36. ThÕ nµo lµ biÕn ®æi XH? C¸c lo¹i biÕn ®æi XH? Nh÷ng nh©n tè cña biÕn ®æi XH?
a. Kh¸i niÖm:
Theo nghÜa réng, B§XH lµ biÕn ®æi tr¹ng th¸i XH hiÖn t¹i so víi tr¹ng th¸i tr-íc ®ã.
Theo nghÜa hÑp, B§XH cã 2 nghÜa: B§XH lµ sù thay ®æi vÒ CCXH vµ B§XH lµ sù thay ®æi V¨n ho¸ XH, thay ®æi khu«n mÉu, hµnh vi, gi¸ trÞ chuÈn
mùc, thiÕt chÕ XH.
KN cu¶ XHH:
B§XH ®-îc hiÓu lµ qu¸ tr×nh mµ qua ®ã c¸c khuon mÉu, hµnh vi Xh, c¸c quan hÖ Xh, c¸ thiÕt chÕ Xh vµ hÖ thèng ph©n tÇng Xh thay ®æi theo thêi
gian.
41

b. Ph©n lo¹i:
+ C¨n cø vµo kh¶ n¨ng kiÓm so¸t B§XH ®-îc chia thµnh: B§ cã kÕ ho¹ch vµ B§ kh«ng cã KH.
B§ cã KH lµ nh÷ng B§ ®· ®-îc dù b¸o, dù ®o¸n tr-íc (cã thÓ lµ ®Æt ra chØ tiªu XH)
B§ kh«ng cã KH lµ B§ do thiªn tai g©y ra nh-: b·o lôt, ®éng ®Êt …
+ c¨n cø vµo tÝnh chÊt: cã B§ tuÇn tù vµ B§ nhanh, nh¶y vät.
B§ tuÇn tù lµ B§ theo nh÷ng nÊc thang XH (sù thay ®æi XH, t×nh tr¹ng XH) B§ nhanh nh¶y vät lµ B§ diÔn ra trong tr-êng hîp nhê ho¹t ®éng nhËn
thøc vµ ho¹t ®éng tù gi¸c diÔn ra trong mét thêi gian ng¾n r«id chuyÓn lªn h×nh thøc cao h¬n.
+ C¨n cø vÇo näi dung, cã B§ CCXH, B§ thiÕt chÕ XH vµ B§ V¨n ho¸ XH. B§CCXH lÇ sù B§ cña ph-¬ng thøc SX ra cña c¶i VC, sù B§ cña CC
giai cÊp, CC nghÒ nghiÖp cã ¶nh h-ëng quan träng ®Õn biÕn ®æi CCXH dÉn ®Õn B§ thiÕt chÕ Xh, B§ V¨n ho¸ XH (¨n hái trong thiÕt chÕ h«n nh©n)
+ C¨n cø vÇo tèc ®é biÕn ®æi, cã B§ nhanh, B§ chËm, B§ lín, B§ nhá.
+ c¨n cø vÇo ph¹m vi ¶nh h-ëng cã B§ vÜ m« vµ B§ vi m«
c. C¸c nh©n tè cña B§XH
+ Con ng-êi: - Nhu cÇu gi¸o dôc nhiÌu h¬n ®/c LL lao déng -> sù GD b¾t buéc
- TiÕn bé KHKT, c«ng nghÖ cao t¨ng thªm thêi gian nghØ ng¬i cña mét sè ng-êi nµy vµ lµm t¨ng thªm sù thÊt nghiÖp ®/v mét sè ng-êi kh¸c.
+ D©n sè:
DS ph¸t triÓn lµ mét ®éng lùc ®-a ®Õn B§ XH hiÖn ®¹i. Sù B§ vÒ quy m« DS g©y ra thay Ó«i s©u s¾c vÒ VH-XH. DS t¨ng ®Æt ra nhiÒu vÊn ®Ò khac
svÒ m«i tr-êng TN vµ m«i tr-êng XH
+ Kinh tÕ:
- PP, ¸ch thøc SX -> sù thµnh lËp c¸c xÝ nghiÖp, nhµ m¸y réng lín -> t¨ng trëng qu¸ tr×nh ®« thÞ ho¸, sù ph¸t triÓn của t/c c«ng ®oµn -> t¸c ®éng trë
l¹i B§XH


C©u 37. BiÕn ®æi XH ViÖt Nam trong giai ®o¹n míi.
Còng nh- nhiÒu QG kh¸c trªn TG, VN ®·tr¶i qua nhiÒu giai ®o¹n LS ph¸t triÓn, trong mçi g/®o¹n ph¸t triÓn kh¸c nhau ®Òu chøa ®ùng nhiÒu B§XH
a. Kinh tÕ
- T¨ng tr-ëng nhanh, GDP b×nh qu©n t¨ng …%
- l¹m ph¸t bÞ ®Èy lïi
- §Çu t-:
- XuÊt khÈu:
- §êi sèng nh©n d©n …
b. ChÝnh trÞ
- §iÒu chØnh, thay ®æi ®-êng lèi vµ ®æi míi toµn diÖn …
- M«i tr-êng chÝnh trÞ æn ®Þnh
- N©ng cao uy tÝn trªn tr-êng QT
c. Gi¸o dôc ®µo t¹o
- M¹ng l-íi tr-êng häc ph¸t triÓn
d. Y tÕ: ch¨m sãc, b¶o vÖ søc khoÎ
e. V¨n ho¸ XH
42

- Th«ng tin ®¹i chóng pt
- Ho¹t ®éng VH-NT
- Cã trªn 600 ®Çu b¸o, t¹p chÝ …
- Ph¸t thanh truyÒn h×nh
f. Gia ®×nh
Đề thi vào lớp 10 môn Toán |  Đáp án đề thi tốt nghiệp |  Đề thi Đại học |  Đề thi thử đại học môn Hóa |  Mẫu đơn xin việc |  Bài tiểu luận mẫu |  Ôn thi cao học 2014 |  Nghiên cứu khoa học |  Lập kế hoạch kinh doanh |  Bảng cân đối kế toán |  Đề thi chứng chỉ Tin học |  Tư tưởng Hồ Chí Minh |  Đề thi chứng chỉ Tiếng anh
Theo dõi chúng tôi
Đồng bộ tài khoản