Vui lòng download xuống để xem tài liệu đầy đủ.

Xã hội học đại cương

Chia sẻ: | Ngày:

10
5.599
views

Xã hội học là khoa học về các quy luật và tính quy luật xã hội chung, và đặc thù của sự phát triển và vận hành của hệ thống xã hội xác định về mặt lịch sử; là khoa học về các cơ chế tác động và các hình thức biểu hiện của các quy luật đó trong các hoạt động của cá nhân, các nhóm xã hội, các giai cấp và các dân tộc. Xã hội học là môn khoa học xã hội còn rất non trẻ, mặc dù vậy nó cũng có một lịch sử phát triển...

Xã hội học đại cương
Nội dung Text

  1. www.hanhchinhvn.com «n thi X· Héi Häc §C C©u 1: X· héi häc lµ g×? Tr×nh bµy ®èi t-îng nghiªn cøu cña x· héi häc vµ míi quan hÖ gi÷a x· héi häc víi c¸c khoa häc x· héi kh¸c? a. Kh¸i niÖm: VÒ mÆt thuËt ng÷, nhiÒu nhµ nghiªn cøu cho r»ng, XHH “ Sociology” cã gèc ghÐp tõ 2 ch÷: Societas” +“ logos” cã nghÜa lµ häc thuyÕt, nghiªn cøu. Nh- vËy XHH ®-îc hiÓu lµ häc thuyÕt vÒ x· héi, nghiªn cøu vÒ x· héi. VÒ mÆt lÞch sö, thuËt ng÷ nµy xuÊt hiÖn lÇn ®Çu tiªn n¨m 1938 trong cuèn “ Thùc chøng luËn” cña nhµ x· héi häc Aguste Comte. Tõ ®ã, n¨m 1938 ®-îc lÊy lµm mèc ra ®êi cña m«n x· héi häc. A.Comte ®-îc coi lµ cha ®Ó cña XHH. Nghiªn cøu mèi quan hÖ nµy XHH chØ ra ®Æc ®iÓm tÝnh chÊt, ®k, c¬ chÕ cña sù h×nh thµnh vËn ®éng vµ biÕn ®æi t-¬ng t¸c gi÷a con ng-êi vµ xh. HiÖn cã nhiÒu tr-êng ph¸i XHH víi c¸c quan ®iÓm kh¸c nhau nh-ng c¸c ®Þnh nghÜa vÒ XHH mµ hä t×m ra còng cã nhiÒu ®iÓm t-¬ng ®ång: - XHH lµ mét m«n khoa häc thuéc c¸c khoa häc XH, nghiªn cøu c¸c t-¬ng t¸c XH, ®Æc biÖt ®i s©u nghiªn cøu mét c¸ch hÖ thèng sù ph¸t triÓn, cÊu tróc, mèi t-¬ng quan XH vµ c¸c hµnh vi ho¹t ®éng cña con ng-êi trong c¸c tæ chøc, nhãm XH. - Theo c¸c nhµ XHH X« viÕt tr-íc ®©y th× XHH macxit lµ khoa häc vÒ c¸c quy luËt phæ biÕn vµ ®Æc thï cña sù vËn ®éng vµ ph¸t triÓn cña c¸c hÖ thèng XH x¸c ®Þnh; lµ khoa häc vÒ c¸cc c¬ chÕ ho¹t ®éng vµ c¸c h×nh thøc biÓu hiÖn cña quy luËt ®ã trong ho¹t ®éng cña c¸c c¸ nh©n, tËp ®oµn XH, giai cÊp, d©n téc. - Theo ®Þnh nghÜa cña G.V. Osipov: “ X· héi häc lµ khoa häc vÒ c¸c quy luËt vµ tÝnh quy luËt x· héi chung vµ ®Æc thï cña sù ph¸t triÓn vµ vËn hµnh cña c¸c hÖ thèng XH x¸c ®Þnh vÒ mÆt lÞch sö, lµ khoa häc vÒ c¸c c¬ chÕ t¸c ®éng vµ c¸c h×nh thøc biÓu hiÖn cña c¸c quy luËt ®ã trong ho¹t ®éng cña c¸c c¸ nh©n, c¸c nhãm XH, c¸c giai cÊp vµ c¸c d©n téc” . Định nghÜa chung XHH: XHH lµ mét lÜnh vùc khoa häc Xh nghiªn cøu quy luËt, tÝnh quy luËt cña sù h×nh thµnh, vËn ®éng, biÕn ®æi mèi quan hÖ, t-¬ng t¸c qua l¹i gi÷a con ng-êi vµ x· héi. b. §èi t-îng nghiªn cøu: XH lµ mét chØnh thÓ réng lín toµn diÖn, lµ kh¸ch thÓ nghiªn cøu cña nhiÒu KHXH, trong ®ã cã XHH.Theo ®ã, ®èi t-îng nghiªn cøu cña XHH lµ c¸c quan hÖ Xh, t-¬ng t¸c XH ®-îc biÓu hiÖn th«ng qua c¸c hµnh vi Xh gi÷a ng-êi víi ng-êi trong c¸c nhãm, c¸c hÖ thèng Xh. XÐt trong tiÕn tr×nh ph¸t triÓn cña XHH, c¸c vÊn ®Ò kÐp : “ con ng-êi – x· héi” ; hµnh ®éng x· héi – c¬ cÊu x· héi” ; vµ “ vi m« - vÜ m«” . lµ chñ ®Ò trung t©m trong nghiªn cøu XHH. Quan ®iÓm chÝnh thèng ®-îc thõa nhËn vÒ ®èi t-îng N/c cña XHH: - Lµ gi÷a mét bªn lµ con ng-êi víi t- c¸ch lµ c¸c c¸ nh©n, c¸c nhãm, c¸c céng ®ång XH víi mét bªn lµ XH víi t- c¸ch lµ c¸c hÖ thèng XH, c¸c thiÕt chÕ Xh vµ c¬ cÊu xh. Nãi mét c¸ch khaÝ qu¸t, ®èi t-îng nghiªn cøu cña XHH lµ mèi quan hÖ t-¬ng t¸c vÒ hµnh vi XH cña con ng-êi, mèi quan hÖ h÷u c¬, sù ¶nh h-ëng lÉn nhau gi÷a mét bªn lµ con ng-êi víi t- c¸ch lµ c¸ nh©n, nhãm, céng ®ång ng-êi vµ mét bªn lµ x· héi víi t- c¸ch lµ hÖ thèng XH, c¬ cÊu XH. c. Mèi quan hÖ gi÷a XHH vµ c¸c KHXH kh¸c. * Víi TriÕt häc : TriÕt häc lµ khoa häc nghiªn cøu quy luËt chung nhÊt cña tù nhiªn, x· héi vµ t- duy. Quan hÖ gi÷a XHH vµ triÕt häc lµ mèi quan hÖ gi÷a 1 KHXH cô thÓ víi 1 KH vÒ thÓ giíi quan trong quan hÖ ®ã. TriÕt häc vµ KH triÕt häc M¸c-Lªnin lµ nÒn t¶ng thÕ giíi quan, lµ c¬ së PP luËn cho ng.cøu cña XH häc, macxit. C¸c nhµ XHH macxit vËn dông chñ nghÜa DVLS vµ phÐp biÖn chøng duy vËt lµm c«ng cô lý luËn s¾c bÐn ®Ó nghien cøu vµ c¶i thiÖn mèi quan hÖ gi÷a con ng-êi vµ XH. Ng-îc l¹i qua nghiªn cøu thùc nghiÖm XHH l¹i cung cÊp sè liÖu th«ng tin, b»ng chøng míi, sè liÖu míi mÎ cho kh¸i qu¸t triÕt häc vÒ con ng-êi vµ XH, lµm cho triÕt häc kh«ng bÞ kh« cøng, l¹c hËu tr-íc nh÷ng biÕn ®æi, quy luËt míi vÒ ®êi sèng XH vËn ®éng kh«ng ngõng. TriÕt häc vµ XHH lµ hai KH ®éc lËp nh-ng chóng cã tÝnh biÖn chøng, cã mèi quan hÖ mËt thiÕt víi nhau.
  2. 2 * Víi sö häc vµ t©m lý häc: XHH ra ®êi sau, tiÕp thu vµ kÕ thõa rÊt nhiÒu thµnh tùu, tri thøc cña sö häc vµ t©m lý häc ®Ó nghiªn cøu mèi quan hÖ t-¬ng t¸c gi÷a con ng-êi víi XH. XHH cã mèi liªn hÖ chÆt chÏ víi TL häc vµ Sö häc. C¸c nhµ XHH cã thÓ vËn dông c¸ch tiÕp cËn t©m lý häc ®Ó xem xÐt hµnh ®éng XH víi t- c¸ch lµ ho¹t ®éng c¶m tÝnh, cã ®èi t-îng, cã môc ®Ých. XHH cã thÓ coi c¬ cÊu XH, tæ chøc XH, thiÕt chÕ XH víi t- c¸ch nh- lµ nh÷ng chñ thÓ hµnh ®éng. XHH cã thÓ qu¸n triÖt quan ®iÓm LS trong viÖc ®¸nh gi¸ t¸c ®éng cña hoµn c¶nh, ®iÒu kiÖn XH víi con ng-êi. C¸c nhµ nghiªn cøu cã thÓ phan tÝch yÕu tè “ thêi gian x· héi” qua c¸c kh¸i niÖm tuæi t¸c, thÕ hÖ …khi gi¶i thÝch nh÷ng thay ®æi XH trong ®êi sèng con ng-êi. * Víi Kinh tÕ häc. KT häc nghiªn cøu qu¸ tr×nh sx, tæ chøc s¶n xuÊt, ph-¬ng ph¸p l-u th«ng s¶n phÈm, ph©n phèi tiªu dïng hµng ho¸, dÞch vô trong XH, XHH ng/cøu bèi c¶nh v¨n ho¸, c¸ch tæ chøc x· héi vµ mèi quan hÖ XH gi÷a ng-êi víi ng-êi trong qu¸ tr×nh kinh tÕ, sù t¸c ®éng cña lÜnh vùc kinh tÕ lªn ®êi sèng XH cña con ng-êi . XHH kÕ thõa vËn dông, vay m-în cña Kinh tÕ häc nh÷ng kh¸i niÖm, ph¹m trï vµ lý thuyÕt thÝch hîp nh¾m nghiªn cøu ®èi t-îng cña m×nh. Ch¼ng h¹n nh-: lý thuyÕt trao ®æi, lý thuyÕt vèn con ng-êi vµ kh¸i niÖm thÞ tr-êng, b¾t nguån tõ kinh tÕ häc, nay ®ang ®-îc sö dông réng r·i trong nghiªn cøu XHH. Nh÷ng kh¸i niÖm XHH nh- m¹ng l-íi Xh, vÞ thÕ Xh hay hµnh ®éng XH ®ang ®-îc c¸c nhµ KT häc rÊt quan t©m. Mèi quan hÖ gi÷a XHH vµ KT häc ph¸t triÓn theo ba xu h-íng t¹o thµnh ba lÜnh vùc KH liªn ngµnh. Mét lµ KT häc Xh rÊt gÇn víi KT häc chÝnh trÞ, hai lµ XH häc KtÕ vµ ba lµ lÜnh vùc nghiªn cøu “ Kinh tÕ häc x· héi” * Víi chÝnh trÞ häc : ChÝnh trÞ häc chñ yÕu nghiªn cøu quyÒn lùc vµ sù ph©n chia quyÒn lùc - lÜnh vùc chÝnh trÞ cña ®êi sèng XH. Ph¹m vi quan t©m CTrÞ häc kh¸ réng tõ th¸i ®é, hµnh vi chÝnh trÞ c¶u c¸ nh©n tíi ho¹t ®éng ch.trÞ cña c¸c nhãm, tæ chøc vµ lùc l-îng XH. XHH còng nghiªn cøu vÒ quyÒn lùc XH (N¶y sinh tån t¹i gi÷a ng-êi víi ng-êi trong XH) nh-ng chó träng vµ tËp trung vµo mèi liªn hÖ gi÷a c¸c tæ chøc, thiÕt chÕ chÝnh trÞ vµ c¬ cÊu x· héi. Mãi quan hÖ chÆt chÏ gi÷a XHH vµ CT häc thÓ hiÖn tr-íc hÕt ë viÖc cïng vËn dông c¸c lý thuyÕt, kh¸i niÖm vµ ph-¬ng ph¸p chung cho c¶ CT h äc vµ XHH. VÝ dô: PP pháng vÊn, ®iÒu tra d- luËn XH vµ ph©n tÝch néi dung ®ang ®-îc ¸p dông phæ biÕn trong hai lÝnh vùc khoa häc nµy. Gi÷a XHH vµ c¸c Kh kh¸c cã sù giao thoa vÒ tri thøc. Trong mèi quan hÖ ®ã. Do XHH ra ®êi sau nªn ®-îc nhËn nhiÒu h¬n cho (tri thøc, thµnh tùu, kh¸i niÖm, ph¹m trï). §iÒu ®ã cã nghÜa lµ XHH kh«ng ngõng tiÕp thu c¸c thµnh tùu cña c¸c khoa häc kh¸c. Trªn c¬ së ®ã, XHH cã nhiÖm vô ph¸t triÓn vµ hoµn thiÖn hÖ thèng kh¸i niÖm, ph¹m trï vµ PP luËn nghiªn cøu cña m×nh. C©u 2: C¬ cÊu x· héi häc lµ g× ? C¸c cÊp ®é nghiªn cøu cña c¬ cÊu x· héi häc ? a. Cã thÓ c¨n cø vµo møc ®é trõu t-îng, kh¸i qu¸t cña tri thøc XHH ®Ó ph©n chia c¬ cÊu XHH thµnh 3 bé phËn cã mèi liªn hÖ mËt thiÕt víi nhau: - XHH trõu t-îng lý thuyÕt: Nghiªn cøu kh¸i qu¸t mét c¸ch kh¸ch quan, khoa häc c¸c vÊn ®Ò cña thùc tiÔn XH nh»m ph¸t hiÖn c¸c tri thøc míi vµ x©y dùng lý thuyÕt, kh¸i niÖm vµ ph¹m trï XHH..Trªn c¬ së ®ã x©y dùng c¸c tri thøc lý thuyÕt XHH. - XHH thùc nghiÖm: lµ mét bé phËn XHH nghiªn cøu vÒ hiÖn t-îng, qu¸ tr×nh XH b»ng c¸ch vËn dung lý thuyÕt, kh¸i nÞªm XHH vµ c¸c PP thùc chøng nh- quan s¸t, ®o l-êng, thÝ nghiÖm nh»m kiÓm tra, chøng minh hoÆc kÕt luËn nh÷ng vÊn ®Ò do quan s¸t ®em l¹i. ®-îc rót ra tõ lý thuyÕt XHH ( Gi¶i thÝch c¸c vÊn ®Ò n¶y sinh trong XH) - XHH øng dông: Lµ bé phËn XHH cã nhiÖm vô vËn dông c¸c nguyªn lý, ý t-ëng lý thuyÕt XHH, tri thøc XHH ®Ó ph©n tÝch, t×m hiÓu vµ gi¶i quyÕ t c¸c t×nh huèng, sù kiÖn cña ®êi sèng XH nh»m kiÓm chøng trong thùc tiÔn ®Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò cuéc sèng ®ang ®Ætt ra, ®em laÞ kÕt qu¶ nhÊt ®Þnh nµo ®ã cho sù ph¸t triÓn cña Xh.
  3. 3 b. CÊp ®é nghiªn cøu cña c¬ cÊu x· héi häc . C¨n cø vµo cÊp ®é riªng - chung;; bé phËn - chØnh thÓ cña tri thøc vµ lÜnh vùc nghiªn cøu cña XHH th× ng-êi ta chia c¬ cÊu XHH lµm 2 bé phËn, ®ã lµ: XHH ®¹i c-¬ng vµ XHH chuyªn nghµnh: - XHH ®¹i c-¬ng nghiªn cøu c¸c quy luËt, tÝnh quy luËt, thuéc tÝnh vµ ®Æc ®iÓm chung nhÊt, kh¸i qu¸t nhÊt cña c¸c hiÖn t-îng vµ qu¸ tr×nh XH, XHH ®¹i c-¬ng cã néi dung nghiªn cøu rÊt gÇn víi XHH vÜ m« vµ XHH lý thuyÕt - XHH chuyªn ngµnh (chuyªn biÖt) lµ bé phËn XHH g¾n lý luËn XHH ®¹i c-¬ng vµo viÖc nghiªn cøu c¸c hiÖn t-îng cña lÜnh vùc cô thÓ, nhÊt ®Þnh cña ®êi sèng XH. Quy m«, kÝch cì cña hÖ thèng XHH ®-îc chia ra 2 lo¹i: XHH vi m« vµ XHH vÜ m« + XHH vi m«: ngh.cøu hÖ thèng XH quy m« nhá, nhãm. + XHH vÜ m«: ngh.cøu hÖ thèng XH cã quy m« lín cña mét Quèc gia, d©n téc hay mét chÕ ®é XH chuyªn biÖt (XH TB¶n, XH PkiÕn, XH XHCN...) C¬ cÊu tæng thÓ chung nhÊt cña XHH gåm 2 bé phËn: XHH Lý thuyÕt vµ XHH thùc nghiÖm. C©u 3. Ph©n tÝch c¸c chøc n¨ng, nhiÖm vô chñ yÕu cña XHH. NhiÖm vô cña XHH ë VN hiÖn nay? XHH còng nh- c¸c KH kh¸c ®Òu cã ba chøc n¨ng c¬ b¶n: Chøc n¨ng nhËn thøc chøc n¨ng thùc tiÔn chøc n¨ng gi¸o dôc (t- t-ëng ) a. Chøc n¨ng cña XHH * Chøc n¨ng nhËn thøc trang bÞ cho ng-êi häc hÖ thèng tri thøc vÒ sù ph¸t triÓn XH,quy luËt vÒ sù ph¸t triÓn,c¬ chÕ cña qu¸ tr×nh ph¸t triÓn.. - Chøc n¨ng nhËn thøc cña XHH cßn ®-îc thÓ hiÖn th«ng qua chøc n¨ng ph-¬ng ph¸p luËn cña nã,thÓ hiÖn ¬ chç nã lµ nh÷ng th«ng tin khoa häc tËp trung ,chän läc lo¹i trõ tÊt c¶ nh÷ng g× lµ thø yÕu,®ãng vai trß nh÷ng nguyªn lý,nh÷ng chuÈn mùc nghiÖn cøu XH. * Chøc n¨ng thùc tiÔn: Trªn c¬ së ph©n tÝch thùc tr¹ng, XHH lµm s¸ng tá triÓn väng ph¸t triÓn XH trong t-¬ng lai gÇn vµ t-¬ng lai xa,gióp con ng-êi kiÓm so¸t ®-îc c¸c quan hÖ XH cña m×nh vµ ®iÒu hoµ c¸c quan hÖ ®ã sao cho phï hîp víi yªu cÇu kh¸ch quan. - Chøc n¨ng thùc tiÔn cña XHH kh«ng t¸ch rêi nh÷ng ®Ò xuÊt,kiÕn nghÞ mµ nã ®Ò ra nh»m ®¸p øng yÒu cÇu cña qu¶n lý XH,nh»m cñng cè mèi quan hÖ gi÷a KH vµ thùc tiÔn.Chøc n¨ng thùc tiÔn biÓu hiÖn ra lµ chøc n¨ng qu¶n lý ,ChØ ®¹o ho¹t ®éng qu¶n lý .Nh÷ng dù b¸o trong qu¶n lý trªn thùc tÕ kh«ng thÓ hiÖn cã hiÖu qu¶ nÕu kh«ng cã dù b¸o XHH. * Chøc n¨ng gi¸o dôc (t- t-ëng): XHH trang bÞ nh÷ng tri thøc KH kh¸ch quan ,gãp phÇn h×nh thµnh t- duy khoa häc, h×nh thµnh thãi quen,nÕp suy nghÜ khoa häc vµ hµnh ®éng phï hîp quy luËt kh¸ch quan. - XHH ë n-íc ta gãp phÇn gi¸o dôc cho quÇn chóng nh©n d©n theo ®Þnh h-íng XH chñ nghÜa ph¸t huy tÝch cùc, h¹n chÕ tiªu cùc trong kinh tÕ thÞ tr-êng gi¸o dôc t- t-ëng XHCN. b. NhiÖm vô cña XHH - Nghiªn cøu lý luËn (thùc nghiÖm øng dông). §©y lµ nhiÖm vô quan träng hµng ®Çu ®Ó kh¼ng ®Þnh lµ mét khoa häc ®éc lËp.X©y dùng hÖ thèng tri thøc KH riªng biÖt (®Ó tr¸nh ph¶i vay m-în ) - Nghiªn cøu thùc nghiÖm.lµ mét nhiÖm vô quan träng tËp trung nghiªn cøu lý luËn ®Ó cã nh÷ng th«ng tin b»ng chøng míi mÎ,sè liÖu thùc tÕ vµ ®Ó kh¼ng ®Þnh vµ ®Ó kiÓm chøng gi¶ thuyÕt KH trªn thùc tiÔn.§Ó h×nh thµnh t- duy XH häc ®ã lµ t- duy thùc nghiÖm. - Nghiªn cøu øng dông ®Ó v¹ch ra c¬ chÕ ®/k gi¶i ph¸p cho viÖc vËn dông c¸c c¸i ph¸t hiÖn cña ngcøu lý thuyÕt vµ nghiªn cøu thùc nghiÖm nh»m gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò thùc tiÔn ®ang ®Æt ra c. XHH ë ViÖt Nam hiÖn nay : Lµ mét bé phËn cña XHH thÕ giíi tËp trung vµo 2 nhiÖm vô chÝnh:
  4. 4 - §Çu t- cho viÖc nghiªn cøu lý luËn ®Ó x©y dùng hÖ thèng tri thøc XHH phï hîp víi bèi c¶nh XH viÖt nam. - Cïng víi c¸c lÜnh vùc KH kh¸c tham gia vµo viÖc gi¶i quyÕt, lµm s¸ng tá nh÷ng vÊn ®Ò míi n¶y sinh vµ gãp phÇn ®Ò ra c¸c biÖn ph¸p thùc tiÔn cã tÝnh kh¶ thi cao cña ®êi sèng XH trong qu¸ tr×nh ®æi míi vµ XD ®Êt n-íc. Hµng lo¹t c¸c vÊn ®Ò cô thÓ: - SN CNH-H§H ®Êt n-íc - BiÕn ®æi c¸c g/c, tÇng líp XH. - C¸c c/s b¶o ®¶m tiÕn bé XH vµ c«ng b»ng XH - XD nÒn VH tiªn tiÕn ®Ëm ®µ b¶n s¾c VH d©n téc. - T¨ng c-êng vai trß l·nh ®¹o vµ søc ch/®Êu cña ®¶ng. - XD NN ph¸p quyÒn cña d©n, do d©n, v× d©n. - Ph¸t triÓn nÒn KT h.ho¸ nhiÒu Tp, vËn hµnh theo c¬ chÕ TT cã sù qu¶n lý cña NN theo con ®-êng XHCN. C©u 4: Ph©n tÝch nh÷ng ®iÒu kiÖn, tiÒn ®Ò ra ®êi cña x· héi häc? ý nghÜa sù ra ®êi cña XHH. a. Điều kiện, tiền đề Kinh tÕ – XH : - ë Ch©u ©u cuèi thÕ kû 18 ®Çu thÕ kû 19 ph-¬ng thøc s¶n xuÊt cña CNTB ra ®êi vµ ph¸t triÓn lín m¹nh. Cuéc c¸ch m¹ng c«ng nghiÖp lÇn thø 2 diÔn ra ë hÇu kh¾p Ch©u ©u ®· lµm thay ®æi c¬ b¶n mäi ho¹t ®éng, thóc ®Èy kinh tÕ ph¸t triÓn nh¶y vät. NhiÒu lÜnh vùc c«ng nghiÖp míi, ngµnh nghÒ míi xuÊt hiÖn giao th«ng v©n t¶i ph¸t triÓn nhanh khiÕn cho hµng ho¸ vµ s¶n phÈm c«ng nghiÖp l-u chuyÓn thuËn lîi tõ vïng nµy sang vïng kh¸c, tõ n-íc nµy sang n-íc kh¸c. ThÞ tr-êng kh«ng ngõng më réng, th-¬ng m¹i ph¸t triÓn vµ bµnh tr-íng ®· lµm lung lay trËt tù phong kiÕn ®· tån t¹i hµng ngh×n n¨m ë Ch©u ©u. Ph-¬ng thøc s¶n xuÊt TBCN thay thÕ dÇn ph-¬ng thøc s¶n xuÊt phong kiÕn, h×nh th¸i kinh tÕ phong kiÕn bÞ lËt ®æ. CNTB t¹o ra rÊt nhiÒu cña c¶i vËt chÊt cho x· héi. Sau 100 n¨m ®· t¹o ra mét khèi cña c¶i vËt chÊt khæng lå. - Tõ chÝnh sù biÕn ®æi kt dÉn ®Õn sù ph¸t triÓn nh¶y vät cña ®êi sèng XH ë ch©u ©u. - Lèi sèng XH thay ®æi ®« thÞ ho¸ ph¸t triÓn nhanh chãng ë mäi ngâ ng¸ch cña XH Ch©u ©u. §ång ruéng lµng m¹c bÞ thu hÑp, lèi sèng ®iÒn ®· manh món cña n«ng nghiÖp n«ng th«n dÇn dÇn bÞ ®Èy lïi, thay vµo ®ã lµ lèi sèng ®« thÞ theo t¸c phong c«ng nghiÖp - XH c«ng nghiÖp . - HÖ thèng c¸c gi¸ trÞ chuÈn mùc XH cæ truyÒn coi träng ®¹o ®øc, t×nh c¶m dÇn dÇn còng bÞ thay thÕ bëi hÖ thèng gi¸ trÞ chuÈn mùc míi theo xu h-íng thùc dông vµ b¹o lùc. - ThiÕt chÕ XH: Ngµy cµng quan t©m h¬n ®Õn viÖc ®iÒu chØnh vµ kiÓm so¸t c¸ ho¹t ®éng trong lÜnh vùc kinh tÕ c¸c quan hÖ kinh tÕ . - Quy m« vµ c¬ cÊu gia ®×nh còng thay ®æi theo xu h-íng quy m« gia ®×nh nhá chØ víi 1, 2 thÒ hÖ, gia ®×nh h¹t nh©n. - C¬ cÊu XH còng thay ®æi mµ ®iÓn h×nh nhÊt lµ c¬ cÊu XH giai cÊp biÕn ®æi, c¬ cÊu XH lao ®éng ngµnh nghÒ biÕn ®æi. N«ng d©n tõ lµng m¹c ®ång quª tiÕn vÒ khu ®« thÞ, thµnh phè ®Ó kiÕm sèng . Sù xuÊt hiÖn C/m lÇn thø 2 nµy nã ®· lµm cho nÒn kinh tÕ XH ë ch©u ©u bÞ ®¶o lén, bÞ x¸o trén. Con ng-êi th× bµng hoµng tr-íc sù biÕn ®æi nhanh chãng cña ®êi sèng XH. * Bªn c¹nh nh÷ng nh÷ng biÕn ®æi vÒ kinh tÕ – Xh, vÒ mÆt ®êi sèng chÝnh trÞ XH còng cã rÊt nhiÒu biÕn ®éng ë cuèi thÕ kû 18 ®Çu thÕ kû 19. Næi bËt nhÊt lµ xuÊt hiÖn hµng lo¹t cuéc c¸ch m¹ng t- s¶n. §iÓn h×nh lµ C/M t- s¶n ph¸p 1789. ®©y lµ dÊu mèc, có ®¸nh m¹nh mÏ vµo thµnh tr× Xh phong kiÕn Ch©u ©u vµ còng lµ có ®¸nh më ra thêi kú h×nh thµnh chÕ ®é chÝnh trÞ XH míi ë c¸c n-íc Ch©u ©u. - QuyÒn lùc chÝnh trÞ còng cã sù thay ®æi tõ tay giai cÊp phong kiÕn quý téc, t¨ng l÷ chuyÓn sang g/c phong kiÕn t- s¶n vµ sè Ýt nh÷ng ng-êi n¾m gi÷ t- liÖu s¶n xuÊt cña XH.
  5. 5 - TrËt tù chÝnh trÞ - XH chuyªn chÕ ®éc ®o¸n vµ nhµ n-íc phong kiÕn bÞ thay thÕ b»ng chÕ ®é d©n chñ, chuyªn chÕ cña nhµ n-íc t- s¶n. M©u thuÉn XH trong lßng XH còng thay ®æi. M©u thuÉn giai cÊp t- s¶n vµ v« s¶n thay thÕ cho giai cÊp ®Þa chñ vµ n«ng d©n . - §Æc biÖt C/m t- s¶n Ph¸p víi tuyªn ng«n nh©n quyÒn vµ d©n quyÒn lÇn ®Çu tiªn ®Ò cËp ®Õn tù do – b×nh ®¼ng b¸c ¸i ®· lµm thay ®æi t- duy chÝnh trÞ cña con ng-êi. lµm dÊy lªn trong lßng XH rÊt nhiÒu phong trµo ®Êu tranh ®ßi d©n quyÒn b×nh ®¼ng b¸c ¸i trong XH. BiÕn ®éng chÝnh trÞ ë ch©u ©u thêi kú nµy lµm cho trËt tù chÝnh trÞ XH ë Ch©u ©u mÊt æn ®Þnh.TrËt tù kinh tÕ chÝnh trÞ XH ë Ch©u ©u ®Çy biÕn ®éng lµm xuÊt hiÖn trong x· héi mét nhu cÇu ph¶i nghiªn cøu thùc t¹i XH ®Ó t×m ra gi¶i ph¸p cho viÖc lËp l¹i trËt tù XH æn ®Þnh t¹o ®iÒu kiÖn cho c¶ c¸ nh©n vµ XH cïng ph¸t triÓn.  TiÒn ®Ò t- t-ëng vµ lý luËn KH. - TiÒn ®Ò nµy lµm n¶y sinh XH häc batø nguån tõ nh÷ng t- t-ëng khoa häc vµ v¨n ho¸ thêi ®¹i + Khoa häc tô nhiªn vµ khao häc x· héi têi kú nµy rÊt ph¸t triÓn vµ ph¸t trieenr v-ît bËc, lµm thay ®æi nhËn thøc thÕ giíi quan cña con ng-êi th«ng qua c¸c häc thuyÕt ,thµnh tùu XH,c¸c phat minh trong lÜnh vùc vËt lý ,thiªn v¨n ..Sinh häc gãp phÇn n©ng cao hiÓu biÕt cña con ng-êi vÒ thÕ giíi , c¶ vi m« lÉn vÜ m« ( nhËn thøc ) gãp phÇn gi¶i phãng t- t-ëng con ng-êi tho¸t khái sù chi phèi cña t- t-ëng t«n gi¸o . LÇn ®Çu tiªn trong lÞch sö nh©n thøc t- t-ëng cña nh©n lo¹i,con ng-êi nhËn ra r»ng thÕ giíi nµy lµ mét chØnh thÓ cã cÊu tróc vµ vËn ®éng biÕn ®æi theo quy luËt. - Thµnh tùu vÒ khoa häc tù nhiªn ¶nh h-ëng m¹nh ®Õn XH c¸c häc thuyÕt XH ®· thay ®æi c¨n b¶n nhËn thøc XH.®Æc biÖt lµ triÕt häc Mark .Con ng-êi nhËn thøc ®-îc r»ng XH còng lµ mét chØnh thÓ,còng vµ biÕn ®æi theo quy luËt C¸c nhµ khoa häc thêi kú nµy còng khao kh¸t nghiªn cøu quy luËt cña XH, nghiªn cøu XH t×m ra quy luËt vËn ®éng cña ®êi sèng XH vµ sö dông nã nh- nh÷ng c«ng cô ®Ó x©y dùng c¶i biÕn XH theo xu h-íng ngµy mét tiÕn bé h¬n. b. ý nghÜa sù ra ®êi cña XHH. XHH ra ®êi ®· lµm thay ®æi nhËn thøc, thay ®æi thÕ giíi quan vµ PP luËn cña con ng-êi vÒ sù biÕn ®æi trong ®êi sèng KT-XH. Víi nh÷ng tri thøc míi do XHH ®em l¹i, con ng-êi hoµn toµn cã thÓ hiÓu ®-îc, gi¶i thÝch ®-îc c¸c hiÖn t-îng Xh b»ng c¸c kh¸i niÖm, ph¹m trï vµ PP nghiªn cøu khoa häc. XHH ®· trang bÞ cho con ng-êi nhËn thøc khoa häc vÒ c¸c quy luËt cña sù ph¸t triÓn, vµ tiÕn bé XH, nhËn diÖn x· héi mét c¸ch ®óng ®¾n, lÊy ®ã lµm c«ng cô ®Ó gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò míi mÎ n¶y sinh tõ ®êi sèng x· héi, gãp phÇn vµo viÖc kiÕn t¹o nh÷ng chÝnh s¸ch x· héi vµ ®Ó lËp l¹i trËt tù XH, x©y dùng XH ngµy cµng tèt ®Ñp h¬n. C©u 5: Nªu nh÷ng ®ãng gãp cña Auguste Comte (1789 – 1857) ®èi víi sù ra ®êi vµ ph¸t triÎn cña XH. “ XHH lµ khoa häc vÒ c¸c quy luËt cña tæ chøc XH” . * TiÓu sö : Sinh n¨m 1789 trong mét gia ®×nh Gia t« gi¸o ng-êi Ph¸p «ng cã t- t-ëng tù do vµ c¸ch m¹ng rÊt sím. ¤ng ®-îc biÕt ®Õn nh- lµ mét nhµ to¸n häc, VËt lý, thiªn v¨n häc. Nhµ triÕt häc theo dßng thùc chøng vµ lµ 1 nhµ XHH næi tiÕng. Gia ®×nh theo xu h-íng qu©n chñ nh-ng «ng l¹i cã t- t-ëng tù do tiÕn bé . - Sinh ra ë mét ®Êt n-íc ®Çy biÕn ®éng, t- t-ëng cña «ng chÞu ¶nh h-ëng cña bèi c¶nh kinh tÕ – Xh Ph¸p cuèi TK 18 ®Çu Tk 19 còng nh- nh÷ng m©u thuÉn gi÷a t«n gi¸o vµ khoa häc xung ®ét gay g¾t. * T¸c phÈm: C«ng tr×nh c¬ b¶n gåm 2TP : - HÖ thèng chÝnh trÞ häc thùc chøng - TriÕt häc thùc chøng. * §ãng gãp cô thÓ:
  6. 6 + Lµ ng-êi ®Æt tªn cho lÜnh vùc khoa häc x· héi häc vµo n¨m 1838 trong tËp s¸ch thùc chøng luËn xuÊt hiÖn côm tõ XHH. - ¤ng cã c«ng lín lµ t¸ch tri thøc XHH ra khái triÕt häc ®Ó t¹o tiÒn ®Ò cho sù h×nh thµnh mét bé m«n khoa häc míi chuyªn nghiªn cøu vÒ ®êi sèng XH cña con ng-êi. + Quan niÖm cña «ng vÒ XHH vµ c¬ cÊu XHH. Trong bèi c¶nh míi «ng cho r»ng XHH lµ mét lÜnh vùc khoa häc nghiªn cøu vÒ quy lu©t tæ chøc ®êi sèng XH cña con ng-êi (khoa häc thùc t¹i XH) Ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu : ¤ng cßn gäi XHH la vËt lý häc XH v× XHH cã ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu gÇn gièng víi ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu vËt lý häc . Nã còng gåm 2 lÜnh vùc c¬ b¶n : TÜnh häc XH vµ §éng häc XH §éng häc XH lµ bé phËn nghiªn cøu hÖ thèng XH trong tr¹ng th¸i vËn ®éng biÕn ®æi theo thêi gian Cßn TÜnh häc XH lµ bé phËn nghiªn cøu tr¹ng th¸i tÜnh cñaXH vµ c¬ cÊu cña XH c¸c thµnh phÇn phÇn t¹o lªn c¬ cÊu vµ c ¸c mèi quan hÖ gi÷a chóng .TÜnh häc XH chØ ra c¸c quy luËt tån t¹i XH( ®éng häc XH chØ ra quy luËt vËn ®éng biÕn ®æi ) + Ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu XHH: ¤ng cho r»ng XHH ph¶i vËn dông c¸c ph-¬ng ph¸p cña KH tù nhiªn ®Ó nghiªn cøu XH .Nh-ng vÒ sau «ng chØ ra r»ng XHH ph¶i nghiªn cøu b»ng ph-¬ng ph¸p thùc chøng .¤ng ®Þnh nghÜa : ph-¬ng ph¸p thùc chøng lµ ph-¬ng ph¸p thu thËp xö lý th«ng tin kiÓm tra gi¶ thuyÕt vµ x©y dùng lý thuyÕt . So s¸nh vµ tæng hîp sè liÖu. Cã 4 ph-¬ng ph¸p c¬ b¶n: - PP quan s¸t - PP thùc nghiÖm. - PP so s¸nh lÞch sö. - PP ph©n tÝch lÞch sö. + Quan niÖm vÒ c¬ cÊu XH .Ban ®Çu «ng cho r»ng c¸ nh©n lµ ®¬n vÞ c¬ b¶n nhÊt cña c¬ cÊu XH ( ®¬n vÞ h¹t nh©n). VÒ sau «ng l¹ i cho r»ng gia ®×nh míi lµ ®¬n vÞ h¹t nh©n cña Xh vµ cã thÓ coi gia ®×nh nh- mét tiÓu c¬ cÊu XH. ¤ng kÕt luËn mét c¬ cÊu XH vÜ m« ®-îc t¹o thµnh tõ nhiÒu tiÓu c¬ cÊu XH ®¬n gi¶n h¬n. C¸c tiÓu c¬ cÊu XH nµy t¸c ®éng qua l¹i lÉn nhau theo mét c¬ chÕ nhÊt ®Þnh ®Ó b¶o ®¶m cho XH tån t¹i vµ ph¸t triÓn æn ®Þnh. + C¸ch gi¶i thÝch vÒ quy luËt vËn ®éng XH, quy luËt 3 giai ®o¹n cña t- duy. Quy luËt ph¸t triÓn cña t- duy nh©n lo¹i qua 3 giai ®o¹n - Giai ®o¹n t- duy thÇn häc - Giai ®o¹n t- duy siªu h×nh - Giai ®o¹n t- duy thùc chøng ¤ng vËn dông quy luËt nµy ®Ó gi¶i thÝch rÊt nhiÒu h×nh t-îng cô thÓ cña t- duy cña XH. Gi¶i thÝch qu¸ tr×nh t- duy tõ lóc sinh ra lµ x· héi hiÖn thùc lÉn XH tinh thÇn ®Òu vËn ®éng ph¸t triÓn theo quy luËt 3 giai ®o¹n: XH thÇn häc – Xh siªu h×nh – XH thùc chøng . Giai ®o¹n XH thÇn häc tõ thÕ kû 14 trë vÒ tr-íc Giai ®o¹n siªu h×nh tõ thÕ kû 14 ®Õn tk 18 Giai ®o¹n thùc chøng sau TK 18 ®Õn nay . Theo «ng XH vËn ®éng tõ tr¹ng th¸i XH nµy ®Õn 1 tr¹ng th¸i kh¸c lu©n lu©n cã 1 sù khñng ho¶ng . Con ng-êi cã thÓ qu¶n lý tèt nhÊt XH cña m×nh trong giai ®o¹n thùc chøng ( c¸c nhµ khoa häc).C¬ chÕ cña sù v©n ®éng nµy lµ ®i lªn .Trong qua tr×nh ®ã cã kÕ thõa tÝch luü .Giai ®o¹n tr-íc lµ tiÒn ®Ò cña giai ®o¹n sau.
  7. 7 Sau nµy «ng cho r»ng , sù vËn ®éng Xh tinh thÇn cã tr-íc råi míi ph¶n ¸nh sù vËn ®éng cña XH hiÖn thùc .V× thÕ «ng bÞ phª ph¸n lµ duy t©m ( V× vËy cho ý thøc cã tr-íc) MÆc dï cã nh÷ng h¹n chÕ nhÊt ®Þnh vÒ t- t-ëng nh-ng «ng ®· cã nh÷ng cèng hiÕn to lín cho viÖc ®Æt nÕn mãng cho XHH.Do ®ã «ng ®-îc coi lµ cha ®Î cña XHH. C©u 6 : Nªu nh÷ng ®ãng gãp cña Karl Marx (1818 – 1883) ®èi víi sù ra ®êi vµ ph¸t triÓn c¶u XHH nãi chung vµ XHH M¸c xÝt nãi riªng. “ C¸c nhµ triªt häc cho tíi nay míi chØ gi¶i thÝch TG.VÊn ®Ò lµ biÕn ®æi TG ” * TiÓu sö: Karl Marx, lµ nhµ kinh tÕ häc ®øc, nhµ lý luËn vÜ ®¹i cña phong trµo c«ng nh©n thÕ giíi vµ lµ ng-êi s¸ng lËp ra chñ nghÜa céng s¶n khoa häc . * T¸c phÈm : - Bé t- b¶n luËn - b¶n th¶o kinh tÕ triÕt häc - Sù khèn cïng cña triÕt häc - Tuyªn ng«n cña ®¶ng céng s¶n - Gia ®×nh thÇn th¸nh ... Nh÷ng t¸c phÈm nµy chøa ®ùng rÊt nhiÒu ,t- t-ëng quan ®iÓm vÒ XHH. ¤ng ch-a bao giê nghÜ vµ ch-a bao giê nhËn m×nh lµ nhµ XHH.¤ng còng ch-a bao giê viÕt vÒ mét ®Ò tµi nµo thuéc lÜnh vùc XHH.Nh-ng «ng ®-îc coi lµ 1 trong nh÷ng nµh s¸ng l©pk XHH v× «ng ®· khai ph¸ vµ ®ãng gãp rÊt nhiÒu kiÕn thøc vÒ chÝnh trÞ häc .XHH , kinh tÕ häc ¤ng ®-îc giíi XHH t«n vinh lµ nhµ s¸ng lËp vÜ ®¹i cña mäi thêi ®¹i XHH. C¸c nhµ XHH Macxit coi Karl Marxlµ ng-êi sµng lËp ra XHH.§èi víi c¸c nhµ XHH Ch©u ©u th× Karl Marx ®-îc coi lµ ®¹i diÖn tiªu biÓu nhÊt cho tr-êng ph¸i XHH xuÊt ph¸t tõ lÞch sö ,tõ vÊn ®Ò giai cÊp vµ ®Êu tranh giai cÊp . * §ãng gãp cô thÓ : + Chñ nghÜa duy vËt lÞch sö ®-îc coi lµ lý luËn vµ ph-¬ng ph¸p luËn trong nghiªn cøu XHH.®Æc biÖt lµ trong nghiªn cøu XHH Macxit Chñ nghÜa duy vËt lÞch sö lµ sù vËn dông chñ nghÜa duy vËt vµ phÐp biÖn chøng vµo nghiªn cøu lÞch sö XH. §ã lµ Chñ nghÜa duy vËt lÞch s- cña Mac - VÒ mÆt lý luËn, Chñ nghÜa duy vËt lÞch s- xem xÐt XH nh- lµ 1 chØnh thÓ gåm nhiÒu bé phËn cÊu thµnh. C¸c bé phËn ®ã kh«ng chØ t¸c ®éng qua l¹i lÉn nhau mµ cßn m©u thuÉn ®èi kh¸ng nhau. Theo Marx, sù m©u thuÉn ®èi kh¸ng nhau gi÷a c¸c bé phËn cña x· héi chÝnh lµ ®éng lùc ®Ó ph¸t triÓn XH. - Chñ nghÜa duy vËt lÞch sö cña Mac chØ ra quy luËt vËn ®éng kh¸ch quan cña XH. ¤ng nãi “ T«i coi sù vËn ®éng XH lµ mét qu¸ tr×nh lÞch sö tù nhiªn ” . V©n ®éng ph¸t triÓn cña XH lµ sù thay ®æi kÕ tiÕp nhau cña 5 h×nh th¸i KTXH t-¬ng øng víi 5 chÕ ®é XH .5 thêi ®¹i lÞch sö .Ma c chØ ra cÆn kÏ,cô thÓ ,gèc rÔ c¨n nguyªn cña sù biÕn ®æi Mac cßn chØ ra c¬ cÊu tæng thÓ cña 1 XH gåm 2 thµnh tè c¬ b¶n : KiÕn tróc th-îng tÇng vµ h¹ tÇng c¬ së .Hai thµnh tè nµy cã quan hÖ kh¨ng khÝt biÖn chøng víi nhau + VÒ pp luËn : - Chñ nghÜa duy vËt lÞch sö cung cÊp c¸ch tiÕp cËn duy vËt khi nghiªn cøu vÒ XH. Marx cho r»ng tån t¹i XH lµ c¸i cã tr-íc .ý thøc XH lµ c¸i cã sau. Tån t¹i XH quyÕt ®Þnh ý thøc XH.
  8. 8 - Khi nghiªn cøu vÒ XH nªn b¾t ®Çu xuÊt ph¸t tõ hµnh ®éng thùc tiÕn cña con ng-êi chø kh«ng b¾t ®Çu tõ ý niÖm tuyÖt ®èi. Mac cho r»ng sù vËn ®éng biÕn ®æi cu¶ XH lµ do ph-¬ng thøc x¶n suÊt cña Xh quyÕt ®Þnh. Ph-¬ng thøc s¶n xuÊt Xh thay ®æi sÏ kÐo theo sù vËn ®éng biÕn ®æi . Do ®ã khi nghiªn cøu vÒ XH chóng ta ph¶i xuÊt ph¸t tõ yÕu tè gèc ®é kinh tÕ. ®Æt c¸c vÊn ®Ò XH trong mèi quan hÖ víi KT míi c ã thÓ chØ ra ®-îc nguyªn nh©n s©u xa vµ b¶n chÊt cña hiÖn t-îng XH vµ míi ®-a ra ®-îc gi¶i ph¸p phï hîp ®Ó g¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò cña XH . - PP luËn cña Mac ®· trë thµnh kim chØ nam cho nghiªn cøu XHH. + Quan niÖm vÒ con ng-êi vµ XHH cña Mac. Quan hÖ t-¬ng t¸c gi÷a con ng-êi víi con ng-êi vµ Xh lµ ®èi t-îng cña XHH. Theo Mac con ng-êi lµ mét thùc thÓ sinh häc – Xh. Con ng-êi võa mang b¶n chÊt tù nhiªn võa mang b¶n chÊt XH. B¶n chÊt ®Ých thùc cña con ng-êi lµ tæng hoµ cña c¸c mèi quan hÖ XH. (b¶n chÊt con ng-êi n»m trong c¸c mèi quan hÖ XH chø kh«ng n»m trong c¬ thÓ sinh häc cña con ng-êi ) §ã lµ qu¸ tr×nh XH ho¸ c¸ nh©n. + VÒ b¶n chÊt cña XH «ng cho r»ng XH ch¼ng qua chØ lµ sù t¸c ®éng qua l¹i gi÷a ng-êi víi ng-êi mµ th«i. XH lµ Xh cña con ng-êi . + Quan ®iÓm vÒ vÊn ®Ò bÊt b×nh ®¼ng vµ ph©n tÇng XH cña Mac. Trong mäi Xh cã ph©n chia giai cÊp ®Òu cã dÊu hiÖu cña bÊt b×nh ®¼ng Xh vµ ph©n tÇng XH. Gèc g¸c c¬ b¶n cña nã lµ sù kh¸c biÖt sù ®èi lËp gi÷a c¸c tËp ®oµn ng-êi trong quan hÖ së h÷u ®èi víi t- liÖu s¶n xuÊt. Sù ®èi lËp kh¸c biÖt vÒ l¬i Ých kinh tÕ dÉn tíi sù ®èi lËp vÒ quyÒn lùc chÝnh trÞ-XH vµ tinh thÇn gi÷a c¸c tËp ®oµn ng-êi. Sù bÊt b×nh ®¼ng xuÊt hiÖn dÉn ®Õn ph©n tÇng XH. §ã lµ nh÷ng luËn ®iÓm gèc c¨n b¶n nhÊt Mac ®· cung cÊp ®Ó nghiªn cøu lý gi¶i XH, mäi hiÖn t-îng BB ®¼ng Xh vµ ph©n tÇng Xh + Vª PP nghiªn cøu: Kh¸c víi Auguste Comte Mac kh«ng tuyªn bè râ rµng PP g× ph¶i vËn dông ®Ó nghiªn cøu XHH. C¸c nhµ XHH th«ng qua c¸c PP mµ Mac sö dông nghiªn cøu vÒ XH nãi chung th× v« h×nh chung «ng ®· cung cÊp bæ sung vµo hÖ thèng c¸c pp nghiªn cøu thùc chøng cña XHH. Mét sè PP cô thÓ nh- PP quan s¸t, PP pháng vÊn, pp tr-ng cÇu ý kiÕn qua th- vµ pp ph©n tÝch tµi liÖu KÕt luËn : Chñ nghÜa Duy vËt lÞch sö cña K.Marx lµ XHH ®¹i c-¬ng macxit. C¸c quan ®iÓm cña K.Marx t¹o thµnh bé khung lý luËn vµ pp luËn nghiªn cøu XHH theo nhiÒu h-íng kh¸c nhau. §ã lµ mét hÖ thèng lý luËn XHH hoµn chØnh cho phÐp vËn dông ®Ó nghiªn cøu bÊt kú XH nµo. §iÒu quan träng nhÊt lµ, lµm theo Marx, c¸c nhµ XHH kh«ng nh÷ng gi¶i thÝch TG mµ cßn gãp phÇn vµo c«ng cuéc c¶i t¹o, ®æi míi XH ®Ó XD mét XH c«ng b»ng, v¨n minh. ¤ng xøng ®¸ng ®-îc t«n vinh lµ nhµ XHH vÜ ®¹i cña mäi thêi ®¹i C©u 7: Nªu nh÷ng ®ãng gãp cña E.Durkheim (1858 – 1817) ®èi víi sù ph¸t triÓn cña XHH. “ Khi gi¶i thÝch hiÖn t-îng xh ta cÇn ph©n biÖt nguyªn nh©n g©y ra hiÖn t-îng ®ã vµ chøc n¨ng mµ hiÖn t-îng ®ã thùc hiÖn” a. TiÓu sö: ¤ng lµ mét nhµ xhh ng-êi ph¸p næi tiÕng, sinh n¨m 1858 trong mét gia ®×nh do th¸i, mÊt n¨m 1917. «ng lµ ng-êi ®Æt nÒn mãng x©y dùng chñ nghÜa chøc n¨ng . ¤ng lµ nhµ gi¸o dôc häc, triÕt häc, mét nhµ kinh tÕ häc vµ lµ mét nhµ xhh. ¤ng cßn ®-îc coi lµ nhµ s¸ng lËp xhh Ph¸p v× «ng ®· cã c«ng lín ®-a xhh trë thµnh mét lÜnh vùc khoa häc, mét ngµnh nghiªn cøu vÒ gi¸o dôc ë Ph¸p nªn ®-îc coi lµ cha ®Î cña xhh Ph¸p. Bèi c¶nh kinh tÕ xh Ph¸p ë cuèi thÕ kû 18 ®Çu thÓ kû 19 ¶nh h-ëng lín ®Õn s©u s¾c ®Õn quan ®iÓm t- t-ëng cña «ng vÒ xhh.NhiÒu häc gi¶ trªn thÕ giíi thõa nhËn .xhh nµy sinh ra trong bèi c¶nh ®Çy biÕn ®éng cña kinh tÕ – xh Ph¸p cuèi TK 18 ®Çu TK 19. ChÝnh Durkheim ®· gäi xh Ph¸p thời kú nµy lµ mét xh v« tæ chøc, mét chÝnh phñ v« ®¹o ®øc. ¤ng cho r»ng cÇn ph¶i cã mét khoa häc nghiªn cøu
  9. 9 c¸c hiÖn t-îng trong XH.Gi¶i ph¸p xhh cña «ng ®· ®-îc thõa nhËn nh- vËy .¤ng ®· ®Æt ra nhiÖm vô cho xhh lµ ph¶i nghiªn cøu thùc t¹i hiÖn t¹i xh ®Ó cã gi¶i ph¸p tæ chøc l¹i trËt tù xh . VÒ mÆt t- t-ëng vµ khoa häc .«ng chÞu ¶nh h-ëng bëi chñ nghÜa thùc chøng cña A. Comte vµ nguyªn lý tiÕn ho¸ xh cña Spencer. b. T¸c phÈm : - Tù tö - Sù ph©n c«ng lao ®éng trong Xh . - C¸c quy t¾c cña ph.ph¸p xhh. - C¸c h.thøc s¬ ®¼ng cña t«n gi¸o. c. §ãng gãp : + Quan niÖm vÒ xhh vµ ®èi t-îng nghiªn cøu cña nã . ¤ng coi xhh lµ khoa häc vÒ c¸c” sù kiÖn xh” . «ng chØ ra ®èi t-¬ng cña xhh lµ c¸c sù kiÖn xh. Sù kiÖn xh lµ tÊt c¶ nh÷ng c¸i tån t¹i bªn ngoµi c¸ nh©n nh-ng cã kh¶ n¨ng chi phèi, ®iÒu khiÓn hµnh vi cña c¸ nh©n. ¤ng ph©n biÖt 2 lo¹i : Sù kiÖn Xh vËt chÊt vµ sù kiÖn xh phi vËt chÊt. Sù kiÖn xh vËt chÊt lµ nh÷ng quan hÖ mµ chóng ta cã thÓ quan s¸t ®-îc, ®o l-êng ®-îc th× gäi lµ sù kiÖn xh vËt chÊt (c¸ nh©n, nhãm Xh, tæ chøc Xh, céng ®ång XH ...) Sù kiÖn xh kh«ng thÓ quan s¸t ®-îc hay khã quan s¸t, ph¶i dïng ®Õn trÝ t-ëng t-îng ®Ó h×nh dung ra th× gäi lµ sù kiÖn xh phi vËt chÊt. (Quan niÖm xh, gi¸ trÞ chuÈn mùc xh, lý t-ëng niÒm tin xh, t×nh c¶m xh..) Tõ quan niÖm nh- vËy vÒ sù kiÖn xh «ng nªu ra 3 ®Æc ®iÓm : * TÝnh kh¸ch quan: Tån t¹i bªn ngoµi c¸c c¸ nh©n. NhiÒu sù kiÖn xh ®· tån t¹i tr-íc khi c¸c c¸ nh©n xuÊt hiÖn. Nã mang tÝnh kh¸ch quan . * TÝnh phæ qu¸t: Lµ c¸i chung cho nhiÒu ng-êi (Gi¸ trÞ hiÕu th¶o lµ c¸i phæ biÕn ®èi víi nhiÒu ng-êi) ë ®©u cã con ng-êi, cã sù XH ho¸ c¸ nh©n th× ë ®ã cã sù kiÖn xh * Sù kiÖn xh cã søc m¹nh kiÓm so¸t, ®iÒu chØnh vµ g©y ¸p lùc ®èi víi c¸ nh©n. Dï muèn hay ko, c¸c c¸ nh©n vÉn ph¶i tu©n theo c¸c sù kiÖn xh. Theo «ng xhh chÝnh lµ sù nghiªn cøu c¸c sù kiÖn xh. + Ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu xhh. ¤ng cho r»ng xhh ph¶i vËn dông pp thùc chøng ®Ó nghiªn cøu. §Ó sö dông hiÖu qu¶ pp nµy ng/cøu xhh, «ng ®· chØ ra mét sè quy t¾c c¬ b¶n: - Quy t¾c kh¸ch quan: §ßi hái nhµ xhh ph¶i xem c¸c sù kiÖn xh nh- mét sù vËt tån t¹i kh¸ch quan bªn ngoµi c¸ nh©n con ng-êi vµ nã cã thÓ quan s¸t ®-îc. Nã ®ßi hái ph¶i lo¹i bá yÕu tè chñ quan, Ên t-îng chñ quan vÒ c¸c h×nh t-îng XH trong qu¸ tr×nh nghiªn cøu . - Quy t¾c ngang cÊp: ¤ng kÞch liÖt ph¶n ®èi c/n t©m lý vµ c/n kinh tÕ trong khi nghiªn cøu xhh. Mµ ph¶i lÊy c¸c sù kiÖn xh ®Ó gi¶i thÝch xh .lÊy nguyªn nh©n xh ®Ó gi¶i thÝch hiÖn t-îng xh.lÊy hiÖn t-îng nµy gi¶i thÝch hiÖn t-îng kh¸c (hiÖn t-îng tö tö, hiÖn t-îng nghÌo ®ãi ..) - Quy t¾c ph©n lo¹i : Yªu cÇu nhµ xhh khi nghiªn cøu hiÖn t-îng xh cÇn ph¶i ph©n biÖt ®-îc ®©u lµ c¸i b×nh th-êng phæ biÕn, chuÈn mùc vµ ®©u lµ c¸i kh¸c biÖt , dÞ th-êng. Môc ®Ých ph©n lo¹i lµ ®Ó nhËn diÖn. Dïng c¸i bÊt th-êng - dÞ biÖt ®Ó hiÓu c¸i b×nh th-êng. Dïng c¸i lÖch chuÈn ®Ó hiÓu c¸i chuÈn mùc. Nhµ xhh ph¶i ®èi xö víi chóng ngang nhau v× ®ã ®Òu lµ sù kiÖn xh. - Quy t¾c ph©n tÝch t-¬ng quan: Theo «ng c¸c hiÖn t-îng, sù kiÖn xh lu«n tån t¹i trong mèi quan hÖ, t¸c ®éng qua l¹i víi c¸c sù kiÖn, hiÖn t-îng xh kh¸c. Do ®ã khi nghiªn cøu mét hiÖn t-¬ng sù kiÖn xh cô thÓ nµo ®ã nhµ xhh ph¶i thiÕt lËp ®-îc mèi quan hÖ nh©n qu¶ gi÷a sù kiÖn xh ®ã víi sù kiÖn xh kh¸c .
  10. 10 NghÌo ®ãi <-> Häc vÊn <-> phong tôc, tËp qu¸n <-> k/nghiÖm, kÝ n¨ng sx + Kh¸i niÖm ®oµn kÕt xh: 2 kh¸i niÖm quan träng: sù kiÖn xh vµ ®oµn kÕt xh. §oµn kÕt xh: lµ sù g¾n bã, liªn kÕt gi÷a c¸c c¸ nh©n c¸c nhãm, c¸c céng ®ång xh víi nhau. ¤ng cho r»ng nÕu thiÕu ®oµn kÕt xh th× xh sÏ ko tån t¹i víi t- c¸ch lµ mét chØnh thÓ Cã hai lo¹i ®oµn kÕt xh : §oµn kÕt C¬ häc vµ §oµn kÕt h÷u c¬. * §K c¬ häc §K t«n gi¸o, cÊu kÕt lµng x·...lµ mét lo¹i §K xh dùa trªn sù gièng nhau sù thuÇn nhÊt cña c¸c c¸ nh©n vÒ mét hÖ c¸c gi¸ trÞ chuÈn mùc. Nh÷ng phong tôc tËp qu¸n hay mét niÒm tin vµo ®ã (VD: hiÖn nay cã > 1,3 tû tÝn ®å håi gi¸o r¶i r¸c kh¾p n¬i trªn thª giíi nh-ng rÊt g¾n kÕt). * §K h÷u c¬ : Lµ lo¹i §K xh dùa trªn sù kh¸c biÖt vÒ vÞ trÝ chøc n¨ng cña c¸c c¸ nh©n trong xh. Sù ph©n c«ng lao ®éng xh lµ nh©n tè c¬ b¶n tËo nªn §KHC trong Xh. Khi ph©n c«ng cô thÓ râ rµng th× mçi c¸ nh©n, nhãm tæ chøc cã nh÷ng chøc n¨ng cña m×nh buéc ph¶i bæ trî cho nhau ë c¶ céng ®ång . §©y lµ lo¹i §Kxh phæ biÕn trong xh truyÒn thèng cßn §K h÷u c¬ lµ §KXH phæ biÕn trong xh hiÖn ®¹i KÕt luËn : XHH cña E.Durkheim ph¶n ¸nh râ c¸c ý t-ëng cña H.Spencer vÒ “ c¬ thÓ x· héi” , tiÕn ho¸ x· héi, chøc n¨ng x· héi. XHH E.Durkheim chñ yÕu xoay quanh vÊn ®Ò mèi quan hÖ gi÷a con ng-êi vµ x· héi. XHH cÇn ph¶i x¸c ®Þnh ®èi t-îng nghiªn cøu mét c¸ch khoa häc. Ph¶i coi x· héi, c¬ cÊu Xh, thiÕt chÕ XH, ®¹o ®øc, truyÒn thèng, phong tôc, tËp qu¸n, ý thøc tËp thÓ …nh- lµ c¸c sù kiÖn Xh, c¸c sù vËt, c¸c b»ng chøng x· héi cã thÓ quan s¸t ®-îc. CÇn ¸p dông c¸c pp nghiªn cøu khoa häc nh- quan s¸t, so s¸nh, thùc nghiÖm …®Ó nghiªn cøu, ph¸t hiÖn ra c¸c quy luËt cu¶ c¸c sù vËt, sù kiÖn Xh. Khi gi¶i thÝch hiÖn t-îng XH ta cÇn ph©n biÖt nguyªn nh©n g©y ra hiÖn t-îng ®ã vµ chøc n¨ng mµ hiÖn t-îng ®ã thùc hiÖn - §ã lµ t- t-ëng XHH cña «ng. C©u 8: Nªu nh÷ng ®ãng gãp cña Herbert Spencer (1820 – 1903) ®èi víi sù ph¸t triÓn cña XHH. a. TiÓu sö : ¤ng lµ ng-êi Anh sinh n¨m 1820 mÊt n¨m 1903. ¤ng ®-îc biÕt ®Õn nh- mét nhµ triÕt häc, nhµ xhh nổi tiếng. ¤ng ®-îc coi lµ g¾n liÒn víi xhh anh ¤ng ch-a hÒ qua ®µo t¹o mét tr-êng líp chÝnh quy nµo, nh-ng l¹i cã kiÕn thøc uyªn b¸c c¶ vª khoa häc tù nhiªn vµ khoa häc xh .Toµn bé tri thøc hiÓu biÕt cña «ng cã ®-îc lµ do «ng tù häc víi sù gióp ®ì cña ng-êi th©n trong gia ®×nh, nhÊt lµ ng-êi cha cña «ng . Quan ®iÓm t- t-ëng xhh cña «ng chÞu ¶nh h-ëng rÊt s©u s¾c bèi c¶nh kinh tÕ xh anh cuèi thª kû 18 ®Çu thÕ kû 19.Thùc tÕ thêi ®iÓm ®ã ë anh CNTB ph¸t triÓn tíi ®Ønh cao. Xh anh rÊt phån thÞnh. Ngoµi ra vÒ lý luËn «ng chÞu ¶nh h-ëng lín chñ nghÜa thùc chøng cña A.Comte vµ häc thuyÕt tiÕn ho¸ gièng loµi cña C.§acuyn. b. T¸c phÈm : - TÜnh hoc Xh. - Nghiªn cøu xhh. - C¸c nguyªn lý xhh. - Xhh miªu t¶ . c. §ãng gãp : + Quan niÖm vÒ Xh: ¤ng cho r»ng Xh lµ c¬ thÓ sèng cã cÊu tróc sinh vËt vËn ®éng biÕn ®æi vµ ph¸t triÓn theo quy luËt. ¤ng gäi Xh lµ 1 c¬ thÓ siªu h÷u c¬ (super-organic bodies).
  11. 11 ¤ng kh¼ng ®Þnh: XHH gièng nh- mét khoa häc sinh vËt häc, chuyªn nghiªn cøu vÒ c¬ thÓ xh h÷u c¬ ®Æc biÖt nµy. Tõ ®ã «ng cho r»ng xhh cã thÓ vËn dông c¸c nguyªn lý, c¸c quan ®iÓm vµ pp nghiªn cøu sinh vËt häc vµo viÖc nghiªn cøu c¸c c¬ thÓ xh siªu h÷u c¬ Êy. ¤ng lµ ng-êi thø hai cho xhh lµ khoa häc gièng víi khoa häc tù nhiªn. + C¸ch gi¶i thÝch : sù vËn ®éng ph¸t triÓn xh theo nguyªn lý tiÕn ho¸ xh . - ¤ng cho r»ng c¬ thÓ xh ph¸t triÓn theo nguyªn lý tiÕn ho¸ nªn «ng ®· vËn dông thuyªt tiÕn ho¸ cu¶ C.§acuyn ®Ó gi¶i thÝch. Theo «ng, xh loµi ng-êi ph¸t triÓn theo quy luËt tiÕn ho¸ tõ xh ®¬n gi¶n, quy m« nhá tiÕn dÇn tõ chuyªn m«n ho¸ thÊp liªn kÕt láng lÎo ®Õn c¸i xh cã quy m« lín, cÊu tróc phøc t¹p, chuyªn m«n ho¸ cao vµ liªn kÕt bÒn v÷ng . - ¤ng cßn kh¼ng ®Þnh trong qóa tr×nh tiÕn ho¸ .xh loµi ng-êi còng ph¶i tu©n thñ theo mét sè quy luËt nh- ®Êu tranh sinh tån, chän läc tù nhiªn vµ thÝch nghi, c¸ nh©n, t/c nµo thÝch nghi ®-îc víi m«i tr-êng chung quanh nã th× nã tån t¹i, cßn ng-îc l¹i sÏ bÞ tiªu vong ®µo th¶i . + C¸ch ph©n lo¹i xh: c¨n cø vµo ®Æc ®iÓm cña xh trong qu¸ tr×nh tiÕn ho¸. ¤ng chia xh thµnh 2 lo¹i: Xh qu©n sù vµ xh c«ng nghiÖp. - XH qu©n sù lµ xh cã c¬ chÕ tÝnh chÊt vµ qu¶n lý ®éc ®o¸n chuyªn quyÒn, tËp trung quyÒn lùc. C¸c quan hÖ xh diÔn ra chñ yÕu theo chiÒu däc mang tÝnh mÖnh lÖnh, phôc tïng tõ trªn xuèng, ¸p ®Æt theo chiÒu däc. Ho¹t ®éng cña c¸c c¸ nh©n, tæ chøc trong xh chÞu sù kiÓm so¸t chÆt chÏ cña chÝnh quyÒn TW. - Theo «ng XH qu©n sù lµ tr¹ng th¸i Xh ®iÓn h×nh trong thêi kú Xh cã chiÕn tranh. Cã ®Êu tranh phe ph¸i tranh giµnh quyÒn lùc chÝnh trÞ . - Trong Xh c«ng nghiÖp nã l¹i ®-îc tæ chøc vµ qu¶n lý theo c¬ chÕ phi tËp trung, chia sÎ quyÒn lùc. NN vµ chÝnh quúªn TW kh«ng th©u tãm quyÒn lùc. Quan hÖ XH diÔn ra ®a chiÒu c¶ chiÒu däc lÉn chiÒu ngang. Sù kiÓm so¸t cña TW ®èi víi c¸ nh©n, tæ chøc trong Xh ko qu¸ chÆt chÏ. Nã më ra nhiÒu c¬ héi cho c¸ nh©n, tæ chøc ph¸t huy n¨ng lùc vµ së tr-êng cña m×nh . Tr¹ng th¸i XHCN rÊt ®iÓn h×nh trong thêi kú c¶ XH tËp trung cho môc tiªu s¶n xuÊt hµng ho¸, cung cÊp dÞch vô, ph¸t triÓn xh. + Quan niÖm vÒ thiÕt chÕ XH: ¤ng coi thiÕt chÕ XH lµ mét kiÓu tæ chøc XH lµ khu«n mÉu XH, ra ®êi vµ vËn hµnh lµ ®Ó ¸p øng nh÷ng nhu cÇu xh c¨n b¶n cña con ng-êi. §Ó duy tr× sù tån t¹i XH, cÇn ®¸p øng 5 nhu cÇu c¨n b¶n: - Nhu cÇu vÒ vËt chÊt . - Nhu cÊu æn ®Þnh trËt tù chung. - Nhu cÇu l-u truyÒn huyÕt thèng . - Nhu cÇu duy tr× niÒm tin cña con ng-êi - Nhu cÇu duy tr× c¸c khu«n mÉu cña xh. T-¬ng øng víi 5 nhu cÇu nµy lµ 5 thiÕt chÕ XH c¨n b¶n .§ã lµ - ThiÕt chÕ kinh tÕ, - ThiÕt chÕ chÝnh trÞ . - ThiÕt chÕ h«n nh©n vµ gia ®×nh - ThiÕt chÕ t«n gi¸o - ThiÕt chÕ nghi lÔ Cho ®Õn ngµy nay quan ®iÓm cña «ng vÉn cßn nguyªn gi¸ trÞ. Nã còng tu©n thñ theo quy luËt thÝch nghi thiÕt chÕ nµo gióp cho xh tån t¹i vµ ph¸t triÓn th× nã ®-îc duy tr× vµ cñng cè, ng-îc l¹i sÏ bÞ tiªu vong. + PP nghiªn cøu XHH. ¤ng còng cho r»ng XHh ph¶i vËn dông pp thùc chøng ®Ó nghiªn cøu xh. «ng lµ ng-êi kÕ cËn tiÕp b-íc A.Comte Nh-ng kh¸c víi A.Comte, H.Spencer cho r»ng khi vËn dông pp thùc chøng ®Ó nghiªn cøu xh th× xhh gÆp rÊt nhiÒu khã kh¨n vµ «ng ®· chØ ra nh÷ng khã kh¨n ®ã cña xhh, võa cã khã kh¨n mang tÝnh kh¸ch quan võa cã khã kh¨n mang tÝnh chñ quan. - Khã kh¨n mang tÝnh chñ quan lµ: KÕt qu¶ nghiªn cøu XHH rÊt dÔ bÞ chi phèi bëi l¨ng kÝnh chñ quan cña nhµ nghiªn cøu. Cô thÓ lµ thiªn kiÕn, ®Þnh kiÕn vÒ t«n gi¸o, chÝnh trÞ, ®¹o ®øc cña nhµ nghiªn cøu rÊt dÔ ¶nh h-ëng tíi kÕt qu¶, chi phèi kÕt qu¶ cña qu¸ tr×nh nghiªn cøu.
  12. 12 - Khã kh¨n mang tÝnh kh¸ch quan lµ: Nhµ nghiªn cøu rÊt khã quan s¸t vµ ®o l-êng ®-îc tr¹ng th¸i, c¶m xóc cña ®èi t-îng nghiªn cøu. V× vËy «ng ®· ®-a ra 1 sè gi¶i ph¸p c¬ b¶n ®Ó kh¾c phôc nh÷ng khã kh¨n trong nghiªn cøu xhh: §ßi hái nhµ nghiªn cøu XHH ph¶i tu©n thñ nghiªm ngÆt mét sè quy t¾c, thñ tôc trong nghiªn cøu xhh. Quy t¾c quan träng nhÊt lµ quy t¾c kh¸ch quan. Toµn bé quy t¾c ®· ®-îc tr×nh bµy cô thÓ trong c¸c t¸c phÈm cña «ng. KÕt luËn: T- t-ëng xuyªn suèt trong XHH cu¶ H.Spencer ®ã lµ: XH nh- lµ c¬ thÓ sèng, víi nguyªn lý c¬ b¶n lµ tiÕn ho¸ XH. MÆc dï XHH H.Spencer kh«ng tinh vi theo tiªu chuÇn khoa häc thÕ kû XX nh-ng nh÷ng ®ãng gãp cña «ng ®· ®Ó l¹i nhiÒu ý t-ëng quan träng vµ cã nh÷ng ¶nh h-ëng s©u s¾c ®-îc tiÕp tôc ph¸t triÓn trong c¸c tr-êng ph¸i, lý thuyÕt XHH hiÖn ®¹i. Bãng d¸ng XHH Spencer cßn in ®Ëm nÐt trong c¸ch tiÕp cËn hÖ thèng, lý thuyÕt tæ chøc XH, lý thuyÕt ph©n tÇng XH vµ c¸c nghiªn cøu XHH vÒ chÝnh trÞ, vÒ t«n gi¸o vµ vÒ thiÕt chÕ XH. C©u 9: Nªu nh÷ng ®ãng gãp cña Max Weber (1864– 1920) ®èi víi sù ph¸t triÓn cña XHH. a. TiÓu sö: ¤ng lµ nhµ kinh tÕ häc, lµ mét nhµ xh ng-êi ®øc. «ng sinh ra trong mét gia ®×nh theo ®¹o tin lµnh. ¤ng ®-îc t«n vinh lµ cha ®Ó cña xhh lý gi¶i. B¶n th©n «ng cã thêi kú lµ môc s- truyÒn gi¶ng gi¸o lý ë mét sè vïng n-íc ®øc. - Vµo ®Çu thÕ kû 20 ë ®øc diÔn ra cuéc tranh luËn gay g¾t trªn lÜnh vùc Xhh: XHH cã ph¶i lµ khoa häc ®Ých thùc so víi khoa häc tù nhiªn kh«ng. (M.Weber ®· tham gia vµo diÔn ®µn nµy). NhiÒu häc gi¶ ko coi xhh lµ khoa häc mµ cho khoa häc tù nhiªn míi lµ khoa häc ®Ých thùc b. T¸c phÈm: - Cuèn “ ®¹o ®øc tin lµnh vµ tinh thÇn cña chñ nghÜa t- b¶n” . (T¸c phÈm nµy ®-îc coi lµ cuèn s¸ch gèi ®Çu gi-êng cña c¸c nhµ xhh ph-¬ng t©y ) - Kinh tÕ häc x· héi (T¸c phÈm nµy ®-îc coi lµ b¸ch khoa th- vÒ xh) - Xhh t«n gi¸o. (T¸c phÈm nµy chuyªn biÖt vÒ lÜnh vùc t«n gi¸o ) - T«n gi¸o Trung quèc. - T«n gi¸o Ên ®é. ¤ng ®· ®-a ra c¸ch gi¶i thÝch rÊt ®éc ®¸o vÒ sù xuËt hiÖn ra ®êi cña CNTB ë Ch©u ©u. c. §ãng gãp : Quan niÖm cña «ng vÒ Xhh vµ ®èi t-îng nghiªn cøu cña xhh. - ¤ng gäi xhh lµ khoa häc vÒ hµnh ®éng xh cña con ng-êi, khoa häc lý gi¶i ®éng c¬, môc ®Ých ý nghÜa vµ c¸c yÕu tè ¶nh h-ëng ®Õn hµnh ®éng xh cña con ng-êi . - ¤ng quan niÖm ph¶i ®i s©u gi¶i nghÜa c¸i bªn trong hµnh ®éng xh cña con ng-êi, bªn trong con ng-êi. - ¤ng ®· chØ ra ®èi t-îng cña xhh chÝnh lµ hµnh ®éng xh cña con ng-êi - ¤ng ®· x©y dùng nªn häc thuyÕt vÒ hµnh ®éng xh - §/n: “ hµnh ®éng xh lµ hµnh ®éng cña chñ thÓ g¾n cho mét ý nghÜa chñ quan nµo ®ã, C¸i ý nghÜa chñ quan ®ã nã cã tinh ®Õn hµnh vi cña ng-êi kh¸c trong qu¸ khø hiÖn t¹i vµ t-¬ng lai do ®ã nã lµ hµnh ®éng ®Þnh h-íng vµo ng-êi kh¸c trong ®-êng lèi vµ qu¸ tr×nh hµnh ®éng” Theo «ng mét hµnh ®éng gäi lµ hµnh ®éng xh ph¶i lµ hµnh ®éng cã ý thøc cã môc ®Ých ®Þnh h-íng vµo ng-êi kh¸c. Kh«ng ph¶i hµnh ®éng nµo cña con ng-êi còng ®Òu lµ hµnh ®éng xh. C¨n cø vµo ®éng c¬ môc ®Ých cña con ng-êi, «ng chia hµnh ®éng cña con ng-êi thµnh 4 lo¹i:
  13. 13 + Hµnh ®éng duy lý c«ng cô: lµ lo¹i hµnh ®éng mµ c¸ nh©n ph¶i lùa chän kü l-ìng ®Ó ®¹t môc tiªu VD: ho¹t ®éng kinh tÕ ,chÝnh trÞ,qu©n sù, ho¹t ®éng c¬ quan, c«ng së lµ ho¹t ®éng duy lý c«ng cô.Trong kinh doanh, ng-êi kinh doanh ph¶i tÝnh toÊn kÜ nªn kinh doanh c¸i g× ®Ó cã lîi nhuËn cao nhÊt . + Hµnh ®éng duy lý gi¸ trÞ: Lµ hµnh ®éng cña c¸ nh©n con ng-êi h-íng tíi c¸c gi¸ trÞ x· héi .Trong ®êi sèng th«ng qua t-¬ng t¸c xh, tõ ®êi sèng nµy sang ®êi kh¸c ®· h×nh thµnh nªn mét hÖ thèng gi¸ trÞ xh cña con ng-êi. VD: sù giµu cã, søc khoÎ, thµnh ®¹t trong cuéc sèng, h¹nh phóc, sù thuû chung, Sù hiÕu th¶o víi cha mÑ «ng bµ . Khi c¸ nh©n hµnh ®éng ®Ó h-íng tíi gi¸ trÞ xh th× ®-îc gäi lµ duy lý gi¸ trÞ (®Þnh h-íng theo gi¸ trÞ xh). + Hµnh ®éng duy lý truyÒn thèng: Lµ hµnh ®éng c¸ nh©n thùc hiÖn theo phong tôc tËp qu¸n, truyÒn thèng v¨n ho¸ ®-îc gäi lµ duy lý truyÒn thèng. Khi nh÷ng ng-êi tr-íc lµm ®· ®-îc chÊp nhËn th× nh÷ng ng-êi theo sau lµm theo. VD: Tôc lÖ ma chay, c-íi hái lµ nh÷ng thñ tôc phong tôc tËp qu¸n (®· lÆp ®i lÆp l¹i nh- mét thãi quen truyÒn ®Õn ®êi sau). + Hµnh ®éng duy c¶m: Hµnh ®éng cña con ng-êi thùc hiÖn theo c¶m xóc nhÊt thêi, VD: sù tù hµo, sù yªu th-¬ng, sù c¨m giËn, sù buån vui... Nh-ng ko ph¶i tÊt c¶ mäi hµnh ®éng cña con ng-êi theo c¶m xóc ®Òu lµ hµnh ®éng duy c¶m mµ chØ cã nh÷ng hµnh ®éng mµ c¸c c¶m xóc ®ã cã liªn quan ®Õn ng-êi kh¸c, ®Þnh h-íng ®Õn ng-êi kh¸c míi ®-îc coi lµ hµnh ®éng duy c¶m . Tiªu chÝ ph©n lo¹i : lµ ®éng c¬ hµnh ®éng . - Liªn hÖ b¶n th©n: … Theo Weber, khi nghiªn cøu xhh ph¶i lý gi¶i ®éng c¬ cña hµnh ®éng xh chø ko chØ miªu t¶ bªn ngoµi hµnh ®éng . Hµnh ®éng xh víi ®éng c¬ g×, nhµ xhh ph¶i chØ ra ®-îc. Mçi chñ thÓ hµnh ®éng theo mét ®éng c¬ kh¸c nhau nhµ xhh ph¶i quan s¸t hµnh vi ®Ó lý gi¶i hµnh ®éng . * Ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu: M.Weber cho r»ng khoa häc xh nãi chung vµ xhh nãi riªng ph¶i vËn dông pp lý gi¶i ®Ó nghiªn cøu vÒ xh vµ hµnh ®éng xh cña con ng-êi . - VÒ b¶n chÊt, «ng cho r»ng pp nµy rÊt gÇn gòi víi pp khoa häc tù nhiªn, nh-ng ë khoa häc tù nhiªn, nhµ nghiªn cøu chØ dõng l¹i ë viÖc quan s¸t hiÖn t-îng råi m« t¶ nh÷ng g× ®· quan s¸t ®-îc, nÕu lÆp ®i lÆp l¹i nhiÒu lÇn th× rót ra quy luËt. Cßn KHXH, nhµ nghiªn cøu ph¶i v-ît qua ph¹m vi, gií× h¹n cña sù quan s¸t, m« t¶ ®Ó ®i s©u lý gi¶i c¸i b¶n chÊt bªn trong, c¸i ®Æc tr-ng, ý nghÜa bªn trong mçi hµnh ®éng x· héi . ¤ng cho r»ng, hµnh ®éng bao giê còng ph¶n ¸nh b¶n chÊt nªn ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu cña KHXH kh¸c víi KHTN, KHXH còng ph¶i vËn dông PP thùc chøng. ¤ng ph©n biÖt 2 lo¹i h×nh lý gi¶i lµ: Trùc tiÕp vµ gi¸n tiÕp. Lý gi¶i trùc tiÕp lµ th«ng qua m« t¶ bªn ngoµi nh÷ng g× quan s¸t ®-îc. Lý gi¶i gi¸n tiÕp Lµ th«ng qua sù gi¶i thÝch, gi¶i nghÜa c¸i b¶n chÊt bªn trong cña c¸c hiÖn t-îng xh, (®Æc tr-ng bªn trong). §Ó thùc hiÖn pp lý gi¶i gi¸n tiÕp, nhµ nghiªn cøu ph¶i th«ng c¶m, ph¶i thÊu hiÓu hoµn c¶nh. VD: «ng ®· nghiªn cøu hµnh ®éng bæ cñi: ¤ng cho ®©y lµ hµnh ®éng XH. Quan s¸t vµ lý gi¶i trùc tiÕp: - Bæ cñi ë ®©u, bæ nhiÒu hay Ýt? Lý gi¶i gi¸n tiÕp: - Nguyªn nh©n v× sao? - Môch ®ich: ®Ó lµm g×? (®Ó ®un nÊu, lÊy tiÒn c«ng, gi¶i trÝ, hay ®Ó gióp ®ì ng-êi kh¸c, lÊy lßng ng-êi kh¸c…) VÒ b¶n chÊt, pp lý gi¶i vÉn lµ pp thùc chøng.
  14. 14 * Quan niÖm vÒ ph©n tÇng XH. ¤ng lµ ng-êi nghiªn cøu xh t- b¶n sau K.Marx kho¶ng 50 n¨m (1/2 thÕ kû) ¤ng còng ®ång ý víi K.Marx r»ng kinh tÕ lµ nguyªn nh©n c¬ b¶n biÕn ®æi xh, kinh tÕ lµ nh©n tè quan träng dïng ®Ó gi¶i thÝch c¸c hÖ thèng ph©n tÇng xh. Bªn c¹nh yÕu tè kinh tÕ, cßn cã c¸c yÕu tè phi kinh tÕ nh-: uy tÝn, quyÒn lùc t«n gi¸o, chñng téc, nã còng cã ¶nh h-ëng tíi c¸c hÖ thèng ph©n tÇng xh. Tõ luËn ®iÓm nµy, «ng ®· ®Ò xuÊt 3 yÕu tè c¬ b¶n lµm c¬ së cho sù ph©n tÇng xh . + Cña c¶i, tµi s¶n (®Þa vÞ kinh tÕ cña c¸c c¸ nh©n) + Uy tÝn (®Þa vÞ XH cña c¸c c¸ nh©n) + QuyÒn lùc (®Þa vÞ chÝnh trÞ cña c¸c c¸ nh©n) C¸c c¸ nh©n cã uy tÝn, quyÒn lùc, tµi s¶n cña c¶i kh¸c nhau sÏ ph©n tÇng thµnh c¸c nhãm XH kh¸c nhau (Nh÷ng quan ®iÓm trªn ®©y cña «ng chñ yÕu lµ do nghiªn cøu xh TB §øc ®Çu TK 20). VËy quan ®iÓm ®ã cña «ng cã ®èi lËp víi K.Marx kh«ng? Marx nãi : Quan hÖ së h÷u vÒ t- liÖu s¶n xuÊt lµ c¬ së ®Ó ph©n chia giai cÊp trong xh. Ai n¾m quyÒn së h÷u vÒ t- liÖu s¶n xuÊt th× sÏ n¾m quyÒn chi phèi xh vÒ mäi mÆt (Tõ quyÒn lùc, uy tÝn lÉn tµi s¶n cña c¶i) V× vËy, xÐt cho cïng th× quan ®iÓm cña M.Weber chÝnh lµ sù cô thÓ ho¸ quan ®iÓm cña K.Marx mµ kh«ng hÒ kh¸c biÖt hay ®èi lËp vÒ sù lý gi¶i hÖ thèng ph©n tÇng xh ë mét xh cô thÓ lµ xh t- b¶n ®øc ®Çu thÕ kû 20 . * Gi¶i thÝch sù ra ®êi cña CNTB: - ¤ng ®· gi¶i thÝch sù ra ®êi cña CNTB trong t¸c phÈm: “ §¹o ®øc tin lµnh vµ tinh thÇn cña CNTB ” . ¤ng cho r»ng mäi xh cã quan hÖ hµng ho¸ th× ®Òu cã c¬ héi ph¸t triÓn thµnh XHTB. ¤ng cho r»ng mäi XH cã quan hÖ hµng ho¸ th× ®Òu cã c¬ héi ph¸t triÓn thµnh XHTB. XH ph-¬ng ®«ng tõ thÕ kû 16 – 17 quan hÖ hµng ho¸ xuÊt hiÖn rÊt sím (Con ®-êng t¬ lôa h×nh thµnh) nh-ng CNTB ®· ko xuÊt hiÖn ë ®©y mµ CNTB l¹i ra ®êi ë Ch©u ©u (Ph-¬ng T©y) ¤ng ®· lý gi¶i r»ng : ë Trung quèc, triÕt häc nho gi¸o thång trÞ Xh, chñ tr-¬ng qu¶n lý Xh b»ng v¨n ch-¬ng. §iÒu ®ã ®· ko t¹o ra t©m lý ham muèn vËt chÊt cña con ng-êi. T- t-ëng nho gi¸o chØ ®Ò cao V¨n ch-¬ng, cuéc sèng v« thùc ko lµm cho con ng-êi coi träng vËt chÊt . - ë Ên ®é PhËt gi¸o thèng trÞ t- t-ëng cña toµn xh. Gi¸o lý nhµ phËt kªu gäi con ng-êi ta ph¶i diÖt dôc, ph¶i tõ bá mäi ham muèn vËt chÊt, coi nh÷ng c¸i ®ã lµ xÊu xa, téi lçi. - Trong khi ®ã ë ph-¬ng t©y ®¹o tin lµnh thèng trÞ xh, nã ®· trë thµnh mét thø ®¹o ®øc xh vµ nã ®· chi phèi hµnh ®éng cña con ng-êi trong mäi lÜnh vùc ho¹t ®éng cña ®êi sèng xh, kÓ c¶ nh÷ng ng-êi theo t«n gi¸o hay kh«ng theo 1 t«n gi¸o nµo còng bÞ chi phèi vµ ¶nh h-ëng bëi ®¹o gi¸o nµy . - §¹o tin lµnh trë thµnh ®¹o lý cña c¶ xh ph-¬ng t©y. Theo Weber, sù gÆp nhau gi÷a mét bªn lµ tinh thÇn cña chñ nghÜa t- b¶n lµ tÝch luü, lµm giµu, lîi nhuËn víi mét bªn lµ ®¹o ®øc xh cña ®¹o tin lµnh ®· thóc ®Èy sù ra ®êi cu¶ CNTB ë ph-¬ng t©y. §ã lµ c¸ch gi¶i thÝch quan träng cña «ng vÒ nguyªn nh©n sù ra ®êi cña CNTB. NhiÒu nhµ XHH Marxit ®· phª ph¸n «ng lµ duy t©m v× «ng ®øng trªn gãc ®é t«n gi¸o, tinh thÇn . KÕt luËn: C«ng lao cña Max Weber ®èi víi XHH lµ «ng ®· ®-a ra nh÷ng quan niÖm vµ c¸ch gi¶i quyÕt ®éc ®¸o vÒ lý luËn vµ ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu khoa häc XHH. §ãng gãp cña «ng trong XHH chñ yÕu lµ quan ®iÓm vÒ b¶n chÊt lý thuyÕt X· héi vµ ph-¬ng ph¸p luËn; lµ sù ph©n tÝch vÒ v¨n ho¸, t«n gi¸o vµ sù ph¸t triÓn cña x· héi ph-¬ng t©y; lµ sù ®¸nh gi¸ vÒ vai trß cña qu¸ tr×nh hîp lý ho¸ trong luËt ph¸p, chÝnh trÞ, khoa häc, t«n gi¸o, th-¬ng m¹i ®èi víi sù ph¸t triÓn XH vµ mèi quan hÖ gi÷a c¸c lÜnh vùc kinh tÕ vµ phi kinh tÕ trong c¸c xÉ héi; lµ c¸c so s¸nh vÒ CNTB vµ c¸c nÒn KT-XH trªn thÕ giíi; ¤ng ®· x©y dùng quan ®iÓm lý luËn XHH ®Æc thï cña m×nh trªn c¬ së c¸c ý t-ëng cña sö häc, kinh tÕ häc, triÕt häc, luËt häc vµ nghiªn cøu lÞch sö so
  15. 15 s¸nh, ®Æc biÖt lµ lý thuyÕt XHH vÒ hµnh ®éng x· héi, ph©n tÇng x· héi. C¸c lý thuyÕt, kh¸i niÖm XHH cña «ng ngµy nay ®ang ®-îc tiÕp tôc t×m hiÓu, vËn dông vµ ph¸t triÓn trong XHH hiÖn ®¹i. C©u 10 : Tr×nh bµy néi dung c¸c b-íc tiÕn hµnh mét cuéc ®iÒu tra XHH? I. Giai ®o¹n chuÈn bÞ: (gåm nhiÒu kh©u ) 1. X¸c ®Þnh ®Ò tµi nghiªn cøu. - Ph¶i lùa chän vµ x¸c ®Þnh xem c¸i g× cÇn thiÕt nghiªn cøu chÝnh lµ x¸c ®Þnh ®èi t-îng nghiªn cøu ,kh¸ch thÓ nghiªn cøu vµ ph¹m vi nghiªn cøu. - Giíi h¹n kh«ng gian – thêi gian (Khoanh vïng) 2. X¸c ®Þnh môc tiªu nghiªn cøu (môc tiªu hoµn toµn kh¸c víi môc ®Ých) - Lµ sù cô thÓ ho¸ ®Ò tµi (nghiªn cøu nh÷ng vÊn ®Ò g×?) - T×m hiÓu thùc tr¹ng (®ang diÔn ra nh- thÕ nµo?) - T×m hiÓu nh÷ng nguyªn nh©n c¬ b¶n (v× sao?). - T×m hiÓu nh÷ng hËu qu¶ (®èi víi c¸ nh©n, x· héi ...) - ChØ ra gi¶i ph¸p , khuyÕn nghÞ . - KÕt luËn. 3. X©y dùng gi¶ thuyÕt nghiªn cøu: - KÕt luËn gi¶ ®Þnh s¬ bé ban ®Çu cho nhµ nghiªn cøu ®Æt ra theo ®ã sÏ thu thËp th«ng tin vµ kiÓm nghiÖm nã trong xuÊt gi¸ trÞ nghiªn cøu. Cã 3 lo¹i gi¶ thuyÕt. + M« t¶ + gi¶i thÝch (Nguyªn nh©n liªn quan ®Õn c¸c lÜnh vùc ) + Xu h-íng (chØ ra xu h-íng vËn ®éng cña vÊn ®Ò nghiªn cøu lµ tiÕp tôc gia t¨ng hay ®i xuèng ) 4. X©y dùng m« h×nh lý luËn cho ®Ò tµi nghiªn cøu. Cã 4 c«ng viÖc cô thÓ : a. X¸c ®Þnh c¬ së PP luËn . + Gãc ®é tiÕp cËn vÊn ®Ò ngh.cøu: + Sù phèi hîp cña sù tiÕp cËn liªn nghµnh (nÕu cã) + X¸c ®Þnh lý thuyÕt Xhh nµo sÏ ®-îc vËn dông ®Ó gi¶i thÝch, ngh.cøu. b. X©y dùng khung lý thuyÕt cho ®Ò tµi nghiªn cøu (®©y lµ s¬ ®å t¸i t¹o l¹i hiÖn t-îng nghiªn cøu) + X¸c ®Þnh biÕn sè: - §èi lËp - Phô thuéc - T-¬ng quan + T¸i t¹o l¹i mèi quan hÖ v¬Ý c¸c biÕn sè b»ng mét s¬ ®å. c. §Þnh nghÜa kh¸i niÖm: ChØ râ toµn bé néi hµm ph¶n ¸nh cña vÊn ®Ò chi phèi ®Ò tÇi.
  16. 16 d. Thao t¸c ho¸ kh¸i niÖm BiÕn nh÷ng kh¸i niÖm t-ëng t-îng, phøc t¹p thµnh nh÷ng kh¸i niÖm ®¬n gi¶n, cô thÓ cã thÓ quan s¸t ®-îc theo tõng cÊp ®é (tøc lµ t×m chØ b¸o kh¸i niÖm) VD: ®Ò tµi “ B¹o lùc gia ®×nh” + N¹n nh©n: vî, chång, con c¸i, cha mÑ, hµng xãm … + H×nh thøc: Tinh thÇn, thÓ x¸c, t×nh dôc … + Nguyªn nh©n: KinhtÕ, thÊt nghiÖp, lµm ¨n thu lç, tÖ n¹n Xh, t- t-ëng trong nam khinh n÷, häc vÊn … + HËu qu¶: C¸ nh©n, gia ®×nh, céng ®ång … 5. Lùa chän PP thu thËp th«ng tin + Quan s¸t, + Pháng vÊn + Ph©n tÝch tµi liÖu + Tr-ng cÇu ý kiÕn + Thùc nghiÖm XH 6. X©y dùng b¶ng c©u hái XD b¶ng hái lµ c«ng viÖc trÝ tuÖ rÊt vÊt v¶. ChÊt l-îng b¶ng hái phô thuéc rÊt nhiÒu vµo tr×nh ®é tay nghÒ còng nh- kh©u chuÈn bÞötong qu¸ tr×nh t¹o dùng ch-¬ng tr×nh nghiªn cøu. C¬ së cña b¶ng hái lµ c¸c c©u hái. : - C©u hái theo néi dung - C©u hái ®ãng vµ c©u hoit më 7. Chän mÉu ®iÒu tra TØ lÖ = 30% tæng thÓ 8. LËp ph-¬ng ¸n xö lý th«ng tin Dù trï tr-íc kÕ ho¹ch: c«ng thøc to¸n häc, ®Õm thñ c«ng, sö dông m¸y tÝnh (phÇn mÒm SPSS) 9. §iÒu tra thö ®Ó hoµn thiÖn giai ®o¹n chuÈn bÞ II. Giai ®o¹n tiÕn hµnh thu thËp th«ng tin c¸ biÖt (vÊn ®Ò tæ chøc) 1. LËp kÕ ho¹ch - X¸c ®Þnh thêi ®iÓm ®iÒu tra (ph¶i tr¸nh thiªn tai, lò lôt hay biÕn cè kh¸c vÒ chÝnh trÞ, x· héi. Ph¶i t¹o cho con ng-êi cã t©m lý tho¶i m¸i nhÊt ®Ó tr¶ lêi vµo phiÕu) - §i tiÒn tr¹m (liªn hÖ víi chÝnh quyÒn ®i¹ ph-¬ng, ®Þa bµn sÏ ®Õn nghiªn cøu, chuÈn bÞ chç ¨n, nghØ… )
  17. 17 - ChuÈn bÞ kinh phÝ - ChuÈn bÞ tµi liÖu (B¶ng hái, thiÕt bÞ ghi ©m, ghi h×nh) 2. Lùa chän tËp huÊn ®iÒu tra viªn - Sè l-îng - ChÊt l-îng (kinh nghiÖm, kü n¨ng, phÈm chÊt ®¹o ®øc nghÒ nghiÖp, kh¸ch quan, chÝnh x¸c) - Quy m« - Giíi thiÖu cho ®iÒu tra viªn: Môc ®Ých, ý nghÜa nghiªn cøu; ®èi t-îng ngh cøu, c¸ch ghi chÐp th«ng tin. - TiÕn hµnh thu thËp th«ng tin c¸ biÖt: - Quan s¸t, chuyÓn th«ng tin c¸ biÖt thµnh th«ng tin tæng thÓ. 3. Giai ®o¹n xö lý th«ng tin vµ b¸o c¸o kÕt qu¶. - TËp hîp tµi liÖu -> xö lý th«ng tin (cho b¶ng tÇn sè & tÇn suÊt) - Ph©n tÝch th«ng tin: M« t¶,sè liÖu, gi¶i thÝch ý nghÜa, ph©n tÝch t-¬ng quan gi÷a c¸c sè liÖu -> ®-a ra nhËn ®Þnh - KiÓm ®Þnh gi¶ thuyÕt nghiªn cøu, kh¼ng ®Þnh thuyÕt nµo ®óng, c¸i ®óng, b¸o c¸o kÕt qu¶ nghiªn cøu, ®Ò xuÊt gi¶i ph¸p, khuyÕn nghÞ - XH ho¸ kÕt qu¶ nghiªn cøu: th«ng qua ph.tiÖn truyÒn th«ng: b¸o, ®µi, tæ chøc héi th¶o, tæ chøc nghiÖm thu … C¸i quan trong nhÊt trong ®iÒu tra XHH lµ th«ng tin. C©u 11. ThÕ nµo lµ ph-¬ng ph¸p quan s¸t trong XHH? PP Quan s¸t (Observation): KN: lµ pp thu thËp th«ng tin thùc nghiÖm th«ng qua c¸c tri gi¸c nghe, nh×n ®Ó thu nhËn th«ng tin vÒ c¸c qu¸ tr×nh, c¸c hiÖn t-îng XH dùa trªn c¬ së ®Ò tµi vµ môc tiªu cña mét cuéc ng/cøu Nguån th«ng tin quan s¸t lµ toµn bé hµnh vi cña ng-êi ®-îc nghiªn cøu. §iÓm m¹nh cña quan s¸t lµ tyh-êng ®Ët ®-îc ngay Ên t-î ng trùc tiÕp vÒ sù thÓ hiÖn hµnh vi cña con ng-êi, trªn c¬ së ®ã, ®iÒu tra viªn tiÕn ahnhf ghi chÐp hay h×nh thµnh c¸c c©u tr¶ lêi trong b¶ng hái cã tr-íc. Tuy vËy quan s¸t còng cã nh-îc ®iÓm lµ chØ cã thÓ sö dông cho viÖc nghiªn cøu nh÷ng hiÖn t-îng, sù kiÖn hiÖn t¹i chø kh«ng ph¶i trong qu¸ khø hoÆc t-¬ng lai. H¬n n÷a sö dông pp quan s¸t c¸c sù kiÖn x¶y ra trong thêi gian dµi th× Ên t-îng ®· cã rtõ quan s¸t lÇn ®Çu dÒ ®¸nh lõa, che lÊp nh÷ng lÇn quan s¸t tiÕp theo. C¸c läai quan s¸t: Quan s¸t cã chuÈn mùc: lµ q/s mµ trong ®ã ng-êi q/s ®· sím x¸c ®iÞnh d-îc nh÷ng yÕu tè nµo cña kh¸ch thÓ nghiªn cøu lµ cã ý nghÜa nhÊt ®Ó tËp trung chó ý vµo ®ã. Quan s¸t kh«ng chuÈn mùc (q/s tù do): lµ läai q/s mµ trong ®ã ng-êi nghiªn cøu ch-a x¸c ®Þnh ®-îc tr-íc c¸c yÕu tè cña kh¸ch thÓ quan s¸t liªn quan ®Õn viÖc nghiªn cøu cÇn d-îc quan s¸t. C©u 12. PP ph©n tÝch tµi liÖu trong XHH lµ g×? Nªu nh÷ng -u ®iÓm vµ nh-îc ®iÓm cña PP nµy? Lµ pp nghiªn cøu dùa trªn c¸c t- liÖu, v¨n b¶n, s¸ch b¸o hay c«ng tr×nh nghiªn cøu cã liªn quan nh»m môc ®Ých phôc vô cho viÖc nghiªn cøu. Muèn dïng pp nµy, tr-íc hÕt ph¶i dùa vµo ®Ò tµi, môc tiªu nghiªn cøu mµ lùa chän nh÷ng tµi liÖu thÝch hîp ¦u ®iÓm: - Gióp chóng ta nghiªn cøu nh÷ng ®èi t-îng trong qu¸ khø hoÆc hiÖn t¹i nh-ng kh«ng cã dÞp hay c¬ héi trùc tiÕp tiÕp xóc ®-îc.
  18. 18 - Ýt gÆp v-íng m¾c hoÆc bÞ ph¶n øng tõ phÝa ®èi t-îng - TiÕt kiÖm ®-îc thêi gian, tiÒn b¹c mµ vÉn d¶m b¶o tÝnh chÝnh x¸c Nh-îc ®iÓm: - DÔ bÞ ¶nh h-ëng bëi quan ®iÓm, t- t-ëng cña t¸c gi¶ (v× sè ®«ng ®-îc viÕt tù do, kh«ng ph¶i phôc vô cho nghiªn cøu) - Cã nhiÒu h¹n chÕ, nhÊt lµ khi dïng c¸ nguån tµi liÖu riªng hoÆc n»m trong ph¹m vi b¶o mËt. C©u 13. PP pháng vÊn XHH lµ g×? nªu c¸c lo¹i pháng vÊn chñ yÕu? Nh÷ng -u ®iÓm, nh-îc ®iÓm cña PP pháng vÊn? Lµ pp kh¸ phæ biÕn trong nghiªn cøu XHH ®Ó thu thËp th«ng tin qua viÖc hái vµ tr¶ lêi c¸c c©u hái. §©y lµ mét pp quan träng ®Ó thu thËp th«ng tin thùc nghiÖm, th«ng qua viÖc t¸c ®éng t©m lý-x· héi trùc tiÕp gi÷a ng-êi hái vµ ng-êi tr¶ lêi trªn c¬ së ®Ò tµi vµ môc tiªu cña mét cuéc nghiªn cøu ®iÒu tra XHH. C¸c läai pháng vÊn chñ yÕu: - Pháng vÊn s©u: Chñ yÕu sö dông c©u hái më ®Ó thu thËpp th«ng tin trªn c¬ së ®¶m b¶o sù tù do cña ng-êi pháng vÊn s¾p xÕp vµ ®Æt c©u hái, ng-êi tr¶ lêi còng tù do lùa chän c¸ch thøc tr¶ lêi, PP nµy nh»m ®Ó hiÓu biÕt s©u nh÷ng khÝa c¹nh nµo ®ã cña ®Ò tµi. - Pháng vÊn theo b¶ng hái: Th-êng ®-îc thùc hiÖn trªn mét b¶ng hái ®· ®-îc chuÈn bÞ chu ®¸o tõ tr-íc. Ngoµi ra, c¨n cø vµo c¸c tiªu chÝ kh¸c nhau, ng-êi ta chia ra c¸c lo¹i: pháng vÊn qua tiÕp xóc trùc tiÕp vµ pháng vÊn qua ®iÖn tho¹i; pháng vÊn c¸ nh©n vµ pháng vÊn nhãm; pháng vÊn mét lÇn vµ pháng vÊn nhiÒu l©n. ¦u ®iÓm: - Ng-êi pháng vÊn cã thÓ chñ ®éng nªu l¹i c©u hái khi thÊy cÇn thiÕt (nh- thÊy ®èi t-îng nÐ tr¸nh vÊn ®Ò ®ang hái hay ch-a hiÓu ®óng yªu cÇu). Cã thÓ cïng mét néi dung nh-ng cã c©u hái kh¸c nhau ®èi víi c¸c ®ãi t-îng kh¸c nhau. PP nµy dÔ tËo ra t©m lý tho¶i m¸i khi nãi h¬n lµ ph¶i viÕt ra giÊy nªn th-êng còng cã tØ lÖ tr¶ lêi cao h¬n c¸ch sö dông b¶ng hái - Ng-êi hái cã thÓ tÕ nhÞ theo dâi, kiÓm so¸t th¸i ®é, cung c¸ch ph¶n øng cña ®èi t-îng ®Ó x¸c ®Þnh ®é tin cËy cña c©u tr¶ lêi. Nh-îc ®iÓm: - §ßi hái tèn nhiÒu c«ng søc, ph-¬ng tiÖn: ng-êi theo dâi, ng-êi ghi chÐp, ghi ©m, ng-êi kiÓm ®Þnh, ®¸nh gi¸ tÝnh kh¸ch quan, trung thùc cña cuéc pháng vÊn, thèng kª, xö lý kÕt qu¶ … - Ph¶i di chuyÓn nhiÒu, ph¶i tiÕp xóc víi nhiÒu ®èi t-îng, hay gÆp ph¶i nh÷ng khã kh¨n, bÊt ngê kh«ng dù kiÕn tr-íc ®-îc - §«i khi do sù thóc Ðp trong nh÷ng hoµn c¶nh kh«ng thuËn lîi cho ng-êi trar lêi nh-: nh©n viªn tr-íc mÆt thñ tr-ëng, con c¸i tr-íc mÆt cha mÑ … nªn chÊt l-îng c©u tr¶ lêi bÞ ¶nh h-ëng - PP nµy kh«ng ®¶m b¶o tÝnh v« danh nªn ng-êi tr¶ lêi th-êng e ng¹i, hay mÊt tù nhiªn. C©u 14. Nghiªn cøu chän mÉu lµ g×? T¹i sao ph¶i chän mÉu trong nghiªn cøu XHH? Nªu mét sè c¸ch chän mÉu? Lµ mét tËp hîp c¸c ®ãi t-îng nghiªn cøu ®-îc lùa chän, cã ®ñ c¸c yÕu tè cã tÝnh chÊt tiªu biÓu vµ ®-îc rót ra tõ tæng thÓ, mét tËp hîp lín mµ nã lµ ®¹i diÖn cho nhãm ®èi t-îng, th«ng tin thu ®-îc tõ mÉu nghiªn cøu cã thÓ kh¸i qu¸t suy ra cho tæng thÓ trong nghiªn cøu, so s¸nh, ®èi chiÕu kiÓm nghiÖm c¸c gi¶ thuyÕt. Môc tiªu c¬ b¶n cña c¸c cuéc ®iÒu tra XHH lµ ®Ó cung cÊp c¸c th«ng tin tõ thùc tÕ XH cho viÖc ph¸t triÓn lý luËn XHH còng nh- cho c«ng t¸c qu¶n lý XH. Th«ng tin thu thËp ®-îc ph¶i cã tÝnh ®¹i diÖn, cã gÝa trÞ cho c¶ tæng thÓ ®iÒu tra, th«ng tin ®ã ph¶i ®¶m b¶o ®-îc møc dé chÝnh x¸c, ph¶n ¸nh ®óng víi thùc tÕ kh¸ch quan. Do ®ã, trong nghiªn cøu XHH, ng-êi ta cÇn ph¶i ¸p dông pp chän mÉu.
  19. 19 Mét sè kÜ n¨ng vµ pp chon mÉu: + MÉu ngÉu nhiªn ®¬n gi¶n: - X¸c ®Þnh khung mÉu tæng thÓ. - LËp danh s¸ch tæng thÓ - Rót th¨m ngÉu nhiªn theo danh s¸ch sè ng-êi cÇn chän cho ®Õn khi ®ñ sè l-îng mÉu (tØ lÖ tèi thiÓu lµ 30% trªn tæng thÓ) Nghiªn cøu tõ mét tæng thÓ cã N ®¬n vÞ, chóng ta chän ra n ®¬n vÞ ®Ó nghiªn cøu sao cho th«ng tin thu ®-îc cã thÓ suy ra thµnh th«ng tin cña c¶ tæng thÓ. Sè ®¬n vÞ nµy gäi lµ kÝch th-íc mÉu, cßn tËp hîp ®¬n vÞ nµy goi lµ mÉu (n<N). + MÉu ngÉu nhiªn hÖ thèng: - X¸c ®Þnh khung mÉu - LËp danh s¸ch - X¸c ®Þnh kho¶ng c¸ch k gi÷a 2 ph. tö cÇn chän. k = N/n (tæng thÓ/mÉu) NÕu lÎ, chØ cÇn lÊy phÇn nguyªn, kh«ng lµm trßn sè. - Chän mÉu ngÉu nhiªn ®èi t-îng ®Çu tiªn - lÊy mÉu tiÕp theo c¸ch nhau mét kho¶ng c¸ch cho ®Õn khi hÕt danh s¸ch, ®ñ sè l-îng + MÉu tØ lÖ - X¸c ®Þnh khung mÉu (tæng thÓ) - X¸c ®Þnh s¬ bé c¬ cÊu tæng thÓ theo mét sè tiªu chÝ c¬ b¶n: giíi tÝnh, ®é tuæi, häc vÊn theo tØ lÖ % t-¬ng thÝch gi÷a tæng thÓ vµ mÉu. + TÝnh to¸n sè l-îng cho tõng thµnh phÇn cho mÉu: n1 nam giíi TW = … +… +… n2 nam giíi tØnh, thµnh = … +… +… n3 nam giíi Q,huyÖn = … +… +… n4 nam giíi X· ph-êng =… +…+… n …n÷ giíi … .… + Sö dông c¸ch lùa chän ngÉu nhiªn lÊy ra sè l-îng cô thÓ cho tõng thµnh phÇn C©u 15. Tr×nh bµy kü thuËt lËp b¶ng c©u hái trong nghiªn cøu XHH? B¶ng hái lµ mét tËp hîp gåm rÊt nhiÒu c©u hái ®-îc s¾p xÕp theo mét trËt tù nhÊt ®Þnh trªn c¬ së c¸c nguyªn t¾c t©m lý, logic vµ theo néi dung nh»m t¹o diÒu kiÖn cho ng-êi ®-îc hái béc lé quan ®iÓm, ý kiÕn cña m×nh vÒ vÊn ®Ì ®-îc hái, gióp nhµ nghiªn cøu thu ®-îc th«ng tin cÇn thiÕt cho cuéc ®iÒu tra XHH. B¶ng hái lµ mét c«ng cô ®¾c lùc cho viÖc nghiªn cøu thùc nghiÖm còng nh- trong qu¸ tr×nh nhËn thøc cña nghiªn cøu XHH thùc nghiÖm. C¸c b-íc tiÕn hµnh lËp b¶ng hái: 1. PhÇn më ®Çu: - Ghi tªn c¸ nh©n, tæ chøc døng ra thùc hiÖn cuéc nghiªn cøu - Ghi tªn b¶ng hái - PhÝa d-íi tªn b¶ng, ghi m· sè hoÆc cã thÓ lµ ®Þa ®iÓm, thêi gian thùc hiÖn cuéc nghiªn cøu 2. PhÇn néi dung: Gåm toµn bé néi dung c¸c c©u hái phôc vô cho cuéc nghiªn cøu. Ph¶i s¾p xÕp theo tr×nh tù l«gic nhÊt ®Þnh. C¸c c©u hái th-êng ®-îc sö dông:
  20. 20 + C©u hái më: lµ c©u hái kh«ng cã p/¸n tr¶ lêi s½n, th-êng cã thªm phÇn lý gi¶i t¹i sao, ng-êi ®-îc hái tr¶ lêi theo suy nghÜ, quan ®iÓm riªng cña m×nh (®©y lµ pp thu thËp th«ng tin ®Þnh tÝnh). + C©u hái ®ãng: lµ lo¹i c©u hái ®· ®-îc chuÈn bÞ s½n c¸c p/¸n tr¶ lêi. Lo¹i nµy th-êng cã 2d¹ng: - Lùa chän (cã, kh«ng) - Tuú chän (cã thÓ chän mét hay h¬n mét ph-¬ng ¸n) + C©u hái kÕt hîp ®ãng – më: - Cã - kh«ng - NÕu cã t¹i sao, nÕu kh«ng t¹i sao + C©u hái ma trËn: lµ sù kÕt hîp nhiÌu c©u hái ®ãng trong mét c©u hái 3. PhÇn kÕt thóc: Gåm mét sè c©u hái thu thËp th«ng tin nh©n th©n nh-: gií tÝnh, häc vÊn, t×nh tr¹ng h«n nh©n, n¬i c- tró … c¶m ¬n vµ Gãc d-íi cuèi cïng b¶ng hái ghi chÐp c¸c quan s¸t: nhµ ë lo¹i g×, s©n, v-ên, ngo¹i c¶nh … * Yªu cÇu: - B¶ng hái cÇn ph¶i b¸m s¸t ®Ò tµi nghiªn cøu vµ ph¶i ®em l¹i mét lîi Ých nµo ®ã cho viÖc thu thËp th«ng tin. - C¸c c©u hái ph¶i ë vÞ trÝ trung lËp víi ý kiÕn th¸i ®é cuÈ ng-êi ®-îc hái. - C©u hái ph¶i dÔ hiÓu, phï hpî víi ®èi t-îng ®-îc hái, ng«n ng÷ ph¶i râ rµng, cÇn chó ý ph-¬ng ng÷, khÈu ng÷ ®i¹ ph-¬ng. - Ph-¬ng ¸n tr¶ lêi kh«ng ®-îc chång chÐo nhau, kh«ng ghÐp m¸y mãc 2 vÊn ®Ò, 2 sù kiÖn trong 1 c©u hái - TuyÖt ®èi kh«ng ®-îc ®Æt c©u hái d¹ng phñ ®Þnh. C©u 16: T-¬ng t¸c x· héi lµ gÝ? C¸c lo¹i t-¬ng t¸c Xh ? Mèi quan hÖ gi÷a t-¬ng t¸c x· héi vµ hµnh ®éng x· héi ? 1. Kh¸i niÖm: T-¬ng t¸c xh: lµ sù t¸c ®éng qua l¹i chi phèi phô thuéc lÉn nhau gi÷a c¸c chñ thÓ hµnh ®éng trong viÖc tho¶ m·n v× nhu cÇu XH c¨n b¶n cña con ng-êi (Qu¸ tr×nh th«ng tin vµ giao tiÕp). Kh«ng ®¬n gi¶n chØ lµ hµnh ®éng vµ sù ph¶n øng mµ lµ qu¸ tr×nh t-¬ng t¸c gi¸n tiÕp cña Ýt nhÊt hai chñ thÓ hµnh ®éng cã sù thÝch øng lÉn nhau cña c¸c chñ thÓ.T-¬ng t¸c Xh diÔn ra ë c¶ hai cÊp ®é vi m« vµ vÜ m« . Vi m«: lµ TT gi÷a c¸ nh©n víi c¸ nh©n (trong gia ®×nh… gi÷a c¸ nh©n víi mét nhãm, 1 tæ chøc XH hay víi c¶ céng ®ång, c¶ Xh. ) VÜ m«: lµ TT gi÷a c¸c lÜnh vùc cña ®êi sèng XH nh-: KtÕ-Ch.trÞ, Ktª-V.ho¸, Ch.trÞ-VHXH. Sù t-¬ng thÝch gi÷a c¸c thiÕt chÕ ®ã gäi lµ thiÕt chÕ vÜ m« 2. Ph©n lo¹i: a. Ph©n lo¹i dùa vµo mèi liªn hÖ XH gi÷a c¸c chñ thÓ hµnh ®éng: - Sù tiÕp xóc kh«ng gian - Sù tiÕp xóc t©m lý - Sù tiÕp xóc XH - Sù t-¬ng t¸c - Quan hÖ XH b. Ph©n lo¹i theo c¸c d¹ng ho¹t ®éng chung - Ho¹t ®éng c¸ nh©n cïng nhau

Có Thể Bạn Muốn Download

Đồng bộ tài khoản