Tóm tắt Luận án Tiến sĩ Lịch sử: Ảnh hưởng cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung tại Đông Nam Á đến độc lập dân tộc của các nước trong khu vực từ năm 2001 đến năm 2015

1

Ố

Ồ

Ọ

Ệ

Ị

H C VI N CHÍNH TR  QU C GIA H  CHÍ MINH

Ị Ả Ế

Ễ

NGUY N TH  H I Y N

Ả

ƯỞ

Ế ƯỚ

Ạ

Ỹ

NH H

NG C NH TRANH CHI N L

C M  ­ TRUNG

Ế Ộ Ậ

Ộ

Ạ

T I ĐÔNG NAM Á Đ N Đ C L P DÂN T C

Ủ

ƯỚ

Ự

C A CÁC N

C TRONG KHU V C

Ừ

Ế

T  NĂM 2001 Đ N NĂM 2015

ộ

ả

ị

ử Chuyên ngành  : L ch s  Phong trào c ng s n,

ố ế

ả

công nhân qu c t

và gi

ộ i phóng dân t c

Mã số                : 62.22.03.12

Ắ

Ậ

Ế

Ị

Ử

TÓM T T LU N ÁN TI N SĨ L CH S

Ộ HÀ N I – 2016

2

ượ

Công trình đ

c hoàn thành

ồ

ệ

ạ ọ t

ị ố i H c vi n Chính tr  qu c gia H  Chí Minh

ễ

ẫ

Ng

ườ ướ i h

ng d n khoa h c

ọ : PGS.TS Nguy n Hoàng Giáp

……………………………………………………………………………………………………………

ệ

ả

Ph n bi n 1:

……………………………………………………………………………………………………………

ệ

ả

Ph n bi n 2:

……………………………………………………………………………………………………………

ệ

ả

Ph n bi n 3:

ậ

ượ ả ệ ạ ộ ồ

ọ

ệ

ấ

ấ

Lu n án đ

c b o v  t

ậ i H i đ ng ch m lu n án c p H c vi n,

ọ ạ ọ

ồ

ệ

h p t

ị ố i H c vi n Chính tr  qu c gia H  Chí Minh

ồ

ờ

Vào h i……gi ……..ngày…….tháng …….. năm 2016

ể

ể

ậ

ạ

ư ệ

ố

Có th  tìm hi u lu n án t

i Th  vi n Qu c gia

3

ư ệ

ị ố

ồ

ọ

ệ

và Th  vi n H c vi n Chính tr  qu c gia H  Chí Minh

M  Đ UỞ Ầ

ấ ế ủ ề ậ 1. Tính c p thi t c a đ  tài lu n án

ế ỷ ươ ướ B c sang th  k  XXI, châu Á ­ Thái Bình D ng (CA­TBD)trong đó có

ể ủ ế ớ ự ở khu v c Đông Nam Á (ĐNA) đang tr  thành trung tâm phát tri n c a th  gi i và

ơ ạ ế ệ ủ ờ ườ ố ồ đ ng th i cũng là n i c nh tranh quy t li t c a các c ng qu c, trong đó có M ỹ

ự ệ ơ ả ề ỹ ỉ và Trung Qu c.  ố Sau s  ki n 11/9/2001, M  đã đi u ch nh c  b n chi n l ế ượ   c

ụ ầ ướ ớ ủ ệ ố ố ớ toàn c u v i m c tiêu h ng t ạ   ự i ch ng kh ng b  và th c hi n vai trò lãnh đ o

ế ớ ệ ế ờ ổ ự ệ ố ỹ th  gi ặ i. Đ c bi t đ n th i T ng th ng B.Obama, M  đã th c hi n chi n l ế ượ   c

ụ ừ ươ ể ạ ằ “xoay tr c” t châu Âu ­ Đ i Tây D ng sang CA­TBD nh m ki m soát t ố ơ   t h n

ưở ở ự ộ ờ ơ ề ố ầ ả t m  nh h ng khu v c sau m t th i gian l ầ    là. V  phíaTrung Qu c, sau g n

ộ ườ ế ả ổ ở ố ị 40 năm ti n hành c i cách đã n i lên tr  thành m t c ọ   ng qu c đe d a ngôi v  bá

ủ ế ớ ủ ỹ ch  th  gi i c a M .

ế ượ ủ ọ ị ườ ĐNA có v  trí quan tr ng trong chi n l c c a các c ố ng qu c th  gi ế ớ   i,

ướ ế ể ọ ộ ỹ trong đó có M  và Trung Qu c. ố Tr ủ   c tham v ng đ c chi m Bi n Đông c a

ố ỹ ườ ự ệ ệ ạ Trung Qu c, M  tăng c ng s  hi n di n t ế   ự ạ i ĐNA. Chính s  c nh tranh chi n

ượ ữ ạ ề ả ạ ưở l ỹ c gi a M  ­ Trung t i ĐNA đã t o ra nhi u  nh h ự   ự ẫ ng tích c c l n tiêu c c

ư ủ ự ể ố ữ ộ ậ ủ ế đ m s  phát tri n cũng nh  c ng c  và gi ộ  gìn đ c l p dân t c (ĐLDT) c a các

ướ ự ề ặ ố ệ n c trong khu v c.Đi u này đ t các qu c gia ĐNA, trong đó có Vi t Nam tr ướ   c

ữ ứ ỏ ộ ướ ả ố nh ng thách th c không nh , bu c các n ạ   c này ph i có chính sách đ i ngo i

ố ả ề ệ ẻ ả ớ ậ   ệ ề khôn khéo, m m d o trong vi c b o v  n n ĐLDT trong b i c nh m i. Vì v y,

ề ưở ế ượ ạ ỹ ạ ứ nghiên c u đ  tài ngc nh tranh chi n l c M  ­ Trung t i Đông Ả “ nh h

ộ ế ướ ự ừ ế ộ ậ Nam Á đ n đ c l p dân t c các n c trong khu v c t năm 2001 đ n năm

ự ủ ễ ệ ệ ắ ả ọ ố 2015”có ý nghĩa khoa h c và th c ti n sâu s c trong vi c b o v  và c ng c

ướ ủ ĐLDTc a các n c ĐNA.

ứ ủ ụ ệ ậ ụ 2. M c đích và nhi m v  nghiên c u c a lu n án

ứ ủ ụ ậ 2.1. M c đích nghiên c u c a lu n án

4

ậ ả ưở ế ượ ạ ỹ Lu n án phân tích và làm rõ  nh h ng c nh tranh chi n l c M  ­ Trung

ủ ế ướ ự ệ ừ ạ t i ĐNA đ n ĐLDT c a các n c trong khu v c trong đó có Vi t Nam t năm

ấ ố ề ế ậ ằ ồ ờ ả   ữ 2001 đ n năm 2015, đ ng th i rút ra nh ng nh n xét, đ  xu t đ i sách nh m b o

ủ ủ ề ắ ố ệ ướ ả ưở ệ ữ v  v ng ch c ĐLDT và ch  quy n qu c gia c a Vi t  Nam tr c  nh h ủ   ng c a

ế ượ ỹ ạ ờ ớ ạ c nh tranh chi n l c M  ­ Trung t i ĐNA trong th i gian t i.

ậ 2.2. Nhi m vệ ứ ủ ụ nghiên c u c a lu n án

ậ ả ụ ủ ế ữ ế ậ Lu n án t p trung gi ệ i quy t nh ng nhi m v  ch  y u sau:

ệ ế ơ ả ­ Làm rõ khái ni m c  b n và khung lý thuy t; P hân tích các nhân t ố ả     nh

ưở ế ạ ế ượ ỹ ạ ệ h ng đ n c nh tranh chi n l c M  ­ Trung t i ĐNA hi n nay.

ế ượ ủ ự ạ ạ ­Làm rõ th c tr ng c nh tranh chi n l ỹ c c a M  ­ Trung t ạ NAt i Đ nămừ

ế ả ưở ủ ế ướ 2001 đ n năm 2015 và  nh h ng c a nó đ nĐLDT các n ự   c trong khu v c,

ệ trong đó có Vi t Nam.

ộ ả ủ ệ ệ ậ ­Rút ra nh ng ữ nh n xétvà kinh nghi m trong công cu c b o v  và c ng c ố

ướ ấ ố ự ề ệ ủ ĐLDT c a các n c trong khu v c ĐNA vàđ  xu t đ i sách v i ớ Vi t Nam tr cướ

ả ưở ế ượ ạ ỹ nh h ng c nh tranh chi n l c M  ­ Trung .

ố ượ ủ ậ ạ 3.  Đ i t ng và ph m vi nghiên c u ứ  c a lu n án

ố ượ ậ ữ ả ứ : Lu n án đi sâu phân tích nh ng  nh h ưở   ng 3.1. Đ i t ng nghiên c u

ế ượ ủ ủ ướ ạ c nh tranh chi n l ỹ c c a M  ­ Trung t ạ NA đ n ế ĐLDT c a các n i Đ c trong

ệ khu v c ự trong đó có Vi t Nam.

ạ ứ : 3.2. Ph m vi nghiên c u

ạ ộ ẽ ạ ­ Ph m vi n i dung: Lu n ánậ s  đi sâu phân tích c nh tranh chi n l ế ượ ủ   c c a

ỹ ộ ố ủ ế ự ả ưở M  ­ Trung t ạ ĐNA trên m t s  lĩnh v c ch  y u i nh h ng đ n ế ĐLDT c aủ

ướ ủ ươ ữ ườ các n ự c trong khu v c, trên c  s ề ậ ơ ở đó đó đ  c p nh ng ch  tr ng, đ ng l ố   i

ệ ớ ủ c a Vi ờ t Nam th i gian t i.

ạ ờ ượ ừ ­ Ph m vi th i gian: ề đ  tài đ ớ ạ t c gi i h n ế  năm 2001 đ n năm 2015 .

ạ ủ ướ ặ ệ ­  Ph m vi không gian : ĐLDT c a các n c ĐNA, đ c bi t là các n ướ   c

trong ASEAN

ơ ở ậ ươ ứ 4. C  s  lý lu n và ph ng pháp nghiên c u

5

ơ ở ệ ố ể ươ ủ C  s  lý lu n ậ : H  th ng các quan đi m và ph ậ ủ ng pháp lu n c a ch  nghĩa

ồ ế ủ ệ ậ Mác ­ Lênin, t ư ưở  t ng H  Chí Minh; lý lu n quan h  qu c t ố ế  lý thuy tch  nghĩa ,

ữ ể ệ ườ ố ủ ươ ạ ố hi n th c ự ; nh ng quan đi m đ ng l i, chính sách đ i ngo i, các ch  tr ng chính

ươ ế ủ ủ ệ ả ị ướ sách nêu trong c ng lĩnh, văn ki n, ngh  quy t c a c a Đ ng và Nhà n c Vi ệ   t

Nam.

ươ ươ ế ợ ớ ử ị ng pháp nghiên c u ­  Ph ứ : ph ng pháp l ch s  và logic k t h pv i các

ươ ệ ố ứ ố ị ị ph ổ   ng pháp phân tích đ a chính tr , nghiên c u tình hu ng, so sánh h  th ng, t ng

h p…ợ

ọ ủ ớ ề ậ 5.Đóng góp m i v  khoa h c c a lu n án

ơ ả ữ ệ ể ể ế  đ  tri n khai và phân 1. Làm rõ nh ng khái ni m c  b n và khung lý thuy t

ề ạ ế ượ ệ ộ tích các n i dung trong lu n ậ  án như: khái ni m v  “c nh tranh chi n l ộ   c”, “đ c

ế ủ ự ủ ủ ủ ể ộ ệ ậ l p dân t c”; lý thuy t c a Ch  nghĩa hi n th c và quan đi m c a Ch  nghĩa Mác

ề ạ ế ượ ­ Lênin v  c nh tranh chi n l c.

ữ ệ ố ả ưở ế ạ nh h ế   ng đ n c nh tranh chi n 2. Thông qua vi c phân tích nh ng nhân t

ỹ ạ ế ỷ ậ ượ l c M  ­ Trung t ầ i ĐNA trong 15 năm đ u th  k  XXI, lu n án tóm l ượ ạ   i c l

ổ ủ ế ớ ữ ế nh ng bi n đ i c a tình hình th  gi i và khu v c ự CA­TBD trong đó có ĐNA sau

ế ố ầ ả ưở ế ự ạ Chi n tranh l nh ạ , đây là nhân t đ u tiên  nh h ế   ng đ n s  c nh tranh chi n

ỹ ề ố ả ưở ế ượ l c M  ­ Trung t ấ ạ ĐNA. Ngoài ra, v n đ  c t lõi  nh h i ạ ng đ n c nh tranh

ế ượ ủ ự ữ ố ỹ ợ chi n l c gi a M  và Trung Qu c chính là vai trò c a khu v c ĐNA trong l i ích

ế ượ ệ ứ ạ ữ ư ố ướ chi n l c cũng nh  trong m i quan h  ph c t p gi a hai n c này.

ế ạ ế ượ ữ ậ ỉ ỹ ạ c M  ­ Trung t i Đông ễ 3. Lu n án ch  ra nh ng di n bi n c nh tranh chi n l

ừ ế ả ưở ộ ậ ủ ế Nam Á t năm 2001 đ n năm 2015 và  nh h ộ ủ   ng c a nó đ n đ c l p dân t c c a

ướ ự các n c trong khu v c.

ủ ữ ệ ậ ố ướ c ĐNA tr ướ   c 4.Lu n án nêu lên nh ng kinh nghi m đ i sách c a các n

ả ưở ế ượ ạ ỹ ạ ấ ớ ự nh h ng c nh tranh chi n l c M  ­ Trung t ề i khu v c và đ  xu t v i Vi ệ   t

ư ữ ệ ả ộ ậ ệ ề ể ả ợ Nam trong vi c đ a ra nh ng gi ộ   i pháp h p lý đ  b o v  n n đ c l p dân t c

ớ ố ả trong b i c nh m i.

ự ễ ủ ậ ậ 6. Ý nghĩa lý lu n và th c ti n c a lu n án

6

ề ự ạ ế ượ ề ầ ữ ỹ ­ V  lý lu n ậ : Góp ph n làm rõ thêm v  s  c nh tranh chi n l c gi a M  và

ệ ạ ố ở ự ữ ế ộ Trung Qu c trong giai đo n hi n nay khu v c CA­TBD và nh ng tác đ ng đ n quá

ủ ủ ố ướ trình c ng c  ĐLDT c a các n c ĐNA.

ề ự ở ộ ố ấ ề ự ễ ầ ợ ­V  th c ti n ạ   ễ : góp ph n g i m  m t s  v n đ  th c ti n trong viêc ho ch

ạ ủ ể ố ệ ố ả ị đ nh và tri n khai các chính sách đ i ngo i c a Vi ệ   t Nam trong b i c nh hi n

nay.

ữ ứ ệ ệ ậ ả ả ạ   Lu n án là tài li u tham kh o h u ích cho vi c nghiên c u và gi ng d y

ử ế ớ ạ ị ử ệ ả ộ ề ị v  l ch s  th  gi i hi n đ i, l ch s  phong trào c ng s n và công nhân qu c t ố ế   ,

ạ ủ ụ ụ ể ầ ả ờ ố ồ đ ng th i có th  góp ph n ph c v  cho công tác đ i ngo i c a Đ ng và Nhà

ướ n ệ c ta hi n nay.

ế ấ ủ ậ 7. K t c u c a lu n án:

ở ầ ụ ệ ế ầ ậ ả ụ ụ   Ngoài ph n m  đ u, k t lu n, danh m c tài li u tham kh o và ph  l c,

ậ ượ ế ấ ươ ế ộ n i dung lu n án đ c k t c u thành 4 ch ớ ng v i 13 ti t.

ươ Ch ng 1

Ổ Ứ Ề T NG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN C U LIÊN QUAN Đ  TÀI

ứ ế ậ ậ ướ thứ Các công trình nghiên c u liên quan đ n lu n án t p trung vào 3 h ng:

ế ượ ủ ỹ ề ậ ế ứ ố th  hai, nh t,ấ  ĐNA trong chi n l c c a M  và Trung Qu c; ế    đ  c p đ n chi n

ố ạ ỹ ả ưở ủ ự th  baứ ượ l c M  và Trung Qu c t i ĐNA và  nh h ế ng c a nó đ n khu v c; , đ iố

ộ ố ướ ướ ả ưở ủ ự ạ ủ sách chung c a m t s  n c ĐNA tr c  nh h ng c a s  c nh tranh chi n l ế ượ   c

ỹ M  ­ Trung.

Ế 1.1. CÁC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN Đ N ĐÔNG NAM Á TRONG

Ế ƯỢ Ủ Ố Ỹ CHI N L C C A M  VÀ TRUNG QU C

ứ 1.1.1. Các nghiên c u  trong n ướ c

ậ Các công trình đã t p trung xem xét ĐNA trong các vòng xoáy chi n l ế ượ   c

ổ ị ự ế ầ ở ị ạ t o nên b i xu th  toàn c u hóa và s  thay đ i đ a chính tr  khu v c ự ;  nh ngữ

ứ ạ ơ ộ ữ ứ ủ ể ộ ố   ệ chuy n đ ng ph c t p c a ASEAN hi n nay. Nh ng c  h i và thách th c đ i

7

ư ố ừ ự ể ố ể ị ớ v i khu v c và t ng qu c gia, tiêu bi u nh :cu n sách ị   “Bi n Đông: Đ a chính tr ,

ạ ộ ủ ặ ợ l i   ích,  chính   sách   và   ho t  đ ng  c a   các  bên   liên   quan ”do  Đ ng   Đình  Quý,

ễ ọ ủ Nguy n Minh Ng c (ch  biên) (2013), Nxb Th  gi ế ớ bài “Châu Á ­ Thái Bình i;

ế ượ ươ ủ ọ ủ ỹ D ng   trong   chi n   l c   c a     M   và   Trung   Qu c ễ ố ”   c a   Nguy n   Ng c   Ánh

ạ ố ợ i ích ệ (2012), t p chí Quan h  Qu c phòng, quý 4 và bài “Đông Nam Á trong l

ế ượ ủ ủ ầ ỹ chi n l c c a M  và Trung Qu c ạ   ố ” c a Lê Minh Trang, Tr n Khánh (2014), t p

ứ chí Nghiên c u Đông Nam Á...

ứ ướ 1.1.2. Các nghiên c u n c ngoài

ự ế ổ ủ ứ ủ Công trình c a các nhà nghiên c u đi sâu phân tích s  bi n đ i c a tình

ự ả ề ể ậ ọ ị hình an ninh khu v c ĐNA. Các tác gi ố    đ u nh n đ nh ĐNA là tr ng đi m b  trí

ế ượ ủ ơ ượ ố ỹ ướ ớ chi n l c c a M  và Trung Qu c, cũng là n i đ c các n c l n bên ngoài khu

ợ ủ ế ơ ọ ự v c quan tâm “chăm sóc” vì l ế ổ   i ích c a chính h  khi n tình hình n i này thi u  n

ư ể ị đ nh.Tiêu bi u nh  : Công trình “The New Global Polictics of the Asia ­ Pacific”

ả ủ c a   tác   gi Michael   K.Connors,   Resmy   Davison,   Jorn   Dosch   (2004), Ursinus

ờ ướ ờ ộ ệ c   c   đ t   phá   Vi t   Nam College;   bài“Bàn   c   ĐNA   và   n ố ”  GS   C c   Nguyên

ươ ạ ầ D ng (2013), báo m ng Hoàn C u, ngày 11/11.

Ế Ả ƯỞ 1.2. CÁC CÔNG TRÌNH LIÊN  QUAN  Đ N  NH H Ế   NG CHI N

ƯỢ Ỹ L Ạ C M  ­ TRUNG T I ĐÔNG NAM Á

ứ 1.2.1. Các nghiên c u trong n ướ c

ệ ỹ ề ậ ế ệ ạ ố ố Đ  c p đ n m i quan h  M  và Trung Qu c trong giai đo n hi n nay, c ác

ỹ ể ệ ặ ừ ệ ợ ừ   nghiên c u ứ cho r ngằ quan h  Trung ­ M  th  hi n rõ hai m t v a h p tác, v a

ế ẫ ề ư ể ạ c nh tranh, ki m ch  l n nhau. Tiêu bi u nh  các ệ ỹ    công trình:sách “Quan h  M  ­

ạ ậ ợ ủ ộ Trung h p tác và c nh tranh lu n gi ả ướ i d ằ i góc đ  cân b ng quy n l c ề ự ”c a tác

ả ươ ễ ố ị gi Nguy n Thái Yên H ng (2011) ,Nxb Chính tr  Qu c gia và sách “Quan hệ

ế ỷ ầ ố ỹ ả ươ ậ M  ­ Trung Qu c: th p nên đ u th  k  XXI ” do tác gi Lê Kh ng Thùy (ch ủ

ọ ộ ọ . biên) (2012), Nxb Khoa h c Xã h i h c

ề ậ ế ượ ủ ề ế ố ỹ ả ấ Đ  c p đ n v n đ  chi n l c c a M  và Trung Qu c,các tác gi nghiên

ự ề ế ượ ể ế ạ ỉ ứ c u đã phân tích các giai đo n chuy n bi n và s  đi u ch nh chi n l c và quá

8

ủ ế ể ạ ố ỹ ự   trình tri n khai c a M  và Trung Qu c sau chi n tranh l nh trong đó có khu v c

ữ ể ố ế ượ ạ ữ “C nh tranh chi n l c gi a các n ướ ớ ở   c l n ĐNA.Tiêu bi u là nh ng cu n sách

ế ỷ ự ế ậ ầ ộ khu v c Đông Nam Á trong hai th p niên đ u th  k  XXI và tác đ ng đ n Vi ệ   t

ả ủ ễ ố ị ủ Nam” c a tác gi Nguy n Hoàng Giáp (ch  biên), (2013), Nxb Chính tr  Qu c gia

ế ượ ề ợ ỹ ở ạ ọ H p tác và c nh tranh chi n l c M  ­ Trung Đông Nam Á và đ  tài khoa h c “

ố ớ ự ủ ộ ệ ờ ỳ ậ ế và tác đ ng c a chúng đ i v i khu v c và Vi ạ   t Nam th i k  h u chi n tranh l nh

ạ ừ ủ ả ầ (giai đo n t ế  1991 đ n 2010) ”c a tác gi Tr n Khánh (2014). C ác nhà nghiên c uứ

ế ượ ạ ằ ạ ố ỹ cho r ng c nh tranh chi n l c M  ­ Trung đã t o cho các qu c gia ĐNA có c ơ

ứ ề ồ ố ồ ướ ộ ế h i ti p xúc nhi u ngu n v n, ngu n đ u t ầ ư, tuy nhiêncũng đ ng tr c thách

ế ộ ố ủ ứ ế ạ ộ th c suy y u liên k t n i kh i c a ASEAN, tăng thêm cu c ch y đua vũ trang

ự ả ưở ế ạ ươ ươ trong khu v c,  nh h ng đ n ngo i giao song ph ng và đa ph ng...

1.2.2. Các nghiên c u n ứ ướ ngoài c

ứ ướ ế ượ ằ ạ ỹ Các nghiên c u n c ngoài cho r ng c nh tranh chi n l c M  ­ Trung tác

ế ươ ợ ự ượ ứ ậ ả ở ộ đ ng đ n ph ng th c t p h p l c l ng không ch ỉ ở NA mà c Đ khu v c ự CA

ố ớ ễ ử ữ ề ạ ố ướ ­ TBD, đi u này t o ra nh ng tình hu ng không d  x  lý đ i v i các n c trong

ệ ố ế ư ứ ạ ự Chi n l ế ượ   c khu v c và làm gia tăng tính ph c t p trong quan h  qu c t nh :sách“

ủ ủ ạ ả ở ụ và chính sách ngo i giao c a Trung Qu c ố ”c a tác gi S  Th  Long, Kim Uy

ố ị (2008), Nxb Chính tr  Qu c gia và các bài “The United States and China in East

Asia: Dynamics of A Volatile  Volatile”và bài “The Strategic Situation and Prospects

ủ ả of China­U.S. Relations” c a tác gi ạ  Shi Yinhong (2007), t p chí China and World

Affairs, No.2.

Ế Ố Ủ 1.3. CÁC CÔNG TRÌNH  LIÊN QUAN  Đ N  Đ I SÁCH C A CÁC

ƯỚ ƯỚ Ả ƯỞ Ạ N C   ĐÔNG   NAM   Á   TR C   NH   H Ế   NG   C NH   TRANH   CHI N

ƯỢ Ỹ L C M  ­ TRUNG

ứ ướ 1.3.1. Các nghiên c u trong n c

ấ ố ủ ứ ề Các nhà nghiên c u đã đ  xu t đ i sách c a các n ướ ạ c t i ĐNA trong chính

ướ ế ượ ủ ạ ố ỹ ạ sách ngo i giao tr c c nh tranh chi n l ể   c c a M  và Trung Qu c, tiêu bi u

ư ự ủ ế ợ ệ ệ H p tác liên k t ASEAN hi n nay và s  tham gia c a Vi t Nam nh : sách “ ” c aủ

9

ữ ễ ế ễ ễ ị Nguy n Hoàng Giáp, Nguy n H u Cát và Nguy n Th  Qu  (2006), Nxb Chính tr ị

ố ủ ầ ồ ế ộ T m nhìn c a C ng đ ng kinh t ASEAN sau 2015 và m t s ộ ố Qu c gia và bài“

ủ ễ ả ả ỳ ề ặ ấ v n đ  đ t ra ạ   ” c a các tác gi Nguy n Huy Hoàng, Ngô Th o Qu nh (2015), t p

ứ ố chí Nghiên c u Đông Nam Á, s  4.

ứ ự ủ ị ướ ộ ậ ư   Đ c l p, t ch  ­ đ nh h ng và Trong các công trình nghiên c u nh :

ủ ấ ắ ạ ố ệ ủ ướ ủ ạ ế nguyên t c b t bi n c a đ i ngo i Vi t Nam ” c a Phó Th  t ng Ph m Bình

ứ ạ ự ườ ng l ố   i Minh (2014), t p chí Nghiên c u Qu c t ố ố ế, s  3; bài ạ “S  sáng t o trong đ

ờ ỳ ổ ạ ủ ả ả ễ ấ ố đ i ngo i c a Đ ng ta th i k  đ i m i” ủ ớ  c a tác gi Nguy n T t Giáp (2015),

ị ố ậ ớ ổ ươ ạ ủ ứ Đ i m i ph ả   ng th c lãnh đ o c a Đ ng ạ t p chí Lý lu n chính tr , s  2 và bài “

ự ệ ề ả ớ ố ủ trên lĩnh v c b o v  ch  quy n, an ninh biên gi ờ ỳ ộ   i qu c gia trong th i k  h i

ủ ậ ả ố ạ ộ nh p qu c t ố ế” c a tác Ngô Xuân L chị (2015),t p chí C ng s n s  868, các nhà

ằ ọ ớ ư ườ ố ố ạ ự ạ khoa h c cho r ng chính ự ổ s  đ i m i t duy đ ng l ế   i đ i ngo i, s  sáng t o k t

ờ ạ ả ứ ư ứ ệ ạ ạ ộ ộ ướ ợ h p m t cách hi u qu  s c m nh dân t c và s c m nh th i đ i, đ a n c ta

ự ộ ủ ộ ế ớ ự ậ ớ ộ ngày càng ch  đ ng và tích c c h i nh p sâu r ng v i khu v c và th  gi i.

ứ ướ 1.3.2. Các nghiên c u n c ngoài

ế ẳ ầ ị ướ ự Các   chuyên   gia   kh ng   đ nh   h u   h t   các   n ọ   ề c   ASEAN   đ u   l a   ch n

ươ ệ ớ ấ ướ ể ể ố ỹ ph ng án cùng quan h  v i M  và Trung Qu c đ  phát tri n đ t n c tránh b ị

ấ ỳ ườ ộ ằ ố ướ ầ ệ l thu c vào b t k  c ng qu c nào và cho r ng các n ả   c ASEAN c n ph i

ế ụ ự ế ạ ơ ố ề đoàn k t nhi u h n  n a, ệ ữ ti p t c  kiên trì  th c  hi n chính sách   đ i ngo i  đa

ươ ạ ướ ủ ữ ể ộ ph ng hóa, đa d ng hóa tr c nh ng hành đ ng nguy hi m c a Trung Qu c ố ở

ể Bi n   Đông. ể Tiêu   bi u   hai bài   “The   Effect   of   US   ­   China’s   Competition   on

ệ ố ạ Southeast Asian Countries”(2013), t p chí Quan h  Qu c phòng, quý 3 và“China’s

ữ ấ ề   Rise and the Meaningful lesson to East Asia” (2014), Thông tin nh ng v n đ  lý

ậ ả lu n, s  6c a t ố ủ ác gi Takashi Shiraishi .

ứ ề Đánh giá chung v  tình hình nghiên c u trong và ngoài n ướ c

ủ ế ứ ữ ọ Nhìn chung, các công trình khoa h c ch  y u đi sâu nghiên c u nh ng khía

ệ ố ế ữ ệ ấ ạ c nh riêng bi ề ụ ể t, làm rõ nh ng v n đ  c  th  trong quan h  qu c t . Các khoa

ề ề ứ ầ ạ ọ ướ h cn ấ   c ngoàinghiên c u v  đ  tài này có ph n phong phú, đa d ng, có tính ch t

10

ệ ố ượ ố ườ ả chuyên sâu, bài b n, h  th ng h n. ơ Các công trình đã đ c công b th ng phân tích

ệ ố ế ộ ư ả ứ ộ ấ ề ự v n đ d a trên góc đ  quan h  qu c t mà ch a có tác gi đ ng trên góc đ  ĐLDT

ứ ệ ầ ể đ  nghiên c u. Tuy nhiên, các công trình trênlà tài li u quý báu, góp ph n không nh ỏ

ủ ậ trong thành công c a lu n án.

ề ư ượ ữ ấ ả ế Nh ng v n đ  ch a đ c gi i quy t:

ứ ả ư ề ấ Th  nh t ấ , các tác gi ố   ề  đã ch a đi sâu trong v n đ  an ninh phi truy n th ng

ủ ế ộ ướ ự tác đ ng đ n ĐLDT c a các n c trong khu v c.

ả ế ượ ỹ ứ Th  hai , các tác gi ạ  còn ít phân tích c nh tranh chi n l ả   c M  ­ Trung nh

ư ế ề ự ế ế ủ ế ộ ố ưở h ng nh  th  nào đ n quy n t ệ    quy t c a các qu c gia, dân t c, đ n sinh m nh

ể ấ ướ ị ự ự chính tr , s  phát tri n đ t n c trong khu v c.

ữ ấ ả ề ậ Nh ng v n đ  t p trung lý gi i và làm rõ thêm:

ả ự ề ỉ M t làộ , lý gi ễ i rõ nguyên nhân vì sao di n ra s  đi u ch nh chi n l ế ượ ủ   c c a

ố ở ự ầ ả ỹ c  M  và Trung Qu c khu v c ĐNA g n đây.

ế ượ ạ ỹ ạ ồ ộ Hai là, c nh tranh chi n l c M  ­ Trung t ữ i ĐNA g m nh ng n i dung gì,

ưở ộ ả ệ ủ ố ủ ư ế ố ớ ề ố ả có  nh h ng nh  th  nào đ i v i công cu c b o v , c ng c  ch  quy n qu c gia

ủ ề ướ ự và n n ĐLDT c a các n c trong khu v c.

ư ậ ượ ữ ủ ệ ậ ố Ba là, lu n án đ a ra đ c nh ng nh n xét, kinh nghi m, đ i sách c a các

ướ ấ ố ề ớ ệ ệ n c ĐNA và đ  xu t đ i sách v i Vi ả t Nam trong b o v  ĐLDT tr ướ ả   c  nh

ưở ừ ạ ế ượ ỹ ạ ệ h ng t c nh tranh chi n l c M  ­ Trung t i ĐNA hi n nay.

ươ Ch ng 2

Ố Ả Ữ ƯỞ Ế ƯỢ Ạ NH NG NHÂN T   NH H NG C NH TRANH CHI N L Ỹ   C M  ­

Ạ Ế Ừ TRUNGT I ĐÔNG NAM Á T  NĂM 2001 Đ N NĂM 2015

Ộ Ố Ề Ạ Ế ƯỢ Ệ 2.1. M T S  QUAN NI M V  C NH TRANH CHI N L Ộ   C VÀ Đ C

Ộ Ậ L P DÂN T C

ệ ạ 2.1.1.  Khái ni m c nh tranh chi n l ế ượ c

ộ ướ ự ủ ạ ấ C nh tranh chi n l ế ượ   là  s  ganh đua, đ u tranh c a m t n c ặ c ho c liên

ướ ớ ố ủ ủ ươ ươ minh các n c v i đ i th  c a mình v ề ph ng châm, ph ng cách , chính sách và

11

ư ượ ượ ấ ị ự ạ ằ ả ộ ị m u l c đ ệ   ờ c ho ch đ nhtrong m t kho ng th i gian nh t đ nh, nh m th c hi n

ề ị ế ầ ơ ề ự ụ ề ể ầ ắ ự ả   các m c tiêu đã đ  ra đ  giành ph n h n, ph n th ng v  v  th , quy n l c, s   nh

ợ ươ ưở h ng hay l i ích trên toàn ph ệ . ng di n

ữ ạ ứ ạ ệ ơ C nh tranh gi a các n ố ướ ớ hi n nay chi ph i và làm ph c t p h n các c l n

ữ ạ ố ợ ổ ướ ấ m i quan h , ệ t o ra nh ng ữ thay đ i trong h p tác gi a các n c, nh t là các c ườ   ng

ụ ữ ề ố ộ ướ ề ơ qu c. Đi u này đã làm tăng tính ph  thu c gi a các n c vào nhau nhi u h n, kéo

ợ ự ượ ệ ậ ủ ườ ố theo vi c t p h p l c l ng c a các c ổ ế ứ   ữ ng qu c đang có nh ng thay đ i h t s c

ữ ể ế ị ị ị ế ộ ph c t p, ứ ạ gây ra nh ng bi n chuy n đ a chính tr , đ a kinh t ự ế    và tác đ ng tr c ti p

ướ ế ợ đ n l ủ i ích c a các n c khác.

Ả ưở ế ượ ạ ể ẫ ế ỹ nh h ng c nh tranh chi n l ộ   c M  ­ Trung có th  d n đ n xung đ t

ữ ướ ưở ệ ề ế ả ọ gi a hai n ả c và  nh h ủ   ng nghiêm tr ng đ n quá trình b o v  n n ĐLDT c a

ướ ề ố ế ệ ị ề ạ ấ các n ể c đang phát tri n; đ n quy n t i cao trong vi c đ nh đo t các v n đ  trong

ề ượ ố ế ệ ẳ ề ự ướ n c và quy n đ c bình đ ng trong quan h  qu c t ư , cũng nh  quy n t ế    quy t

ạ ủ ề ố ủ ấ ố ộ ướ ự ị đ nh các v n đ  đ i ngo i c a qu c gia dân t c… c a các n c, các khu v c và

ế ớ toàn th  gi i.

ề ộ ậ ệ ộ 2.1.2.Khái ni m v  đ c l p dân t c

ộ ậ ủ ự ế ộ ộ ả Đ c l p dân t c là cái đích tr c ti p c a công cu c gi ộ   i phóng dân t c

ứ ộ ỏ ể ề ẳ ị kh i ách áp b c, đô h  và xâm l ượ ừ c t bên ngoài đ  kh ng đ nh quy n làm ch ủ

ự ố ủ ề ể ấ ổ ộ ấ ướ đ t n c và quy n phát tri n c a dân t c, là s  th ng nh t lãnh th  và ch ủ

ự ộ ậ ề ố ự ủ ệ ớ ố ố quy n qu c gia, là s  đ c l p và t ch  trong m i quan h  v i các qu c gia dân

ớ ộ ố ế ồ ấ ự ủ ạ ộ t c khác v i c ng đ ng qu c t , là  m no, t do, h nh phúc c a nhân dân .

ế ệ ướ ể ượ ầ Hi n nay, h u h t là các n c đang phát tri n giành đ ộ ậ c đ c l p v ề

ề ị ế ụ ề ậ ọ ỹ ư chính tr , nh ng v  kinh t ộ   , văn hóa, khoa h c ­ k  thu t ít nhi u còn ph  thu c

ướ ầ ư ỗ ợ ợ ề ệ vào các n c phát tri n. ể  Thông qua chính sách đ u t , h  tr , vi n tr  v  kinh t ế

ướ ớ ườ ệ ề ặ ả ề ị các n c l n th ng ra giá, m c c  các đi u ki n v  chính tr , dùng kinh t ế ể ổ    đ  đ i

ị ạ ủ ề ạ ơ ố ế ấ l y chính tr  t o ra nguy c  xâm ph m đ n ĐLDT, ch  quy n và an ninh qu c gia

ự ề ạ ế ủ ữ ủ ệ 2.1.3. Lý thuy t c a Ch  nghĩa Hi n th c v  c nh tranh gi a các

ướ ớ n c l n

12

ự ủ ệ ộ ợ ế ố ủ N i dung chính c a Ch  nghĩa Hi n th c là: l i ích là y u t ả  căn b n trong

ố ế ượ ả ề ự ệ ả ằ ệ quan h  qu c t và đ c đ m b o b ng quy n l c. Quan h  qu c t ố ế ượ  đ c mô t ả

ộ ạ ư ộ ề ự ữ ướ ổ ợ nh  m t cu c c nh tranh giành quy n l c gi a các n c theo đu i l ố i ích qu c gia,

ệ ố ế ả ộ ướ ớ ấ ủ xung đ t là b n ch t c a quan h  qu c t .Các n ọ c l n luôn tìm m i cách làm thay

ế ớ ồ ả ờ ộ ưở ớ ướ ệ ổ ụ đ i c c di n th  gi i đ ng th i tác đ ng, gây  nh h ng t i các n c đang phát

ể ướ ỏ ơ ề ợ ủ ướ tri n, các n c nh  h n mình, hi sinh quy n l i c a các n ỏ ể ỏ c nh  đ  th a mãn

ề ợ ủ ướ ớ quy n l i c a các n c l n.

ủ ề ạ ế ượ ể ủ 2.1.4. Quan đi m c a ch  nghĩa Mác­Lênin v  c nh tranh chi n l c

ủ ạ ủ ế ự ể Quan đi m c a ủ ch  nghĩa Mác ­ Lênin v ề c nh tranh ch ự ậ    y u d a trên s  v n

ữ ự ượ ủ ấ ự ẫ ả ấ ấ ộ đ ng c a đ u tranh giai c p, s  mâu thu n gi a l c l ệ ả   ng s n xu t và quan h  s n

ứ ế ẫ ấ ớ ượ ầ ộ ữ ơ ở ạ ầ xu t, mâu thu n gi a c  s  h  t ng v i ki n th c th ng t ng. Xã h i qu c t ố ế    là

ộ ệ ố ế ớ ố ế ợ ố ế ụ ộ m t h  th ng th  gi i, trong đó xung đ t qu c t , h p tác qu c t ệ , c c di n th  gi ế ớ   i

ơ ả ượ ả ấ ớ ệ ữ ế ở v.v. c  b n đ c gi i quy t b i quan h  gi a hai giai c p v i nhau.

Ố Ố Ự Ế 2.2.  NHÂN   T   QU C   T   VÀ   KHU  V C   CHÂU   Á ­  THÁI   BÌNH

D NGƯƠ

ế ớ ữ ế ạ ế ổ ủ 2.2.1.Nh ng bi n đ i c a tình hình th  gi i sau Chi n tranh l nh

ế ớ ậ ự ế ớ ậ ự ớ Th  gi ộ i đang quá đ  sang tr t t th  gi i m i, tr t t đa c c ị ế ự . V  th  lãnh

ứ ủ ề ệ ặ ớ ỹ ị ộ   ạ đ o c a M  đang b  lung lay và g p nhi u thách th c. Hi n nay, cùng v i m t

ệ ố ọ ỹ ố ướ ớ s  n ộ   c l n khác, M  và Trung Qu c có vai trò quan tr ng trong vi c tác đ ng

ố ả ủ ự ế ổ ỗ ố ị ế đ n b i c nh, đ n ĐLDT, hòa bình và  n đ nh c a m i qu c gia, khu v c.

ế ớ ư ụ ể ế ợ ộ   Hòa bình, h p tác và phát tri n là xu th  l n; nh ng chi n tranh c c b ,

ộ ắ ộ ạ ộ ệ ạ ộ xung đ t và ch y đua vũ trang, xung đ t s c t c, tôn giáo, ho t đ ng can thi p, l ậ   t

ủ ấ ả ạ ố ổ ể ổ đ , kh ng b , tranh ch p lãnh th , bi n đ o, tài nguyên và c nh tranh kinh t ế ẫ    v n

ề ề ễ ắ ấ ầ ố ề   di n ra gay g t. Các v n đ  toàn c u, an ninh truy n th ng và an ninh phi truy n

ứ ạ ế ễ ố ướ ớ ừ ợ ệ ỏ th ng di n bi n ngày càng ph c t p. Các n ừ   c l n v a h p tác, th a hi p, v a

ứ ạ ơ ắ ố ạ c nh tranh gay g t, chi ph i và làm ph c t p h n các quan h  qu c t ệ ố ế .

ự ươ 2.2.2.Tình hình khu v c châu Á ­ Thái Bình D ng

13

ệ ự ế ể Hi n nay, CA ­TBD trong đó có ĐNA đang là khu v c kinh t phát tri n và

ượ ể ủ ế ầ ị ị ị đ c xem là “đi m sáng ề ” c a n n kinh t toàn c u, có v  trí đ a chính tr  quan

ọ ườ ế ỷ ố ủ tr ng c a các c ng qu c trong th  k  XXI.

ổ ậ ủ ị ế ứ ặ ạ ế ộ Đ c tính n i b t c a ĐNA là ch  đ  chính tr  h t s c đa d ng; trình đ ộ

ề ề ể ồ ộ ế   phát tri n không đ ng đ u; đa dân t c, đa tôn giáo, có n n văn hóa “đoàn k t,

ạ ấ ố th ng nh t trong đa d ng.

ủ ủ ự ễ ệ ấ ả ố Quá trình đ u tranh b o v  và c ng c  ĐLDT c a khu v c ĐNAdi n ra sôi

ướ ứ ề ệ ộ ộ đ ng d i nhi u hình th c, n i dung phong phú, đa d ng ộ   ạ .ASEAN từ m tộ  Hi p h i

ữ ướ ể ậ ồ ộ ủ c a nh ng n c nghèo và ch m phát tri n, hi n ệ nay,  C ng đ ng ASEAN đã

ươ ể ề ớ ề v n lên v i nhi u thành tích đáng n , có n n kinh t ế đ ng  ứ th  b y ứ ả c a  ủ thế

gi iớ .

Ợ Ế ƯỢ Ủ Ỹ 2.3.  ĐÔNG  NAM   Á  TRONG   L I   ÍCH  CHI N   L C   C A  M   VÀ

TRUNG QU C Ố

ợ 2.3.1.Đông Nam Á trong l i ích chi n l ế ượ ủ Mỹ c c a

ề ị ự ấ ộ ị V  đ a chính tr , chi n l c ộ ế ượ , là khu v c năng đ ng nh t, m t trung tâm chính

ề ự ế ượ ầ ọ ằ ủ c a quy n l c toàn c u và là tr ng tâm trong chi n l ệ   c “tái cân b ng” trong nhi m

ủ ổ ố ế ượ ể Về chi n l c an ninh ­ quân s ỳ k  2 c a T ng th ng B.Obama. ự, Bi n Đông là

ỹ ở ủ ự ế ể ắ ộ ọ ệ ố m t m t xích tr ng y u trong h  th ng quân s  ven bi n c a M châu Á, là

ắ ố ở ế ệ ơ ỗ ợ ắ ự n i h  tr  đ c l c cho vi c duy trì “vành đai s t” kh ống ch  Trung Qu c phía

ư ủ ả ạ ả ố ệ ồ   Đông, đ m b o nguyên tr ng cho Đài Loan cũng nh  c ng c  quan h  đ ng

ế ượ ủ ỹ ở ươ ề ự V  kinh t ế ­ th ng m i, minh chi n l c c a M khu v c. ộ ạ  là m t th  tr ị ườ   ng

ụ ế ệ ơ ậ ầ ư ớ đ u t l n, n i tiêu th  hàng hóa công nghi p ch  tác, mang l ạ ợ i l i nhu n cao cho

ỹ ướ ứ ự ẻ ồ ộ M . Các n ồ c ĐNA có ngu n nhân l c d i dào, s c lao đ ng r , mang l ạ ợ   i l i

ầ ư ậ ợ ườ ỹ ớ nhu n cao cho các nhà đ u t và có l i cho ng i tiêu dùng M  v i ch t l ấ ượ   ng

ơ ấ ả ả ẩ ế ỹ ướ ẻ ả s n ph m đ m b o, giá r . Ngoài ra, c  c u kinh t M  và các n c ĐNA có kh ả

ỗ ợ ổ ề V  văn hóa ­ giáo năng h  tr , b  sung cho nhau, mang l ạ ợ i l ả i ích cho c  hai phía.

ế ượ ằ ị ủ ả ỹ d cụ , ĐNA n m trong chi n l c qu ng bá giá tr  c a M .

ợ ế ượ ủ ố 2.3.2. Đông Nam Á trong l i ích chi n l c c a  Trung Qu c

14

ề ị ế ượ ắ ọ ộ V  đ a chính tr ị, chi n l c ế ượ ,là m t m t xích quan tr ng cho chi n l ế   c ti n

ế ớ ấ ể ươ ử ạ ố ố ra th  gi i và xu ng châu Đ i D ng; là c a ngõ duy nh t đ  Trung Qu c m ở

ưở ỏ ủ ỡ ự ề ỹ V  an ninh – quân s ả ộ r ng  nh h ng, phá v  s  bao vây, phong t a c a M . ự, là

ự ế ệ ệ ắ ả ố khu đ m và lá ch n bên ngoài tr c ti p b o v  an ninh qu c gia phía Đông Nam

ả ở ầ ể ư ủ c a Trung Qu c. ố Các qu n đ o Bi n Đông đ ộ   c ượ Trung Qu c ố xem nh  là m t

ế ượ ứ ủ ể ế ể ặ ườ căn c  chi n l c đ  phòng th , ngăn ch n, ki m soát tuy n đ ể ng bi n và có

ứ ấ ề ể ế ươ ấ ề V  kinh t ­ th ng m i, th  là căn c  t n công đ t li n. ạ  là n i h p d n ơ ấ ẫ , làđ i tácố

ể ể ọ ố ế ượ ự ạ quan tr ng đ  Trung Qu c phát tri n kinh t ệ ế, th c hi n chi n l c “Đ i khai phá

ự ề ộ ụ ở ộ ằ m t tr c hai cánh mi n Tây", d  án “ ” nh m m  r ng các hành lang, vành đai kinh t ế

ả ưở ố ớ ề ự V  văn hóa ở ộ qua đó m  r ng  nh h ng đ i v i khu v c. ­ giáo d cụ , văn hóa t ngươ

ợ ự ượ ố ậ ụ ể ạ ồ đ ng là công c  đ  Trung Qu c t p h p l c l ố ng ch ng l ủ   ị i các giá tr  dân ch ,

ề ươ ố ễ ồ ờ ợ ớ nhân quy n ph ng Tây, đ ng th i giúp Trung Qu c d  dàng h p tác v i các n ướ   c

trong khu v cự

Ệ Ỹ Ế Ễ 2.4. DI N BI N QUAN H  M  ­ TRUNG

ệ ỹ ữ ả ướ ầ ị Quan h  M  ­ Trung đã tr i qua nh ng b ử ặ   c thăng tr m trong l ch s . Đ c

ệ ỹ ế ẫ ố đi m qể uan h  M  ­ Trung Qu c ph c t p, ứ ạ thi u lòng tin l n nhau, đan xen hai xu

ừ ừ ấ ợ ế ừ ạ ố ướ h ừ ng v a h p tác v a đ u tranh; v a k ộ   iềm ch , v a đ i tho i, đã tác đ ng

ị ế ớ ỏ ế ạ ộ không nh  đ n tình hình chính tr  th  gi i và khu v c ự ĐNA. Cu c ch y đua tranh

ưở ợ ố ở ữ ỹ ự ả giành  nh h ng và l i ích gi a M  và Trung Qu c khu v c Tây Thái Bình

ươ ế ệ ễ ứ ự ơ D ng, trong đó có ĐNA di n ra ngày càng quy t li t, ch a đ ng nguy c  bùng

ộ ớ ổ n  xung đ t l n.

ươ Ch ng 3

Ộ Ủ Ộ Ậ Ự Ạ ƯỚ TH C TR NG Đ C L P DÂN T C C A CÁC N C

Ạ ĐÔNG NAM ÁTRONG C NH TRANH

Ế ƯỢ Ỹ Ừ Ế CHI N L C M  ­ TRUNG T  NĂM 2001 Đ N NĂM 2015

15

Ự Ạ Ế ƯỢ Ỹ Ạ 3.1.   TH C   TR NG   C NH   TRANH   CHI N   L C   M   ­   TRUNG

Ạ T I ĐÔNG NAM Á

ế ượ ể ạ ỹ ế ượ ồ T i ĐNA, M  đã tri n khai các chi n l c bao g m: chi n l ầ   c toàn c u

ế ượ ứ ế ượ ạ ế ượ hóa, chi n l c s c m nh thông minh, chi n l ụ c xoay tr c, chi n l c tái cân

ề ố ướ ể ậ ớ ố ằ b ng. V  phía Trung Qu c, n c này t p trung tri n khai b n chính sách l n là:

ế ượ ướ ớ ế ượ ề ạ ớ chi n l ạ c ngo i giao n c l n, chi n l ế   c ngo i giao v i láng gi ng, chi n

ượ ượ ế ượ l c năng l ng và chi n l ể . c bi n

ự ạ ạ ị 3.1.1.C nh tranh trên lĩnh v c chính tr  ­ ngo i giao

ơ ế ợ ậ ố Trong c  ch  h p tác đa ph ng, ự   ươ Trung Qu c ch  đ ng sáng l p và tích c c ủ ộ

ự ơ ấ ấ ị ế ủ tham gia các c  ch  c a khu v c ĐNA; xác đ nh l y ĐNA là mũi t n công chính

ị ấ ề ả ệ ữ ự ự ệ ể thông qua vi c tích c c xây d ng quan h  h u ngh , l y n n t ng phát tri n kinh t ế

ợ ớ ế ớ ả ọ ừ ố ỏ cùng có l i v i ASEAN, làm gi m và ti n t ế ề i xóa b  thuy t v  “m i đe d a t Trung

ừ ậ ợ ự ượ ố ế ể ệ ố Qu c” t đó t p h p l c l ị ế ng nâng cao v  th , uy tín qu c t , th  hi n vai trò n ướ   c

ệ ể ả ưở ế ả ề ớ ớ l n có trách nhi m đ  tranh giành  nh h ỹ ng ĐNA v i M , ki m ch   nh h ưở   ng

ỹ ở ặ ớ ướ ủ c a M khu v c, ự   ngăn ch n M ỹ liên minh quân s  ự v i các n c ĐNAbao vây

Trung Qu c.ố

ề ệ ỹ V  phía M , thông qua vi c tham gia và đóng vai trò tích c c ự  vào các t ổ ứ    ch c,

ễ ế ẩ ướ ể ủ di n đàn c a ASEAN, ướ n c này thúc đ y liên k t theo h ế ng th  ch  hóa; xây

ơ ế ả ơ ế ề ể ấ ạ ế ự d ng c  ch  nhân quy n và tri n khai các c  ch  gi i quy t tranh ch p t ể   i Bi n

ỹ ợ ớ ướ ả Ấ ự ậ Đông. Ngoài ra, M  h p tác v i các n ư c ngoài khu v c nh  Nh t B n,  n Đ ộ

ấ ề ự ể ể ế ề ẩ ố ỹ ạ   trong v n đ  can d  Bi n Đông đ  cùng ki m ch  Trung Qu c; M  còn đ y m nh

ổ ớ ợ ố ướ ệ trao đ i và h p tác v i Trung Qu c, lôi kéo n c này tham gia có trách nhi m vào

ơ ế ự các c  ch  khu v c

ề ươ ệ ủ ệ ớ ố ố ệ V  quan h  song ph ng, Trung Qu c coi vi c c ng c  quan h  v i các

ướ ộ ư ự ự ệ ề ọ n c láng gi ng khu v c là m t  u tiên quan tr ng, th c hi n các chính sách

ữ ề ươ ắ ợ “láng gi ng h u h o”, ả  “tam lân” và ph ng châm “h p tác cùng th ng”, “cùng

ỗ ự ể ấ ồ phát tri n, cùng ph n vinh”, “gác tranh ch p, cùng khai thác”, n  l c xóa b ỏ

ọ ừ ế ố ạ ề ể ấ “Thuy t đe d a t Trung Qu c” t i ĐNA.Tuy nhiên, trong v n đ  Bi n Đông,

16

ự ệ ố ạ ạ ườ ngo i giao v ch đ ng đ ”, Trung Qu c th c hi n chính sách “ ừ   ỏ đe d a tr ng ọ

ạ ướ ộ ứ ủ ề ấ ắ ớ ph t các n ố   c có thái đ  c ng r n trong tranh ch p ch  quy n v i Trung Qu c

ấ ượ ớ ố ế ả ị ấ b t ch p đi trái ng c v i quy đ nh hàng h i qu c t .

ườ ệ ợ ở ộ ố ố ớ M  ỹ tăng c ng ủ c ng c  và m  r ng m i quan h  h p tác v i Indonesia,

ệ ỏ ầ ả ưở ủ Vi t Nam ;lôi kéo  Myanmar thoát kh i t m  nh h ng c a Trung Qu c ố . Hi nệ

ớ ướ ồ ứ ộ nay, m c đ  quan h ệ c a Mủ ỹ v i các n c ĐNA chia làm ba nhóm: đ ng minh

ố ố thân  thi tế   (Thái  Lan   và  Philippines);  đ i   tác   chi n  l ế ược(Singapore)   vàđ i  tác

ế ượ ề ệ chi n l c ti m năng (Indonesia, Malaysia và Vi t Nam ).

ố ạ 3.1.2. C nh tranh trên lĩnh v ca ự n ninh ­qu c phòng

ỹ ạ ể ả ở ơ ố Bi n Đông đang tr  thành n i Trung Qu c và M  c nh tranh  nh h ưở   ng

ặ ậ ố ọ quy t li ế ệ  trên m t tr n an ninh ­ qu c phòng. N u ố ế Trung Qu c tham v ng t đ cộ

ế ớ ườ ưỡ ợ ể chi m Bi n Đông ,v i yêu sách “đ ng l ể i bò” và coi Bi n Đông là “l ố   i ích c t

ể ơ ỹ ợ ố ồ ỹ lõi”thì M  tuyên b ố Bi n Đông là n i M  có “l i ích qu c gia”, đ ng th i ờ luôn

́ ̀ ́ ́ ̣ ợ ự ợ ủ ̉ ̣ ̉ ̉ khăng đinh bao vê l i ich trong t ̀  do hang hai va l i ich cac công ty c a mình đang

̀ ̉ lam ăn trên Biên Đông

ừ ế ệ ạ ố Trong20 năm qua, Trung Qu c kh ông ng ng ti n hành hi n đ i hóa quân

ự ặ ự ề ệ ự ượ ả ố ố đ iộ , ti m l c quân s , đ c bi t là l c l ng h i quân. ẳ   Trung Qu c mu n kh ng

ế ớ ằ ứ ở ướ ớ ộ ườ ớ ị đ nh v i th  gi i r ng mình đã chính th c tr  thành n c l n, m t c ố   ng qu c

ặ ướ ữ ả ướ ớ bi nể , m t khác nh m ọ ằ  đe d a các n c ĐNA và c nh cáo nh ng n c l n trong

ề ể ệ ấ ỹ đó có M  không nên can thi p vào v n đ  Bi n Đông .

ề ợ ự ượ ệ ậ ạ ủ V  phía Mỹ, ngoài vi cệ  vi c t p h p l c l ố ng ch ng l ủ   i ch  nghĩa kh ng

ầ ở ộ ạ ọ ơ ố b  toàn c u thì ướ n c này ấ   còn m  r ng ngo i giao an ninh và chú tr ng h n vào v n

ấ ề ủ ể ề ấ ự ề đ  an ninh bi n, trong đó có v n đ  tranh ch p ch  quy n và t do hàng h i ả ở ể    Bi n

ườ ự ệ ở ộ ự ượ ự ệ ấ ỹ Đông.M  tăng c ng, m  r ng s  hi n di n quân s  nh t là l c l ng không

ả ệ ợ ả quân và h i quân trong khu v c ự đ  ể duy trì bá quy n, ề b o v  l i ích c a ủ mình.Mỹ

ế ượ ế ệ ấ ố hi n có ít nh t 3 tuy n răn đe chi n l c bao vây Trung Qu c.

ự ạ ế ươ 3.1.3. C nh tranh trên lĩnh v c kinh t ­ th ạ ng m i

17

ươ ế ư ấ ị ế ớ V i ph ng châm “kinh t u tiên, chính tr  theo sát, l y kinh t lôi kéo

ẩ ị ệ ế ể ạ ữ ộ chính tr , thúc đ y chính tr ị”, thông qua quan h  kinh t đ  t o ra nh ng đ t phá

ớ ề ị ử ụ ứ ạ ố ế ể m i v  chính tr , an ninh. Trung Qu c đã s  d ng s c m nh kinh t đ  tăng c ườ   ng

ả ưở ự nh h ng trong khu v c.

ế ượ ế ủ ỹ ở ự ế ằ Trong khi đó, chi n l c kinh t c a M ĐNA là nh m bi n khu v c tr ở

ị ườ ự ể ươ ị ườ thành th  tr ng t do hóa ki u ph ạ ng Tây và t o ra th  tr ng cho hàng hóa

ỹ ở ộ ủ ệ ệ ỹ ế ươ ươ công ngh  cao c a M . M  m  r ng quan h  kinh t song ph ng và đa ph ng,

ẩ ự ủ ệ ể thông qua vi c nâng cao vai trò c a APEC đ  thúc đ y t do buôn bán, đ u t ầ ư    và

ặ ả ể ẩ ằ ợ h p tác phát tri n, thúc đ y đàm phán TPP...nh m ngăn ch n  nh h ưở kinh tế ng

ố ớ ủ c a Trung Qu c v i khu v c.ự

ữ ệ ạ ố ỹ ậ ị ườ C nh tranh gi a M  và Trung Qu c trong vi c giành gi t th  tr ng ĐNA

ố ướ ế ở ớ cũng ngày càng tr  nên quy t li ư ế ệ N u nh , Trung Qu c h t. ng t ệ ế ố   i vi c k t n i

ế ớ ề ươ ự ố ạ ớ ố các khu v c và các qu c gia trên th  gi i v  th ng m i v i Trung Qu c là tâm

ể ế ằ ở ườ ươ ạ ớ đi m, b ng cách m  ra các tuy n đ ng th ng m i l n thì M  l ỹ ạ ướ i h ng t ớ   i

ệ ế ậ ộ ữ ế ố ơ ể ậ ị vi c thi ề   t l p các quy đ nh và lu t ch i đ  tăng tính k t n i cao đ  gi a các n n

ế ớ kinh t v i kinh t ế ỹ  M .

ạ 3.1.4. C nh tranh trên các lĩnh v c ự văn hóa ­ giáo d cụ

ề ấ ố ụ ư ố Trong v n đ  giáo d c ụ , Trung Qu c coi g iáo d c là  u tiên qu c gia trong

ổ ế ể ệ ữ ộ ươ vi c tri n khai ph  bi n văn hóa Trung Hoa . M t trong nh ng ph ứ ng th c tuyên

ủ ệ ề ậ ố ổ ọ ử ắ truy n văn hóa c a Trung Qu c là thành l p các H c vi n Kh ng t trên kh p th ế

ư ọ ị ự ấ ọ gi iớ , mà ĐNA là tr ng đi m. ủ   ể  Ngoài ra, chính sách c p th  th c cho l u h c sinh c a

ễ ố ư ọ ị ự ắ Trung Qu c khá d  dàng, k ặ ấ hác h n ẳ v i ớ vi c ệ th t ch t c p th  th c cho l u h c sinh

ỹ ế ọ ạ ướ ớ c aủ   M . Chính sách này đã  khuy n khích h c sinh t i các n c Đ NA  t i Trung

ở ộ ả ưở ủ ườ ạ ọ ố Qu c l u h c ố ư ọ , m  r ng  nh h ng c a các tr ng đ i h c Trung Qu c.

ể ố ạ ữ ấ ộ ố ỹ Đ  đ i phó l ả ủ i nh ng đ ng thái r t bài b n c a Trung Qu c, M  đã phát

ữ ị ụ ế ệ huy nh ng giá tr  văn hóa và giáo d c tiên ti n, hi n đ i ấ ạ  nh t th  gi ế ớ  xây d ngự i;

ươ ọ ớ ọ ổ ự ữ ẫ ấ ề nhi u ch ng trình du h c v i nh ng h c b ng h p d n cho khu v c ĐNA.

18

ề ấ ủ ỹ ệ ị ề Trong v n đ  truy n thông ị ẫ   , Chính ph  M  đã coi vi c duy trì đ a v  d n

ị ủ ứ ề ệ ả ả ầ ỹ ế   ầ đ u trong truy n thông tin t c toàn c u, đ m b o quan ni m giá tr  c a M  ti p

ưở ự ế ủ ọ ố ỹ ụ ả t c  nh h ng tích c c đ n văn hóa c a các qu c gia khác.M  coi tr ng vi c s ệ ử

ề ả ụ ề ể ạ ủ ọ ị ụ d ng công c  truy n thông đ i chúng đ  truy n t i giá tr  văn hóa c a h  ra th ế

gi i.ớ

ườ ậ ụ ươ ệ Trong khi đó, Trung Qu cố  cũng  tăng c ng t n d ng các ph ng ti n thông

ấ ướ ể ạ ả ườ ả tin đ i chúng đ  qu ng bá hình  nh đ t n c, con ng i, văn hóa Trung Hoa. T cố

ủ ươ ề ề ạ ộ ở ộ đ  m  r ng ph m vi ph  sóng ch ng trình truy n thanh, truy n hình trên toàn th ế

ớ ề ộ ử ậ ượ gi i, các b  phim truy n hình dã s  hoành tráng, dài t p luôn đ ế c chi u trong

ờ ạ ướ khung gi vàng t i các n c ĐNA.

ƯỞ Ế Ộ Ậ Ộ Ủ ƯỚ Ả 3.2.  NH H NG Đ N Đ C L P DÂN T C C A CÁC N C ĐÔNG

NAM Á

ưở ủ ề ế Ả 3.2.1.  nh h ng đ n an ninh và ch  quy n qu ốc gia

ưở ạ ằ Ả ­ nh h ng tích c c: ự giúp ĐNA cân b ng quan h  v i n ệ ớ ướ ớ ; h n ch c l n ế

ấ ồ ữ ộ ổ nh ng b t đ ng bùng n  thành xung đ t vũ trang.

ưở ự Ả ­ nh h ng tiêu c c:

ưở ể ả ủ ủ ế ề ọ M t làộ ả ,  nh h ng nghiêm tr ng đ n an ninh và ch  quy n bi n đ o c a các

ố ạ ấ ổ ề qu c gia t ự i khu v c ĐNA ; Hai là, gây b t  n v  chính tr ị đ i v i ố ớ các n ướ ạ c t i khu

ả ự ủ ệ v c; ự Ba là,  nh h ệ t ưở  đ n vi c  ế ng ế  ch  trong vi c ra quy t sách phát tri n đ t n ể ấ ướ   c,

ấ ổ ủ ướ ạ gây b t  n an ninh c a các n c trong khu v c ự ; B n làố ố   ứ , làm gia tăng s c m nh qu c

ấ ổ ạ phòng, ch y đua vũ trang gây b t  n trong khu v c ự ; Năm là, làm bùng phát các v nấ

ề ố .  ề đ  an ninh phi truy n th ng

ưở ấ ướ ể ế Ả 3.2.2.  nh h ng đ n phát tri n đ t n ự c và khu v c

ơ ộ ạ ữ ­ T o ra nh ng c  h i:

ở ộ ệ ươ ứ ứ ạ Th  nh t ấ , m  r ng quan h  th ng m i ­ đ u t ầ ư; Th  hai , giúp các chính

ệ ả ủ ề ệ ệ ọ ỏ ph  có cách nhìn toàn di n, h c h i nhi u kinh nghi m trong vi c c i cách c ơ

ị ườ ạ ị ườ ộ ớ ở ấ c u kinh t ế; Th  baứ , t o ra th  tr ng r ng l n và tr  thành th  tr ẫ   ấ ng h p d n

ậ ả Ấ ạ ơ ộ ộ ố ủ c a các n ướ ớ ; Th  tứ ư, t o c  h i cho Nh t B n,  n Đ , Hàn Qu c và các nhà c l n

19

ươ ể ướ ầ ư ế ầ ư đ u t ph ng Tây chuy n h ng đ u t sang ĐNA giúp kinh t ự  khu v c phát

ườ ậ ộ ộ tri nể ; Th  nămứ , tăng c ng h i nh p và phong phú thêm văn hóa dân t c.

ả ứ : ề ­N y sinh nhi u thách th c

ứ ợ ế ủ ả ưở ả Th  nh t ấ , l i ích kinh t c a ASEAN  nh h ộ   ng do ph i hình thành c ng

ứ ớ ế ế ạ ơ ồ đ ng s m h n d  ki n ự ế ; Th  hai , kinh t y u kém, l m phát tăng cao do đ u t ầ ư

ề ệ ộ ế ệ ộ ị nhi u vào quân s ự; Th  baứ , l thu c kinh t kéo theo l thu c chính tr  vào Trung

ố ơ ẫ ưở Qu c và M ỹ; Th  tứ ư, r i vào ậ  “b y thu nh p trung bình ả ” và  nh h ọ   ng nghiêm tr ng

ườ ự ộ ố ọ ờ ố ế đ n đ i s ng ng i dân ;  Th  nămứ , bu c các qu c gia ĐNA l a ch n TPP hay

ưở ế ạ ị ườ ạ ự RCEP; Th  sáuứ ả ,  nh h ng đ n c nh tranh th  tr ng t i khu v c.

ưở ế ị ế ố ế ậ ợ ự ượ ở Ả 3.2.3.  nh h ng đ n v  th  qu c t  và t p h p l c l ng ự  khu v c

ưở ậ ợ Ả ­ nh h ng thu n l i:

ề ạ ả ưở Th  nh t ệ ứ ấ , t o đi u ki n nâng cao vai trò v  thị ế, uy tín,  nh h ng t ạ khu v cự i

ở ườ ẫ ầ ủ và qu c t ố ế Th  haiứ ; , t o c  h i ạ ơ ộ cho ASEAN tr  thành ng ự ớ   i d n đ u c a khu v cv i

ế ợ ố ợ ự ế ệ ả vi c thúc đ y ẩ liên k t, h p tác trong khu v c và qu c t ố ế,ph i h p tìm ki m gi i pháp

ả ổ ị ả đ m b o,  n đ nh hòa bình.

ưở ị ặ ấ Ả ­ nh h ng ngh ch: làm m t đoàn k t ế , gây chia r  n i b ẽ ộ ộ ASEAN, đ c bi ệ   t

ấ ề ể ế ệ ậ ợ ự ượ ở trong v n đ  Bi n Đông khi n cho vi c t p h p l c l ng tr  nên ph c t ứ ạp.

ƯỞ Ế Ộ Ậ Ộ Ệ Ả 3.3.  NH H NG Đ N Đ C L P DÂN T C VI T NAM

ưở Ả 3.3.1.  nh h ự ng tích c c

ệ ạ ệ ị ế ị Th  nh t ề ứ ấ , t o đi u ki n cho Vi t Nam nâng cao vai trò, v  th  chính tr  trên

ườ ố ế ứ ậ ợ ạ ệ ể tr ng qu c t và khu v c , t o thu n l i cho Vi t Nam ự   tri n khai th c ự ; Th  hai

ệ ươ ạ hi n chính sách ạ ố đ i ngo i đa ph ng hóa, đa d ng hóa trong quan h  qu c t ệ ố ế ừ    đó t

ố ộ ậ ự ủ ủ ậ ộ ệ ủ c ng c  đ c l p t ở ộ  ch  c a mình và m  r ng h i nh p qu c t ố ế Th  baứ , Vi ; t Nam

ọ ườ ệ ợ ố ớ có c  h i đ ơ ộ ể h c h i, ỏ tăng c ng quan h  h p tác an ninh ­ qu c phòng v i các

ự ự ệ ề ả ậ ỹ ướ ớ n c l n có ti m l c quân s , công nghi p và k  thu t hi n đ i; ả   ệ ạ Th  tứ ư, đ m b o

ủ ề ề ề ấ ố ổ ớ ch  quy n lãnh th  và đ i phó v i các v n đ  an ninh phi truy n th ng ố ; Th  nămứ ,

ị ế ủ ệ ệ ợ ế ế ự làm tăng v  th  c a Vi t Nam trong vi c h p tác và liên k t kinh t cho khu v c và

ệ ậ ợ ế ề ệ th  gi ế ớ ; Th  sáuứ i , Vi t Nam có đi u ki n thu n l ư i ti p xúc, giao l u văn hóa, làm

20

ờ ẩ ề ạ ạ ồ ố giàu văn hóa truy n th ng, đ ng th i đ y m nh ngo i giao văn hóa, nâng cao v  th ị ế

ệ ườ ề n n văn hóa Vi t Nam trên tr ng qu c t ố ế .

ưở Ả 3.3.2.  nh h ng t iêu c cự

ứ ố ớ ề ạ ố Th  nh t, ứ ấ t o ra nhi u thách th c đ i v i an ninh  qu c gia

ọ ỹ ạ ế ố t Tham v ng M  và Trung Qu c i ĐNA gây ra  tình th  khó x ử cho Vi tệ

ệ ớ ướ ớ ệ ể ị ẹ ở ữ ở Nam trong quan h  v i các n c l n. Vi t Nam có th  b  k t gi a, tr  thành “bia

ủ ố ủ ỡ ạ đ  đ n” c a đ i th  kia.

ấ ề ể ả ủ ẽ ả ủ ệ ể ề Trong v n đ  Bi n Đông, ch  quy n bi n đ o c a Vi t Nam s   nh h ưở   ng

ố ắ ấ ế ọ ở ể ỹ nghiêm tr ng nh t n u M  và Trung Qu c b t tay Bi n Đông. Ngoài ra, Trung Qu cố

ầ ư ạ ơ ọ ấ ạ ề ả ưở ọ m nh tay đ u t thuê đ t t i các n i tr ng y u ế đi u này  nh h ế   ng nghiêm tr ng đ n

ủ ệ ố an ninh qu c phòng c a Vi t Nam.

ả ưở ấ ướ ứ Th  hai, nh h ng đ n s ế ự phát tri n c a ể ủ đ t n c

ậ ủ ố ẽ ự ế ầ ầ ỹ S  xâm nh p c a các nhà th u M , Trung Qu c s  khi n các nhà th u Vi ệ   t

ự ạ ế ề ể ạ ạ ổ Nam không th  c nh tranh n i do h n ch  v  năng l c c nh tranh. Các doanh

ệ ướ ẽ ị nghi p trong n c s  b  thua ngay trên sân nhà.

ữ ệ ẩ ấ ố Nh ng m t h ặ àng Vi ỹ t Nam xu t kh u sang M  và Trung Qu c là các h àng

ữ ế ấ ặ ơ ị ệ hóa thô, s  ch , có giá tr  tăng th p. Trong khi đó, nh ng m t hàng Vi t Nam

ặ ẩ ậ ẩ ị nh p kh u là các m t hàng thành ph m có giá tr  gia tăng cao. Đi u ề này cho th yấ

ươ ệ ướ ụ ề ộ cán cân th ạ ủ ng m i c a Vi t Nam có xu h ng ph  thu c ngày càng nhi u vào

ẩ ừ ậ ỹ ệ hàng hóa nh p kh u t M  và Trung Qu c. ố Kinh t ế Vi t Nam r t d ị ả   ấ ễ b   nh

ưở ụ ở ộ ế ủ ườ h ng b i ph  thu c vào kinh t c a hai c ố ng qu c này, ậ   ẫ ơ r i vào “b y thu nh p

trung bình”.

ể ệ ớ ộ ự ể ế ố ọ V i đ ng thái giành h t các d  án tr ng đi m, Trung Qu c th  hi n rõ ý

ề ợ ế ệ ụ ả ộ ồ đ  thâu tóm quy n l ề i, ép n n kinh t Vi ị ự t Nam ph i ch u s  ph  thu c vào

Trung Qu c.ố

ươ Ch ng 4

Ề Ả Ậ ƯỞ Ế ƯỢ Ạ NH N XÉT V   NH H NG C NH TRANH CHI N L C

21

Ừ Ỹ Ế M ­ TRUNG T I Ạ ĐÔNG NAM Á T  NĂM 2001 Đ N NĂM 2015 VÀ Đ IỐ

Ủ SÁCH C A CÁC N ƯỚ  TRONG KHU V C Ự C

Ệ Ộ Ậ Ộ Ằ Ả NH M B O V  Đ C L P DÂN T C

Ề Ả Ậ ƯỞ Ế ƯỢ Ạ 4.1. NH N XÉT V   NH H NG C NH TRANH CHI N L C M Ỹ

Ạ ­ TRUNG T I ĐÔNG NAM Á

ế ượ ứ ể ơ Th  nh t ấ , ĐNA đang là đi m xoáy chi n l c, n i đan xen, giao thoa l ợ   i

ướ ủ ư ắ ướ ớ ướ ế ữ ỹ ích tr c m t cũng nh  lâu dài c a các n c l n, tr c h t là gi a M  và Trung

ứ ế ượ ạ ả ỹ ưở ớ Qu c; ố Th  hai , c nh tranh chi n l c M  ­ Trung có  nh h ng t ặ   ề i nhi u m t,

ộ ớ ự Th  baứ ề đa chi u và ề ấ  nhi u c p đ  t i khu v c; ạ , sự gia tăng c nh tranh chi n l ế ượ   c

ộ ị ị ủ ự ẫ ỹ M ­Trung đang làm cho các mâu thu n, xung đ t đ a chính tr  c a khu v c tăng

ộ ớ ấ ế ượ ỹ ề nhanh  nhi u c p đ  t i khu v c ạ ự ;  Th  tứ ư, c nh tranh chi n l c M  ­ Trung ở

ưở ế ự ổ ư ế ậ ả ĐNA  nh h ể ng đ n s  phát tri n, làm thay đ i t ộ    duy, cách ti p c n và hành đ ng

ướ ự ố ớ ệ ủ ố ả ủ c a các n ố ề c khu v c đ i v i vi c c ng c  n n ĐLDT trong b i c nh m i ớ ; Thứ

ạ ừ ừ ế ướ năm,  trong  giai   đo n  t năm  2001  đ n  năm  2015,  t ng   n c   ĐNA   cũng  nh ư

ọ ố ướ ớ ị ề ASEAN nói chung đ u chú tr ng nhân t các n ể   ạ c l n trong ho ch đ nh và tri n

ố ủ ạ ế ượ ế ễ khai chính sách đ i ngo i ạ ; Th  sáuứ , di n bi n c a c nh tranh chi n l ỹ   c M  ­

ấ ả ế ỷ ầ ậ ướ ớ ầ Trung trong g n hai th p niên đ u th  k  XXI cho th y c  hai n ề   c l n này đ u

ậ ườ ự ệ ề ọ ệ ặ tìm cách thâm nh p sâu, tăng c ng s  hi n di n v  m i m t vào các n ướ   c

ứ ạ ữ ễ ế ạ ạ ị ĐNA đã t o ra nh ng di n bi n chính tr  ph c t p và nh y c m ả ở ộ ố ướ   c  m t s  n

ế ượ ạ ỹ ở ứ ả , c nh tranh chi n l c M  ­ Trung ĐNA ngày càng gia tăng khu v cự ; Th  b y

ủ ự ậ ướ ộ ả ứ ự ưở thì s  thâm nh p c a hai n c này vào khu v c và m c đ   nh h ế   ng đ n

ướ ự ớ ủ ĐLDT c a các n c trong khu v c cũng càng l n.

Ủ ƯỚ Ạ Ế Ố 4.2. Đ I SÁCH C A ASEAN TR C C NH TRANH CHI N L ƯỢ   C

Ế Ộ Ậ Ộ Ự Ỹ M  ­ TRUNG Đ N Đ C L P DÂN T C KHU V C

ủ ố 4.2.1. Đ i sách c a ASEAN

ự ứ ế ể ẩ ạ ợ Th  nh t ự   ấ , đ y m nh h p tác, đoàn k t trong khu v c, phát tri n, xây d ng

ằ ộ ồ ườ ứ ứ thành công  C ng đ ng ASESAN nh m tăng c ạ ng s c m nh khu v c ự ; Th  hai ,

22

ườ ợ ớ ườ ố tăng c ng h p tác v i các c ị ế ủ ng qu c, nâng cao v  th  c a ASEAN trong các

ườ ườ ệ ợ ả ơ ế c  ch  và tr ng qu c t ố ế; Th  baứ , tăng c ng h p tác trong vi c gi ế i quy t tranh

ề ở ấ ể ự ư ế ả ả ằ ủ ch p ch  quy n Bi n Đông, t ổ   ích c c đ a ra các sáng ki n nh m b o đ m,  n

ườ ơ ấ ề ỉ ế ằ ị đ nh cho khu v c ự ; Th  tứ ư, tăng c ng đi u ch nh c  c u kinh t ớ   ố  nh m đ i phó v i

ả ưở ủ ạ ệ ả ườ nh h ỹ ng c a c nh tranh M  ­ Trung b o v  ĐLDT ; Th  nămứ ,tăng c ng quan

ệ ố ứ ự ệ ớ h  v i Trung Qu c ố ,  xây d ng quan h  đ i tác chi n l ế ượ Th  sáu c; , tăng c ngườ

ệ ợ ớ ở ố ỹ quan h  h p tác v i M  ­ tr  thành đ i tác chi n l ế ượ c

ủ ộ ố ướ ố 4.2.2. Đ i sách c a m t s  n c Đông Nam Á

ứ ướ ệ ạ ế ượ ữ ườ ố ổ Đ ng tr c vi c c nh tranh chi n l c gi a hai c ng qu c kh ng l ồ ỹ   M

ế ầ ố ướ ề ự và Trung Qu c ngày càng căng th ng ẳ , h u h t các n ọ   c ASEAN đ u l a ch n

ươ ệ ớ ấ ướ ể ể ố ỹ ph ng án cùng quan h  v i M  và Trung Qu c đ  phát tri n đ t n c tránh b ị

ấ ỳ ườ ộ ệ ắ ố ệ l thu c vào b t k  c ố ng qu c nào ớ   .  Phillippines  có m i quan h  g n bó v i

ệ ệ ấ ố ở ỹ M , nh t là trong quan h  qu c phòng. Năm 2013, Philippines kh i ki nTrung

ồ ườ ố ưỡ ượ ọ ườ ề ả Qu c v  b n đ "đ ng l i bò" và đ c Tòa án Tr ng tài Th ự ng tr c x ử

ấ ồ ề ệ ặ ắ ấ ể   th ng ki n vào năm 2016. M c dù có nhi u b t đ ng trong tranh ch p Bi n

ợ ế ủ ố ạ ẫ ư Đông nh ng do l i ích kinh t c a Trung Qu c đem l i, Philippines v n tăng

ầ ư ớ ướ ợ ả ườ c ng h p tác, đ u t v i n c này. T i ề ạ Myanmar có nhi u c i cách đáng k ể

ị ế ể ừ ế ộ ộ ế ộ ự trong   chính   tr ,   kinh   t ,   chuy n   t ch   đ   đ c   tài   quân   s sang   ch   đ   dân

ể ừ ạ ố ươ s .ự  Trong chính sách đ i ngo i, Myanmar chuy n t ệ  quan h  song ph ng sang

ự ệ ậ ươ ườ ỹ ộ h i nh p khu v c và quan h  đa ph ng, tăng c ệ ớ ng quan h  v i M  và các

ướ ớ ờ ệ ầ ộ ố Campuchia n ự c l n ngoài khu v c và d n xa r i l thu c vào Trung Qu c.Còn

ố ắ ữ ợ ượ ừ ự ạ ủ ậ đang c  g ng t n thu nh ng l i ích có đ s  c nh tranh c a hai c c t ườ   ng

ậ ố ệ ổ qu c này. Campuchianh n đ ượ ự ầ ư c s  đ u t ợ  và vi n tr  kh ng l ồ ừ  t ố    Trung Qu c,

ứ ủ ộ ậ ườ ủ ề ấ ố ổ ạ ướ đ i l i n c này ra s c  ng h  l p tr ể   ng c a Trung Qu c trong v n đ  Bi n

ấ ợ ặ ướ ệ Vi t Nam ề Đông, m c dù đi u này gây b t l i cho các n ố c trong kh i ASEAN.

ủ ươ ẳ ợ ợ ớ ấ ả ướ ch  tr ng hòa bình, h p tác bình đ ng cùng có l i v i t t c  các n c không

ệ ế ộ ồ ạ ắ ị phân bi ơ ở t ch  đ  chính tr  trên c  s  nguyên t c cùng t n t i hòa bình. Trong

ệ ớ ố ệ ườ ể ợ quan h  v i Trung Qu c, Vi t Nam tăng c ng h p tác, phát tri n kinh t ế ư    nh ng

23

ướ ủ ể ề ấ ả ớ ỹ ệ không lùi b ề c trong v n đ  ch  quy n bi n, đ o. V i M , Vi t Nam tăng

ợ ế ư ọ ỹ ị ữ ữ ườ c ng h p tác kinh t ậ , khoa h c, k  thu t nh ng kiên đ nh gi ề   ủ  v ng ch  quy n

ủ ướ ạ ề ữ ướ và h  t ệ ư ưở  t ng c a mình. Các n c ASEAN còn l i đ u có nh ng b c đi khôn

ằ ầ ạ ằ ợ ệ ề ả ộ khéo, linh ho t nh m c n b ng l ộ ậ i ích, b o v  n n đ c l p dân t c trong quan

ơ ộ ữ ụ ữ ế ậ ạ ố ỹ ệ ớ h  v i M  và Trung Qu c, t n d ng nh ng c  h i và h n ch  nh ng b t l ấ ợ   i

ướ ế ượ ỹ ạ tr ủ ạ c vòng xoáy c a c nh tranh chi n l c M  ­ Trung đem l i

Ề Ố Ủ Ệ Ề Ấ Ố   4.3. KINH NGHI M V  Đ I SÁCH C A ASEAN VÀ Đ  XU T Đ I

Ớ Ệ ƯỚ Ả ƯỞ Ạ SÁCH   V I   VI T   NAM   TR C   NH   H Ế   NG   C NH   TRANH   CHI N

ƯỢ Ỹ Ở Ệ L C M  ­ TRUNG ĐÔNG NAM Á HI N NAY

ủ ệ ề ố 4.3.1. Kinh nghi m v  đ i sách c a  ASEAN

ắ ề ể ủ ờ ạ ứ ệ ể ế ậ M t làộ ớ   , nh n th c đúng đ n v  xu th  phát tri n c a th i đ i; bi u hi n m i

ố ả ự ủ ầ ố ủ c a xây d ng và c ng c  ĐLDT trong b i c nh toàn c u hóa ế ộ   ; Hai là, đoàn k t n i

ố ồ ệ ậ ả ế ợ ế ấ kh i,đ ng thu n cao trong vi c gi ề i quy t các v n đ  liên quan đ n l ủ   i ích c a

ồ ứ ệ ớ ố ộ c ng đ ng... , cùng đ i phó v i các thách th c trong quan h  qu c t ố ế; Ba là, x  lýử

ố ế ề ặ ợ ẻ ệ ạ ố ố ộ các m i quan h  qu c t m m d o,linh ho t; đ t l i ích qu c gia dân t c lên trên

ệ ắ ằ ợ ề ả ế h t nh m b o v  th ng l i n n ĐLDT trong tình hình m i ớ ; B n làố ự ự , th c s  coi

ế ố ự ủ ầ ể phát tri n kinh t là nhân t ộ  hàng đ u trong công cu c xây d ng và c ng c ố

ộ ề ữ ự ệ ạ ố ạ . ĐLDT; Năm là, xây d ng m t n n qu c phòng v ng m nh, hi n đ i

ề ấ ố ủ ệ 4.3.2. Đ  xu t đ i sách c a Vi t Nam

ố 4.3.2.1. Đ i sách chung

ợ ả ố ộ ượ ặ ầ Th  nh t ứ ấ , l i ích qu c gia, dân t c ph i luôn đ c đ t lên hàng đ u trong các

ứ ế ụ ế ủ ự ệ ề ầ ả ị chính sách;  Th  hai ,  c n ti p t c th c hi n các ngh  quy t c a Đ ng v  chính

ườ ể ấ ướ ề ọ ế ợ ặ sách đ iố  ngo iạ ; Th  baứ , tăng c ng phát tri n đ t n c v  m i m t, k t h p phát

ể ế ớ ả ệ ủ ế ố ề ố tri n kinh t v i b o v  ch  quy n, an ninh qu c gia là y u t then ch t ố ; Th  tứ ư,

ườ ế ế ậ ệ ạ ố tăng c ng đoàn k t, thi ớ t l p quan h  ngo i giao v i các qu c gia láng gi ng ề ;

ề ấ ề ề ầ ấ ọ Th  nămứ , c n quan tâm chú tr ng v  v n đ  truy n thông, thông tin, nh t là thông tin

ệ ự ể ự ầ ế ậ ớ ố đ i ngo i ạ ; Th  sáuứ , Vi t Nam c n xây d ng s  hi u bi t, tin c y v i các n ướ   c

ự trong khu v c và qu c t ố ế.

24

ụ ể ớ ố ỹ ố 4.3.2.2 Đ i sách c  th  v i M  và Trung Qu c

ớ ố ệ ườ ợ ớ ỹ ­ Đ i sách v i M ỹ, Vi ầ t Nam c n tăng c ng h p tác v i M  trong các lĩnh

ế ươ ế ệ ạ ư ự v c nh  kinh t và th ỹ ầ   ng m i, khuy n khích các công ty doanh nghi p M  đ u

ệ ấ ấ ượ ự ậ ỹ ư ạ t  t i Vi t Nam nh t là v ọ ề lĩnh v c khoa h c ­ k  thu t ch t l ng cao và thăm

ầ ủ ủ ế ễ ỹ dò và khai thác d u khí ; tranh th  vai trò và ti ng nói c a M  trong các di n đàn đa

ươ ề ấ ệ ủ ề ể ộ ệ ph ng trong vi c  ng h  ASEAN v  v n đ  Bi n Đông. Tuy nhiên, Vi t Nam

ị ữ ữ ề ủ ể ề ủ ph iả  luôn kiên đ nh gi v ng quan đi m v  ch  quy n và h  t ệ ư ưở  t ng c a mình ,

ệ ữ ể ớ ố ơ ố ỹ ạ   ả c nh giác v i m i quan h  gi a M  và Trung Qu c đ  tránh r i vào tình tr ng

ướ ớ ợ ạ ợ ủ ệ ỏ ệ các n c l n vì l i ích c a mình mà th a hi p xâm h i l ủ i ích c a Vi t Nam

ố ệ ớ ­Đ i sách v i Trung Qu c ố , Vi t Nam nên kiên trì gi ề   ữ ố quan h  láng gi ng ệ m i

ộ ậ ơ ở ị ớ ủ ề ẳ ố ọ ữ h u ngh  v i Trung Qu c trên c  s  bình đ ng, tôn tr ng đ c l p, ch  quy n, cùng

ợ ể ệ có l i và cùng phát tri n. Trong m t s  v n đ ộ ố ấ ề b t đ ng ấ ồ , Vi t Nam không gây căng

ố ầ ứ ạ ự ế ẳ ấ ầ ơ ộ th ng, làm ph c t p h n, tránh đ i đ u tr c ti p, c n đ u tranh m t cách khôn

ộ ề ẻ ớ khéo, m m d o v i Trung Qu c ễ ố  trên các di n đàn qu c t ế   ố ế có thái đ  kiên quy t ,

ề ủ ủ ữ ả ạ ố ộ ph n đ i Trung Qu c ố trong nh ng hành đ ng vi ph m toàn ch  quy n c a Vi ệ   t

ế ả ệ ủ ề ẹ ổ ể ả ủ ổ ố . Nam; kiên quy t b o v  toàn v n ch  quy n lãnh th , bi n đ o c a T  qu c

Ậ Ế K T LU N

ự ứ ủ ậ ả ạ ố ủ   Sự trỗi d y nhanh chóng c a Trung Qu c và s  suy gi m s c m nh c a

ế ỷ ủ ầ ổ ỹ M  trong 15 năm đ u c a th  k  XXI đã và đang làm thay đ i vai trò, t ươ   ng

ưở ề ự ủ ướ ế ớ ả quan  nh h ng và quy n l c c a các n c này trên th  gi i nói chung, ở ĐNA

nói riêng.

ỹ ừ ệ ế ổ Quan h  Trung ­ M  t ề  năm 2001 đ n nay có nhi u thay đ i và ngày càng

ả ưở ạ ườ ế ế ủ ự nh h ng m nh, khó l ị ng đ n chính tr , an ninh, kinh t c a khu v c Đông

ế ượ ạ ỹ ạ Nam Á. C nh tranh chi n l c M  ­ Trung t ế ụ   i ĐNA đã, đang và còn ti p t c

ể ệ ứ ạ ư ủ ệ ễ ế ặ di n bi n ph c t p, th  hi n rõ đ c tr ng c a quan h  hai ườ c ng qu c ố  là v aừ

ừ ấ ế ẫ ề ệ ạ ỏ ợ h p tác, th a hi p, v a đ u tranh, c nh tranh và ki m ch  l n nhau.

ả ỹ ứ ề ố ố ề ủ C  M  và Trung Qu c đ u d c ti n c a, công s c dùng chiêu bài kinh t ế

25

ả ướ ệ ể ổ ấ đ  đ i l y chính tr ị, tăng t mầ   nh h ớ ưở  v i các n ng c ĐNA , tăng tính l ộ    thu c

ướ ế ớ ướ ự ề ủ c a các n c này vào mình đ ể gây áp l c, ki m ch  v i n c kia gây  nhả

ưở ộ ủ ộ ậ ỗ ướ ế ề ọ h ng nghiêm tr ng đ n n n đ c l p dân t c c a m i n c và tình hình an ninh,

ị ạ chính tr  t ự i khu v c ĐNA.

ệ ả ỹ ề ố ố ệ ứ ề ạ T i Vi t Nam, c  M  và Trung Qu c đ u mu n Vi t Nam đ ng v  phía

ố ố ệ ủ ạ ư ổ ị mình. Trung Qu c mu n Vi t Nam  n đ nh nh ng không đ  m nh, không đ ượ   c

ụ ủ ả ố ố ỹ ệ ộ là sân sau c a ai và ph i ph  thu c vào Trung Qu c. M  mu n Vi t Nam là liên

ạ ở ể ư ố minh đ  duy trì vai trò lãnh đ o ĐNA và châu Á, nh ng không mu n gánh vác

ệ ệ ả ệ ặ ệ ệ ề trách nhi m b o v  Vi t Nam, đ c bi ố ả t trong b i c nh khác bi t v  ch  đ ế ộ

ố ị ệ ế ứ ỉ ầ ị chính tr  và giá tr  qu c gia dân t c. ộ  Vi t Nam c n h t s c t nh táo, tránh cách

ỉ ấ ặ ố ề ế ệ ộ ự ặ ấ nhìn phi n di n, m t chi u ch  th y m t t t mà không th y m t tiêu c c. Trên

ệ ầ ị ườ ụ ậ ợ ấ ả ơ ở c  s  đó, Vi t Nam c n xác đ nh tăng c ng h p tác và t n d ng t t c  các c ơ

ượ ườ ể ờ ồ ộ h i có đ c trong quan h  v i ệ ớ hai c ố ng qu c này ữ   ả , đ ng th i gi m thi u nh ng

ự ộ ướ ạ tác đ ng tiêu c c tr c c nh tranh chi n l ỹ ế ượ M  ­ Trung. c

ộ ỉ ệ ườ ụ ự ẫ ộ Ch  có m t Vi t Nam hùng c ng, không d a d m ph  thu c ai, đi lên

ệ ự ớ ằ b ng chính đôi chân, trí tu , lòng t tôn dân t c ộ thì m i nâng cao đ ượ ị ế ủ   c v  th  c a

ố ế ượ ế ớ ọ ấ ướ đ t n ự c trong khu v c và qu c t , đ c th  gi ị ể i tôn tr ng v  n  và không b ị

ướ ớ ắ ạ ấ n c l n chèn ép, b t n t, gây h n.

Ụ

Ủ

Ậ

Ề

Ả DANH M C CÁC CÔNG TRÌNH C A TÁC GI   Ế CÓ LIÊN QUAN Đ N Đ  TÀI LU N ÁN

ị ả ễ ế ượ ở ạ C nh tranh chi n l c khu ế 1. Nguy n Th  H i Y n (thành viên) (2013),

ộ ố ướ ớ ữ ấ ả ị ự v c Đông Nam Á gi a m t s  n ệ c l n hi n nay ố   , Nhà xu t b n Chính tr  Qu c

gia, Hà N i.ộ

26

ị ả ệ ế ễ ỹ ố   2. Nguy n Th  H i Y n (2015), “Quan h  Trung ­ M  và chính sách đ i

ệ ạ ố ố Thông tin đ i ngo i ạ ủ ngo i c a Vi t Nam”, T p chí ạ , s  tháng 5, tr.71 ­ 75.

ị ả ế ế ượ ủ ễ ợ ỹ 3. Nguy n Th  H i Y n (2015), “L i ích chi n l ố   c c a M  và Trung Qu c

ở ạ ề ậ ố ị Lý lu n chính tr  và Truy n thông Đông Nam Á”, T p chí , s  tháng 6, tr.61 ­ 65.

ị ả ủ ế ễ ạ ộ ố 4. Nguy n Th  H i Y n (2016), “Tác đ ng c a chính sách đ i ngo i M ỹ

ố ớ ự ạ ố ậ ị Lý lu n chính tr  và và Trung Qu c đ i v i khu v c Đông Nam Á”, T p chí

ề ố Truy n thông , s  tháng 2, tr.43­46.

ị ả ế ễ ặ ấ ả 5. Nguy n Th  H i Y n và Đ ng Công Thành (2013), “Đ u tranh b o v ệ

ộ ở ạ ề ậ ị Lý lu n chính tr  và Truy n thông, ộ ậ đ c l p dân t c Venezuela”, T p chí tháng

12, tr.70 ­ 74.