intTypePromotion=3

Ảnh hưởng của lối sống dân cư thuộc lưu vực tới sông Đồng Nai và việc đảm bảo phát triển bền vững vùng kinh tế trọng điểm phía Nam

Chia sẻ: ViVatican2711 ViVatican2711 | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:9

0
3
lượt xem
0
download

Ảnh hưởng của lối sống dân cư thuộc lưu vực tới sông Đồng Nai và việc đảm bảo phát triển bền vững vùng kinh tế trọng điểm phía Nam

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Sông Đồng Nai có vai trò rất quan trọng, ảnh hưởng rất đáng kể đến đời sống, các hoạt động sống và sự phát triển của cả vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Hiện trạng việc quản lý, khai thác lưu vực sông này đang đặt ra nhiều vấn đề rất cấp bách, rất cần nghiên cứu và điều chỉnh kịp thời.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Ảnh hưởng của lối sống dân cư thuộc lưu vực tới sông Đồng Nai và việc đảm bảo phát triển bền vững vùng kinh tế trọng điểm phía Nam

  1. TAÏP CHÍ KHOA HOÏC ÑAÏI HOÏC SAØI GOØN Soá 24 (49) - Thaùng 01/2017 Ảnh hưởng của lối sống dân cư thuộc lưu vực tới sông Đồng Nai và việc đảm bảo phát triển bền vững vùng kinh tế trọng điểm phía Nam Impact of human living in headwater basin to the Dong Nai River and the sustainable development of the Southern key economic zone PGS.TS. Bùi Trung Hưng Trư ng ại học Thủ Dầu Một Bui Trung Hung, Assoc.Prof., Ph.D. Thu Dau Mot University Tóm tắt Sông ồng Nai có vai trò rất quan trọng, ảnh hưởng rất đáng kể đến đ i sống, các hoạt động sống và sự phát triển của cả vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Hiện trạng việc quản lý, khai thác lưu vực sông này đang đặt ra nhiều vấn đề rất cấp bách, rất cần nghiên cứu và điều chỉnh kịp th i. Những tác động của con ngư i vào lưu lượng, chất lượng nước, những ảnh hưởng tiêu cực đến môi trư ng sinh thái của dòng sông. v.v., là những vấn đề lớn cần bàn đến. Việc nghiên cứu lối sống và đ i sống của dân cư thuộc thượng nguồn lưu vực sông ồng Nai là một hướng giúp ta có một góc nhìn cơ bản, từ đó tìm ra các giải pháp khắc phục những tác động xấu, đảm bảo sức sống lành mạnh và bền vững của bản thân dòng sông, qua đó góp phần tích cực vào việc đảm bảo tăng trưởng xanh và bền vững cho khu vực kinh tế trọng điểm phía Nam trong tương lai. Từ khóa: sông Đồng Nai, lối sống, tăng trưởng xanh, vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Abstract The Dong Nai River strongly affects living activities of people who inhabit its basin, and plays an important role in the development of the Southern key economic zone. Many problems related to the management and exploitation of the river basin have emerged and requires timely solutions. We should focus on discussing human’s impact on the water flow, water quality and the ecosystem of the river. This article studies the lifestyle and living of people who inhabit the headwater basin of the Dong Nai River, which enables us to basically understand the river and find out measures to remedy adverse effects on its healthy and sustainable development, contributing to the green growth and sustainable development of the Southern Key Economic Zone in the future. Keywords: Dong Nai River, green growth, sustainable development, Southern key economic zone. 1. Mở dầu tỉnh Nam Tây nguyên và ông-Nam bộ, Sông ồng Nai là con sông nằm trọn với khoảng 19 triệu ngư i, trong đó có trong nội địa dài nhất Việt Nam, lớn thứ vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, một nhì Nam Bộ về lưu vực, chỉ sau sông Cửu vùng kinh tế năng động và có quy mô lớn long. Dòng sông là nguồn cung cấp nước nhất cả nước hiện nay. Vì vậy, sông ồng ngọt chủ yếu cho đ i sống cư dân của 9 Nai có một vai trò vô cùng quan trọng 13
  2. trong sự tồn tại và phát triển của cả vùng. xuất phát từ cao nguyên Lâm Viên, tỉnh Tuy nhiên, sau một th i gian khai thác, Lâm ồng, còn có tên gọi là sông a nhất là sau th i kì phát triển mạnh các khu Dâng. Sông uốn khúc chảy theo hướng công nghiệp, ở phía hạ nguồn, sông ồng ông Bắc - Tây Nam vượt khỏi miền núi Nai đang phải gánh chịu nhiều tác động rất ra đến bình nguyên ở Tà Lài, tỉnh ồng xấu bởi các hoạt động sống của con ngư i. Nai. Sông a Nhim góp nước vào sông a Mức độ ô nhiễm, suy thái nguồn nước, sự Dâng ở ại Ninh. Ở khoảng hợp lưu với biến đổi dòng chảy… của sông ồng Nai sồng Bé thì có đập chắn dòng sông, tạo nên là rất nguy cấp và cần được xem xét dưới hồ nước nhân tạo lớn nhất miền Nam, tức nhiều góc độ khác nhau để đánh giá đúng hồ Tri An cung cấp nước cho nhà máy thuỷ hiện trạng, sớm tìm ra những giải pháp điện Trị An. Hồ Trị An cũng là nơi sông nhằm cứu vãn tình thế, cứu cả dòng sông. La Ngà từ triền núi phía nam cao nguyên Sẽ có nhiều góc nhìn, nhiều cách tiếp Di Linh dồn nước về. Có thể coi đây là cận để xem xét về thực trạng, nguyên nhân vùng thượng nguồn, với hàng trăm con suy thoái dòng sông ồng Nai. Trên thực suối dẫn nước từ các cánh rừng, các dãy tế, những tác động tiêu cực của con ngư i núi đổ vào làm nên dòng nước chính của tới dòng sông ồng Nai, nếu càng dễ nhận sông ồng Nai. Chiều dài đoạn sông dạng, dễ đo đếm, thì càng dễ khắc phục, thượng nguồn này vào khoảng 400 km. cho dù đó có là những vần đề nổi cộm nhất, Phần hạ nguồn, tính từ sau hồ Trị An gay cấn nhất (ví như lấn-lấp sông chẳng trở ra biển, đến Phư ng Uyên Hưng thị xã hạn). Song để trả lại sự trong lành tự nhiên Tân Uyên tỉnh Bình Dương thì sông ồng và bền vững của dòng sông, để dòng sông Nai chảy theo hướng Bắc - Nam ôm lấy cù sẽ mãi là “mạch nguồn” cho sự sống xanh lao Tân Uyên và Cù Lao Phố. Sông chảy và phát triển bền vững cho cư dân thuộc lưu qua thành phố Biên Hòa và đến Nhà Bè thì vực, chúng tôi cho rằng rất cần tiếp cận vấn có thêm chi lưu là sông Sài Gòn. Nhánh có đề từ lối sống của chính dân cư lưu vực tên Gia ịnh là rẽ theo sông Sài Gòn lên sông này. Trong hướng tiếp cận ấy, xin đi phía Tây Ninh, còn nhánh ồng Nai là sâu bàn về “Ảnh hưởng của lối sống dân cư theo dòng sông lên Biên Hòa. Nhánh chính thuộc lưu vực tác động tới sông Đồng Nai sông ồng Nai ở khúc hạ lưu thư ng gọi và việc đảm bảo phát triển bền vững vùng là sông Nhà Bè. Sông ồng Nai hòa với kinh tế trọng điểm phía Nam”. nước của sông Vàm Cỏ từ Long An đổ về 2. Nội dung trước khi chảy ra biển ông. 2.1. Vài nét về dân cư lưu vực sông + Dân cư đang sinh sống trong lưu Đồng Nai và vai trò của dòng sông trong vực dòng sông (chủ yếu ở thượng nguồn): toàn vùng kinh tế trọng điểm phía Nam Lưu vực thượng nguồn sông ồng Nai + Mấy đặc điểm về địa chất, thuỷ văn có địa hình cao nguyên, nhiều núi cao, với và lưu vực sông Đồng Nai: các cánh rừng già che phủ lâu đ i. Vì thế, Sông ồng Nai chảy qua các tỉnh trước năm 1975 cư dân bản địa chủ yếu là Lâm ồng, ăk Nông, Bình Thuận, Bình các dân tộc thiểu số, như: K’ho, Mạ, Phước, ồng Nai, Bình Dương, Tp. Hồ Churu, M’Nông, Châu ro…, với một số Chí Minh với chiều dài 586 km và có lưu lượng chỉ khoảng hơn một trăm ngàn vực rộng chừng 38.600 km². ngư i. Sau ngày thống nhất đất nước năm Nguồn sông chính của dòng ồng Nai 1975, cùng với chính sách di dân, phát 14
  3. triển vùng kinh tế mới, hàng triệu ngư i khí hậu, hệ sinh thái cho toàn lưu vực, Kinh thuộc các vùng khác trong cả nước đã trong đó có vùng kinh tế trọng điểm phía đến đây khai hoang, lập nghiệp, tạo ra Nam, năng động nhất cả nước hiện nay. nhiều làng xã phủ khắp các phần đất thuận Hiện nay trên lưu vực sông có nhiều bến lợi, màu mỡ thuộc lưu vực sông. ồng cảng nội địa, hàng năm có vai trò tập kết, th i, ngư i thuộc một số dân tộc thiểu số trung chuyển hàng trăm triệu tấn hàng hóa như ngư i Tày, Dao và nhiều nhất là liên thông ra các cảng biển cho 3 địa H’ Mông từ các tỉnh miền núi phía Bắc di phương có hoạt động kinh tế lớn nhất vùng cư tới lập làng sinh sống. là Tp. Hồ Chí Minh, Bình Dương và ồng Do sức hấp dẫn từ các cánh rừng già, Nai. Dòng sông còn đảm nhận việc giao với vùng đất bazan màu mỡ, khí hậu ôn thương với các tỉnh thuộc Tây Nguyên và hoà thuận lợi, thích hợp với các loại hình Tây Nam bộ. Chính nó đã góp phần làm trồng trọt và chăn nuôi quy mô lớn, năng nên tính đặc thù của những tiểu vùng văn xuất cao, từ khoảng 25 năm trở lại đây đã hoá thuộc lưu vực trong lịch sử. Và dòng hình thành một “làn sóng” di cư tự do ồ ạt ồng Nai cũng sẽ góp phần quan trọng làm tới Tây Nguyên nói chung, vùng lưu vực nên những nét riêng trong sự phát triển bền thượng nguồn sông ồng Nai nói riêng. Số vững của toàn vùng trong th i gian tới. dân di cư tự do là ngư i các dân tộc thiểu 2.2. Hiện trạng quản lý, khai thác số phía Bắc chủ yếu lấn sâu vào các cánh dòng chảy và ảnh hưởng của lối sống dân rừng già, vốn là vùng rừng đặc dụng, cư thuộc lưu vực tới môi trường sinh thái phòng hộ đầu nguồn của sông ồng Nai. của sông Đồng Nai Tất cả những nguồn trên đã góp phần làm + Các tác động từ quản lý, khai thác gia tăng một cách đáng báo động số dân dòng chảy thuộc lưu vực sông: hiện sinh sống tại lưu vực đầu nguồn dòng Thượng nguồn đang dần suy kiệt. Lưu sông. Sau 40 năm, dân số toàn lưu vực vực thượng nguồn sông ồng Nai bao gồm thượng nguồn sông ồng Nai ước tính đã toàn bộ tỉnh Lâm ồng (diện tích 2 vào khoảng hơn hai triệu ngư i. Dân cư đã 9897km ), với một phần của tỉnh ăk lấn sâu vào các vùng núi cao, các cánh Nông, ăk Lăk và 2 huyện của tỉnh ồng rừng già vốn rất hiểm trở, trước kia hầu Nai. Hiện nay, ở thượng nguồn, sông ồng như chưa có ngư i khai phá. Nhiều khu Nai không còn là dòng sông nguyên thủy dân cư mọc lên, nhiều con đư ng được mở nữa, mà đã bị chặt khúc thành nhiều hồ ra đồng nghĩa với việc nhiều con suối, sông nước, những đoạn sông “chết” bởi các bậc bị lấp, chặn, nhiều cánh rừng bị mất, làm thang thủy điện khá dày trên dòng chính mất đi những nguồn cung cấp nước thư ng lẫn các chi lưu. Việc xây dựng quá nhiều xuyên cho dòng sông chính ồng Nai. công trình thủy điện như a Nhim, Hàm + Vai trò của dòng sông trong toàn Thuận- a Mi, ại Ninh, ồng Nai 2, 3, 4, vùng kinh tế trọng điểm phía Nam 5… trên cùng một lưu vực sông sẽ làm mất Dòng sông ồng Nai không chỉ đóng đi dòng chảy tự nhiên, ảnh hưởng đến hệ vai trò cung cấp nước ngọt, nguồn lợi thuỷ động - thực vật lưu vực thượng và hạ lưu. sản cho đ i sống cư dân toàn lưu vực, nó Các thủy điện cũng gây xói lở, rửa trôi đất, còn như một “huyết mạch” trọng yếu trong thay đổi chế độ thủy văn, ảnh hưởng đến giao thông, tiêu thoát lũ, thau chua, rửa chất lượng nguồn nước… Mặt khác, gần mặn, bồi đắp phù xa, góp phần cân bằng như toàn bộ lượng phù sa đều tích tụ lại 15
  4. lòng hồ, làm giảm độ màu mỡ vùng hạ du. sông ồng Nai sẽ phải tiếp nhận khoảng Một số công trình thủy điện chuyển nước 1,54 triệu m3 nước thải công nghiệp, trong sang lưu vực khác, hoặc công trình có kênh đó có khoảng 278 tấn cặn lơ lửng, 231 tấn dẫn đã làm mất cân bằng lượng nước phía BOD5, 493 tấn COD, 89 tấn Nitơ tổng, 12 sau đập và vùng hạ du, tác động xấu tới tấn Phospho và nhiều kim loại nặng cùng môi trư ng, gây ra nhiều đoạn sông “chết”. với các tác nhân ô nhiễm độc hại khác. Cát Tiên, ạ Tẻh từng là hai huyện ồng th i, mỗi ngày còn có khoảng 1,73 trọng điểm lúa của Lâm ồng vì có đồng triệu m3 nước thải sinh hoạt, trong đó có ruộng rất rộng, phì nhiêu nh vào phù sa khoảng 702 tấn cặn lơ lửng, 421 tấn của sông ồng Nai. Nhưng, hiện nay nhiều BOD5, 756 tấn COD, 59 tấn Nitơ tổng, 15 nông dân cho biết làm ruộng không có lãi, tấn Phospho tổng, 243 tấn dầu mỡ phi phí tổn nhiều hơn mà năng suất thấp. Gần khoáng và nhiều vi trùng gây bệnh khác chục năm nay lũ không về nữa, cho nên cũng sẽ được xả thẳng ra hệ thống sông đồng ruộng không còn được tôi rửa, không ồng Nai. Nếu không có biện pháp bảo vệ được sông ồng Nai bồi đắp phù sa, chuột hữu hiệu, trong tương lai không xa, hàng và sâu hại sinh sôi rất nhiều và tha hồ cắn chục triệu ngư i sống quanh lưu vực sông phá. Cứ thế đồng ruộng dần cằn cỗi, phát ồng Nai sẽ có nguy cơ thiếu nguồn nước sinh nhiều dịch bệnh, năng suất rất thấp, sinh hoạt do nước sông bị ô nhiễm. Môi không ổn định… Ngược lên lòng hồ thủy trư ng lưu vực sông Ðồng Nai đã bị hủy điện ồng Nai 3, những ốc đảo phủ xanh hoại nghiêm trọng. Sông Thị Vải gần như cây rừng là dấu tích còn lại của 2.600ha đã “chết”, sông Sài Gòn bị ô nhiễm nặng. rừng đặc dụng của Khu Bảo tồn thiên nhiên Nhiều kênh rạch trong vùng nước chuyển Tà ùng thuộc huyện ắk G’long (tỉnh mầu đen, không khí, tiếng ồn... đều ô ắk Nông) bị chìm trong lòng hồ, trong nhiễm quá giới hạn cho phép”(1). Thực tế khi phía Lâm ồng cũng mất hơn 2.000ha hiện nay cho thấy có rất nhiều chỉ số đã rừng do hồ thủy điện này. Tiếp tục ngược vượt xa hơn so với những cảnh báo nói trên dòng ồng Nai, đến Nhà máy thủy điện nhiều lần và ngày càng xuất hiện thêm ồng Nai 4, sẽ thấy cảnh tượng một đoạn những dấu hiệu suy thoái mới. sông gần 1km từ thân đập xuống nhà máy + Hiện trạng lối sống của cư dân khô kiệt hoàn toàn, trơ đá, hai bên là mảng thuộc lưu vực sông tác động tới dòng sông rừng lơ thơ còn sót lại.v.v. và những hậu quả xấu từ những hoạt động Sự ô nhiễm, suy thoái môi trường tự sản xuất, sinh hoạt gây ra cho dòng sông nhiên ở hạ nguồn dòng Đồng Nai: Từ năm - Ở khu vực thượng nguồn lưu vực sông: 2008, tình trạng ô nhiễm môi trư ng sông Trên địa bàn tỉnh Lâm ồng, trong ồng Nai do xả thải từ vùng kinh tế trọng những năm qua, sự phát triển kinh tế đã tạo điểm phía Nam gây ra đã được dư luận rất ra nhiều sức ép đối với môi trư ng nước ở quan tâm, đòi hỏi phải đầu tư khắc phục. thượng nguồn lưu vực hệ thống sông ồng Các nhà khoa học đã nêu cảnh báo: “Theo Nai. ặc biệt là các hoạt động khai thác đà phát triển như quy hoạch, thì đến năm khoáng sản, phát triển đô thị, du lịch, công 2010, vùng kinh tế trọng điểm phía Nam sẽ nghiệp, nông nghiệp... gây ra suy kiệt rừng, có 74 KCN-KCX đi vào hoạt động. Nếu ô nhiễm cục bộ tại nhiều nơi. Theo các như tất cả các khu công nghiệp này được điều tra, khảo sát, nhiều doanh nghiệp sản lấp đầy diện tích thì mỗi ngày hệ thống xuất có phát sinh nước thải ra sông ồng 16
  5. Nai chủ yếu thuộc địa bàn tỉnh Lâm ồng còn dùng các loại thuốc kích thích có như, TP. Bảo Lộc, huyện Bảo Lâm (khai nguồn gốc hoá học gây độc hại cho ngư i. thác Bô-xuýt, các nhà máy dệt, nhuộm, Tất cả dư lượng của chúng được các cơn phân bón); huyện ức Trọng, Lâm Hà (chế mưa rửa trôi và dồn về các hồ chứa là nơi biến cà phê); huyện ạ Tẻh và Cát Tiên cung cấp nước ăn và tưới tiêu cho cây (khai thác cát, sỏi) đang âm thầm “giết” trồng. Sở Tài nguyên và Môi trư ng tỉnh sông ồng Nai từng ngày. Lâm ồng cho biết hằng năm địa phương Hoạt động sản xuất nông-lâm nghiệp, này sử dụng hơn 500.000 tấn phân bón vô nuôi trồng thủy sản cũng có những vi phạm cơ, 3.000 tấn thuốc bảo vệ thực vật... Toàn phổ biến. Chỉ trong vòng 60 năm lại đây, bộ dư lượng các hóa chất này đều đổ vào diện tích rừng ở Lâm ồng đã mất tới gần các hồ chứa, sông suối và theo dòng chảy 40%, thay vào đó là những vùng chuyên sẽ đổ ra sông ồng Nai. canh cây cà phê, trà, dâu tằm, rau, là những - Hiện trạng ô nhiễm tính chung cho cây trồng có chiều cao không quá 4m, cùng hoạt động sống của dân cư toàn lưu vực với khoảng 90.000 ha đất trống, đồi núi sông: Trong phiên họp sáng 6/11/2015 tại trọc, thực chất đã là một diện tích tiền sa TP. Biên Hòa ( ồng Nai), Ủy ban bảo vệ mạc hóa. Ngư i dân ở Lâm ồng, ăk môi trư ng lưu vực hệ thống sông ồng Nông phát triển cây cà phê, cây dâu bằng Nai cho biết, đổ vào con sông này mọi cách, đặc biệt họ đã triệt hạ nhiều nghìn có khoảng 4.500 điểm xả thải từ hơn ha rừng, kể cả rừng trồng của lâm trư ng để 10.174 doanh nghiệp sản xuất công nghiệp, trồng cà phê. Tất cả những việc đó đã dẫn 400 làng nghề, cùng các loại hình sản xuất tới tốc độ rửa trôi diễn ra rất nhanh. Sông, nông nghiệp có phát thải độc hại. Bình suối bị bồi lấp, nước không có lối thoát nên quân một ngày lưu vực sông tiếp nhận trên tràn xuống rất nhanh gây ra lũ quét nguy 480.000 m3 nước thải từ các khu công hiểm. Nước trôi nhanh gây thiếu hụt nước nghiệp và các cơ sở sản xuất công nghiệp về mùa khô, ảnh hưởng tới đ i sống của phân tán trên lưu vực. Nhiều doanh nghiệp nhiều triệu dân ở thành phố Hồ Chí Minh, không xây dựng hệ thống xử lý chất thải tỉnh ồng Nai và tỉnh Bình Dương. hoặc đã có hệ thống xử lý chất thải nhưng Bên cạnh việc rửa trôi làm cạn kiệt và không vận hành, vận hành không thư ng nhiễm bẩn nguồn nước, phải kể đến sự ô xuyên để đối phó với cơ quan chức năng nhiễm do dư lượng thuốc trừ sâu, vốn được khi kiểm tra. Hoặc dùng thủ đoạn xây dựng sử dụng với số lượng rất lớn và khá tuỳ hệ thống xả thải bí mật ngoài thiết kế đã tiện của các vùng chuyên canh rau tại được phê duyệt, thẩm định để xả nước thải thành phố à Lạt, các huyện ức Trọng, chưa qua xử lý hoặc xử lý chưa đạt tiêu ơn Dương và các huyện trồng cây công chuẩn ra sông, kênh, rạch. nghiệp khác trong thượng nguồn lưu vực. Toàn lưu vực hiện có rất nhiều trang Do canh tác theo lối cổ truyền trên đất gần trại chăn nuôi gia súc, gia cầm quy mô lớn, với các thảm thực vật của rừng nên khả nhưng thiếu hệ thống xử lý phân rác, phế năng nhiễm sâu bệnh ở rau, hoa, cà phê là thải, gây ô nhiễm sinh-hóa rất nghiêm trọng. rất lớn. Cho đến nay, biện pháp ngăn chặn Nước thải từ hoạt động của các làng nghề chủ yếu vẫn chỉ là phun thuốc hóa học trừ và các trại chăn nuôi, cùng với lượng lớn sâu. Ngoài ra, để cho cây trồng, vật nuôi nước thải sinh hoạt chưa qua xử lý đã được tăng trưởng nhanh, mau thu lợi, ngư i dân xả trực tiếp ra các dòng suối, sông phụ lưu, 17
  6. rồi đổ vào sông ồng Nai hàng ngày gây ô nên thư ng gây ô nhiễm khó quản lý. Cùng nhiễm rất nghiêm trọng. Tính từ đầu năm với đó là con số hơn 50% dân số và lao 2013 đến giữa năm 2015, lực lượng cảnh sát động mới chuyển đến từ các tỉnh đồng phòng chống tội phạm về môi trư ng trên bằng, chưa kịp có được những kinh nghiệm 11 tỉnh, thành phố thuộc lưu vực sông ồng và sự tôn trọng cần thiết với rừng. Do vậy, Nai đã phát hiện 2.116 vụ vi phạm và xử họ đã tàn phá rừng, đất rừng một cách rất phạt hơn 100 tỉ đồng, khởi tố 15 vụ. ây tàn nhẫn. Ở khu vực hạ nguồn đang tập mới chỉ là một phần nhỏ trong tổng số các trung nhiều loại hình sản xuất công nghiệp vụ vi phạm thư ng xuyên. nhỏ với công nghệ thấp, gây ô nhiễm cao; + Nguyên nhân của những tác động nhiều hộ chăn nuôi cá thể không đảm bảo tiêu cực của dân cư thuộc lưu vực dẫn tới tiêu chuẩn môi trư ng, xả thải chưa qua xử sự suy thoái sông Đồng nai hiện nay: lý vào dòng sông .v.v. ây là những nhân Ngoài những nguyên nhân khách quan tố làm gia tăng những tác động xấu tới sinh như sự buông lỏng, yếu kém trong quản lý thái toàn lưu vực sông ồng Nai. nhà nước của các địa phương; sự gia tăng - Thứ hai, từ các tập quán sinh hoạt, lợi ích nhóm của một số tập đoàn kinh tế; cách thoả mãn các nhu cầu sống của dân cư sự yếu kém trong phối hợp giữa các địa lưu vực thượng nguồn sông ồng Nai: phương .v.v, từ góc độ dân cư có hai nhóm Những tập quán lạc hậu trong sinh nguyên nhân chủ yếu, đó là: hoạt, sản xuất và ý thức pháp luật kém của - Thứ nhất, từ các hoạt động sản xuất, ngư i dân cũng gây hại đáng kể cho môi kinh doanh. Sản xuất của ngư i dân, nhất là trư ng. Tập quán chăn thả tự nhiên với các đồng bào các dân tộc thiểu số, còn ở trình đàn gia súc dễ gây ra dịch bệnh và ô nhiễm độ rất thấp, còn mang nặng tính tự phát và sinh hoá cho nguồn nước các sông suối. chạy theo phong trào, nhất là trong sản xuất Tập quán đốt rừng làm rẫy, cùng với nhu nông nghiệp. Mặt khác, các nương rẫy của cầu dùng củi và than củi của đồng bào dân đồng bào các tộc ít ngư i hoàn toàn được tộc thiểu số ở lưu vực thượng nguồn, hàng canh tác dựa vào tự nhiên. Họ phát đốt năm lên đến hàng trăm nghìn Ster, cũng là những cánh rừng trên triền dốc, có khi dốc một nguyên nhân làm cho rừng bị mất, thải tới 300 - 350 và cứ thế là trồng tỉa. Các cách ra nhiều khí thải độc hại. Có nhiều trư ng làm đó, cùng với việc đào đãi vàng, thiếc, hợp bà con các dân tộc thiểu số bị xúi dục bô xuýt theo kiểu thủ công, công nghệ thấp đã phát, đốt nương rẫy rồi bán cho ngư i đã phá vỡ sự liên kết tự nhiên trên bề mặt Kinh kiếm ít tiền, ăn tiêu hết sau đó lại đi của đất, dẫn tới việc rửa trôi rất mạnh, làm đốt, phát tiếp, rồi lại bán... Cứ như vậy vì sói mòn lớp đất mặt, gây bồi lắng nghiêm trục lợi ngư i ta đã làm sống lại tập quán trọng các sông suối đầu nguồn. du canh du cư vốn rất lạc hậu, mà trước kia Trình độ công nghệ và trình độ chuyên đã được đẩy lùi đáng kể. Và rừng cứ tiếp môn của ngư i lao động rất thấp. Do trình tục mất. độ sản xuất thấp nên quy mô của sản xuất 2.3. Các giải pháp xây dựng lối sống thư ng nhỏ, lẻ, phân tán và rất dễ gây ô lành mạnh cho dân cư, góp phần bảo vệ, nhiễm. Với 1/5 dân số thượng nguồn thuộc khai thác hợp lý sông Đồng Nai, đảm bảo các tộc ít ngư i còn làm theo kinh tế tự phát triển bền vững cho vùng kinh tế nhiên, tự cấp, tự túc, đa số họ chưa có kinh trọng điểm phía Nam nghiệm trong sản xuất kinh doanh hiện đại, Trong chiến lược phát triển đất nước 18
  7. đến năm 2020 được ại hội lần thứ XI vực, đồng th i từng địa phương phải thực thông qua, ảng ta lần đầu tiên nêu lên hiện tốt vai trò, trách nhiệm của mình. Các quan điểm phát triển. Theo đó, ảng ta địa phương cần coi công tác bảo vệ môi cũng đã xác định rõ: “Phát triển nhanh gắn trư ng lưu vực sông ồng Nai là hoạt liền với phát triển bền vững, phát triển bền động quan trọng, không thể tách r i trong vững là yêu cầu xuyên suốt trong Chiến thực hiện Chiến lược phát triển kinh tế - xã lược… Phát triển nhanh và bền vững phải hội. Theo đó, các địa phương cần thống luôn gắn chặt với nhau trong quy hoạch, kế nhất xây dựng một kế hoạch theo dõi, quan hoạch và chính sách phát triển kinh tế - xã trắc và cơ chế chia sẻ thông tin về các hội”(2). Việc xác định các giải pháp bảo nguồn thải để phục vụ kịp th i và có hiệu vệ, quản lý, khai thác bền vững sông ồng quả cho công tác quản lý nhà nước về môi Nai, phục vụ tăng trưởng bền vững vùng trư ng; đẩy nhanh tiến độ giải quyết các kinh tế trọng điểm phía Nam cần quán triệt điểm nóng ô nhiễm môi trư ng nước liên quan điểm phát triển nêu trên. Theo tinh tỉnh ở hạ nguồn. Các tỉnh, thành phố trong thần đó, chúng tôi xin đề xuất mấy nhóm lưu vực nên lồng ghép các mục tiêu, nội giải pháp lớn như sau: dung của ề án sông ồng Nai vào + Giải pháp về quản lý Nhà nước đảm Chương trình hành động thực hiện Nghị bảo phát triển hài hoà, an toàn và bền quyết 24-NQ/TW và một số chương trình vững toàn lưu vực sông Đồng Nai mục tiêu quốc gia có liên quan như: Với vai trò quản lý nhà nước, cần phải Chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó quan tâm giám sát chặt chẽ việc bảo vệ môi biến đổi khí hậu; Chương trình mục tiêu trư ng song hành cùng sự phát triển của quốc gia về khắc phục ô nhiễm và cải thiện doanh nghiệp và nguồn nước, môi trư ng môi trư ng…, tranh thủ nguồn ngân sách sống của ngư i dân. Cần tăng cư ng vai trò nhà nước và các nguồn kinh phí khác để và trách nhiệm của Ủy ban sông ồng Nai triển khai các dự án, nhiệm vụ bảo vệ môi trong việc giải quyết các vấn đề môi trư ng trư ng trên lưu vực sông. liên vùng, liên tỉnh; thực thi tốt vai trò giám Giải pháp có tính căn cơ, bền vững sát của Ủy ban đối với các dự án tác động nhất chính là cần tập trung giữ vững và đến môi trư ng, như các dự án nạo vét khai từng bước gia tăng diện tích rừng đặc dụng thông luồng lạch... Trong đó, nhiệm vụ phòng hộ đầu nguồn ở lưu vực thượng thống kê, xây dựng cơ sở dữ liệu về nguồn nguồn dòng ồng Nai. Cần tiếp tục triển thải và đề xuất kế hoạch quản lý, xử lý sẽ là khai tốt Quyết định số: 380/QĐ-TTg, ngày nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn 2014- 10 tháng 04 năm 2008 của Thủ tướng 2020. Cần tiếp tục hoàn thiện và thực thi Chính phủ về việc đóng góp, chi trả tái tạo nghiêm túc hệ thống pháp luật trong quản môi trư ng rừng. Các tỉnh thuộc lưu vực hạ lý toàn diện lưu vực sông ồng Nai hướng nguồn cần thực hiện thu, đóng góp đủ, tới phát triển bền vững toàn lưu vực. phối hợp với các tỉnh lưu vực thượng + Giải pháp phối hợp bảo vệ, tái tạo nguồn đảm bảo việc giữ và gia tăng diện và phát triển môi trường tự nhiên giữa các tích che phủ rừng. Các tỉnh thuộc lưu vực tỉnh trong toàn lưu vực sông Đồng Nai thượng nguồn cần coi việc gia tăng diện Ô nhiễm môi trư ng trên lưu vực sông tích rừng phòng hộ đầu nguồn là ưu tiên số ồng Nai chỉ có thể được giải quyết khi có một trong phát triển kinh tế-xã hội. Bởi lẽ, sự phối hợp hữu cơ giữa các tỉnh thuộc lưu đây là thế mạnh chủ yếu của các tỉnh lưu 19
  8. vực thượng nguồn, nếu làm tốt sẽ vừa đảm chặt chẽ giữa KHXH-NV với Khoa học Tự bảo phát triển cho chính họ, đồng th i còn nhiên-công nghệ và các nhà quản lý để ảnh hưởng tốt nhất tới dòng ồng Nai và phát huy vai trò của bản thân KHXH-NV sẽ tác động tích cực tới đ i sống dân cư các khi hoạch định chính sách phát triển kinh tỉnh hạ nguồn. Muốn vậy, phải đảm bảo tế-xã hội của từng địa phương, cả vùng ở cho dân cư lưu vực thượng nguồn, nhất là từng giai đoạn, th i kì trong việc khai thác, đồng bào các dân tộc thiểu số, chủ động tác động vào dòng sông ồng Nai phục vụ phát triển rừng và sống tốt được nh rừng. dân sinh và sự nghiệp Công nghiệp hóa- Cần sớm thống nhất được một cơ chế phối hiện đại hóa. Tập trung nghiên cứu, làm rõ hợp giữa các tỉnh, thành phố trên toàn lưu các nội dung, điều kiện và cách thức thực vực, khắc phục ngay các xung đột lợi ích thi lối sống lành mạnh trong dân cư như là cục bộ, tuyệt đối tránh tình trạng vì lợi ích phương thức để phát triển bền vững trong của địa phương mình mà bất chấp thiệt hại hoàn cảnh nước ta hiện nay nói chung, toàn về lợi ích của các địa phương khác trên lưu lưu vực sông ồng Nai nói riêng. vực, đặc biệt là các địa phương hạ nguồn. - Hai là, tăng cư ng sự can dự của các + Các giải pháp phát huy vai trò của nhà KHXH-NV vào quá trình quy hoạch, Khoa học Xã hội-nhân văn (KHXH-NV) vận hành các loại hình sản xuất, hợp tác xây dựng lối sống lành mạnh, tiến bộ trong đầu tư…, theo vị trí đặc thù của từng địa dân cư toàn lưu vực sông Đồng Nai. Trên phương. Các nhà KHXH-NV cần được thực tế, th i gian qua, việc xem xét, giải tham gia ngay từ khâu lập các dự án đầu tư quyết các vấn đề ô nhiễm sông ồng Nai tại các khu công nghiệp, khu nông nghiệp thư ng được tiến hành bởi các nhà khoa công nghệ cao để nêu ra các yêu cầu về học tự nhiên, chủ yếu là khoa học môi phát triển lành mạnh, phát hiện và ngăn trư ng. Tuy nhiên, muốn đảm bảo sự lành chặn những biểu hiện chạy theo lợi nhuận mạnh, bền vững của các dòng sông, trong thuần tuý kinh tế, cố tình vi phạm các quy đó có dòng ồng Nai, rất cần tác động vào chuẩn về lành mạnh ở mọi khía cạnh của dân cư-chủ thể của sản xuất và tiêu dùng, nhà đầu tư. Họ cũng sẽ tư vấn cho nhà những ngư i thụ hưởng các lợi ích từ dòng quản lý, cho đội ngũ những ngư i lao động sông sạch, cũng đồng th i là chủ thể quyết về giá trị, nội dung của sự lành mạnh; giáo định sức sống lành mạnh của chính các dục tinh thần yêu nước, nhân bản thông dòng sông. Và, để có thể xây dựng lối sống qua việc thực hiện lối sống lành mạnh lành mạnh, tiến bộ trong dân cư toàn lưu trong sản xuất, kinh doanh; khơi dậy ý thức vực sông ồng Nai, góp phần khắc phục sự tự giác và quyết tâm vươn tới sự lành mạnh suy thoái, đưa dòng sông trở lại trong sạch, hoá trong đ i sống, sản xuất ở những cộng an toàn bền vững, chắc chắn chúng ta phải đồng doanh nghiệp và dân cư. phát huy mạnh mẽ vai trò của KHXH-NV. - Ba là, tăng cư ng vai trò và sức mạnh Theo chúng tôi, những hướng mà của các chế tài Pháp luật trong quản lý sản KHXH-NV cần tập trung chủ yếu gồm: xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp và - Một là, các nhà KHXH-NV cần tập ngư i dân thuộc lưu vực sông ồng Nai. trung tìm đúng những nguyên nhân dẫn Với ngư i sản xuất: cần có quy chế chặt đến sự thiếu lành mạnh, gây nguy hại trong chẽ từ khâu đăng kí sản xuất kinh doanh, sự tác động của dân cư tới dòng sông ồng giám sát thư ng xuyên và phạt thật nặng, Nai th i gian qua. Tăng cư ng sự liên kết cấm vĩnh viễn, thậm chí phạt tù với những 20
  9. ai không tuân thủ nghiêm các quy trình an thiếu lành mạnh, cần được nghiên cứu và toàn trong sản xuất, gây ô nhiễm cho dòng điều chỉnh mới đảm bảo phát triển bền sông. Cũng cần có những khuyến thưởng vững. Với sông ồng Nai, giải pháp có tính thích đáng cho những ai phát hiện, tố giác cơ bản, bền vững nhất hiện nay chính là cần các hành vi sản xuất, kinh doanh mất an tập trung giữ vững và từng bước gia tăng toàn, xả thải gây ô nhiễm cho dòng sông. diện tích rừng phòng hộ ở lưu vực thượng - Bốn là, tăng cư ng giáo dục để nâng nguồn. ây là những vấn đề rất khó tìm cao nhận thức về bảo vệ và phát triển rừng, được tiếng nói chung, nhất là với cư dân bảo vệ an toàn dòng sông, định hướng cho các tỉnh lưu vực thượng nguồn. Nhưng để các nhu cầu lành mạnh, nhất là với dân cư đảm bảo phát triển bền vững toàn vùng, thì lưu vực thượng nguồn. Giáo dục đạo đức nhất thiết phải làm và càng làm sớm sẽ cho ngư i sản xuất; đề cao quyền tự vệ của càng giảm bớt được những hậu quả, cả ngư i tiêu dùng, ý thức trách nhiệm với trước mắt và lâu dài./. tương lai của mình và cộng đồng để chống TÀI LIỆU THAM KHẢO lại việc gây ô nhiễm, độc hại. Dựa vào pháp luật và các cơ quan chức năng để đấu 1. Trang thông tin điện tử Chính phủ. Khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường ở vùng kinh tế tranh với sự lừa dối, những sản phẩm bẩn, trọng điểm phía Nam (13:17 27/04/2008); và độc hại; các hành vi xả thải độc hại cho Cảnh báo về thảm họa môi trường tại vùng kinh dòng sông; kiên quyết từ chối tiếp nhận sản tế trọng điểm phía Nam (08:10 04/04/2007). phẩm, tẩy chay các cơ sở sản xuất gian dối, 2. ảng cộng sản Việt Nam. Năm 2011, Nxb gây ô nhiễm đó trong toàn thể cộng đồng. CTQG. Hà Nội, Chiến lược kinh tế-xã hội 2011-2020, Văn kiện H B toàn quốc lần 3. Kết luận thứ XI, tr 98-101. Sông Ðồng Nai có ảnh hưởng trực tiếp 3. Thủ tướng CP, Quyết định chính sách thí điểm đến nguồn sống của hơn 17 triệu dân, trong chi trả dịch vụ môi trường rừng. Số: 380/Q - đó có vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, TTg; ngày 10 tháng 04 năm 2008 và Quyết định số 1788/Q -TTg ngày 01/10/2013; nhưng hiện đã và đang bị hủy hoại nghiêm 4. Địa chí địa phương, UBND các tỉnh: Lâm trọng. Việc bảo vệ an toàn, lành mạnh cho ồng, ăk Nông, ồng Nai, Bình Dương, sông ồng Nai là hết sức quan trọng và cấp Bình Phước… chịu trách nhiệm xuất bản. bách. ể thực hiện tốt việc đảm bảo an toàn 5. Minh Hải, Cao Nguyên, “Sông ồng Nai kêu dòng ồng Nai cần sớm thống nhất được cứu: Mối họa nguồn nước”, Báo Lao động, T 31/03/2015 22:48. một cơ chế phối hợp giữa các tỉnh, thành 6. Bùi Trung Hưng (2002), “Dân cư trong tồn tại phố trên toàn lưu vực, khắc phục ngay tình xã hội ở tỉnh Lâm ồng và sự vận động của nó trạng vì lợi ích cục bộ của mỗi địa phương, hiện nay”, Luận án Tiến sĩ Triết học, Hà Nội. bất chấp thiệt hại về lợi ích của các địa 7. Bùi Trung Hưng, “Lành mạnh để phát triển bền phương khác. Tiếp cận vấn đề từ góc độ lối vững ở tỉnh Bình Dương, khu vực ông-Nam bộ: tiếp cận từ góc độ dân cư và vai trò của sống dân cư thuộc lưu vực sông sẽ cho ta KHXH-NV”, Kỉ yếu Hội thảo KH Phát triển thấy rõ cơ sở khoa học của vấn đề đặt ra. bền vững vùng Đông Nam Bộ, ngày 12/7/2012, Bởi lẽ, lối sống lành mạnh của dân cư, do Viện phát triển bền vững vùng Nam Bộ và được thực hành bởi dân cư, là tiền đề cho UBND ồng Nai tổ chức tại Biên Hòa. phát triển bền vững. Cũng chính lối sống 8. Ủy ban sông ồng Nai, Biên bản các cuộc của dân cư làm xuất hiện thư ng xuyên sự họp lần thứ 7 và thứ 9 (2014-2015). Ngày nhận bài: 16/8/2016 Biên tập xong: 15/01/2017 Duyệt đăng: 20/01/2017 21

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản