Có hay không thể loại ‘Ảnh liên hoàn’?
Ở Việt Nam, khoa Nhiếp ảnh, Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh H
à
Nội là cái nôi đầu tiên đào tạo cử nhân nhiếp ảnh. Từ khi thành l
ập đến
nay, khoa Nhiếp ảnh đã đào tạo được 3 khóa Cao đẳng và 5 khóa Đ
ại học,
trung bình mỗi khóa có từ 22 đến 25 sinh viên. Hơn 10 năm cho quá tr
ình
hình thành và phát triển, khoa Nhiếp ảnh trư
ờng Đại học Sân khấu ĐIện
ảnh đã khẳng định được vị thế của mình. Nhưng có một điều l
àm tôi băn
khoăn: Khi tiếp cận với bộ môn Nghệ thuật nhiếp ản
h, sinh viên khoa
Nhiếp ảnh được học môn “Ảnh liên hoàn”.
Mấy năm gần đây, lần nào dự lễ tốt nghiệp của sinh viên khoa Nhi
ếp ảnh,
trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà N
viên ghi: Phần I: Ảnh liên hoàn; Phần II: Ảnh đơn; Phần II: S
ản phẩm ứng
dụng…
Ảnh đơn và sản phẩm ứng dụng thì tôi hiểu, còn ảnh liên hoàn thì tôi c
ứ
băn khoăn. Theo từ điển tiếng Việt (Viện Ngôn ngữ học), “li
ên hoàn”
được định nghĩa như sau: “Có các phần, các bộ phận riêng rẽ nhưng k
ế
tiếp nhau, tạo thành các chuỗi thống nhất”. Quan sát “ảnh liên hoàn” c
ủa
sinh viên khoa Nhiếp ảnh tôi thấy có các ảnh riêng rẽ (khoảng từ 20 -
25
ảnh) nhưng không kế tiếp nhau (về hình thức), tạo thành các chu
ỗi thống
nhất. Tuy nhiên tôi thấy có sự kết hợp về nội dung, bật lên tư tư
ởng chủ
đề, vì vậy tôi thấy đây là b
ộ ảnh, nhóm ảnh, phóng sự ảnh trong nhiếp ảnh
chứ không phải là… ảnh liên hoàn.
Trước đây, ngay tại lễ bảo vệ tốt nghiệp của sinh viên nhiếp ảnh đã x
ảy ra
một cuộc tranh luận về “ảnh liên hoàn” giữa một bên là một số nhà lý lu
ận
phê bình nhiếp ảnh, nghệ sĩ nhiếp ảnh và một bên là nhà quay phim, đ
ạo
diễn… Các nhà lý luận phê bình nhiếp ảnh, các nghệ sĩ nhiếp ảnh th
ì nói
không có thể loại ảnh liên hoàn. Và kêu g
ọi một cuộc hội thảo về các thể
loại nhiếp ảnh. Tuy nhiên, từ đó đến nay bao thế hệ sinh viên đã ra trư
ờng,
mà chưa có hội thảo nào được diễn ra. Và bài học về ảnh liên hoàn v
ẫn
được các nhà quay phim, đạo diễn (lực lượng giảng dạy nòng c
ốt của khoa
Nhiếp ảnh) giảng dạy cho sinh viên nhiếp ảnh.
Tìm hiểu bài tập thực hành của sinh viên khoa Nhiếp ảnh tôi thấy có b
ài
tập “liên hoàn nội”, “liên hoàn ngoại”. Xin giới thiệu bài tập “li
ên hoàn
nội” của một sinh viên:
Xem xét bài tập trên, người xem thấy rõ có sự liên k
ết chặt chẽ về nội
dung và hình thức. Tuy nhiên, rõ ràng đây là m
ột “câu chuyện ảnh” chứ
không phải là… ảnh liên hoàn. Cách làm bài tập như thế này thực chất l
à
bài học… vỡ lòng của sinh viên quay phim, đ
ạo diễn. Hay nói một cách
khác đi, đây là bài tập thực hành, là “bản nháp” trước khi bắt tay vào th
ực
hiện một bộ phim của sinh viên điện ảnh, truyền hình. Ti
ếc thay, nó lại
được áp dụng để dạy cho sinh viên nhiếp ảnh. Điều đáng nói, “ảnh li
ên
hoàn” lại là môn học quan trọng, sinh viên nhiếp ảnh được học v
ào năm
thứ ba để chuẩn bị bắt tay vào làm bài tập lớn trước khi ra trường...
Tìm hiểu về nhiếp ảnh tôi được biết: Trong nhiếp ảnh có cách chụp li
ên
hoàn với motordrive, tức một chuỗi ảnh liên tiếp với thi
ết bị kéo phim tự
động (motordrive). Đối với máy ảnh kỹ thuật số thì có chế độ
Continue
(chụp liên tiếp, liên thanh). Với cách chụp này sẽ cho ngư
ời chụp một
chuỗi ảnh liên hoàn với những hình
ảnh hiển thị từng giai đoạn của một
hành động. Vì vậy cách chụp nhanh này, nhi
ều khi mang lại hiệu quả đáng
kể hơn bức ảnh duy nhất. Tuy nhiên, motordrive, hay continue là công c
ụ
hỗ trợ chứ không phải là y
ếu tố quyết định cho việc chụp ảnh động. Yếu tố
quan trọng nằm trong đầu nhà nhiếp ảnh. Đó là khả năng đoán trư
ớc diễn
tiến của hành động và đúng thời điểm. Đối với một số nhà nhi
ếp ảnh
chuyên nghiệp, motordrive, continue giúp họ bắn tỉa m
ột cách nhanh nhất
và chỉ nã liên thanh khi cần thiết. Chụp liên hoàn với motordrive, continue
giúp người cầm máy lựa chọn bức ảnh ưng ý nhất trong chuỗi ảnh li
ên
tiếp. Như vậy “liên hoàn” là một ứng dụng, là cách ch
ụp chứ không phải
là một thể loại của nhiếp ảnh.