1
CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
KHOA HỌC
BÀI GIẢNG
TS Nguyễn Hồng Cử
2
Chương 1
NHẬP MÔN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC
1. SỰ RA ĐỜI CỦA CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC
Theo nghĩa rộng, Chủ nghĩa xã hội khoa học là luận giải của chủ nghĩa Mác –
Lênin, về sự chuyển biến tất yếu từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội và chủ
nghĩa cộng sản.
Theo nghĩa hẹp, chủ nghĩa xã hội khoa học là một trong ba bộ phận hợp thành
chủ nghĩa Mác – Lênin.
Triết học Mác- Lênin: cung cấp công cụ nhận thức, khẳng định sự phát triển của
xã hội loài người là quá trình lịch sử tự nhiên; HTKTXH tư bản chủ nghĩa sẽ được
thay thế bằng HTKTXH Cộng sản chủ nghĩa.
Kinh tế chính trị Mác- Lênin : Nghiên cứu quy luật vận động của CNTB, luận
chứng về phương diện kinh tế về sự sụp đổ của giai cấp tư sản và thắng lợi của giai
cấp vô sản
Chủ nghĩa xã hội khoa học: Nghiên cứu những quy luật chính trị - xã hội của quá
trình chuyển biến từ CNTB lên xã hội CSCN, làm rõ vai trò lịch sử thế giới của giai
cấp công nhân là người xây dựng xã hội XHCN”.
3
1.1 Hoàn cảnh lịch sử ra đời Chủ nghĩa xã hội khoa học
1.1.1 Điều kiện kinh tế - xã hội
(1) Vào những năm 40 của thế kỷ XIX, phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa đã phát
triển mạnh mẽ gắn liền với sự ra đời và lớn mạnh của nền công nghiệp lớn, sự ra đời và
hình thành ngày càng rõ nét hai lực lượng xã hội đối lập nhau: giai cấp tư sản và giai
cấp công nhân.
.
(2) Cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân chống lại sự thống trị áp bức của giai cấp tư
sản ngày càng quyết liệt biểu hiện cho mâu thuẫn xã hội, giai cấp công nhân đã xuất
hiện như một lực lượng chính trị độc lập.
(3) Sự phát triển, lớn mạnh của phong trào công nhân đòi hỏi một cách bức thiết phải có
một hệ thống lý luận soi đường và một cương lĩnh chính trị làm kim chỉ nam cho hành
động cách mạng.
1.1.2. Tiền đề khoa học và tư tưởng lý luận
Tiền đề khoa học tự nhiên: Học thuyết Tiến hóa của Darwin, Định luật Bảo toàn và
chuyển hóa năng lượng của Lomonosov, Học thuyết tế bào của Schleiden.
Tiền đề tư tưởng lý luận: Triết học Cổ điển Đức, Kinh tế chính trị Cổ điển Anh, CNXH
không tưởng Pháp
4
1.2 Vai trò của Các Mác và Phriđích
Ăngghen
1. 2.1 Sự chuyển biến lập trường triết học và lập trường chính trị
CMác và Ph. Ăngghen đã sớm nhận thấy những mặt tích cực và hạn chế trong triết
học của Georg Wilhelm Friedrich Hegel và Ludwig Andreas Feuerbach
C.Mác và Ph.Ăngghen đã kế thừa “hạt nhân hợp lý” của Hegellà phép biện chứng
và chủ nghĩa duy vật của L.Feuerbach, cải tạo và loại bỏ cải vỏ thần bí duy tâm, siêu
hình trong các học thuyết trên để xây dựng chủ nghĩa duy vật biện chứng.
Từ cuối năm 1843 đến 4/1844, với tác phẩm “Góp phần phê phán triết học pháp
quyền của Hegel - Lời nói đầu (1844)”, “Tình cảnh nước Anh”; “Lược khảo khoa kinh tế -
chính trị” CMác và Ph. Ăngghen đã thể hiện rõ sự chuyển biến từ thế giới quan duy
tâm sang thế giới quan duy vật, từ lập trường dân chủ cách mạng sang lập trường
cộng sản chủ nghĩa .
5
1.2.2 Ba phát kiến vĩ đại của C. Mác và Ph.Ăngghen