Chương 6

NHẬP, QUẢN TRỊ VÀ XUẤT DỮ LIỆU

Xây dựng CSDL HTTTĐL phức tạp hơn việc tái tạo bản đồ. Việc quan trọng xây

dựng CSDL HTTTĐL là nhập dữ liệu từ các nguồn tài liệu. Nó gồm nhiều nguồn

khác nhau được sử dụng, như ảnh hàng không, tài liệu bảng biểu, những dữ

liệu số khác vv...

Trong chương này sẽ giới thiệu các phương pháp nhập dữ liệu, sửa chữa các

dữ liệu và tổ chức thành CSDL trong GIS. Những phương pháp này ngày càng

được cải tiến để nâng cao chất lượng dữ liệu nhập vào, cũng như giảm nhẹ các

thao tác cho người nhập dữ liệu.

Những thủ tục thu thập dữ liệu:

˚ Thu nhận dữ liệu: bao g*m thu th:p d li#u 1ã có t’ các ngu*n, 1;nh l!=ng và ki6m tra tính hoàn thi#n và ch?t l!=ng hay tAo ra d li#u mBi bCng 1o 1Ac và giEi 1oán Enh máy bay hay 1i thFc 1;a khEo sát. Nh ng dF án HTTTGL cH gIng dFa trên nh ng d li#u có sJn h>n là tAo mBi d li#u vì chi phí cao h>n d li#u nguyên gHc. Nh!ng nh ng d li#u có sJn th!Lng xây dFng trên m9c 1ích khác sM có sF g!=ng ép khi sN d9ng vào HTTTGL. Do 1ó vi#c 1;nh l!=ng và ki6m tra sF thích h=p ngu*n d li#u cho sN d9ng HTTTGL là r?t quan trOng.

˚ Sửa chữa dữ liệu nguồn: T:p trung vào nh ng tài li#u bEn 1*, hoAt 10ng này gOi là làm sAch bEn 1*. Tùy thu0c vào kP thu:t sN d9ng chuy6n 1,i Enh bEn 1* thành dAng d li#u sH c7a nó, nh ng tài li#u ngu*n th!Lng có m0t chuRn nào 1ó. M0t sH quá trình chuy6n 1,i yêu c4u d li#u t!>ng 1Hi hoàn hEo và tF 10ng sNa ch a t?t cE nh ng cái c4n thiSt trên bEn 1*. Nh ng yêu c4u d li#u kSt quE do phân tích HTTTGL xác 1;nh. Nh ng qui trình sNa ch a d li#u c4n ki6m tra trong nh ng dF án mTu phAm vi nh2 tr!Bc khi sN d9ng trong dF án.

˚ Kiểm soát sự thay đổi, ph4n lBn loAt bEn 1* th!Lng không cH 1;nh và sM 1!=c sNa ch a, nâng c?p theo chu kU. M0t ph4n c7a bEn 1* sM gNi tBi sH hóa sNa ch a nh ng thay 1,i và xây dFng file d li#u sH mBi.

˚ Xây dựng CSDL HTTTĐL, khi sH hóa xong bEn 1*, chúng ta sM có m0t t:p h=p các file d li#u sH, ch!a 1!=c t, ch.c trong CSDL. Quá trình xN lý tích h=p h# thHng là liên kSt các file d li#u sH và thiSt 1Vt CSDL HTTTGL trong dAng sM có ích cho ng!Li sN d9ng. M0t sH 1i)u c4n cân nhIc bao g*m là c?u trúc CSDL, tích h=p HTTTGL, bEo trì và sN d9ng. (hình 4.11).

D li#u t’ nhi)u ngu*n khác nhau và t, ch.c nó thành m0t CSDL có ích 1òi h2i yêu c4u phát tri6n nh ng th7 t9c bao g*m:

Quá trình nh:p d li#u 1;a lý vào CSDL HTTTGL bao g*m các buBc sau:

DÖÕ LIEÄU THÖÏC TEÁ

DÖÕ LIEÄU KHOÂNG GIAN

PHI KHOÂNG GIAN (Thuoäc tính)

Chuaån bò soá (Manual digitizing)

Queùt aûnh (Scan) (taïo aûnh soá)

Queùt aûnh vaø soâ hoùa

Soá hoùa (digitize)

Hieån thò kieåm tra

Laøm saïch ñöôøng & nhöõng ñaàu noái

Nhaäp file vaên baûn

Loaïi boû nhöõng toïa ñoä dö thöøa

Hieäu chænh tæ leä vaø ñoä meùo

Xaây döïng caáu truùc VUØNG-Polygon

Gaùn maõ nhaän dieän

Lieân keát döõ lieäu KHOÂNG GIAN-PHI KHOÂNG GIAN

Hoaøn chænh quan heä hình hoïc döõ lieäu VECTOR Polygon

Hình 4.12 Các bước tạo, sửa chữa dữ liệu Vector polygon

2.1 Nhập dữ liệu

Nhập dữ liệu địa lý

˚ Nh:p d li#u không gian

˚ Nh:p d li#u thu0c tính

˚ KSt nHi hai loAi d li#u trên

Trong các h# tF 10ng hóa vM bEn 1*, thu0c tính c7a các 1Hi t!=ng hình hOc 1!=c th6 hi#n thông qua màu sIc, ki6u 1!Lng, ki6u tô màu vv... Nh!ng trong HTTTGL, các d li#u thu0c tính phi không gian 1!=c l!u tr m0t cách 1;nh l!=ng và 1!=c t, ch.c quEn lý theo các tiêu chuRn chVt chM c7a m0t CSDL. Có th6 1!=c phân tách thành ba công vi#c:

D li#u 1!=c 1!a vào CSDL thông qua các ch.c nWng 14u vào c7a HTTTGL. Nh:p d li#u là m0t quá trình mã hóa, l!u tr và t, ch.c d li#u thành CSDL. Gây là m0t quá trình r?t quan trOng c7a h# thHng. Nó Enh h!Xng 1Sn 10 chính xác và tính logic c7a d li#u trong CSDL, do 1ó các thiSt b; nh:p sH li#u cYng nh! các ph4n m)m nh:p sH li#u phEi 1Em bEo 10 chính xác.

˚ Nh:p t’ bàn phím

˚ Nh:p t’ bàn sH hóa (digitizer)

˚ Nh:p bCng máy quét (scanner)

˚ Nh:p trFc tiSp t’ t:p tin hi#n h u

˚ T’ các d li#u viZn thám

Có 5 ph!>ng pháp nh:p d li#u th!Lng dùng trong GIS:

2.1.1 Nhập dữ liệu không gian

Có nhi)u ph!>ng pháp 16 nh:p d li#u không gian vào HTTTGL. D li#u 14u vào th!Lng là các bEn 1* gi?y, các bEn vM tay, các Enh hàng không, Enh vY tr9, 1i6m l?y mTu và các d li#u khác 1o 1!=c gián tiSp bCng các thiSt b; cEm .ng. Ph!>ng pháp nh:p sH li#u ph9 thu0c vào c?u trúc d li#u và ph4n m)m CSDL c7a HTTTGL sN d9ng.

Các ph!>ng pháp sau:

Nhập dữ liệu thủ công từ bàn phím:

Vector: D li#u này th6 hi#n là 1i6m, 1!Lng hay vùng 1!=c nh:p t’ bàn phím, theo các tOa 10 chính xác hoVc nh:p vào t#p d li#u ASCII.

Raster: GHi vBi h# thHng này, mOi 1i6m, 1!Lng, vùng 1)u 1!=c biSn thành các cell. Ph!>ng pháp thông d9ng nh?t 1!=c diZn ra nh! sau: G4u tiên chOn kích c[ luBi ô, sau 1ó ch*ng lên bEn 1*. Giá tr; tAi t’ng ô nh:n 1!=c t’ bEn 1* sM 1!=c ghi lAi vào máy tính.

Số hóa thủ công (Số hóa bằng bàn số hóa)

Hình 5.2 Tệp tin chứa tọa độ x, y chuyển từ bản đồ vào

SH hóa th7 công tiSn hành sN d9ng bàn sH hóa và công c9 con tr2 mã hóa nh ng 1i6m trên bEn 1*.

G6 sH hóa 1!=c d li#u bEn 1* gi?y, 1Vt bEn 1* lên bàn sH hóa, khai báo các mHc tOa 10 khHng chS và kích chu0t vào các 1Hi t!=ng trên bEn 1* 16 nh:n 1!=c tOa 10.

Bàn sH hóa sM cho phép nh:p 3 ki6u d li#u chính (Gi6m, G!Lng, Text). Các 1Hi t!=ng vùng 1!=c xây dFng trên c> sX c?u trúc topo mAng 1a giác. Công vi#c này 1òi h2i nhi)u thLi gian và t:p trung cao 10. KSt h=p gi a kP nWng và sF nhanh nhAy, mIt gi ch th:p X v; trí chính xác và 14y 17 ySu tH bEn 1*.

Theo thông th!Lng sF chuy6n 1,i d li#u vector thFc hi#n sH hóa th7 công nh ng bEn 1* gi?y. Xây dFng d li#u Vector th!Lng tiSn hành vBi chi phí cao.

Nhập bằng máy quét

Nhập bằng máy quét (scanner)

Dùng scanner 16 nh:p d li#u vàp máy tính sM nhanh h>n dùng bàn sH hóa, 14u ra c7a scanner là Enh sH (digital image) dAng raster, kích th!Bc c7a 1i6m Enh (pixel) th!Lng dùng là 0.02mm. \nh raster 1!=c xN lý 16 nâng cao ch?t l!=ng hình Enh. G6 sEn xu?t d li#u d!Bi dAng vector phEi thFc hi#n quá trình vector hóa.

Các thiSt b; này chuy6n 1,i tín hi#u ánh sáng phEn xA t’ bEn 1* thành giá tr; pixel và ghi chúng lAi theo m0t khuôn dAng nh?t 1;nh.

Ch?t l!=ng d li#u raster quét ph9 thu0c vào thiSt b; quét, v) 10 phân giEi theo m^i chi)u c7a mVt ph_ng quét và 10 phân giEi theo tín hi#u phEn xA t’ bEn 1*. Thông th!Lng trên th; truLng Vi#t nam hi#n có các máy quét vBi 10 phân giEi t’ 600-2400 dpi (dot per inch), ngh‘a là có th6 phân bi#t 1!=c t’ 0.05-0.01 mm trong khi 1ó mIt th!Lng chb phân bi#t 1!=c 0.1 mm. Có 2 loAi scanner chính: LoAi scanner 1en trIng và loAi scanner màu. LoAi 1en trIng chb nh:n 1!=c m.c nWng l!=ng phEn xA lAi t’ bEn 1*, loAi kia thì có b0 ph:n phân tích thành 3 dEi

màu c> bEn và ghi chúng thành các c?p 10 khác nhau. Th!Lng thì m^i dEi màu 1!=c phân bi#t 256-1024 c?p 10.

ThiSt b; quét Enh là thiSt b; r?t chính xác, do 1ó các scanner kh, lBn có công ngh# quét và hi#u chbnh sai sH hoàn toàn khác so vBi các scanner kh, nh2. Trong quá trình phân tích, scanner th!Lng 1!=c cài 1Vt ch!>ng trình ph4n m)m làm tWng c!Lng ch?t l!=ng c7a Enh quét.

Chuyển đổi Vector sang Raster

Các d li#u bEn 1* l!u tr trong CSDL HTTTGL th!Lng 1!=c l!u dAng c?u trúc vector. Nguyên nhân chính c7a cách là này là 10 chính xác, c:p nh:t dZ dàng và chiSm ít không gian l!u tr .

SH hóa trFc tiSp t’ bEn 1* thành raster khó sNa ch a và ph9 thu0c r?t nhi)u vào 10 phân giEi c7a chúng. SN d9ng c?u trúc d li#u raster thì d li#u ph9 thu0c kích thuBc cell trong luBi ô kSt quE. NSu chOn kích c[ cell lBn thì tiSt ki#m không gian l!u tr d li#u nh!ng d li#u sM kém chính xác, c4n 10 chính xác d li#u cao thì luBi ô kSt quE sM có dung l!=ng lBn.

Có r?t nhi)u thu:t toán 16 chuy6n 1,i d li#u raster sang vector.

Nh:n dAng vùng

Nh:n dAng vùng th!Lng 1!=c .ng d9ng 16 chuy6n raster sang vector. VBi m9c 1ích l!u tr , tra c.u và in ?n, không c4n phEi xây dFng topology cho d li#u. G6 xây dFng thành nh ng lBp d li#u vector dAng vùng c4n xây dFng c?u trúc topology cho d li#u (theo hình 4.12).

Nh:n dAng G!Lng

˚ Nhận dạng tự động: Nh:n dAng tF 10ng là quá trình nh:n dAng Enh quét trong 1ó không có sF tham gia chbnh sNa c7a con ng!Li. Ki6u nh:n dAng này th!Lng dùng 16 nh:n dAng các bEn 1* quét có ch?t

Nh:n dAng G!Lng th!Lng 1!=c .ng d9ng 16 nh:p sH li#u t’ bEn 1* quét thành d li#u vector. Quá trình nh:n dAng này bao giL cYng bIt 14u t’ Enh quét. Có 2 ki6u nh:n dAng 1!Lng:

˚ Làm tWng c!Lng ch?t l!=ng Enh quét (xoá các pixel th’a, làm tr>n

l!=ng t!>ng 1Hi tHt, không c4n sF 16 tâm 1Vc bi#t c7a con ng!Li. Qui trình nh:n dAng nh! sau:

˚ LOc x!>ng Enh 16 nh:n dAng G!Lng,

˚ Chuy6n 1,i x!>ng Enh thành vector.

˚ Nh:n dAng các ký tF.

˚ Nh:n dAng ký hi#u bao hàm cE nh:n dAng ký tF, ch7 ySu dùng 16 nh:n dAng các bEng sH, vWn bEn. Nh:n dAng ký hi#u ít khi 1!=c dùng 16 nh:n dAng các ký hi#u hay ký tF trên bEn 1*.

Enh,...),

˚ Yêu c4u ch?t l!=ng Enh quét cao, 1òi h2i quá trình s> xN lý công phu,

˚ Không cho phép hi#u chbnh thông sH trong quá trình xN lý nh:n dAng,

Nh:n dAng tF 10ng có 2 nh!=c 1i6m chính:

˚ G6 khIc ph9c các nh!=c 1i6m trên, ng!Li ta th!Lng dùng ph!>ng pháp nh:n dAng bán tF 10ng, c9 th6 ng!Li ta sH hóa trFc tiSp trên Enh quét.

do 1ó vTn phEi ki6m tra, sNa ch a trên kSt quE nh:n dAng.

Nhận dạng bán tự động: Quá trình sH hóa trên Enh quét 1!=c tr= giúp bXi m0t sH công c9 ph4n m)m nh:n dAng. Ng!Li dùng hi6n th; Enh bEn 1* quét lên trên màn hình và kích chu0t vào G!Lng trên bEn 1* Enh, ph4n m)m sM tF 10ng sH hóa dOc theo G!Lng 1ó 1Sn khi nào cIt G!Lng khác thì d’ng lAi. Lúc 1ó ng!Li dùng chb h!Bng cho ch!>ng trình tiSp t9c nh:n dAng.

4. Dữ liệu viễn thám

T! li#u Enh ch9p t’ v# tinh và Enh máy bay 1!=c sN d9ng 16 sEn xu?t bEn 1*

˚ Dùng làm bEn 1* 1;a hình.

\nh máy bay:

˚ SN d9ng các thiSt b; trIc 1;a Enh 16 vM 1!Lng 1*ng m.c 1;a hình.

˚ L:p bEn 1* tài nguyên thiên nhiên nh!: bEn 1* 1?t, r’ng, 1;a ch?t, hi#n

trAng sN d9ng 1?t và lBp ph7 1?t.

˚ Các v# tinh viZn thám nh!: Landsat MSS, TM; SPOT, ERS..

˚ D li#u Enh v# tinh th!Lng X dAng sH.

˚ Dùng l:p bEn 1* sN d9ng 1?t, ng:p l9t, ch?t l!>ng n!Bc, r’ng...

˚ \nh v# tinh SPOT có th6 dùng 16 l:p mô hình sH 10 cao, bEn 1* 1;a

\nh v# tinh:

hình tb l# 1:50.000.

2.2.2 Nhập dữ liệu thuộc tính phi không gian

D li#u thu0c tính phi không gian (còn gOi là thu0c tính 1Hi t!=ng) là nh ng tính ch?t, 1Vc 1i6m riêng c7a thFc th6 không gian, nó c4n l!u tr và th6 hi#n trong HTTTGL.

Ví d9: m0t con G!Lng c4n 1!=c sH hóa nh! m0t t:p các pixel nHi vBi nhau trong c?u trúc d li#u raster hoVc là m0t thFc th6 dAng 1!Lng trong c?u trúc vector. G!Lng trong HTTTGL lAi 1!=c th6 hi#n vBi m0t màu nào 1ó hoVc ký hi#u hoVc nh ng thông tin kèm theo (ki6u c7a G!Lng, dAng b) mVt G!Lng, ph!>ng pháp xây dFng, ngày xây dFng). T?t cE các sH li#u này 1)u 1!=c gán cho thFc th6. Các d li#u này 1!=c gán mã khóa mà khi c4n, l4n theo mã khóa 1ó, ng!Li ta sM có toàn b0 sH li#u v) thFc th6.

D li#u thu0c tính phi không gian thông th!Lng 1!=c các H# quEn tr; CSDL (HQTCSDL) quEn lý nh!: ph4n m)m MapInfo, ORACLE, DB2, INFORMIX, SYSBASE, SQL SERVER, ACCESS 16 quEn lý sH li#u thu0c tính phi không gian c7a mình.

GHi vBi các HQTCSDL quan h#, ng!Li dùng sM nh:p sH li#u tuân th7 các qui tIc c7a m0t HQTCSDL quan h#. Quá trình nh:p sH li#u diZn ra nh! sau:

˚ ThiSt l:p CSDL mBi nSu ch!a có CSDL. NSu 1ã có CSDL, khXi 10ng

˚ MX các bEng t!>ng .ng 16 nh:p sH li#u,

˚ Ki6m tra và c:p nh:t các mã khóa,

˚ C:p nh:t kSt nHi (nSu phát sinh).

CSDL,

Dữ liệu dạng số

˚ Thông tin dAng sH 1ã 1!=c thiSt l:p cho m9c 1ích th!>ng mAi

˚ Thông tin 1;a lý Liên bang 1!=c sEn xu?t bXi c> quan bEn 1* quHc gia

c các n!Bc tiên tiSn nh! Canada, MP các d li#u dAng sH r?t 1a dAng:

˚ c c?p bang và tbnh thành, ch!>ng trình sH hóa thông tin 1;a chính al !u

và c> quan dân sH và thHng kê.

˚ Thông tin tài nguyên thiên nhiên 1!=c chuy6n sang dAng sH X c?p Liên

tiên hàng 14u.

˚ c c?p qu:n huy#n, thông tin oh s> thNa 1?t dAng sH al thành ph4n trung

bang, bang và tbnh thành.

tâm c7a CSDL GIS.

˚ D li#u bEn 1* n)n.

˚ D li#u tài nguyên thiên nhiên.

˚ D li#u 10 cao sH.

˚ D li#u thHng kê.

D li#u 1;a lý 1!=c phân chia thành 4 nhóm chính:

DAng d li#u c4n 1!=c chuRn hóa cho m9c 1ích sN d9ng r0ng rãi.

Quản trị dữ liệu.

1. Nối kết dữ liệu không gian và phi không gian

˚ VBi d li#u không gian: trong quá trình sH hóa hay biên t:p d li#u m^i 1Hi t!=ng 1!=c gán mã thu0c tính, ng!Li dùng sM phEi nh:p các mã khóa m0t cách trFc tiSp cho t’ng 1Hi t!=ng.

˚ VBi d li#u thu0c tính: 1!=c c?u trúc thông tin và nh:p mã cho t’ng mã này. GHi vBi d li#u thu0c tính phi không gian thì ng!Li dùng nh:p mã khóa

˚ SN d9ng ph4n m)m HTTTGL nHi kSt thông tin thu0c tính.

Nguyên tIc chung kSt nHi hai loAi d li#u này là:

2. Kiểm tra sai số và làm chính xác dữ liệu.

˚ GVc 1i6m không gian có th6 sai v) v; trí hoVc hình dAng.

˚ SF thiSu cung và vùng hX dTn 1Sn polygon có hai nhãn.

˚ D li#u không gian liên kSt sai vBi d li#u phi không gian.

˚ D li#u phi không gian ch!a hoàn thành.

D li#u không gian và phi không gian 1)u có sai sH. Vi#c thao tác nHi kSt chúng là cách tHt nh?t 16 ki6m tra chúng.

˚ Ti)n xN lý topology và 1;nh v; tâm hoVc nhãn c7a polygon

˚ Vector hóa và làm sAch các d li#u quét

˚ Chuy6n c?u trúc d li#u t’ raster sang vector và ng!=c lAi

˚ Chuy6n các dAng format d li#u

3. Tiền xử lý dữ liệu không gian

D li#u trong GIS bao g*m nhi)u dAng khác nhau. Nh ng t:p tin d li#u này phEi 1!=c chuy6n 1,i thành c?u trúc d li#u và dAng t:p tin phù h=p vBi các h# GIS.

T:p tin raster 1!=c nh:p vào h# GIS raster có th6 không 1òi h2i 1;nh dAng lAi, chb c4n thay 1,i d li#u gHc m0t sH thông tin (header) 16 xác 1;nh lAi tên, gHc, kích th!Bc và nh ng thông sH khác 1!=c dùng vBi h# thHng.

˚ Thao tác hình hOc: t;nh tiSn, quay, thay 1,i tb l#, thay 1,i h# thHng l!Bi

Trong tr!Lng h=p GIS vertor có c?u trúc topology, quá trình chuy6n 1,i 1;nh dAng d li#u có th6 tHn kém và m?t nhi)u thLi gian và tùy thu0c vào l!=ng d li#u, khE nWng ph4n c.ng và ph4n m)m nSu d li#u thu t:p không phù h=p vBi h# thHng GIS. Ví d9: thông tin bEn 1* sH hóa bCng các ph4nm)m thiSt kS (CAD) trong c?u trúc phi topology th!Lng r?t khó khWn khi chuy6n 1,i sang c?u trúc topology.

chiSu.

˚ NIn chbnh (ch7 ySu tài li#u Enh).

Các lBp d li#u trong GIS 1!=c hi6n th; cùng h# tOa 10. Các ph4n m)m GIS th!Lng cho phép chuy6n d li#u t’ l!Bi chiSu này sang l!Bi chiSu khác. Ví d9; có th6 chuy6n bEn 1* Vi#t nam t’ h# toA 10 1;a lý samg l!Bi chiSu Gauss.

Chuy6n 1,i hình hOc 1!=c dùng 16 gán tOa 10 mVt 1?t vào lBp d li#u hoVc bEn 1* trong GIS hoVc hi#u chbnh hình hOc c7a m0t lBp d li#u trong m0t lBp khác cùng khu vFc. Có hai cách dùng 16 chuy6n 1,i.

- Chuy6n 1,i dùng v; trí t!>ng 1Hi: m0t lBp d li#u (slave) 1!=c chuy6n 1,i theo lBp d li#u khác (master) dFa trên nh ng 1;a v:t cH 1;nh nh! ngã t! 1!Lng, 1i6m giao nhau c7a hai con suHi.

˚ Ch.c nWng làm trùng khít (Conflation)

- Chuy6n 1,i dùng v; trí tuy#t 1Hi: m0t ph!>ng pháp khác 16 chuy6n 1,i hình hOc c7a các lBp d li#u 16 hi#u chbnh 1Sn v; trí tuy#t 1Hi c7a t’ng lBp. Ví d9; nh! h# tOa 10 UTM.

Vi#c làm trùng khít là quá trình làm trùng tOa 10 c7a các 1Hi t!=ng t!>ng .ng trong các lBp d li#u khác nhau. Ví d9; sai sH nh2 gây ra trong quá trình nh:p

d li#u v; trí 1;a lý c7a 1Hi t!=ng trên bEn 1*. Khi ch*ng hai lBp gi li#u, cùng m0t 1Hi t!=ng sM không trùng nhau m0t cách chính xác (sliver).

Ch.c nWng này nhCm sNa ch a (chbnh, thêm, bBt, thay 1,i...) v; trí 1;a lý c7a 1Hi t!=ng. M0t sH ph4n m)m (ARC/INFO) có khE nWng xóa các sliver. (Xem hình 6.2).

Hình 6.2 Slivers có thể tạo ra trong quá trình số hóa

˚ Ghép biên (Edge matching)

Gi)u chbnh các sai sH nh2 tAi biên các mEnh bEn 1*. Sai sH có th6 do bEn 1* gHc b; co giãn hoVc do sH hóa. Xem hình 6.1

Khi khu vFc nghiên c.u nCm trên nhi)u mEnh bEn 1* khác nhau thì thông tin nên 1!=c l u gi nh! nh ng khoanh v; 1;a lý liên t9c. V) mVt lý thuySt, d li#u t’ nh ng bEn 1* tiSp giáp nên gVp nhau m0t cách chính xác tAi biên c7a bEn 1*. Tuy nhiên nh ng 1Vc tính cIt qua ranh giBi có th6 có sF gián 1oAn nh2 ( xem hình 7). Ph4n không t!>ng .ng c7a các 1Vc tính nên 1!=c gIn m0t cách hoàn hEo vBi nhau tAo ra c> sX d li#u không gian phù h=p. Quá trình này 1!=c gOi là "tiSp biên" hoVc " kéo" và sM 1!=c thFc hi#n m0t cách tF 10ng.

Khi t, h=p các 1Hi t!=ng t’ các lBp d li#u khác nhau 1!=c l u tr trên m0t h# quy chiSu chung và mô hình d li#u, v?n 1) v) sF gián 1oAn sM nEy sinh.

Hình 7: Tiếp bên

˚ Biên t:p (Editing of graphic elements)

Chbnh khBp là th7 t9c khBp các 1Hi t!=ng trên các lBp d li#u khác nhau. Ví d9 cùng m0t nhà thL 1!=c l!u tr trên 2 lBp d li#u khác nhau sM có th6 1!=c xác 1;nh trên 2 v; trí khác nhau vì l^i do sH hoá. VM lAi m0t vài 1Vc tính trên các lBp là ph!>ng pháp th7 công 16 giEm thi6u nh ng l^i này. Gi)u này 1!=c thFc hi#n bCng cách sN d9ng m0t lBp tham chiSu làm mTu vM trên các lBp khác. Nh ng 1Hi t!=ng không t!>ng thích có th6 1!=c vM lAi t’ n)n c7a bEn 1* c> sX, nh ng 1Vc tính c4n gi lAi có th6 1!=c sao chép t’ bEn 1* c> sX sang các lBp khác. M0t vài h# thông tin 1;a lý cung c?p ch.c nWng bán tF 10ng 16 giEi quySt v?n 1) này. SF t, h=p d li#u trong các lBp khác nhau có th6 1!a tBi Slivers khi hai ranh giBi t!>ng .ng có m0t sF sai l#ch nh2. Nh ng sai l#ch này sM 1!=c nh:n biSt và 1!=c sNa m0t cách tF 10ng (Aronof 1989).

˚ Làm th!a tOa 10 (Line coordinate thinning)

Th!Lng tOa 10 khi sH hóa 1!=c nh:p vào nhi)u h>n c4n thiSt 16 xác 1;nh các 1Hi t!=ng 1!Lng hoVc vùng. M0t sH ph4n m)m có ch.c nWng làm giEm l!=ng tOa 10 1!=c l!u tr trong h# GIS. Xem hình 6.3.

4. Lưu trữ dữ liệu

D li#u bEn 1* sH (digital map) g*m hai ki6u thông tin: v) không gian và d li#u mô tE. Chúng 1!=c l!u tr bCng m0t loAt File ch.a 1Fng cE hai (d li#u không gian) và (mô tE v) các 1Hi t!=ng bEn 1*) trong máy tính. S.c mAnh c7a GIS là sF liên kSt hai ki6u d li#u và duy trì mHi liên kSt gi a các ySu tH.

Hình 5.3 Thông tin địa lý tổ chức theo lớp (nối kết dữ liệu không gian và thuộc tính)

5. Tổ chức dữ liệu

Các ySu tH bEn 1* 1!=c t, ch.c logic bCng m0t t:p h=p các lBp. M0t bEn 1* 1!=c t, ch.c thành các lBp th6 hi#n m0t thu0c tính giHng nhau, nh! sông, 1;a ch?t, th, nh![ng, ô nhiZm n!Bc vv...thêm vào nh ng khu vFc có di#n tích nh2 1!=c phHi h=p vào khu vFc có di#n tích lBn h>n nh!.

T, ch.c các lBp m0t cách khoa hOc sM giúp cho vi#c l!u tr 1>n giEn, các File d li#u sM gOn h>n, máy tính sM chAy nhanh h>n, t, ch.c phân tích và ch?t v?n d li#u 1>n giEn h>n. Vi#c t, ch.c các lBp thông tin nói riêng, hay nói r0ng ra là t, ch.c m0t h# thHng c> sX d li#u bEn 1* theo t’ng chuyên 1) là hSt s.c công phu, 1òi h2i nhi)u kiSn th.c chuyên gia. Nh!ng nó sM 1em lAi m0t hi#u quE to lBn cho ng!Li sN d9ng. Khi nh?n vào m0t 1Hi t!=ng quan tâm, ta sM có nh ng thông tin c4n thiSt (cE hình Enh, âm thanh, 1oAn phim mô tE) vv...

Ch?t v?n d li#u (SQL) tAo ra các bEn 1* dTn xu?t:

Trên c> sX d li#u 1ã 1!=c xây dFng, c9 th6 là bEn 1* sM 1!=c th6 hi#n trên màn hình máy tính, g*m các lBp, các ySu tH, và các bEng thông tin mô tE. Ng!Li sN d9ng có th6 tìm hi6u các thông tin 14y 17 chb bCng cách nh?n mYi tên vào 1Hi t!=ng hay 1o khoEng cách, xem di#n tích m0t h* vv... Gây là nh ng thông tin 1>n giEn.

G>n giEn : Tìm t,ng SH ng!Li làm vi#c vBi GIS X Vi#t Nam.

Ph.c tAp h>n: (có 1i)u ki#n) tìm t?t cE các 1i6m m2 v:t li#u xây dFng X Tp. H* Chí Minh, có v‘ 10 lBn h>n 10o15'(?). Tìm nh ng 1ô th; có di#n tích lBn h>n 100km2(?)v v.... G6 trE lLi nh ng câu h2i này, máy tính sM phEi loAi b2 các 1Hi t!=ng trên c> sX 1i)u ki#n 1ã nêu ra và tAo ra nh ng bEn 1* dTn xu?t.

Câu h2i mô hình: VM khu vFc xung quanh con sông và cách bL sông 1km, và tính di#n tích khu vFc 1ó.

Trên 1ây là m0t sH câu h2i và còn r?t nhi)u ch?t v?n khác ta có th6 xây dFng các sEn phRm riêng, tùy vào ph4n m)m, và cách giEi quySt v?n 1) sM 1em lAi kSt quE to lBn nhL sF tr= giúp c7a GIS.

6. Cập nhật dữ liệu

Nhi)u thông tin 1;a lý thay 1,i theo thLi gian nh!: ranh giBi hành chính, biên sN d9ng 1?t, 1!Lng giao thông, c> sX hA t4ng…

Tùy thu0c vào m.c 10 thay 1,i d li#u trong không gian và t4m quan trOng c7a sF sNa 1,i mà vi#c c:p nh:t sM 1!=c thFc hi#n. \nh máy bay và Enh v# tinh sM giúp ích nhi)u trong quá trình c:p nh:t.

7. Thao tác dữ liệu

Bao g*m vi#c 1o 1Ac (khoEng cách gi a hai 1i6m, chu vi, di#n tích, khHi l!=ng). Phân tích thHng kê (1!Lng 1i tHi !u, các phép n0i suy). Ch*ng ghép bEn 1*. Xem ch!>ng 8 Phân tích 1;a lý.

Xuất dữ liệu

˚ CNa s, (lFa chOn các di#n tích 16 in bEn 1*)

˚ Gi)u chbnh te l#

˚ TAo và sNa ch a ký hi#u

˚ LFa chOn màu

˚ Làm chb dTn

˚ Trình bày các bEn vM

Thành phần modul đầu ra của GIS

Thiết bị và sản phẩm đầu ra của GIS

˚ Các bEng tài li#u

˚ G* Th;

˚ BEn 1*

ThiSt b; 14u ra g*m màn hình, máy in và máy vM. SEn phRm 1Vc tr!ng c7a GIS là tài li#u mà ng!Li dùng sN d9ng trFc tiSp bao g*m.

˚ \nh

˚ Các mô hình 3D

˚ D li#u xu?t ra t’ CSDL GIS trong dAng thích h=p 1Hi vBi ng!Li sN

˚ Hardcopy: thông tin 1!=c in ra gi?y, film,...

˚ Softcopy: thông tin 1!=c xem trên màn hình máy tính (vWn bEn, 1* hOa 1>n sIc hoVc màu), softcopy có th6 thay 1,i nh!ng vi#c xem thông tin b; hAn chS do kích th!Bc màn hình.

˚ Thông tin xu?t trong dAng 1i#n tN: g*m nh ng t:p tin máy tính.

d9ng, có ba dAng sau:

˚ Pen plotter- máy vM dùng bút.

˚ Ink jet plotter – máy vM phun mFc.

˚ Themal plotter – máy vM nhi#t.

˚ Electrostatic plotter – máy vM t‘nh 1i#n.

˚ Dot matrix printer – máy in kim.

˚ Lazer printer – máy in Lazer.

˚ Optical film writer – thiSt b; ghi film.

˚ Screen copy device – thiSt b; copy màn hình

Thiết bị xuất hardcopy gồm: