intTypePromotion=1
ADSENSE

Bài giảng khoa học môi trường và sức khỏe môi trường part 6

Chia sẻ: Ashfjshd Askfaj | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:20

213
lượt xem
48
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Xem thêm địa lý để biết thêm về chủ thể được nghiên cứu của môi trường. Trong các sách báo phương Tây có thuật ngữ viết tắt như SOSE (Studies of Society & the Environment) không chỉ là các nghiên cứu về môi trường mà còn là của các bộ môn khoa học xã hội. Trong tâm lý học, môi trường luận là một học thuyết cho rằng môi trường (trong ý nghĩa chung cũng như trong ý nghĩa xã hội) đóng vai trò quan trọng hơn di truyền trong việc xác định sự phát triển của cá nhân....

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Bài giảng khoa học môi trường và sức khỏe môi trường part 6

  1. 100 1 vào, chúng s hòa tan trong ph n ch t l ng c a ư ng hô h p trên và gây tác ng lên cơ quan này; ó bi u mô b n v ng i v i t n thương hơn là nh ng ph n n m sâu. Tuy nhiên, tính ch t xâm nh p ư c vào sâu trong khí qu n và ph qu n l n l i có th ư c h p th b i các khí dung, n u ư ng kính c a chúng nh , lúc ó chúng s xâm nh p vào sâu hơn trong ph i n t n các ph nang. Th c t là do n ng cao c a nh ng ch t b n khi tác ng ph i h p có th gây ra nh ng bi n chuy n sinh lý quan tr ng. Do ó ngư i ta ưa ra khái ni m v tác ng th y ư c c a các ch t kích ph i. Theo s phát sinh c a chúng, tác ng này không ph i là do n ng trung bình hàng ngày mà là do n ng c c i c a các hơi khí kích thích. Nh ng nghiên c u th c nghi m v nh hư ng c a các hơi khí kích thích i v i ph i ngư i và ng v t ã ư c ch ng minh b ng nh ng h u qu nghiêm tr ng do chúng gây nên. Th c ra hi n nay chúng ta m i ch bi t ư c m t vài ch t có th coi là nguyên nhân gây kích thích trong vô vàn nh ng ch t khác có trong không khí b ô nhi m. 1.1.SO2 SO2 có trong không khí c a nhi u thành ph là do t cháy các nhiên li u có ch a S. Ch t này chi m m t n ng cao trong không khí m than, c bi t các l ai than x u và l ai d u mazut. Nh ng thí nghi m ã ch ra là khi hít ph i SO2 th m chí c n ng th p v n có th gây co th t, gây ra tăng ti t ch t nh y thành ư ng hô h p trên. Trong m t s trư ng h p, liên quan m t ph n v i b c x m t tr i, m t ph n v i s có m t ng th i trong không khí c a m t vài ch t xúc tác dư i d ng h p ch t kim l ai, SO2 ư c oxy hóa thành SO3 t o ra sương mù có tác ng kích thích r t m nh. M t ph n trong hai khí này (SO2 và SO3) v i s có m t c a hơi nư c (hay nư c) s t o thành H2SO3 và H2SO4. SO3 cũng ư c t o thành khi t cháy nhiên li u cùng v i SO2. SO3 cũng là hơi khí kích thích r t m nh ( c bi t m nh hơn so v i tác ng c a SO2; gây ra co th t ph qu n m nh, có khi ch n ng tương i th p). SO2 ư c coi là ch i m ánh giá ô nhi m không khí các khu công nghi p. 1.2. Ozon Ozon gây tác ng kích thích ư ng hô h p và xâm nh p sâu hơn vào trong ph i so v i SO2. Ngu n g c c a Ozon trong không khí g n m t t v n có nh ng i m chưa rõ. Tuy nhiên nó có th phát sinh do t cháy v i b c x m t tr i. Nh ng thí nghi m trên ng v t cho th y là khi hít ph i Ozon v i n ng th p s d n n k t qu là sinh ra s c kháng i v i tác ng c a ozon. Tuy v y nh ng con v t hít ph i li u O3 dư i n ng gây ch t trong 1 tháng, thành ph qu n s phát sinh t ch c xơ. ngư i, khi hít ph i O3, có th g p vài d u hi u trong giai an u c a viêm ph qu n m n tính. n ng cao, O3 có th gây phù ph i c p. 2. Ô nhi m không khí không kích thích Nh ng ch t làm ô nhi m không khí không gây kích thích, thư ng gây nh hư ng n cơ th sau khi chúng ư c h p th và tích tr m t nơi nào ó trong cơ th . M c h p th nh ng ch t b n không kích thích có th tăng lên do có m t ng th i trong không khí nh ng ch t nhi m b n khác có tác ng kích thích. Trong trư ng h p có m t nh ng ch t gây ung thư trong không khí, tác ng lên ư ng hô h p, nh ng tác nhân kích thích có th m nh gây tê li t bi u mô có nhung mao c a ph qu n, kéo dài th i gian ti p xúc c a các ch t gây ô nhi m (trong ó có nhi u lo i là tác nhân gây ung thư) lên l p bi u mô nh y c m v i tác ng trên ho c làm cho các tác nhân gây b nh ung thư ti p xúc ch t ch v i nh ng t bào n m sâu hơn, nh y c m v i ung thư.
  2. 101 1 Nh ng ph n r n và l ng (khí dung) khuy ch tán lơ l ng trong m t th i gian có th xâm nh p vào cơ th cùng v i không khí hít vào. T tr ng thái khí dung này, ch có nh ng ph n t có kích thư c kh ang ≤ 1µ m i có th n ph nang ư c. S gi l i nh ng ph n t r n và l ng c a khí dung ph thu c m t ph n vào t n s và biên hô h p cũng như ph thu c vào n ng tương i c a ch t hít vào. S h p th nh ng ph n t r n t ph nang vào máu tùy thu c vào tính hòa tan c a chúng vào d ch th t ch c b m t c a nhu mô ph i. 3. Ô nhi m không khí gây tác ng chung n cơ th Thu c nhóm này có nhi u lo i, trong s ó thư ng g p là : berilli, mangan, oxyd carbon, các ch t ng v phóng x , các ch t gây ung thư và thu c tr sâu. 3.1.Berilli Trong 30 năm g n ây, berilli ã ư c s d ng khá r ng rãi. S nhi m b n không khí c a kim l ai này gây ra các xí nghi p liên h p luy n kim, các xí nghi p s n xu t èn i n ho c quá trình s n xu t có liên quan t i vi c s d ng năng lư ng nguyên t . Có nh ng hình th c nhi m c c p tính berilli trong vùng g n ngu n th i ho c có nh ng hình th c nhi m c mãn tính. 3.2. Mangan Chính ch t th i c a xí nghi p công nghi p (s n xu t s t thép, n u s t, mangan, làm pin khô, s n xu t hóa ch t ....) là ngu n ô nhi m không khí. Ngòai ra mangan còn ư c ưa vào không khí do t than và các s n ph m d u h a. Ph gia c a nhiên li u dùng làm ch t ch ng n và các ch t làm gi m khói cũng là nh ng ngu n ph ưa mangan vào khí quy n. Khi làm ô nhi m không khí, mangan ã gây ra t l m c b nh viêm ph i cao trong dân cư vùng công nghi p. 3.3. Oxyd carbon Oxyd carbon không kích thích và không gây thương t n niêm m c, do ó giác quan ít phát hi n ra khí này. Nó gây c b ng cách t o nên m t h p ch t b n v ng v i hemoglobin. S k t h p ch t ch c a CO v i m t s lư ng l n Hb (có kh năng k t h p v i oxy) d n n làm gi m Hb và t ó làm gi m cung c p O2 cho t ch c c a cơ th .Ngoài ra, CO khi vào cơ th , còn có kh năng gây b t ho t các coenzym có Fe++.N ng t i a cho phép c a CO là 100ppm Khi nói t i s nguy hi m c a CO v nhi m b n không khí i m dân cư cũng như v giao thông v n t i (ngu n g c ch y u sinh ra CO) , ta không th không nói t i s nguy hi m c a nhi m c chì do khí t cháy các l ai xăng có chì vào không khí (ch a 0,8 ml/l tetraetyl). T năm 2001, Vi t nam ã nh p và cho áp d ng r ng rãi s d ng xăng không pha chì là m t c g ng trong vi c phòng ch ng ô nhi m không khí. 3.4. H p ch t fluor Ngu n ưa fluor vào khí quy n là quá trình t nhiên li u, thí d hàm lư ng fluor trong than Ân là 10 - 20g/ t n. Ngư i ta thông báo v nh ng trư ng h p có v t en men răng và t l th p nh ng ngư i m c b nh sâu răng trong m t s vùng có ch t th i c a xí nghi p nhôm Các h p ch t c a fluor có ph n ng cao, có th gây t n thương ph n h c a cơ th (da và m t s niêm m c) n u n ng c a nó trong không khí l n.
  3. 102 1 3.5. Các thu c tr sâu di t c Các i u ki n khí tư ng có nh hư ng quan tr ng t i s phân b n ng các ch t này trong không khí. Các y u t như: kho ng cách t i nơi s d ng, th i gian s d ng, kh i lư ng s d ng.... liên quan m t thi t t i n ng c a các ch t TSDC. Không khí có vai trò quan tr ng trong vi c v n chuy n các ch t TSDC t vùng này sang vùng khác trên ph m vi r ng l n. 3.6. Hydrocarbua thơm a vòng Các h p ch t h u cơ a vòng 3,4 benzopiren, là tác nhân gây ung thư trên ng v t th c nghi m và ư c coi là tiêu chu n so sánh tính gây ung thư c a các tác nhân hóa h c khác mà ngư i ta tìm th y trong không khí c a nhi u vùng dân cư. Trong không khí còn tìm th y nh ng h p ch t h u cơ khác có tính gây ung thư. Th c nghi m cho th y là m t lư ng l n ch t 3,4 benzopiren và nh ng h p ch t a vòng tương t , ư c t o thành khi t cháy không hòan tòan nh ng hydrocarbua ơn gi n và nh ng m ch ng n không chia nhánh. 3.7. Ch t ng v phóng x Khi th o lu n v v n ô nhi m phóng x không khí, ta ch gi i h n trên nh ng ch t phóng x có th có trong không khí dư i d ng khí và khí dung, h t α, β, tia γ, trung i n t và các lư ng t khác có năng lư ng l n. Sau ây là m t vài ngu n ô nhi m phóng x không khí: - L y i r t nhi u các l p t bên trên và các l p bao ph các qu ng t nhiên (các ch t phóng x ). - Các khí dung phóng x rơi xu ng t các l p trên c a khí quy n do các v n c a vũ khí h t nhân (mưa phóng x ) - S d ng ng v phóng x vào m c ích i u tr và các m c ích nghiên c u khoa h c. - S d ng ng v phóng x làm nguyên t ánh d u trong nông nghi p và công nghi p. IV. Bi n pháp phòng ch ng ô nhi m không khí m b o s trong s ch cho không khí trong thành ph , c n áp d ng các bi n pháp t ng h p sau ây: 1. Bi n pháp k thu t - Các lo i máy móc và dây chuy n công ngh l c h u, gây nhi u ô nhi m, c n ư c thay th b ng các dây chuy n công ngh , máy móc hi n i, ít gây ô nhi m hơn. - Các lo i máy móc ch y b ng than á, d u mazut ph i ư c thay th b ng ch y i n ngăn ch n ô nhi m không khí b i m hóng (mu i than) và SO2 - C n s d ng r ng rãi i n năng trong v n t i ô tô thi t kê ho c thay th lo i ng cơ t trong t cháy hoàn toàn nhiên li u, ch y b ng các lo i xăng cao c p th i ít nh t các ch t gây ô nhi m không khí....Ưu tiên các phương ti n giao thông công c ng và h n ch xe tư nhân .V i v n t i b ng ư ng săt, c n i n khí hóa ngành này ng th i c n ph i chuy n các xư ng s a ch a ra kh i thành ph .
  4. 103 1 2. Bi n pháp quy ho ch - Không ư c xây d ng các nhà máy nhi t i n l n trong thành ph (n u xây m i); và ph i chuy n nó ra kh i thành ph (n u ã có t trư c). Do các nhà máy này trong quá trình s n xu t làm không khí b o hòa hơi nư c, và làm thay i ti u khí h u d n t i m không khí cao, gi m gi n ng trong ngày, s ngày mưa và s ngày sương mù tăng, và do s t cháy không hoàn toàn c a nhiên li u (than á, d u mazut) ã làm tăng m c nhi m b n c a không khí thành ph . - Ch gi l i trong thành ph các xí nghi p tr c ti p ph c v các nhu c u sinh ho t c a nhân ân, nhưng c n thay th nh ng máy cũ b ng máy m i, thay i qui trình công ngh v i các k thu t hi n i , nh ó gi m chu vi vùng b o b v sinh. - gi m m c ô nhi m không khí do khí x c a ô tô, c n ph i th c hiên các v n v an toàn giao thông(trong thành ph ph i có nh ng bãi xe công c ng, xây d ng các c u vư t, t o ra nhi u ư ng m t chi u, ph i xây d ng c u vư t ho c ư ng ng m cho khách b hành qua l i các ngã tư.... -Sau cùng là t o ra các di n tích xanh r ng l n trong thành ph (g m c di n tích cây xanhvà di n di n tích m t nư c), l c hóa các vùng b o v , các qu ng trư ng; thi t l p các d i cây xanh n i li n các khu v c khác nhau c a thành ph v i các r ng, công viên, tăng di n tích cây xanh cho m i u ngư i lên trên 50 m2. Bên c nh ó, c n ph i qui nh nh ng bi n pháp nghiêm ng t ki m tra trư c h t i v i các xí nghi p công nghi p m i, ng th i áp d ng choc các xí nghi p cũ. Khu r ng C n gi -M t ph n quan tr ng "lá ph i" c a Tp H Chí Minh 3. Bi n pháp Y t -Giáo d c - C n tăng cư ng m nh m công tác tuyên truy n giáo d c dư i m i hình th c v v n phòng ch ng ô nhi m - C n ti n hành các cu c nghiên c u sâu s c hơn, không ch gi i h n trong v n k thu t mà còn là nh hư ng c a các nhân t làm không khí b ô nhi m tác h i lên s c kh e và b nh t t, lên môi trư ng sinh thái như th nào. xu t ư c các chi n lư c trư c m t và lâu dài phòng ch ng ô nhi m không khí cho m t khu công nghi p hay cho c m t vùng lãnh th . Câu h i ánh giá cu i bài 1. nh nghĩa ô nhi m không khí, phân tích nh nghĩa này ?
  5. 104 1 2. Phân lo i các nguyên nhân gây ô nhi m không khí ? 3. Trình bày các tác nhân gây ô nhi m không khí v m t hoá h c. Nêu ví d ? 4. Bi n pháp phòng ch ng ô nhi m không khí khu công nghi p và ô th ? Tài li u tham kh o ch y u cho h c viên 1. B môn V sinh - Môi trư ng - D ch t , i h c y khoa Hà n i(2001) , V sinh- môi trư ng - D ch t ,T p I, Nhà xu t b n Y h c. 2. B môn V sinh - Môi trư ng - D ch t , i h c Y Hà n i (1998), Ô nhi m môi trư ng,Nhà xu t b n Y h c. 3. Nhi u tác gi (2001) , Cơ s khoa h c môi trư ng, Nhà xu t b n văn hoá thông tin, 467 trang 4. Khoa V sinh sinh h c chung và V sinh h c Quân s , H c vi n Quân Y, (1984), Giáo trình V sinh h c chung và V sinh h c quân s , H c vi n Quân Y, Hà n i. 5. Lê Văn Khoa, (1995), Môi trư ng và ô nhi m , Nhà xu t b n Giáo d c, Hà n i 6. http://www.moh.gov.vn/ 7. http://www.vinabook.com/tim-hieu-luat-bao-ve-moi-truong 8. Aron J.L. , Patz J. A. , (2001), Ecosystem Change and Globan Health : A Global Perpective, Baltimore , Md , Johns Hopkins University Press. 9. Bassett. W.H., (1995), Clay's handbook of Environmental Health, 7th edition, Chapman & Hall 10. Robert H. Friis, (2007), Essentials of Environmental Health, Jones and Barlett publishers, USA. ISBN 10: 0-7637-4762-9 ISBN-13: 978-0-7637-4762-6
  6. 105 1 V SINH NHÀ VÀ QUY HO CH Ô TH I. V sinh nhà 1. Nhi m v chính c a nhà - B o v cơ th kh i b tác d ng c a nh ng y u t khí h u x u. - Là nơi ngh ngơi ph c h i s c kh e - L n i t p trung cu c s ng gia ình. N u nhà ch t ch i, m th p, thi u ánh sáng, kém thông thoáng... u có nh hư ng x u t i ch c ph n sinh lý c a cơ th các thành viên trong gia ình. Do ó yêu c u v sinh nhà hi n nay là: - Thông thoáng, có không khí trong s ch. - T o i u ki n vi khí h u t t, chi u sáng y . - m b o yên tĩnh. - Th a mãn nh ng yêu c u sinh ho t hàng ngày. 2. M t s bi n pháp thông thư ng b o m vi khí h u t t cho nhà 2.1. Bi n pháp ch ng nóng - Hư ng nhà: nư c ta nhìn chung, hư ng Nam và ông - Nam là t t nh t cho m c ích này. - Quét vôi tư ng nhà: Nên ch n lo i sáng màu: Tr ng, xanh ve, ho c vàng nh t. Màu t i n u có ch nên quét chân tư ng cho b n. - M c n n (sàn) nhà nên nâng cao hơn sân và các b m t xung quanh sân. - T o ra các bóng mát b ng cách tr ng cây g n nhà, làm giàn cây ho c treo mành cho hư ng ông, hư ng Tây c a tư ng nhà. - Tư ng, mái, n n nhà làm b ng nh ng v t li u có tính cách nhi t cao. Nhà mái úc b ng m t t ng, thì ph i xây cao và áp d ng bi n pháp ch ng nóng. - Làm c a s r ng (hư ng Nam và ông - Nam). B trên c a s càng g n tr n càng tránh ư c các l p không khí tù ng. Thông thoáng t t cũng là m t bi n pháp ch ng nóng. ng th i c a hư ng Tây và ông ph i ư c che ch n vào nh ng gi c n thi t. 2.2. Bi n pháp ch ng m S m ư t trong nhà có th do 4 nguyên nhân gây ra: - m ư t nguyên th y hay do xây d ng. - m do xâm nhi m. - m ư t do t th cư. + m ư t do ngưng k t. Mu n ch ng l i s m ư t trong nhà thì ph i có bi n pháp thông gió tích c c. Sư i m trong nhà . Tu s a các ch b hư h ng c a tr n nhà, tư ng nhà và ch n nh ng v t li u có tính cách th y t t. 2.3. Bi n pháp làm thoáng khí Thông thoáng cho nhà t t giúp t ư c các m c ích sau: - m b o lư ng không khí trong s ch thư ng xuyên cho m i cá nhân trong gia ình. - Ch ng nóng cho nhà . - Ch ng m. Có hai bi n pháp làm thoáng khí thông thư ng ư c áp d ng:
  7. 106 1 2.3.1. Làm thoáng khí gián o n ư c th c hi n b ng cách m c a ra vào và c a s . B ng cách thông gió này, ta có th làm i m i không khí trong vài phút. Nhưng lu ng không khí này có th gây ra c m giác l nh nh t là v mùa ông và ban êm, vì th s thông thoáng này thư ng không th c hi n ư c liên t c. Tuy nhiên, bi n pháp thông gió này t hi u qu l n nh t là khi có hai c a s i di n nhau ho c c u t o nhà hình ng. Cách làm thoáng khí này r t c n nh ng khu nhà t p th ông ngư i. i u c n nh là ph i tránh “ hi u ng gió lùa” khi ch ng ho c th ng ti n hành cách thông thoáng này i v i ngư i già, ngư i y u và tr nh vì có th gây ra nh ng stress m nh ôi khi r t nguy hi m (ngư i già ra ngoài i v sinh ban êm). 2.3.2. S thông thoáng liên t c Nh nh ng khe c a ra vào ho c c a s . Nh h th ng ng thông hơi, hay do ch ng t o ra các l h ng, c a thông gió trên cao. S thông hơi thoáng khí này có th không y và c n thi t ph i ư c b sung b ng thông thoáng gián o n. x l nh và các chung cư ông ngư i, ngư i ta có th l p t s n h th ng thông hơi liên t c th i vào nhà qua h th ng ng hút, th i gió. N u nhi t không khí th p còn ph i cho qua h th ng s y m trư c ó. Ngư i ta thư ng d a vào hai công th c sau tính toán lư ng không khí c n thi t cho m t ngư i trong m t gi và tính toán s l n trao i không khí c n thi t / gi . K L= P−Q Lư ng không khí c n thi t / gi . Lư ng CO2 c a ngư i l n th i ra / gi Lư ng CO2 cho phép trong nhà . Lư ng CO2 ngoài không khí bên ngoài 22,6 . N S= ( P − Q) . V S: H s thoáng khí. N: S ngư i s ng trong phòng P: N ng CO2 o ư c khi ki m tra nhà . Q: Lư ng CO2 có trong không khí bên ngoài. V:th tích phòng m3 3. Cung c p ánh sáng cho nhà Trong i u ki n khí h u th i ti t nư c ta, ưu tiên t n d ng i u ki n chi u sáng c a t nhiên (do m t tr i) là r t c n thi t. Hơn n a, i u ó là r t phù h p v i sinh lý c a m t và kh i lãng phí các ngu n năng lư ng khác. 3.1. Chi u sáng thiên nhiên - Ánh sáng vào nhà b i các c a, cư ng c a nó thu c và nhi u y u t : + Hư ng nhà: C n chú ý k t h p v a có ánh sáng thiên nhiên và ch ng nóng. + V trí c u t o c a c a s : Anh sáng t nhiên l t vào nhà nhi u hay ít, r i ng u hay không ch y u ph thu c vào: - Di n tích c a các c a s l n hay nh : cùng m t di n tích như nhau thì làm m t vài c a s l n t t hơn làm nhi u c a nh . - Chi u cao c a s càng l n thì ánh sáng l t vào phòng càng sâu: như v y b trên c a c a s càng g n tr n bao nhiêu thì ánh sáng l t vào nhà càng sâu b y nhiêu. - S h p th m t ph n ánh sáng do c u t o c a các n p, cánh c a, do gương ư c lau chùi hay b bám b i b n... - S nh hư ng c a v t che khu t (nhà cao,cây cao...). Ph i chú ý t i hai góc: 27o. + Góc chi u sáng BAC ≥
  8. 1 107 + Góc “ m nh tr i xanh” BAD ≥ 50. B D A C nh hư ng c a v t che khu t ánh sáng: “góc chi u sáng và góc m nh tr i xanh” Theo qui lu t này, i v i thành ph , nhà cao t ng m b o t ng tr t (t ng 1) v n ư c hư ng ánh sáng thiên nhiên thì ngư i ta qui nh kho ng cách (r) gi a hai nhà cao t ng ho c b r ng c a ư ng ph ph i l n hơn hai l n chi u cao (h) c a nhà cao nh t ( h < r/2 ) - ánh giá s chi u sáng thiên nhiên: + H s ánh sáng: Là t s gi a t ng di n tích các c a s trên t ng di n tích n n (sàn) nhà. Ưu i m là ơn gi n, có giá tr tương i chính xác. Như c i m là chưa tính n hình d ng c a s , s che khu t, ánh sáng bên ngoài... Th ng qui nh: Phòng t 1/6 - 1/8. L p h c 1/5 - 1/6. Phòng m 1/2 -1/4. + H s chi u sáng thiên nhiên (HSCSTN): là t l % s chi u sáng t i ch ư c kh o sát so v i s chi u sáng bên ngoài tr i ( u o b ng Lux). Trong i u ki n là: Tr i y mây, không có tia n ng r i th ng. V trí kh o sát trong nhà cùng m t ph ng n m ngang v i bên ngoài nhà và th i i m kh o sát ng th i: Ebt .100 HSCSTN = E bn HSCSTN = Tính t l ph n trăm. Ebt = r i o b ng lux trong nhà Ebn = r i o b ng lux ngoài tr i. Tiêu chu n thông thư ng HSCSTN t 3 - 5% Bu ng b nh l n hơn hay b ng 2 %. L p h c 3-5 %. Phòng m 3 %. 3.2. Chi u sáng nhân t o Hi n nay chi u sáng sinh ho t ch y u s d ng èn s i t và n huỳnh quang. Nhưng mu n ư c h p v sinh ngu n sáng nhân t o ph i t: - ánh sáng và u. - Ngu n sáng không ư c làm nhi m b n không khí. - Ngu n sáng không làm tăng nhi t phòng. Khi l a ch n lo i èn chi u sáng, c n ph i n m v ng các ưu như c i m c a t ng lo i èn t ư c m c tiêu chi u sáng cũng như hi u qu kinh t . 4. Cô l p ti ng n trong nhà
  9. 1 108 Ti ng n làm m t yên tĩnh và c n tr s ngh ngơi trong nhà, làn sóng ti ng ng có áp l c t i màng nhĩ và gây ra c m giác khác nhau. Khi ti ng n vư t quá m c thính giác thích ng và tác ng kéo dài có th d n n suy như c th n kinh. tránh và làm gi m ti ng ng, c n ph i: - Tư ng gi a các phòng ph i dày b ng hai viên g ch. - Sàn ngăn cách các t ng ph i có m t kho ng tr ng. - V t li u xây d ng nên dùng lo i v t li u r ng. - C a ra vào và c a s nên óng th t sát và kín. - Quy nh th i gian yên l ng lúc bu i trưa, t i và êm. Tiêu chu n ti ng n t i a các chung cư không vư t quá 90 decibel. II. V sinh trong qui ho ch ô th 1. T ng quan v ô th và qui ho ch ô th 1.1. Khái ni m v ô th ô th là khái ni m chung ch các i m dân cư, mà ó có nh ng nét v các m t chính tr , kinh t , xã h i khác v i nông thôn. Cho n nay trên th gi i quan i m v ô th còn có nhi u i m khác nhau, tùy thu c vào các i u ki n kinh t , xã h i c a t ng qu c gia. i m chung nh t mà các qu c gia u th a nh n là ô th ph i khác nông thôn v t ch c xã h i, l i s ng. Nhi u nư c trên th gi i ã th a nh n nh ng tiêu th c sau ây coi m t i m dân cư là ô th : - Qui mô i m dân cư - T l lao ng phi nông nghi p (thư ng trên 60%) -M t cư trú - S phát tri n cơ s h t ng (k thu t và xã h i) - Vai trò trung tâm chính tr , kinh t , văn hóa, xã h i c a khu v c 1.2. Qui ho ch ô th Qui ho ch ô th là ngh thu t b trí, và t ch c các vùng dân cư (theo La Rouse). Chính xác hơn là ngh thu t s p x p không gian ô th nh m t ư c các ho t ng t t nh t và c i thi n quan h xã h i. Qui ho ch ô th là m t công c m b o s phát tri n n nh, cân i và hài hòa gi a các ngành và các thành ph n kinh t , t o i u ki n ph t tri n toàn di n các lĩnh v c ô th 1.3. Nhi m v c a v sinh trong qui ho ch ô th - Ch n a i m khu dân cư thu n l i cho s c kh e - T n d ng r ng rãi nh ng nhân t khí h u, thiên nhiên a phương vào m c ích b o v và c i thi n s c kh e nhân dân ô th - Áp d ng các bi n pháp v sinh vào qui ho ch ô th làm trong s ch không khí, gi m ti n n ô th - Ti n hành nh ng bi n pháp xây d ng ti n nghi chung (c p thoát nư c, thanh tr rác và ch t th i c c a ô th ) - Xây d ng các cơ s v sinh phòng, ch a b nh, và v sinh c n thi t (nhà t m công c ng công, cơ s th d c th thao, nhà tr , trư ng tr , b nh vi n a khoa, khu an dư ng....) 2. Các y u t thiên nhiên v i ý nghĩa v sinh trong thi t k và xây d ng vùng dân cư
  10. 1 109 Các y u t thiên nhiên có ý nghĩa to l n trong trong vi c thi t k , xây d ng ô th , m b o cho con ngư i s ng làm vi c và gi i trí trong m t môi trư ng s ng lành m nh, h p v sinh c a ô th . Các y u t thiên nhiên có ý nghĩa v sinh bao g m: khí h u, a hình, t, nư c, cây xanh. 2.1. Khí h u và vi khí h u Khí h u là m t y u t c nh, nh hư ng nhi u n s c kh e con ngư i. i u ki n khí h u a phương liên quan t i vi c l p k ho ch xây d ng các vùng dân cư, các khu nhà . C n ph i nghiên c u nh ng i u ki n khí h u c a a phương xu t bi n pháp b o v s c kh e cho con ngư i, phòng tránh tác ng c a khí h u x u. V trí a dư c a nư c ta tr i dài t vĩ tuy n 80 phía Nam n vĩ tuy n 230 phía B c, cho nên lãnh th nư c ta có hai vùng khác nhau v khí h u: m phía B c và nóng phía Nam. Do ó tùy theo i u ki n khí h u c a m i vùng ch n các y u t liên quan n v sinh như: hư ng nhà, thông gió, mái nhà, cây xanh, hành lang.... Trong quá trình xây d ng các công trình dân d ng, c n lưu ý n vi khí h u nhi u hơn so v i khí h u. Vi khí h u là khí h u m t vùng nh h p như vùng dân cư ho c ch m t ph n trong vùng ó (khu ph , công viên, ư ng ph ) i u ki n vi khí h u xung quanh, nh hư ng n s c kh e c a dân cư trong khu v c, tuy nhiên, có th i u hòa vi khí h u b ng các bi n pháp thi t k và k thu t v sinh thích ng. Vi khí h u ô th thư ng khác v i vi khí h u nông thôn vì c i m c a ô th là: -M t xây d ng cao, ông dân cư - Nhà có nhi u t ng, có nhi u công trình b ch n gió - Khói b i t a vào không khí làm gi m ánh sáng (b c x t ngo i và h ng ngo i) - Xây d ng b ng các v t li u h p th b c x nhi t ng th i t a nhi u nhi t. Do c i m trên, khí h u n i th khác v i ngo i th , bi u hi n qua hai y u t nhi t trung bình hàng năm cao hơn 0,50C- 10; và m: nhi t m th p hơn 5- 10%, t c gió ch m hơn (hai l n ho c hơn n a); b c x t ngo i gi m (lư ng b c x y u, th i gian b c x ng n) 2.2. a hình - a i m - a hình nh hư ng t i ư ng i b c x m t tr i. K t qu o nhi t m t t cho th y: + Hư ng B c l nh nh t + Hư ng Tây và Nam m nh t - Nhi t không khí khác nhau gi a ch cao v ch th p h n. Ban êm, c bi t trong mùa hè, không khí l nh i t ch cao n ch th p. các vùng khí h u nóng, không khí l nh do i t núi cao v o thung l ng ã l m gi m nhi t các ô th hay b n l ng trong thung l ng. - a hình c a a i m nh hư ng n ch gió. i núi cao làm gi m t c ca gió - a hình c a a i m còn có ý nghĩa v sinh trong vi c thoát nư c cho ô th : Vùng b ng ph ng khó thoát nư c d gây úng ng p trong mùa mưa; ngư c l i vùng có d cs thu n ti n trong vi c thoát nư c th i nhanh 2.3. t t vùng dân cư có ý nghĩa quan tr ng v m t vi khí h u và v sinh phòng b nh 2.3.1. Ý nghĩa vi khí h u c a t Ánh sáng m t tr i khi chi u xu ng, m t ph n b khuy ch tán, còn m t ph n b h p th bi n thành nhi t năng. t b t nóng s b c nhi t, t nóng không khí g n nh t, do ó làm
  11. 1 110 tăng nhi t . M c t nóng ph thu c vào tính ch t lý h c c a t, dung tích nhi t c a t, nư c ch a trong t, x p v.v.. t á (thí d á hoa cương) b nóng nhanh và m nh, nhi u nhi t lư ng t á b c vào không khí. t x p và m m: ch a nhi u không khí (thí d t cát) ban ngày nóng, ban êm mát. t có ph c gây khó khăn cho b c x m t tr i chi u vào t. Nư c c a cây c khi bay hơi làm gi m nhi t tăng m. t không có c ph d nung nóng và sinh ra i lưu... t ch a nhi u nư c b nung nóng ch m; do nư c trong t bay hơi s làm gi m nhi t t và không khí 2.3.2. Ý nghĩa v sinh phòng b nh c a t t khô thư ng thoáng khí, s n ph m h u cơ rơi vào t d phân h y nh oxi và các vi sinh v t trong t. t b nhi m b n b i các ch t h u cơ như nghĩa trang, h xí, ao tù t o i u ki n cho tr c khu n ư ng ru t và giun ph t tri n. t l y l i v i các ch nư c ng là nơi sinh s n c a mu i anôphen truy n b nh s t rét; mu i v n gây s t xu t huy t... t x p d th m nư c thích h p cho vi c xây d ng các công trình x lý nư c th i (ru ng tư i, ru ng l c). 2.4. Nư c V phương di n v sinh nư c có vai trò quan tr ng trong vi c xây d ng nhà c a, công trình ki n trúc. Nh ng nơi có m ch nư c ng m nông (cách m t t < 2,5 m) không thích h p cho vi c xây d ng; vì tư ng nhà, n n nhà ho c t ng h m d b m ư t, nhà có th b lún d n. Sông h , làm tăng v p phong c nh vùng dân cư và t o i u ki n nâng cao s c kh e cho nhân dân (t m, bơi l i, chơi thuy n....). Nư c nh hư ng t t t i vi khí h u a phương, làm tăng m không khí và t, t o i u ki n t t cho vi c tr ng cây xanh. Thành ph không có sông, h ư c xem như chưa áp ng tiêu chu n v sinh và m thu t, vì th trư ng h p không có sông, h ph i ào sông ngòi, ho c khoan gi ng phun 2.5. Cây xanh trong ô th Cây xanh là y u t thiên nhiên có ý nghĩa v sinh r t l n i v i v sinh môi trư ng ô th . Cây xanh tr c ti p t o nên vi khí h u ho c c i thi n i u ki n v sinh, làm gi m các lu ng gió m nh và là n i ch a không khí trong s ch; trong trư ng h p khác, ngăn c n ho c làm gi m các tác nhân b t l i như: b i, ti n n. Có th i u hòa ch nhi t c a thành ph b ng cách tr ng cây xanh. Khi tr ng cây xanh, c n k t h p v i hư ng ư ng ph , hư ng khu nhà . Quy nh v quy ho ch cây xanh trong ô th . Di n tích cây xanh s d ng cho toàn b ô th , tính bình quân u ngư i: 6-8 m2/ ngư i, i v i ô th l n. 5-7 m2/ ngư i, i v i ô th v a và nh . Trong quy ho ch ô th , c n dành kho ng 40-50% t tr ng có th tr ng cây xanh. 2.6. Ti ng n và ch n ng trong ô th Ti ng n t o ra do r t nhi u âm thanh khác nhau, t h p m t cách h n n. Hình sóng dao ng c a nó vô cùng ph c t p và là m t ư ng cong không có quy lu t, không có chu kỳ nh t nh, nó gây cho con ngư i m t c m giác n ào khó ch u. Tác ng c a ti n n lên con ngư i trong d i t n s r t r ng: t s cáu k nh ch quan n nh ng thay i b nh lý khách quan trong cơ quan thính giác, trong h th n kinh trung ương, h tu n hoàn. Tác d ng tâm sinh lý c a ti n n r t khó ánh giá- trong trư ng h p này, c n ph i d a vào ý ki n c a dân cư ô th ph n ng v i ti ng n ra sao. Ngu n ti n n ch y u ô th là ti n n giao thông v n t i và ti n n công nghi p (ti n n phát ra t các máy móc thi t b các xí nghi p). M c n ô th , ch y u phát ra nh ng ư ng ph chính (nh t là ư ng xe v n t i, n này có th l t qua c a s óng kín vào phòng , i vào các ngõ ngách. m c n thư ng vư t tiêu chu n v sinh cho phép. Cùng v i s phát tri n c a công nghi p, m c ch n ng trong ô th ngày m t tăng: máy ch y, xe c ch y v i t c cao làm rung chuy n nhà c a. gi m thi u ti ng n và ch n ng
  12. 1 111 c n ph i áp d ng nh ng bi n pháp tích c c như: trong công tác quy ho ch và xây d ng ô th cũng như c u t o ki n trúc, l p t thi t b u ph i tính n kh năng h n ch t i a ô nhi m ti ng n và ch n ng. M t ư ng ph i ph ng và r n ch c, không th m nư c, không có khe h . H n ch t c xe ch y và quy nh tuy n cho các lo i xe ch y khác nhau. Khu công nghi p ph i t xa khu dân cư, ư ng xe ch y ph i có chi u r ng t i thi u và b trí ngoài ô th . 3. Ch n a i m trong quy ho ch ô th Vi c ch n t xây d ng ô th và vùng dân cư ph i phù h p v i y u c u xây d ng và phát tri n các c m nhà máy, khu dân d ng, khu ngh ngơi v. v.. nh m m b o t t nh t nh ng yêu c u c a s n xu t, gi i quy t nh ng i u ki n v sinh quan tr ng nh t c a i s ng: , làm vi c, ngh ngơi, gi i trí c a nhân dân ô th . V phương di n v sinh, khi ch n t xây d ng ô th m i, và m r ng ô th hi n có, c n chú ý nh ng yêu c u cơ b n sau: - Tình hình b nh t t a phương ít x y ra - t không b nhi m b n, ít b l t l i - Ti n l i cho vi c xây d ng nhà c a và c ng rãnh: cách bi t gi a ngu n nư c u ng và a i m th i nư c - N m phía trên chi u gió so v i ngu n không khí b n và phía trên nơi mà ngu n nư c b n ra sông - Thích h p cho vi c tr ng cây xanh - Có m i liên quan thu n ti n v i h th ng ư ng giao thông th y b Khi ch n a i m cho vùng dân cư, cán b y t ph i ch u trách nhi m v vi c i u tra nghiên c u tình hình t ai, khí h u, a hình, t, nư c 4. Phân vùng trong ô th 4.1. Vùng nhà Vùng nhà là m t phân tr ng y u c a ô th , ph n l n nhân dân t p trung t i ây. Vùng này g m có 4 thành ph n - Nhà - Cơ quan công c ng ph c v nhân dân - ư ng ph - Công viên (thư ng chi m kho ng 20%) Khi quy ho ch, ph i t ch c h p lý các khu nhà , các trung tâm công c ng, các công trình sinh ho t văn hóa, công trình k thu t, m ng lư i ư ng sá, cây xanh, v.v... m b o i u ki n ph c v nhân dân ô th , m b o i u ki n v sinh trong vùng nhà ô th . M t dân s (s ngư i s ng trên 1 Ha) c a vùng, ó là ch tiêu v sinh r t quan tr ng, ph thu c vào di n tích c a ô th , thư ng dao ng trong kho ng 50 -150 ngư i trên 1 Ha 4.2. Vùng công nghi p Vi c b trí úng n các xí nghi p công nghi p trên khu t ô th có ý nghĩa v sinh quan tr ng. Các xí nghi p ó n u không có nh ng bi n pháp phòng ng a, s nh hư ng x u n s c kh e c a nhân dân. Nh ng y u t c h i bao g m: - Không khí b ô nhi m b i khói, b i, khí c và hơi nư c - Sông ngòi, ao h b ô nhi m do nư c th i c a xí nghi p - t ai b ô nhi m do các ch t th i c và l ng - Ô nhi m ti ng n và ch n ng do quá trình s n xu t - Chuy n ng c a giao thông m i ngày càng tăng Vì nh ng lý do nêu trên, nh ng d án trình bày trong quy ho ch ô th c n ph i th c hi n nghiêm ch nh các yêu c u v v sinh khi ch n a i m xây d ng vùng công nghi p.
  13. 1 112 M t khác, các ô th l n, có nhi u vùng công nghi p, thì nh ng vùng ó ph i ư c b trí theo tính ch t s n xu t c a xí nghi p: vùng dành cho công nghi p n ng, công nghi p nh , hóa ch t, công nghi p th c ph m,v.v... các khu xây d ng nhà ch l i các xí nghi p không th i ch t th i c h i Trong trư ng h p c n ph i c i t o các ô th cũ có các xí nghi p n m xen k v i khu nhà , c n ph i ti n hành các bi n pháp sau ây: - Di chuy n các xí nghi p c h i n khu công nghi p - Thay i ngành công nghi p (không c h i) - T m th i cho phép l i ch cũ nhưng không ư c phát tri n thêm và ph i ti n hành bi n pháp gi m các ch t th i c h i C n b trí vùng công nghi p theo dòng sông, phía dư i vùng nhà c a nhân dân, nư c th i công nghi p không làm ô nhi m n tr m bơm nư c cho ô th . Ngoài ra, cũng c n b trí vùng công nghi p dư i chi u gió i v i vùng nhà b o v không khí trong s ch cho nhân dân. Nh t thi t c n ph i có kho ng cách v sinh gi xí nghi p và vùng nhà ngăn ng a nh ng ch t c, b i, th i ra trong quá trình s n xu t (khói b i, khí c, ti ng n...) Trong trư ng h p xí nghi p u chi u gió i v i vùng nhà thì ph i tăng kho ng cách lên, nhưng không quá hai l n. Vùng b o v c n ư c tr ng cây xanh gi m thi u các y ut c h i. Trong vùng b o v không ư c xây nhà , bãi th thao th d c, ch có th b trí gara, kho, nhà t m, nhà gi t... Trong các xí nghi p, các phân xư ng có th i ch t c h i nên s p x p dư i chi u gió i v i các phân xư ng khác như: nhà ăn, b nh xá.... 4.3. Vùng giao thông - kho tàng Vùng này bao g m b n xe (ô tô), nhà ga, b n c ng, sân bay, kho nguyên li u, kho thành ph m s n xu t. Dư i ây là nh ng y u t c h i do vùng giao thông gây nên Không khí b ô nhi m b i khói b i thoát ra t : tàu, canô, tr m s a ch a. Ti ng n do còi xe l a và ô tô qua l i. gi m thi u các y u t c h i nêu trên, c n s p x p vùng giao thông kho tàng ra ngo i ô thành ph . 4.4. Vùng ngo i thành ây là vùng bao quanh khu nhà . Vùng này có các c i m như sau: R ng, công viên,vư n hoa nh hư ng t t t i vi khí h u c a n i thành và ch gió- Nh ng ng rau xanh, hoa qu , các tr i chăn nuôi, cung c p cho thành ph th c ph m tươi t t. ngo i thành có nhi u cây xanh, nhi u ngu n nư c cho nên có th dùng làm nơi ngh mát cho nhân dân thành ph (tr i hè, khu an dư ng...). Vùng ngo i thành, thư ng là nơi b trí các công trình v sinh như cánh ng tư i, cánh ng l c, tr m x lý nư c th i, nơi x lý rác, nghĩa trang thành ph Nh ng b nh vi n truy n nhi m, lao, th n kinh cũng ch ư c xây d ng ngo i thành. B nh vi n a khoa, và b nh vi n chuyên khoa cũng c n b trí vùng ngo i thành Câu h i lư ng giá cu i bài 1. Trình bày các bi n pháp ch ng nóng và làm thông thoáng nhà . 2. Trình bày các y u t nh hư ng chi u sáng t nhiên nhà và các ch s ánh giá chi u sáng t nhiên. 3. Mô t nh ng c i m c a môi trư ng ô th và ý nghĩa v sinh trong quy ho ch ô th .
  14. 1 113 4. Trình bày các y u t thiên nhiên v i ý nghĩa v sinh khi thi t k và phân vùng trong quy ho ch ô th . Tài li u tham kh o chính 1. Nguy n Th Bá, Lê Tr ng Bình, Tr n Tr ng Hanh, Nguy n T Lăng (2000), Quy ho ch xây d ng phát tri n ô th , NXB Xây d ng, Hà N i. 2. Canada Housing Corporation 2005) "Công ngh nhà c a Canada", Nghiêm Thuý Giang d ch t Canada Housing Corporation, www.xaydung.gov.vn. 3. Nguy n Huy Côn (2004), Ki n trúc và Môi sinh, Nhà xu t b n Xây D ng, Hà N i 2004. 4. Nguy n t (2006), "Nhà cho ng b ng sông C u Long", T p chí Sài gòn u tư & xây d ng, s 5/2006. 5. Ngô Huy Giao (2006), "Xu hư ng m i v nhà ", T p chí Quy ho ch Ki n trúc, s 2/2006, www.xaydung.gov.vn. 6. Ngô Huy Giao (2005), "Nhà truy n th ng", T p chí Quy ho ch xây d ng, s 15/2005,www.xaydung.gov.vn. 7. Ngô Huy Giao (2005), "Cơ c u khu nhà ô th ", T p chí Quy ho ch xây d ng, s 15/2005,www.xaydung.gov.vn 8. Nguy n H i (2006), " Phát tri n ki n trúc nhà cao t ng sinh khí h u trong các th Vi t Nam", T p chí Ki n trúc, s 8/2006, www.xaydung.gov.vn. 9. ng Thái Hoàng (2004), H p tuy n Thi t k ô th , NXB Xây d ng, Hà N i. 10 Nguy n T Lăng (2003), Thi t k ô th , Bài gi ng s d ng cho các l p Cao h c ki n trúc và qui ho ch, Trư ng i h c Ki n trúc Hà N i. 11. Hoàng Tích M ch (1974), V sinh hoàn c nh, Nhà xu t b n Y h c, Hà n i, 1974. 12. Hoàng H nh M (1998), C i Thi n môi trư ng trong i u ki n khí h u Vi t nam, Nhà Xu t b n Xây d ng, Hà N i, 1998. 13. Hoàng Oanh (2006), "V sinh nhà ", www.netcenter.com.vn 14. ào ng c Phong (1978), V sinh xây d ng, Nhà xu t b n Y h c, Hà n i, 1978. 15. Lê Văn Tr (2003), "Ô nhi m trong nhà", http://www.nea.gov.vn/tapchi.
  15. 1 114 V SINH TRƯ NG H C M c tiêu h c t p. 1. Trình bày ư c các yêu c u v sinh trong qui ho ch trư ng s . 2. Trình bày ư c các yêu c u v sinh trong phòng l p h c. I. V sinh trong qui ho ch trư ng s 1. a i m Ph i xây d ng trong trung tâm khu dân cư sao cho h c sinh t i trư ng không m t th i gian i l i quá 30 phút. Kho ng cách g i ý (t i a) : C ph c Thành ph Nông thôn C p I (l p 1-5) 800m 1000m C p II (l p 6-9) 1 200m 1500m C p III (l p 10-12) 2 000m 3000m 2.B trí trong trư ng xây d ng trư ng là >10m2 / h c sinh. n i thành di n - T ng di n tích dành tích bình quân có th th p hơn nhưng cũng không ít hơn 5m2 / h c sinh. ( t xây phòng h c, làm sân chơi, bãi t p và các khu v c chuyên môn khác). - T t hơn c thì cây xanh nên chi m 50% t ng di n tích. Khu t dành xây d ng phòng l p h c là25%. Ph n còn l i là sân trư ng, bãi t p. - Cây tr ng : Không nên tr ng cây ăn qu trong sân vì d x y ra tai n n trèo cây hái qu . Quanh trư ng ch n cây tr ng có tác d ng thay tư ng rào cách ly. +Trong sân chơi ưu tiên các lo i cây có bóng mát mùa hè và lá r ng mùa ông ( Không che ánh sáng − có th là cây bàng, phư ng vĩ). +N u có khu v c m thì tr ng cây có m c ích l y g ho c thu hái rau c . - Xung quanh trư ng c n có hàng rào (ho c tư ng) b o v . Có c ng ra vào r ng và thu n ti n. C ng chính r ng 3 - 5m, nên có thêm c ng ph , nh t là trư ng trong thành ph . C ng trư ng c n có b ng tên trư ng. - Vư n tăng gia cũng như các công trình v sinh thô sơ nên t xa l p h c. - Sân chơi và bãi t p : Tiêu chu n 5 - 10m2 / h c sinh. Sân ch lát g ch n u t x u, mt h c sinh cao. Trư ng nông thôn có sân r i t, nên b ng ph ng và thoát nư c v n t t. Các l i i chính nên lát g ch ho c r i á v n và không b ng p nư c. - S t ng c a trư ng h c tùy theo c p h c. Trong i u ki n ph bi n Vi t Nam hi n nay trư ng h c xây t i a 3 t ng. Lý do là vì i u ki n i n nư c chưa t t và trư ng cao t ng thì gi i h n vi c lên xu ng, qua l i c a h c sinh. + H c sinh nh nên cho h c t ng dư i m t, ít x y ra tai n n. - Các phòng h c nên cách rào trư ng 5 - 10m. 3. Các khu v c xây d ng chính 3.1. Kh i các phòng h c (Là nơi h c sinh l i lâu nh t trong th i gian i h c). H th ng phòng b môn. 3.2. Khu hành chính 3.3. Khu t ch c n i trú : Phòng ng , phòng ăn, b p, khu v sinh, văn phòng qu n lý... 3.4. Khu xư ng trư ng (n u có). 4. Các công trình v sinh trong trư ng Trư ng h c ph i gi i quy t t t các công trình v sinh trong trư ng.
  16. 1 115 4.1.Nư c 4.1.1. Nư c r a : Không th thi u, t t nh t là nư c máy, n u nông thôn có gi ng cũng nên ch a vào các b r ng ông o h c sinh u r a ư c qua vòi. Tiêu chu n là 4lít / h c sinh ( mùa hè) và 2lít / h c sinh ( mùa ông). - Tiêu chu n gi ng : Quanh b có sân ng g ch, có rãnh thoát nư c. B nên th m t vài con cá nh . 4.1.2. Nư c u ng : Bình quân 1lít / 3h c sinh (mùa hè),và cho 10 h c sinh v mùa ông ( nên m). N u khu n i trú thì nư c sinh ho t là 60 - 80lít / h c sinh. 4.2. H xí, h ti u - 200 - 300 h c sinh / h xí và 2m2 góc ti u ti n ho c 50 h c sinh /h ti u cùng tính 1 vòi nư c. N u m u giáo có ngh l i trưa thì tính g p ôi. N u trư ng n i trú hoàn toàn thì c n g p 4 l n s ó. Ph i phân chia riêng nam và n ; riêng giáo viên và h c sinh. C n ph i ph n u t ch tiêu t t c u là h xí t ho i ho c h xí th m d i nư c. Xây d ng xa phòng h c và ph i giáo d c ý th c b o qu n s d ng úng qui t c. 4.3. Rác Toàn trư ng ph i có ch t p trung rác. Nói chung nên t rác t i h rác. II. V sinh phòng l p h c Nh ng yêu c u v sinh l p h c d a vào c i m sinh lý c a h c sinh, d a vào c i m c a quá trình sư ph m, b o m t t vi khí h u và chi u sáng t nhiên. 1. Di n tích cho 40 - 50 h c sinh / l p h c. Bình quân 1 - 1,25 m2/ h c sinh . Tính L p h c thư ng theo hình ch nh t. Chi u dài l p h c ư c qui nh trên cơ s m c nhìn rõ c a h c sinh và s h c sinh có th l c trung bình. Không nên dài quá 9m. m b o cho h c sinh ng i b t c v trí nào cũng nhìn rõ ch trên b ng v i chi u cao trung bình là 3cm. Phòng h c c n cao t i thi u 3,6m. mbo n ng khí CO2 trong không khí phòng h c t i a là 10/00. 2. Hư ng c a phòng h c Chính là hư ng c a s không có hành lang. Hư ng này nên là hư ng Nam ho c ông - Nam. Hư ng phòng h c nên n m bên tay trái h c sinh . Căn c vào ó xây b c treo b ng và x p bàn gh . 3. C a s l p h c T ng di n tích c a s nên t 1 4 - 1/5 di n tích phòng. C a s nên có hai lo i cánh : Cánh c a ch p m ra ngoài, cánh c a gương m vào trong. ánh sáng t nhiên phân b u trong l p thì kho ng cách gi a hai c a s c nh nhau ph i không l n hơn chi u r ng m t c a s . Chi u cao c a s càng cao thì ánh sáng vào l p càng sâu. N u c a s ch m ư c m t bên thì chi u cao c a s c n b ng 1 2 chi u r ng phòng. N u m c hai bên thì ư c phép b ng 1/3 chi u r ng l p. 4. Bàn gh h c sinh
  17. 1 116 4.1. C s bàn gh 4.1.1. óng bàn gh úng giúp cho h c sinh có tư th và thói quen ng i làm vi c úng. Tính toán h p lý là : - Chi u cao bàn : 42% cao h c sinh . - Chi u cao gh : 26% cao h c sinh . Trong ó, i u quan tr ng gi tư th ng i h c úng là chênh l ch gi a mép bàn v i mép gh theo chi u th ng ng và theo chi u ngang Chênh l ch v m t không gian gi a mép bàn và gh (0) (+) (-) 4.1.2. Ch có th gi úng kích thư c không gian này n u trư ng ư c trang b các bàn gh li n nhau. Kích thư c bàn gh ư c chia thành 7 nhóm cho h c sinh ph thông VN Kích 109 119 129 139 149 159 169 thư c 100 110 120 130 140 150 160 Cs I II III IV V VI VII Bàn 46 50 55 61 69 74 76 Gh 27 30 33 38 44 46 46,5 Hi u s 19 20 22 23 25 28 29,5 4.2. Tư th ng i h c úng là : Thân th ng, u hơi cúi v trư c lúc vi t và c, vai cân b ng, c hai c ng tay t tho i mái trên bàn. M t cách m t bàn t 25 - 35cm. V ghi t hơi ch ch 250 và l ch qua ph n tay ph i. Thân , ùi, c ng chân và bàn chân h p v i nhau 3 góc vuông, ng c không tỳ vào bàn. 4.3. B trí bàn gh trong l p + C p I ch n bàn gh c s I, II, III. C p II ch n c II, III, IV. C p III ch n c V, VI, VII. Trong m t l p có 2 - 3 c bàn. + Bàn gh x p th p t trên, cao t dư i. X p t h c t p cũng nên x p theo chi u d c. Chú ý là trong l p c a h c sinh ph thông có tình tr ng chênh nhau 20 - 30cm chi u cao. Căn c x p bàn gh x p ch ng i h c sinh và m t năm h c có th i phía m t l n. + Bàn u c n có kho ng cách h p lý v i b ng en m b o góc quay và góc ng a. X = 0,3(R+r) Trong ó : X : KC t bàn u n b ng r : R ng b ng R : KC c a hai mép ngoài hai dãy bàn bên trái và bên ph i. + L i h gi a hai dãy bàn c nh nhau ít nh t là 0,7m, giũa hai dãy sát tư ng v i tư ng là 0,5m, k c bàn cu i cùng cũng kho ng tr ng v i tư ng là 0,5m. + Hai l p h c chung phòng thì c g ng x p chênh l ch chi u cao h c sinh càng ít càng có l i.
  18. 1 117 5. Các thi t b khác + B ng : 3,5 x 1,2m. Màu en ho c xanh th m .B ng ph i nh n, ph ng nhưng không sơn bóng làm lóa ch . Ph n vi t ph i tr ng d vi t , d lau. Không dùng ph n màu lúc bình thư ng. Chi u cao ch b o m 3cm (v i h c sinh l p nh là 4 - 6cm ), gi lau ph i m . + H c ph m, sách giáo khoa, v vi t : l p càng nh thì v sách càng m ng bài càng ng n, ch càng to, có hình v . - Bút m c : Hi n ã khuy n khích ph c p bút máy, ti n t i bút bic cho m i I l a tu i. - C p sách : H c sinh ph thông cơ s nên s d ng có quai eo vai ki u ba lô . 6. Chi u sáng -thông thoáng 6.1. Ánh sáng : ánh sáng thi u là nguyên nhân ch y u d n t i các t t m t h c ư ng . 6.1.1. Chi u sáng t nhiên : - Hư ng phòng h c trùng v i hư ng l y ánh sáng ch y u và nên là hư ng ông - Nam. - Làm c a s và úng. - Lau b i bám vào c a, nâng mái, phát quang b t cành cây, quét vôi màu sáng, thay m t vài viên ngói b ng kính m ... C n c bi t ưu tiên t n d ng chi u sáng t nhiên. - H s chi u sáng TN c n t t 3,0 – 5 % 6.1.2. Chi u sáng nhân t o :5 - Chi u sáng nhân t o l p h c c n t t i m c r i là 100 lux. Trong phòng h c nên dùng ki u chi u sáng b ng èn huỳnh quang ôi bóng. M t phòng h c kích thư c 6 x 8 m c n ư c b trí 4 ôi bóng èn ng 1,2 m ho c 4 bóng 200w treo u 4 góc không sát tư ng và cách m t bàn 2,8 m - Trư ng h c n u ph i dùng èn d u h c êm thì èn ph i có ch p èn, lau s ch bóng, nhưng nói chung nên h n ch h c ca êm. 6.2. Thông thoáng : Th tích không khí trung bình / h c sinh là 4 - 5m3, tiêu chu n này c a s và di n tích bình quân / h c sinh là 1- 1,25m2 v i chi u s t ư c d dàng n u có cao phòng h c t i thi u 3,6m. i u ki n thông thoáng kém làm h c sinh chóng m t m i nh t là nh ng ti t h c cu i, h c sinh b nh c u, ngáp v t và kém t p trung chú ý.
  19. 1 118 V SINH NHÀ TR - M U GIÁO M c tiêu h c t p 1 . Trình bày ư c các yêu c u v các i u ki n nuôi d y tiêu chu n c a m t nhà tr . 2 . Trình bày ư c các yêu c u v các i u ki n nuôi d y tiêu chu n c a m t trư ng m u giáo. 3 . Li t kê ư c các y u t nguy cơ tác ng n s c kho tr t i các c s nuôi d y tr . I. Nhà tr 1. Lo i nhà tr Có th chia ra nhi u lo i nhà tr như sau ây : 1.1. Lo i nhà tr d a vào th i gian nuôi dư ng các cháu - Lo i g i c ngày - Lo i nhà tr g i c ngày êm kéo dài su t tu n - Lo i nhà tr g i theo ca kíp 1.1. Lo i nhà tr d a vào l a tu i G m nhi u nhóm tu i, nhưng m i nhóm không quá 12 -15 cháu ( i v i nhóm tr nh ) và không quá 20 cháu ( i v i nhóm tr l n). Thư ng thì nhà tr chia làm 4 nhóm: - Nhóm 1 : T 2 n 9 tháng tu i - Nhóm 2 : T 9 n 14 tháng tu i - Nhóm 3 : T 14 n 24 tháng tu i - Nhóm 4 : T 24 n 36 tháng tu i 2. a i m xây d ng 2.1 V trí Yêu c u v v trí c a trư ng m m non và nhà tr tương t như yêu c u chung c a trư ng h c và ph i g n các ngu n cung c p nư c s ch.M i m t ơn v dân cư (thôn xóm ho c phư ng) c n t ch c ư c 1-2 nhà tr . 2.2. Di n tích xây d ng Yêu c u v sinh cho 1 nhà tr trung bình là t 20 n 30m2/tr . ư c phân chia như sau: T 40 - 50% di n tích dùng xây d ng các phòng h c, nhà chơi, phòng ng , phòng ti p ón, phòng làm vi c c a Ban ch nhi m, phòng y t ... T 40 -60% di n tích còn l i dùng tr ng cây xanh, xây d ng các vư n hoa, sân chơi. ư ng i l i l i trong trư ng ph i có kích thư c t 1,00 n 1,25m, các l i i lát g ch ho c láng xi măng tránh cát bùn. Có các khu vui chơi riêng bi t cho t ng nhóm tu i. Có l i i riêng bi t cho nhà b p chuyên ch th c ph m. 3. Các yêu c u v sinh v thi t k xây d ng 3.1. Nhà c a Quay v hư ng Nam ho c ông Nam m b o mát v mùa hè và m áp v mùa ông, ng th i l i ư c chi u sáng y .
  20. 1 119 Chi u cao c a phòng m b o t 3 - 3,5m. Sàn lát g ch men, lát g và r i v i sơn lên trên ti n cho vi c c r a và n u tr b ngã cũng không au l m. Tư ng phòng ph i dày có th làm ư c các giá v t và còn ngăn ư c ti ng n. 3.2. Chi u sáng Có hai lo i chi u sáng 3.2.1. Chi u sáng t nhiên M i phòng trong nhà tr u ph i có c a s . T t c các c a s nên có cánh c a gương và ư c lau s ch hàng ngày. B trên c a c a s cách tr n t 20 - 40 cm. B dư i cao tr không trèo lên ư c. H s sánh sáng m b o t 1/4 n 1/5 i v i phòng ch n l c, phòng ti p ón, phòng vui chơi. Các phòng khác t 1/7 n 1/8. 3.2.2. Chi u sáng nhân t o T t nh t là èn i n, m b o sao cho ư c chi u sáng u và gián ti p. Các công t c i n ph i cao t 1,5 n 1,6 m. Ngoài hành lang, nhà xí cũng ph i có i n. Trong nhà tr ph i có các bình c u h a và thư ng kỳ ki m tra ho t ng c a bình, m i nhân viên ph i bi t cách s d ng. 4. Cách b trí các phòng trong nhà tr M i nhóm tr ph i có các phòng: 4.1. Phòng chơi và phòng ăn Có di n tích t 36 - 48m2 Di n tích t 28 - 36m2. Ph i 4.2. Phòng ng t p th m b o ư c yên tĩnh khi tr ng . 4.3. Phòng v sinh Di n tích t 12 - 24 m2. Nên b trí g n phòng chơi, phòng ng thu n ti n cho tr khi i v sinh. m b o thoáng, cu i chi u gió, d thoát nư c có c a m phía sau. 4.4. Hiên chơi Di n tích t 12 - 24m2 là nơi cho tr vui chơi, ph i có lan can cao 0,6m bao b c xung quanh. 4.5. Các phòng chung cho toàn nhà tr + Phòng hi u trư ng: di n tích 10 -15m2 dành làm nơi làm vi c. + Văn phòng: là nơi h i h p, h c t p chuyên môn c a các cô nuôi d y tr và cán b công nhân viên toàn nhà tr . Còn là nơi ti p khách. Di n tích t 22 -25m2. + Phòng truy n th ng ho c thư vi n: là nơi trưng bày hiên v t, tranh nh lưu ni m v ho t ng c a nhà tr . Phòng có th dùng trưng bày, b o qu n dùng d y h c, c hơ i c a nhà tr . Là nơi giáo viên và cán b nhà tr c sách, nghiên c u chuyên môn... Di n tích t 25 - 30m2. + Phòng sinh ho t chung: là nơi t ch c các bu i sinh ho t và ho t ng chung. Di n tích t 70 - 72m2. + Phòng y t : là nơi theo dõi qu n lý s c kh e c a tr và là nơi ngh ngơi cho các cháu b m t m t xu t. + Phòng làm vi c c a hành chính qu n tr : di n tich t 10 n 12 m2. + Khu v c ăn u ng bao g m:
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2