Trần Thị Thu Trang -Bài giảng KTTN-
2009 1
Trần Thị Thu Trang -Bài giảng KTTN - 2009 1
CHƢƠNG 3
KINH TẾ TÀI NGUYÊN ĐẤT &
KINH TẾ TÀI NGUYÊN NƢỚC
Trần Thị Thu Trang -Bài giảng KTTN - 2009 2
CHƢƠNG 3: KTTN ĐẤT & KTTN NƢỚC
3.1. Đặc điểm và các vấn đề cơ bản trong quản lý khai thác
tài nguyên có thể tái tạo
3.1.1. Đặc điểm và các vấn đề trong khai thác, quản lý và sử
dụng các nguồn tài nguyên có thể tái tạo
Đặc điểm cơ bản của các loại TN có thể tái tạo:
-Trữ lượng các loại TN này có thể thay đổi, tăng hoặc giảm so
với trữ lượng ban đầu tuỳ thuộc vào tốc độ khai thác, trình độ
quản lý, nhưng mức tăng không bao giờ vượt qua giới hạn sức
chứa của môi trường.
-Có thể bị cạn kiệt nếu không được quản lý khai thác hợp lý.
-Sự tăng trưởng của một loài phụ thuộc rất nhiều vào hệ sinh
thái mà chúng tồn tại.
Trần Thị Thu Trang -Bài giảng KTTN - 2009 3
CHƢƠNG 3: KTTN ĐẤT & KTTN NƢỚC
3.1.2. Mối quan hệ giữa khai thác và TN có thể tái tạo
-Năng suất tối đa (MSY) là mức tăng trưởng (năng suất) cực
đại mà một loài có thể đạt được
-NS khai thác tối đa là mức NS khai thác TN đúng bằng mức
tăng trưởng của TN đó.
VD: Cá chép đầu năm trữ lượng là 1000 con, loài cá này có tốc
độ tăng trưởng 10%/năm tức là 100 con/năm. Nếu hàng năm
chúng ta khai thác 100 con thì được gọi là NS tối đa.
-NS khai thác tối đa có thể chưa hoàn toàn bền vững vì còn
phụ thuộc vào điều kiện môi trường sống, thời tiết, dịch
bệnh,…
Trần Thị Thu Trang -Bài giảng KTTN - 2009 4
Trữ lượng X
Xcapacity
Xmin
Thời gian
0
HÌnh 3.1.Ví dụ về sự tăng trƣởng của loài động, thực vật theo thời gian
Trần Thị Thu Trang -Bài giảng KTTN-
2009 2
Trần Thị Thu Trang -Bài giảng KTTN - 2009 5
CHƢƠNG 3: KTTN ĐẤT & KTTN NƢỚC
3.2. Kinh tế đất và kinh tế nƣớc
3.2.1. Kinh tế đất
3.2.1.1. Khái niệm về tô
-Tô là giá trị của TN đất tham gia vào sản xuất một sản phẩm,
tô được tính bằng tổng doanh thu (TR) trừ đi tổng chi phí (TC).
-Tô khác với lợi nhuận vì trong tô bao gồm cả giá trị nội tại của
TN.
-Giá trị nội tại của TN có thể là: độ phì của đất, điều kiện khí
hậu, thời tiết, lợi thế của mảnh đất tới thị trường,…của mảnh
đất này có được so với mảnh đất khác.
Trần Thị Thu Trang -Bài giảng KTTN - 2009 6
CHƢƠNG 3: KTTN ĐẤT & KTTN NƢỚC
-Điểm đầu vào tối ưu khi đầu tư trên một mảnh đất đó là giá
trị sản phẩm biên (VMP) bằng với giá đầu vào.
Giá đầu
vào
w
VMP
S (cung đầu vào hoàn toàn co dãn)
Xtối ưu Lượng đầu vào
0
a
Hình 3.2. Điểm đầu tƣ đầu vào tối đa hoá lợi nhuận (VMP = PX)
Trần Thị Thu Trang -Bài giảng KTTN - 2009 7
CHƢƠNG 3: KTTN ĐẤT & KTTN NƢỚC
-Nếu người sx đầu tư ít hơn Xtối ưu thì khi đó VMP còn lớn
hơn so với giá đầu vào (w) nên họ sẽ bị thua thiệt
-Nếu người sx đầu tư nhiều hơn Xtối ưu khi đó VMP sẽ thấp
hơn giá đầu vào họ cũng sẽ thua thiệt vì không đạt được tổng
lợi nhuận lớn nhất (diện tích a)
-Diện tích a có thể được gọi là lợi nhuận, cũng có thể gọi là tô
(trong KTTN) nếu sản phẩm làm ra sử dụng một loại TN nào
đó (đất đai)
Trần Thị Thu Trang -Bài giảng KTTN - 2009 8
CHƢƠNG 3: KTTN ĐẤT & KTTN NƢỚC
Chúng ta cũng có thể biểu diễn tô dưới dạng giá trị của đầu ra.
Điểm đầu ra tối ưu của các DN về nguyên tắc là điểm chi phí
biên (MC) bằng với doanh thu biên (MR)
HÌnh 3.3. Tô đƣợc thể hiện
thông qua giá trị
(điểm tối ƣu đầu ra sản phẩm)
Chủ đất sẽ tối đa hoá lợi nhuận tại P =MC = MR
Tổng doanh thu TR = P*q, Tổng chi phí TC = diện tích 0iaq
Tô mà chủ đất nhận được là diện tích iPa
Trần Thị Thu Trang -Bài giảng KTTN-
2009 3
Trần Thị Thu Trang -Bài giảng KTTN - 2009 9
CHƢƠNG 3: KTTN ĐẤT & KTTN NƢỚC
3.2.1.2. Một số quan điểm về tô
a. Quan điểm về tô của David Ricardo (1772-1823)
-David Ricardo cho rằng chất lượng đất khác nhau thì tô thu
được trên các mảnh đất này cũng khác nhau. Quan điểm về
tô của David Ricardo còn gọi là tô theo chất lượng tài
nguyên.
-Quan điểm về tô của Ricardo nặng về vấn đề nông nghiệp,
độ phì của đất và năng suất cây trồng. Sự thương mại hoá,
lợi thế về thị trường chưa được Ricardo đề cập.
Trần Thị Thu Trang -Bài giảng KTTN - 2009 10
Trần Thị Thu Trang -Bài giảng KTTN - 2009 11
CHƢƠNG 3: KTTN ĐẤT & KTTN NƢỚC
-Giả sử có các mảnh đất A,B,C,…M mỗi mảnh có diện tích
như nhau nhưng độ phì khác nhau, mảnh A màu mỡ, mảnh B
kém màu mỡ,… mảnh M kém màu mỡ nhất
=> MPA> MPB> …> MPM
-Câu hỏi đặt ra là: khi đưa các mảnh đất vào canh tác (với giả
định là đầu vào chỉ có số lượng lao động) thì chủ đất sẽ thuê số
lượng lao động vào mỗi mảnh đất là bao nhiêu để đạt được tô
cao nhất?
Trần Thị Thu Trang -Bài giảng KTTN - 2009 12
CHƢƠNG 3: KTTN ĐẤT & KTTN NƢỚC
MP,
lương
Đơn giá
Lao động
MPaMPb
MPc
MPm
Lao động
LALBLC
HÌnh 3.4. Mô hình tô của Ricardo
(tô phụ thuộc vào chất lƣợng đất và mức đầu tƣ lao động)
Trần Thị Thu Trang -Bài giảng KTTN-
2009 4
Trần Thị Thu Trang -Bài giảng KTTN - 2009 13
-Tối đa tô theo nguyên tắc tối đa hoá lợi nhuận là sản phẩm
biên của lao động bằng giá một đơn vị của lao động (w):
MPA= w; MPB = w
-Nếu NAlà số lao động thuê cho mảnh đất A,
NBlà số lao động thuê cho mảnh đất B,
………….
=> Mảnh đất M sẽ không thể thuê được lao động bởi vì sản
phẩm biên của mảnh đất M luôn nhỏ hơn đơn giá lương.
CHƢƠNG 3: KTTN ĐẤT & KTTN NƢỚC
Trần Thị Thu Trang -Bài giảng KTTN - 2009 14
NANB
HÌnh 3.5. Tô khác nhau ở hai mảnh đất có chất lƣợng khác nhau
NAN
Trần Thị Thu Trang -Bài giảng KTTN - 2009 15
CHƢƠNG 3: KTTN ĐẤT & KTTN NƢỚC
-David Ricardo còn cho rằng, nếu trong quá trình sản xuất
nếu không đầu tư vào lao động sẽ không có tô.
-Quan điểm của Ricardo cho rằng dù chất lượng đất thấp
thì chủ đất vẫn có thể thu được tô còn khi chất lượng đất
xấu nhất sẽ không có tô.
Trần Thị Thu Trang -Bài giảng KTTN - 2009 16
CHƢƠNG 3: KTTN ĐẤT & KTTN NƢỚC
b.Quan điểm về tô của Johann Heinrich von Thunen (1783-1859)
Công thức tính tô của von Thunen như sau:
R = Y(p-c) –YFD
Trong đó:
R: địa tô
Y: năng suất trên một đơn vị đất đai
c: giá thành sản phẩm mỗi đơn vị hàng hoá được
sản xuất từ đất đai
p: giá thị trường mỗi đơn vị hàng hoá
F: chi phí vận chuyển/đơn vị đường
D: khoảng cách tới thị trường
Trần Thị Thu Trang -Bài giảng KTTN-
2009 5
Trần Thị Thu Trang -Bài giảng KTTN - 2009 17
Trần Thị Thu Trang -Bài giảng KTTN - 2009 18
Các đƣờng tròn đồng tâm thể hiện quan điểm tô của Von Thunen
Trần Thị Thu Trang -Bài giảng KTTN - 2009 19
CHƢƠNG 3: KTTN ĐẤT & KTTN NƢỚC
* Mô hình về tô của Von Thunen được phát minh trong những
giả định và các điều kiện như sau:
-Thành phố nằm ở trung tâm một quốc gia trong nền kinh
tế đóng
-Quốc gia bị cô lập xung quanh bởi các khu vực hoang dã
-Chất lượng đất và điều kiện khí hậu giả định là không
thay đổi
-Nông dân ở quốc gia này tự vận chuyển sản phẩm ra thị
trường ở trung tâm thành phố
-Nông dân tối đa hoá lợi nhuận trong thị trường cạnh tranh
hoàn hảo
Trần Thị Thu Trang -Bài giảng KTTN - 2009 20
Khoảng cách tới
thị trường
Trung tâm
thị trường
Kinh
doanh 1
Kinh
doanh 2
Địa tô
Ri(x)
Rj(x)
0
X*X
HÌnh 3.6. Tô theo lý thuyết
Khoảng cách tới thị trƣờng