Học thuyết giá trị Mác-Lênin: Bài giảng Nguyên lý cơ bản

8/1/15

CHƯƠNG I HỌC THUYẾT GIÁ TRỊ

1. §iÒu kiÖn ra ®êi vµ tån t¹i cña s¶n xuÊt hµng ho¸ * §Þnh nghÜa s¶n xuÊt hµng ho¸ - Lµ kiÓu tæ chøc s¶n xuÊt: s¶n phÈm ®îc s¶n xuÊt ra ®Ó

trao ®æi, mua b¸n

I. §iÒu kiÖn ra ®êi, ®Æc trng vµ uư thÕ cña s¶n xuÊt hµng ho¸ I. §iÒu kiÖn ra ®êi, ®Æc trng vµ ưu thÕ cña s¶n xuÊt hµng ho¸ .

II. Hµng ho¸ III. TiÒn TÖ IV. Qui luËt gi¸ trÞ

trë thµnh tÊt yÕu:

- Ph©n c«ng lao ®éng lµm cho viÖc trao ®æi s¶n phÈm

+ Khi cã ph©n c«ng lao ®éng x· héi mçi ngêi chØ cã thÓ s¶n xuÊt mét hoÆc mét vµi thø s¶n phÈm nhÊt ®Þnh nh- ng nhu cÇu cuéc sèng ®ßi hái rÊt nhiÒu lo¹i s¶n phÈm kh¸c nhau do ®ã hä ph¶i trao ®æi víi nhau  S¶n xuÊt hµng ho¸ ra ®êi

+ Nhê cã ph©n c«ng lao ®éng x· héin¨ng suÊt lao

*§iÒu kiÖn ra ®êi cña s¶n xuÊt hµng ho¸  §iÒu kiÖn 1: Ph©n c«ng lao ®éng x· héi. + Ph©n c«ng lao ®éng? + Ph©n c«ng lao ®éng x· héi? - Lµ sù chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt, ph©n chia lao

®éng t¨ng lªn, s¶n phÈm thÆng d ngµy cµng nhiÒutrao ®æi s¶n phÈm ngµy cµng phæ biÕn  S¶n xuÊt hµng ho¸ tån t¹i vµ ph¸t triÓn

 §iÒu kiÖn 2: Sù t¸ch biÖt t¬ng ®èi vÒ mÆt kinh tÕ

®éng vµo c¸c ngµnh, c¸c lÜnh vùc s¶n xuÊt kh¸c nhau

gi÷a nh÷ng ngêi s¶n xuÊt

+ §iÒu kiÖn nµy do c¸c quan hÖ së h÷u kh¸c nhau vÒ t

liÖu s¶n xuÊt quy ®Þnh nh÷ng ngêi s¶n xuÊt ®éc lËp víi nhau (s¶n phÈm lµm ra thuéc quyÒn së h÷u hoÆc do hä chi phèi).

- Thóc ®Èy sù ph¸t triÓn cña s¶n xuÊt - Ngêi s¶n xuÊt kinh doanh n¨ng ®éng h¬n; Thóc ®Èy viÖc øng dông c¸c thµnh tùu khoa häc kü thuËt vµo s¶n xuÊt: t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng, n©ng cao chÊt lîng s¶n phÈm thu nhiÒu lîi nhuËn thóc ®Èy sù ph¸t triÓn cña LLSX

- NÒn kinh tÕ cã tÝnh chÊt “më” thóc ®Èy quan hÖ

 §K1 lµm cho ngêi s¶n xuÊt phô thuéc lÉn nhau c¶ vÒ s¶n xuÊt vµ tiªu dïng; §K2 lµm cho ngêi s¶n xuÊt ®éc lËp víi nhau vÒ kinh tÕ V× vËy ngêi nµy muèn tiªu dïng s¶n phÈm cña ngêi kh¸c ph¶i th«ng qua trao ®æi mua b¸n hµng ho¸.

kinh tÕ, v¨n ho¸ trong vµ ngoµi níc ph¸t triÓn n©ng cao ®êi sèng vËt chÊt vµ tinh thÇn

 S¶n xuÊt hµng ho¸ chØ ra ®êi vµ tån t¹i khi cã ®ñ hai

®iÒu kiÖn trªn.

2.§Æc trng & u thÕ cña s¶n xuÊt hµng ho¸

1 8/1/15

II. Hµng ho¸

MÆt tr¸i cña kinh tÕ hµng ho¸: ph©n ho¸ giµu

nghÌo; Sản xuất hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng, ph¸ ho¹i m«i trêng, tiÒm Èn kh¶ n¨ng khñng ho¶ng... 1. Hµng ho¸ vµ hai thuéc tÝnh cña nã. a. §Þnh nghÜa hµng ho¸

- Hµng ho¸ lµ s¶n phÈm cña lao ®éng, tho¶ m·n nhu cÇu nµo ®ã cña con ngêi th«ng qua trao ®æi, mua b¸n. - X· héi cµng ph¸t triÓn cµng cã nhiÒu hµng ho¸ kh¸c nhau nhng cã thÓ chia lo¹i: HH h÷u h×nh vµ HH dÞch vô

b. Hai thuéc tÝnh cña hµng ho¸

*Gi¸ trÞ sö dông - Gi¸ trÞ sö dông cña hµng ho¸ ®îc ph¸t hiÖn dÇn dÇn trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña khoa häc kÜ thuËt vµ cña lùc lîng s¶n xuÊt nãi chung - Gi¸ trÞ sö dông cña hµng ho¸ lµ c«ng dông

cña hµng ho¸ tho¶ m·n nhu cÇu nµo ®ã cña con ngêi

- Gi¸ trÞ sö dông cña hµng ho¸ lµ gi¸ trÞ sö dông x· héi v× nã lµ gi¸ trÞ sö dông cho ngêi kh¸c, cho x· héi, th«ng qua trao ®æi mua b¸n

- C¬ së cña gi¸ trÞ sö dông lµ thuéc tÝnh tù nhiªn cña v thÓ hµng ho¸ quyÕt ®Þnh. V× vËy, gi¸ trÞ sö dông lµ mét ph¹m trï vÜnh viÔn - Gi¸ trÞ sö dông cña hµng ho¸ lµ vËt mang gi¸ trÞ

trao ®æi

c. Mèi quan hÖ gi÷a 2 thuéc tÝnh cña hµng ho¸

- Gi¸ trÞ: - Muèn hiÓu ®îc gi¸ trÞ lµ g× cÇn ph©n tÝch gi¸ trÞ trao ®æi. - Gi¸ trÞ trao ®æi lµ mét quan hÖ tØ lÖ vÒ lîng mµ gi¸ trÞ sö dông

nµy trao ®æi víi gi¸ trÞ sö dông kh¸c

®ång thêi tån t¹i trong mét hµng ho¸.

*MÆt thèng nhÊt: hai thuéc tÝnh cña hµng ho¸ cïng

* MÆt m©u thuÉn:

VD: 1m v¶i ‟ 10 kg thãc V× sao gi÷a hai hµng ho¸ cã gi¸ trÞ sö dông kh¸c nhau l¹i cã thÓ trao ®æi ®îc víi nhau? §iÒu nµy cã thÓ thùc hiÖn ®îc v× gi÷a chóng cã mét c¬ së chung ‟ Hµng ho¸ lµ s¶n phÈm cña lao ®éng ‟ Trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt hµng ho¸ ngêi s¶n xuÊt hµng ho¸ ®Òu ph¶i hao phÝ lao ®éng cña m×nh. Sù hao phÝ nµy ®îc kÕt tinh trong hµng ho¸ vµ nã lµ c¬ së chung cña quan hÖ trao ®æi. Nã ®ång thêi lµ gi¸ trÞ hµng ho¸

+ Víi t c¸ch lµ gi¸ trÞ sö dông, c¸c hµng ho¸ kh«ng ®ång nhÊt vÒ chÊt; víi t c¸ch lµ gi¸ trÞ th× c¸c hµng ho¸ l¹i ®ång nhÊt vÒ chÊt. + Qu¸ tr×nh thùc hiÖn gi¸ trÞ vµ gi¸ trÞ sö dông t¸ch rêi nhau c¶ vÒ kh«ng gian vµ thêi gian

 VËy gi¸ trÞ hµng ho¸ lµ hao phÝ lao ®éng x· héi cña ngêi s¶n

xuÊt hµng ho¸ kÕt tinh trong hµng ho¸.

2 8/1/15

2. TÝnh chÊt hai mÆt cña s¶n xuÊt hµng ho¸

* Lao ®éng cô thÓ - Lµ lao ®éng cã Ých díi mét h×nh thøc cô thÓ cña

nh÷ng nghÒ nghiÖp chuyªn m«n nhÊt ®Þnh.

+ Mçi lao ®éng cô thÓ cã nh÷ng thao t¸c, ®èi tîng, ph-

¬ng ph¸p, môc ®Ých vµ kÕt qu¶ riªng

+Lao ®éng cô thÓ t¹o ra gi¸ trÞ sö dông cña hµng ho¸. + Lao ®éng cô thÓ lµ mét ph¹m trï vÜnh viÔn. Nã ph¶n ¸nh tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc lîng s¶n xuÊt x· héi

* Lao ®éng trõu tîng - Lao ®éng s¶n xuÊt hµng ho¸ nÕu coi ®ã lµ sù hao phÝ søc lao ®éng nãi chung cña con ngêi kh«ng kÓ c¸c h×nh thøc cô thÓ cña nã nh thÕ nµo + Lao ®éng trõu tîng t¹o nªn gi¸ trÞ cña hµng ho¸ + Lao ®éng trõu tîng lµ mét ph¹m trï lÞch sö nã g¾n liÒn víi nÒn s¶n xuÊt hµng ho¸

Gi¸ trÞ sö dông

Lao ®éng cô thÓ

* Kh¸i niÖm lîng gi¸ trÞ hµng ho¸: - Lîng gi¸ trÞ hµng ho¸ lµ lîng lao ®éng x· héi ®· hao

Hµng ho¸

Lao ®éng s¶n xuÊt hµng ho¸

Gi¸ trÞ

Lao ®éng trõu tîng

phÝ ®Ó s¶n xuÊt ra hµng ho¸. a. Thíc ®o lîng gi¸ trÞ hµng ho¸ - Thêi gian lao ®éng x· héi cÇn thiÕt ®Ó s¶n xuÊt ra hµng ho¸. §ã lµ thêi gian cÇn thiÕt ®Ó s¶n xuÊt ra hµng ho¸ trong ®iÒu kiÖn b×nh thêng cña x· héi víi tr×nh ®é kü thuËt trung b×nh, tr×nh ®é khÐo lÐo trung b×nh,vµ cêng ®é lao ®éng trung b×nh.

3.Lîng gi¸ trÞ hµng ho¸ vµ c¸c nh©n tè ¶nh hëng tíi lîng gi¸ trÞ hµng ho¸.

Trêng hîp thø nhÊt

Trêng hîp thø hai

Nhãm s¶n xuÊt

Sè lîng hµng hãa ®a ra thÞ trêng

Nhãm s¶n xuÊt

Sè lîng hµng hãa ®a ra thÞ trêng

Thêi gian hao phÝ lao ®éng c¸ biÖt ®Ó s¶n xuÊt ra 01 hµng hãa (§¬n vÞ: Phót) 8

I

800

Thêi gian hao phÝ lao ®éng c¸ biÖt ®Ó s¶n xuÊt ra 01 hµng hãa (§¬n vÞ: Phót) 8

I

50

10 II

150

6 II

50

Thêi gian hao phÝ lao ®éng x· héi ®Ó s¶n xuÊt ra 01 hµng hãa (§¬n vÞ: Phót) 8

Thêi gian hao phÝ lao ®éng x· héi ®Ó s¶n xuÊt ra 01 hµng hãa (§¬n vÞ: Phót) 7

7 III

800

10 III

150

3 8/1/15

Cêng ®é lao ®éng - Lµ mét kh¸i niÖm nãi lªn møc ®é hao phÝ søc lao ®éng trong mét ®¬n vÞ thêi gian. Nã cho thÊy møc ®é khÈn tr¬ng nÆng nhäc hay c¨ng th¼ng cña lao ®éng

* N¨ng suÊt lao ®éng - N¨ng suÊt lao ®éng lµ n¨ng lùc s¶n xuÊt cña ngêi lao ®éng. - Nsl® ®îc ®o b»ng sè lîng s¶n phÈm ®îc s¶n xuÊt ra trong mét ®¬n vÞ thêi gian ;lîng thêi gian ®Ó s¶n xuÊt ra mét ®¬n vÞ s¶n phÈm

- T¨ng cêng ®é lao ®éng thùc chÊt lµ kÐo dµi thêi gian lao ®éng v× vËy gi¸ trÞ cña mét ®¬n vÞ hµng ho¸ kh«ng thay ®æi.

- Gi¸ trÞ cña mét ®¬n vÞ hµng ho¸ tØ lÖ nghÞch víi n¨ng suÊt lao

®éng

- Cêng ®é lao ®éng còng phô thuéc vµo tr×nh ®é tæ chøc qu¶n lÝ, quy m« hiÖu suÊt cña t liÖu s¶n xuÊt, ®Æc biÖt lµ phô thuéc vµo thÓ chÊt, tinh thÇn cña ngêi lao ®éng

- Muèn t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng ph¶i hoµn thiÖn mét sè yÕu tè nh: Tr×nh ®é thµnh th¹o cña ngêi lao ®éng, møc ®é ph¸t triÓn vµ øng dông khoa häc kÜ thuËt, tr×nh ®é tæ chøc qu¶n lÝ, quy m« s¶n xuÊt, ®iÒu kiÖn tù nhiªn...

* Møc ®é phøc t¹p cña lao ®éng - Theo møc ®é phøc t¹p cña lao ®éng cã thÓ chia ra lµm hai lo¹i lao ®éng lµ lao ®éng phøc t¹p vµ lao ®éng gi¶n ®¬n:

b.C¸c nh©n tè ¶nh hëng ®Õn lîng gi¸ trÞ hµng ho¸.

+ Lao ®éng gi¶n ®¬n lµ lao ®éng mµ bÊt k× mét ngêi lao ®éng b×nh thêng nµo kh«ng cÇn ph¶i tr¶i qua ®µo t¹o còng cã thÓ thùc hiÖn ®îc

+ Lao ®éng phøc t¹p lµ lao ®éng ®ßi hái ph¶i ®îc ®µo

t¹o, huÊn luyÖn thµnh lao ®éng chuyªn m«n lµnh nghÒ nhÊt ®Þnh míi cã thÓ tiÕn hµnh ®îc

- Trong cïng mét thêi gian, lao ®éng phøc t¹p t¹o ra

nhiÒu gi¸ trÞ h¬n lao ®éng gi¶n ®¬n. lao ®éng phøc t¹p vµ lao ®éng gi¶n ®¬n cïng tØ lÖ thuËn víi lîng gi¸ trÞ cña mét ®¬n vÞ hµng ho¸

III. TiÒn tÖ 1LÞch sö ph¸t triÓn cña h×nh th¸i gi¸ trÞ vµ b¶n chÊt cña tiÒn tÖ a.LÞch sö ph¸t triÓn cña h×nh th¸i gi¸ trÞ

10m V¶i

* H×nh th¸i gi¸ trÞ më réng S¶n xuÊt hµng ho¸ ra ®êi, trao ®æi trë nªn thêng xuyªn VD

* H×nh th¸i gi¸ trÞ gi¶n ®¬n hay ngÉu nhiªn - XuÊt hiÖn cïng víi sù tan r· cña chÕ ®é nguyªn thñy - Trao ®æi míi xuÊt hiÖn vµ cã tÝnh ngÉu nhiªn, ®¬n gi¶n „ VD 10m v¶i = 20kg thãc - Trao ®æi trùc tiÕp tØ lÖ vÒ lîng trong trao ®æi cha æn

®Þnh

=20kg thãc = 2c¸i ¸o = 0,01gr vµng v.v.. NhiÒu hµng ho¸ cã thÓ ®ãng vai trß vËt ngang gi¸

4 8/1/15

2. Chøc n¨ng cña tiÒn tÖ

* H×nh th¸i gi¸ trÞ chung VD a.Thíc ®o gi¸ trÞ - Víi chøc n¨ng nµy, tiÒn tÖ ®îc dïng ®Ó x¸c ®Þnh lîng gi¸ trÞ cña hµng ho¸ - Gi¸ trÞ hµng ho¸ ®îc biÓu hiÖn qua tiÒn tÖ

20kg thãc 10m hoÆc 2c¸i ¸o v¶i 0,01gr vµng v.v..

- S¶n xuÊt vµ trao ®æi hµng ho¸ ph¸t triÓn, trao ®æi trùc tiÕp mÊt dÇn - Mét hµng ho¸ làm trung gian trong trao ®æi xuÊt hiÖn -VËt ngang gi¸ chung cha cè ®Þnh ë mét hµng hãa cô thÓ

gäi lµ gi¸ c¶ - Gi¸ c¶ lµ h×nh thøc thÓ hiÖn b»ng tiÒn cña gi¸ trÞ - Gi¸ trÞ lµ c¬ së cña gi¸ c¶

- Trung Quốc vào khoảng năm 300 trước Công Nguyên: Dao, gạo và cái xẻng * H×nh th¸i tiÒn tÖ - S¶n xuÊt hµng ho¸ ph¸t triÓn quan hÖ trao ®æi

0,03 gram vµng

- Babylon vào khoảng năm 2500 trước Công Nguyên: Gia Súc và những tấm phiến bằng đất sét - Bắc Mỹ vào khoảng năm 1500: Xâu chuỗi gi÷a c¸c vïng ®îc më réng →Ph¶i thèng nhÊt vËt ngang gi¸ VËt ngang gi¸ ®îc cè ®Þnh ë vµng, b¹c VD vỏ sò và bộ lông hải ly - Mỹ vào khoảng năm 1650: Thuốc lá…

20kg thãc = 10m v¶i = 2 c¸i ¸o = .v.v..

b. B¶n chÊt cña tiÒn tÖ

b.Ph¬ng tiÖn lu th«ng - TiÒn tÖ lµm m«i giíi trong trao ®æi hµng ho¸ - Trao ®æi hµng ho¸ th«ng qua tiÒn tÖ lµm trung gian gäi lµ lu th«ng hµng ho¸

TiÒn tÖ lµ hµng ho¸ ®Æc biÖt gi÷ vai trß lµ vËt ngang gi¸ chung cho tÊt c¶ hµng ho¸, lµ thÓ hiÖn chung cña gi¸ trÞ vµ thÓ hiÖn lao ®éng x· héi, lµ biÓu hiÖn quan hÖ gi÷a nh÷ng ngêi s¶n xuÊt .

- Chøc n¨ng nµy cña tiÒn tÖ lµm cho hµnh vi mua hµng(T -H) vµ hµnh vi b¸n hµng (H - T) t¸ch rêi nhau c¶ vÒ kh«ng gian vµ thêi gian nguy c¬ khñng ho¶ng kinh tÕ

5 8/1/15

c.Ph¬ng tiÖn tÝch luü, cÊt tr÷ - TiÒn ®îc rót khái lu th«ng vµ cÊt tr÷ l¹i ®Ó ®a vµo lu th«ng khi cÇn thiÕt

d.Ph¬ng tiÖn thanh to¸n - Thùc hiÖn chøc n¨ng nµy tiÒn ®îc dïng ®Ó chi tr¶ sau khi c«ng viÖc giao dÞch, mua b¸n ®· hoµn thµnh

- ChØ cã tiÒn cã ®ñ gi¸ trÞ míi cã thÓ thùc hiÖn

chøc n¨ng nµy

- VD: tr¶ nî, nép thuÕ...

IV. Qui luËt gi¸ trÞ

e.TiÒn tÖ thÕ giíi - Thùc hiÖn chøc n¨ng nµy tiÒn ®îc sö dông trong c¸c quan hÖ kinh tÕ quèc tÕ nh: Quan hÖ th¬ng m¹i quèc tÕ, quan hÖ tÝn dông quèc tÕ.v.v..

1.Néi dung qui luËt gi¸ trÞ - ViÖc s¶n xuÊt vµ trao ®æi hµng ho¸ ph¶i dùa trªn c¬ së gi¸ trÞ cña hµng ho¸ ( hao phÝ lao ®éng x· héi cÇn thiÕt).

- §Ó thùc hiÖn chøc n¨ng nµy ph¶i lµ tiÒn vµng, hoÆc tiÒn tÝn dông ®îc c«ng nhËn lµ ph¬ng tiÖn thanh to¸n quèc tÕ

- ViÖc trao ®æi tiÒn cña níc nµy ra tiÒn cña níc kh¸c

+ Trong s¶n xuÊt: Thêi gian hao phÝ L§ c¸ biÖt ph¶i Ýt h¬n hoÆc b»ng thêi gian hao phÝ LH XH cÇn thiÕt + Trong trao ®æi: gi¸ trÞ cña hµng ho¸ lµ c¨n cø ®Ó x¸c

®îc tÝnh theo tØ gi¸ hèi ®o¸i

®Þnh gi¸ b¸n hµng ho¸ trªn thÞ trêng ( gi¸ c¶ cña hµng ho¸).

2 T¸c ®éng cña quy luËt gi¸ trÞ „ §iÒu tiÕt lu th«ng

Hµng hãa

ThÞ trêng cã gi¸ c¶ cao

ThÞ trêng cã gi¸ c¶ thÊp

* §iÒu tiÕt s¶n xuÊt vµ lu th«ng hµng ho¸ „ §iÒu tiÕt s¶n xuÊt „ NÕu cung < cÇu Gi¸ c¶ > gi¸ trÞ → P

cao→Thu hót lao ®éng x· héi → S¶n xuÊt ®îc më réng

„ NÕu cung > cÇu Gi¸ c¶ < gi¸ trÞ → P gi¶m → D·n th¶i lao ®éng x· héi → Quy m« s¶n xuÊt thu hÑp l¹i