1
Chuyªn ®Ò 4:
Ph¸p luËt vÒ hîp ®ång trong
kinh doanh, th−¬ng m¹i
Khoa LuËt - §HKTQD
Néi dung
I. Kh¸I qu¸t vÒ ph¸p luËt hîp ®ång viÖt nam
II. Hîp ®ång d©n sù
III. Hîp ®ång trong ho¹t ®éng th−¬ng m¹i
I. Kh¸I qu¸t vÒ ph¸p luËt
hîp ®ång viÖt nam
1. Kh¸i niÖm hîp ®ång
2. Ph©n lo¹i hîp ®ång
3. Nguån ph¸p luËt vÒ hîp ®ång trong kinh
doanh, th−¬ng m¹i
4. Nguyªn t¾c ¸p dông ph¸p luËt
1. Kh¸i niÖm hîp ®ång
- HiÖn nay ë ViÖt Nam, trªn ph−¬ng diÖn ph¸p lý, kh¸i niÖm hîp
®ång ®−îc hiÖu mét c¸ch chung nhÊt lµ hîp ®ång d©n sù
“Hîp ®ång d©n sù lµ sù tho¶ thuËn gi÷a c¸c bªn vÒ viÖc x¸c lËp,
thay ®æi hoÆc chÊm døt quyÒn, nghÜa vô d©n sù” (§iÒu 388 Bé
luËt d©n sù 2005).
=>
Nh− vËy: + Hîp ®ång lµ sù tho¶ thuËn tù nguyÖn gi÷a c¸c bªn;
+ Sù tho thuËn h−íng tíi c¸c ®èi t−îng x¸c thùc;
+ Sù tho thuËn lµm ph¸t sinh quyÒn vµ nghÜa vô ph¸p lý .
- Mèi liªn quan gi÷a kh¸i niÖm hîp ®ång d©n sù víi giao dÞch d©n
sù vµ nghÜa vô d©n sù.
2. Ph©n lo¹i hîp ®ång
(theo nh÷ng tiªu chÝ kh¸c nhau)
* Theo néi dung cña hîp ®ång
* Theo tÝnh chÊt cña hîp ®ång
* Theo tÝnh th«ng dông cña hîp ®ång
* Theo lÜnh vùc ¸p dông cña hîp ®ång
* Theo sù t−¬ng xøng vÒ quyÒn vµ nghÜa vô cña c¸c bªn trong hîp
®ång
* Theo h×nh thøc cña hîp ®ång
=> Chó ý
* Theo néi dung cña hîp ®ång:
- Hîp ®ång kh«ng cã tÝnh chÊt kinh doanh hay hîp ®ång d©n sù theo nghÜa
hÑp;
- Hîp ®ång kinh doanh th−¬ng m¹i;
- Hîp ®ång lao ®éng
* Theo tÝnh chÊt cña hîp ®ång (§iÒu 406 BLDS 2005):
- Hîp ®ång chÝnh;
- Hîp ®ång phô;
- Hîp ®ång v× lîi Ých cña ng−êi thø ba;
- Hîp ®ång cã ®iÒu kiÖn.
2
* Theo tÝnh th«ng dông cña hîp ®ång
(Ch−¬ng XVIII BLDS 2005)
- Hîp ®ång mua b¸n tµi s¶n;
- Hîp ®ång trao ®æi tµi s¶n;
- Hîp ®ång tÆng cho tµi s¶n;
- Hîp ®ång vay tµi s¶n;
- Hîp ®ång thuª tµi s¶n;
- Hîp ®ång m−în tµi s¶n;
- Hîp ®ångdÞch vô;
- Hîp ®ång vËn chuyÓn;
- Hîp ®ång gia c«ng;
- Hîp ®ång göi gi÷ tµi s¶n;
- Hîp ®ång b¶o hiÓm;
- Hîp ®ång uû quyÒn;
- Høa th−ëng vµ thi cã gi¶i.
* Theo lÜnh vùc ¸p dông cña hîp ®ång:
- Hîp ®ång th−¬ng m¹i;
- Hîp ®ång chuyÓn quyÒn sö dông ®Êt;
- Hîp ®ång chuyÓn giao c«ng nghÖ;
- Hîp ®ång giao thÇu;
- Hîp ®ång vËn t¶i;
- Hîp ®ång x©y dùng;
- Hîp ®ång t− vÊn …
* Theo sù t−¬ng xøng vÒ quyÒn vµ nghÜa vô cña c¸c bªn trong
hîp ®ång (§iÒu 406 BLDS 2005):
- Hîp ®ång song vô;
- Hîp ®ång ®¬n vô.
* Theo h×nh thøc cña hîp ®ång
- Hîp ®ång b»ng v¨n b¶n;
- Hîp ®ång b»ng hµnh vi;
- Hîp ®ång b»ng lêi nãi.
3. Nguån ph¸p luËt vÒ hîp ®ång trong
kinh doanh, th−¬ng m¹i
a. Kh¸i qu¸t vÒ qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña ph¸p
luËt d©n sù ViÖt Nam
b. HÖ thèng v¨n b¶n ph¸p luËt hiÖn hµnh vÒ hîp
®ång trong kinh doanh, th−¬ng m¹i
b. HÖ thèng v¨n b¶n ph¸p luËt hiÖn hµnh vÒ hîp
®ång trong kinh doanh, th−¬ng m¹i
- Bé luËt D©n sù 2005 vµ hÕt hiÖu lùc cña Ph¸p lÖnh Hîp ®ång
kinh tÕ 1989;
- LuËt Th−¬ng m¹i 2005: Dïng cho c¸c quan hÖ hîp ®ång trong
ho¹t ®éng th−¬ng m¹i;
- C¸c v¨n b¶n ph¸p luËt chuyªn ngµnh: ¸p dông cho nh÷ng lÜnh
vùc kinh doanh ®Æc thï nh−:
LuËt dÇu khÝ 1993 söa ®æi, bæ sung
2000; LuËt Kinh doanh b¶o hiÓm 2000; LuËt §iÖn lùc 2004; Bé luËt Hµng
h¶i ViÖt Nam 2005; LuËt ®Êu thÇu 2005; LuËt Kinh doanh bÊt ®éng s¶n
2006; LuËt Chøng kho¸n 2006; Ph¸p lÖnh B−u chÝnh ViÔn thèng 2002…
- §èi víi c¸c quan hÖ hîp ®ång cã yÕu tè quèc tÕ cßn c¨n cø vµo:
+ §iÒu −íc quèc tÕ mµ ViÖt Nam lµ thµnh viªn;
+ TËp qu¸n th−¬ng m¹i quèc tÕ.
4. Nguyªn t¾c ¸p dông ph¸p luËt
a. ¸p dông phèi hîp LuËt chung vµ LuËt chuyªn
ngµnh;
b. ¸p dông quy ®Þnh trong c¸c v¨n b¶n cña cïng
nhãm luËt chung hoÆc cïng nhãm luËt chuyªn
ngµnh;
c. ¸p dông ph¸p luËt theo thêi gian;
d. ¸p dông ph¸p luËt theo kh«ng gian.
a. ¸p dông phèi hîp LuËt chung vµ
LuËt chuyªn ngµnh
- NÕu LuËt chuyªn ngµnh vµ LuËt chung cïng
quy ®Þnh vÒ mét vÊn ®Ò th× −u tiªn ¸p dông c¸c quy
®Þnh cña LuËt chuyªn ngµnh;
- Nh÷ng vÊn ®Ò nµo LuËt chuyªn ngµnh kh«ng
quy ®Þnh th× ¸p dông c¸c quy ®Þnh cña LuËt chung;
- §Ó x¸c ®Þnh quy ®Þnh chung hay quy ®Þnh
chuyªn ngµnh ph¶i xem xÐt trong tõng quan hÖ hîp
®ång cô thÓ.
3
b. ¸p dông quy ®Þnh trong c¸c v¨n b¶n cña
cïng nhãm LuËt chung hoÆc cïng nhãm
LuËt chuyªn ngµnh
-−u tiªn ¸p dông quy ®Þnh trong v¨n b¶n cã gi¸ trÞ
ph¸p lý cao h¬n:
+ HiÕn ph¸p;
+ Bé luËt;
+ C¸c ®¹o luËt;
+ Ph¸p lÖnh;
+ NghÞ ®Þnh; quyÕt ®Þnh cña TTg; th«ng t−…
- NÕu cïng gi¸ trÞ ph¸p lý th× ¸p dông quy ®Þnh
trong v¨n b¶n ph¸p luËt ra ®êi sau.
c. ¸p dông ph¸p luËt theo thêi gian
- Hîp ®ång ký kÕt tõ ngµy 01/01/2006, ¸p
dông:
+ Bé luËt d©n sù 2005.
d. ¸p dông ph¸p luËt theo kh«ng gian
- Ph¸p luËt ViÖt Nam ®−îc ¸p dông ®èi víi:
+ Ho¹t ®éng ký kÕt, thùc hiÖn hîp ®ång trªn
lqnh thæ ViÖt Nam;
+ Ngoµi lqnh thæ ViÖt Nam nh−ng c¸c bªn tho¶
thuËn lùa chän luËt ViÖt Nam.
- Hîp ®ång gi÷a c¸c tæ chøc, c¸ nh©n ViÖt
Nam víi tæ chøc, c¸ nh©n n−íc ngoµi cã thÓ quy
®Þnh ¸p dông luËt n−íc ngoµi.
II. Hîp ®ång d©n sù
1. Giao kÕt hîp ®ång
2. Thùc hiÖn hîp ®ång
3. Tr¸ch nhiÖm d©n sù do vi ph¹m nghÜa vô hîp
®ång
1. Giao kÕt hîp ®ång
a. C¸c nguyªn t¾c giao kÕt hîp ®ång d©n sù
b. Chñ thÓ cña hîp ®ång d©n sù
c. Néi dung cña hîp ®ång d©n sù
d. H×nh thøc cña hîp ®ång d©n sù
e. Tr×nh tù giao kÕt hîp ®ång d©n sù
g. Nh÷ng vÊn ®Ò kh¸c trong giao kÕt hîp ®ång
d©n sù
h. §iÒu kiÖn cã hiÖu lùc cña hîp ®ång – C¸c
tr−êng hîp hîp ®ång v« hiÖu vµ xö lý hîp ®ång v«
hiÖu
a. C¸c nguyªn t¾c giao kÕt hîp ®ång d©n sù
(§iÒu 398 BLDS 2005)
- Tù do giao kÕt hîp ®ång nh−ng kh«ng tr¸i ph¸p
luËt, ®¹o ®øc xq héi;
- Tù nguyÖn, b×nh ®¼ng, thiÖn chÝ, hîp t¸c trung thùc
vµ ngay th¼ng.
4
b. Chñ thÓ cña hîp ®ång d©n sù
- Chñ thÓ cña H§DS lµ c¸c chñ thÓ cña quan
hÖ ph¸p luËt d©n sù;
- C¸c bªn tham gia vµo H§DS gåm: c¸ nh©n,
ph¸p nh©n, hé gia ®×nh, tæ hîp t¸c.
(Trong ®ã, c¸
nh©n bao gåm: c«ng d©n ViÖt Nam, ng−êi n−íc
ngoµi, ng−êi kh«ng quèc tÞch).
c. Néi dung cña hîp ®ång d©n sù
(§iÒu 402 BLDS)
- §èi t−îng cña hîp ®ång lµ tµi s¶n ph¶i giao, c«ng
viÖc ph¶i lµm hoÆc kh«ng ®−îc lµm;
- Sè l−îng, chÊt l−îng;
- Gi¸, ph−¬ng thøc thanh to¸n;
- Thêi h¹n, ®Þa ®iÓm, ph−¬ng thøc thùc hiÖn hîp
®ång;
- QuyÒn, nghÜa vô cña c¸c bªn;
- Tr¸ch nhiÖm do vi ph¹m hîp ®ång;
- Ph¹t vi ph¹m hîp ®ång;
- C¸c néi dung kh¸c.
d. H×nh thøc cña hîp ®ång d©n sù
- BLDS kh«ng b¾t buéc hîp ®ång ph¶i ký b»ng
v¨n b¶n. Nh−ng cã mét sè hîp ®ång ph¸p luËt b¾t
buéc ph¶i ký b»ng v¨n b¶n th× ph¶i tu©n theo quy
®Þnh ®ã;
- Më réng quan niÖm vÒ v¨n b¶n hîp ®ång: c¸c
th«ng ®iÖp d÷ liÖu ®iÖn tö còng ®−îc coi lµ v¨n b¶n
hîp ®ång;
- H×nh thøc hîp ®ång kh«ng ph¶i lµ ®iÒu kiÖn cã
hiÖu lùc cña hîp ®ång.
e. Tr×nh tù giao kÕt hîp ®ång d©n sù
-
§Ò nghÞ giao kÕt hîp ®ång: (Kho¶n 1 §iÒu 390
BLDS 2005)
“§Ò nghÞ giao kÕt hîp ®ång lµ viÖc thÓ hiÖn râ ý
®Þnh giao kÕt hîp ®ång vµ chÞu sù rµng buéc vÒ ®Ò
nghÞ nµy cña bªn ®Ò nghÞ ®èi víi bªn ®V ®−îc x¸c
®Þnh cô thÓ”.
=> muèn x¸c lËp ®−îc hîp ®ång d©n sù th× mét bªn
ph¶i thÓ hiÖn tr−íc ý muèn cña m×nh ra bªn ngoµi
b»ng mét hµnh vi nhÊt ®Þnh.
- ChÊp nhËn ®Ò nghÞ giao kÕt hîp ®ång:
g. Nh÷ng vÊn ®Ò kh¸c trong giao kÕt hîp ®ång
d©n sù
* Hîp ®ång mÉu:
- Hîp ®ång theo mÉu lµ hîp ®ång ®−îc mét bªn ®−a ra theo mÉu
®Ó bªn kia tr¶ lêi trong mét thêi gian hîp lý.
* Phô lôc hîp ®ång:
- KÌm theo hîp ®ång cã thÓ cã phô lôc hîp ®ång ®Ó quy ®Þnh mét
c¸ch cô thÓ, chi tiÕt mét sè ®iÒu kho¶n cña hîp ®ång mµ c¸c bªn ph¶i
lµm râ khi thùc hiÖn hîp ®ång, tr¸nh c¸ch hiÓu mËp mê, m©u thuÉn
vÒ c¸c cam kÕt trong hîp ®ång.
- Phô lôc cã néi dung kh«ng tr¸i víi hîp ®ång vµ cã hiÖu lùc nh−
hîp ®ång.
- Tr−êng hîp c¸c bªn chÊp nhËn phô lôc cã ®iÒu kho¶n tr¸i víi hîp
®ång th× coi nh− ®iÒu kho¶n ®ã trong hîp ®ång ®q ®−îc söa ®æi.
h. §iÒu kiÖn cã hiÖu lùc cña hîp ®ång
* §iÒu kiÖn cã hiÖu lùc cña hîp ®ång
* C¸c tr−êng hîp hîp ®ång v« hiÖu
* Xö lý hîp ®ång v« hiÖu
5
* §iÒu kiÖn cã hiÖu lùc cña hîp ®ång
- C¸c bªn cã n¨ng lùc ph¸p luËt vµ n¨ng lùc hµnh vi
d©n sù;
- Môc ®Ých kh«ng tr¸i ph¸p luËt vµ ®¹o ®øc xq héi;
- C¸c bªn tù nguyÖn;
- H×nh thøc hîp ®ång chØ lµ ®iÒu kiÖn cã hiÖu lùc
nÕu ®−îc ph¸p luËt quy ®Þnh.
* C¸c tr−êng hîp hîp ®ång v« hiÖu
- Vi ph¹m ®iÒu cÊm cña ph¸p luËt, tr¸i ®¹o ®øc xq héi;
- Do gi¶ t¹o;
- Do ng−êi kh«ng cã n¨ng lùc hµnh vi d©n sù ®Çy ®ñ ký
kÕt;
- Do nhÇm lÉn, lõa dèi, ®e do¹;
- Do kh«ng tu©n thñ quy ®Þnh vÒ h×nh thøc;
- Do ký sai thÈm quyÒn;
- Do mét bªn kh«ng cã ®¨ng ký kinh doanh.
Vi ph¹m ®iÒu cÊm cña ph¸p luËt
- Vi ph¹m ®iÒu cÊm cña ph¸p luËt lµ viÖc c¸c bªn
tho¶ thuËn víi nhau ®Ó thùc hiÖn nh÷ng c«ng
viÖc ph¸p luËt cÊm thùc hiÖn.
- Th«ng th−êng ®−îc ph¶n ¸nh qua ®iÒu kho¶n
®èi t−îng cña hîp ®ång
- L−u ý ngo¹i lÖ: Tho¶ thuËn thanh to¸n b»ng
ngo¹i tÖ.
* Xö lý hîp ®ång v« hiÖu
NÕu hîp ®ång ch−a
®−îc thùc hiÖn
NÕu hîp ®ång ®q ®−îc
thùc hiÖn mét phÇn
NÕu hîp ®ång ®q ®−îc
thùc hiÖn xong
Kh«ng ®−îc phÐp
tiÕp tôc thùc hiÖn
Ph¶i chÊm døt
viÖc thùc hiÖn
vµ bÞ xö lý tµi s¶n
BÞ xö lý vÒ tµi s¶n
Møc
®é
thùc
hiÖn
hîp
®ång
Nguyªn t¾c xö lý tµi s¶n
- C¸c bªn hoµn tr¶ cho nhau c¸c tµi s¶n ®q nhËn ®−îc
tõ viÖc thùc hiÖn hîp ®ång. NÕu kh«ng thÓ hoµn tr¶ b»ng
hiÖn vËt th× ph¶i tr¶ b»ng tiÒn (nÕu tµi s¶n ®ã kh«ng bÞ
tÞch thu);
- Thu nhËp bÊt hîp ph¸p ph¶i nép vµo ng©n s¸ch nhµ
n−íc;
- ThiÖt h¹i ph¸t sinh:
+ NÕu c¸c bªn cïng cã lçi th× thiÖt h¹i cña bªn nµo, bªn ®ã tù
chÞu;
+ NÕu mét bªn cã lçi th× bªn ®ã ph¶i båi th−êng thiÖt h¹i.
2. Thùc hiÖn hîp ®ång
a. Nguyªn t¾c thùc hiÖn hîp ®ång
b. C¸c biÖn ph¸p ®¶m b¶o thùc hiÖn hîp ®ång
c. Söa ®æi, huû bá, ®×nh chØ