Tổng quan y văn
ụ
M c tiêu
ọ ả ầ
ứ ữ ẵ ẩ ả ứ ể ng nghiên c u
ị ề ươ ồ ệ ể ả
ị ổ ữ ế ẩ ề ả ố ệ ữ ữ ứ ỗ ợ ứ Sau khi nghiên c u ph n này, h c viên có kh năng 1. Trình bày nh ng lí do đ tham kh o các y văn có s n và các thông tin khác trong khi chu n b đ c 2. Trình bày các ngu n tài li u có th tham kh o ề ươ 3. Chu n b t ng quan y văn và nh ng thông tin khác có liên quan đ n đ c ng nghiên c u, nh ng thông tin này trình bày các s li u n n t ng và nh ng thông ủ tin h tr cho ch đích nghiên c u.
ạ
ả
ứ
ả
ầ ệ
ng nghiên c u i các công trình đã làm
ả ứ ẽ ệ ạ ề ấ ề ạ ứ ề ạ ố ầ
ẩ ị ề ươ ả T i sao c n ph i tham kh o y văn khi chu n b đ c ệ ậ ạ ẽ Vi c tham kh o y văn s giúp chúng ta tránh vi c l p l ừ ướ c t tr ể Tham kh o y văn s giúp b n tìm hi u các nhà nghiên c u khác đã phát hi n và ệ báo cáo nh ng gì v v n đ b n mu n nghiên c u. Đi u này giúp b n hoàn thi n ph n đ t v n đ
ế ế ề ả ữ ạ ạ ộ ơ ớ ứ t k nghiên c u ượ ử ụ ủ ề ứ đã đ
ụ ạ ữ ẽ ế ề ạ thuy t ph c t ứ ủ i sao đ tài nghiên c u c a ữ ặ ấ Tham kh o y văn gúp b n quen thu c h n v i nh ng lo i thi c s d ng trong ch đ nghiên c u này Tham kh o y văn cho b n nh ng lí l ầ ế ạ b n là c n thi ả t.
ữ
ồ ổ ứ ồ ch c. Ngu n thông tin cũng có th là t ấ ả ư ụ ể ữ ể ữ ệ ặ ồ ơ ơ ở ữ ệ
ọ ể ấ ả ồ ứ ủ ệ ư ệ ế ư ệ
ộ ị ươ ể ề ấ ấ ở nhi u c p khác nhau, c p đ đ a ph ấ ng, c p đ ộ ố
ồ ả ể Nh ng ngu n thông tin có th tham kh o ả ể ồ Chúng ta có th tham kh o các ngu n thông tin khác nhau. Các ngu n thông tin này có ừ ườ th là các cá nhân, các nhóm ng i hay các t ở ạ ư ệ nh ng tài li u đã xu t b n nh sách v , t p chí, bài báo, các th m c ho c nh ng tài ứ ư ề ươ ấ ả ng nghiên c u, báo cáo, h s , c s d li u trong máy li u ch a xu t b n nh đ c ượ ộ tính. Hi n nay các website trên internet là m t ngu n thông tin quan tr ng đ có đ c ủ ặ ổ ch c, các tài li u đã xu t b n ho c tài các ý ki n c a cá nhân, c a các nhóm, các t ấ ả li u ch a xu t b n. ồ Các ngu n thông tin có th có ộ ấ qu c gia hay c p đ
ộ ụ ề ồ C p đấ Thí d v ngu n thông tin
ươ ố ệ ủ ệ ố ị ị Đ a ph ng các th ng kê đ nh kì
ế ề ậ
ề
ươ
ủ ị ọ ệ ừ S li u c a b nh vi n hay phòng khám t ủ ố ủ Ý ki n, ni m tin c a các nhân v t ch ch t Quan sát lâm sàng, báo cáo các tai bi nế Đi u tra hay báo cáo hàng năm ố Niên giám th ng kê c a đ a ph ng Sách, bài báo khoa h c, báo chí, v.v
ế ở ố Qu c gia ố các t p chí khoa h c qu c gia, sách v tìm ki m đ ượ c ư ệ ủ ng đ i h c, th vi n c a WHO, UNICEF
ọ ạ ọ ừ ườ ố ệ
ố
ủ ạ ừ Bài báo t ư ệ ủ trong th vi n c a tr ả Văn b n, báo cáo, s li u thô t B y tộ ế ụ ổ T ng c c th ng kê ổ ứ Các t ch c phi chính ph
Qu c tố ế
ạ ấ
ả ủ ệ ể ọ ọ ạ Các t p chí khoa h c, t p chí chuyên ngành Các n b n c a WHO, UNICEF, UNFPA, v.v Các sách, tài li u khoa h c kinh đi n
ế ộ ố ướ
ể ệ ổ
Cách vi Có m t s b ầ
ủ ủ ề ỳ
ầ ổ t ph n t ng quan ệ ả c ph i th c hi n đ chu n b cho vi c t ng quan y văn và các thông tin ả ổ ứ ch c các th th m c theo nhóm c a các ch đ tu theo
ẩ ị ẻ ư ụ ủ ấ
ự ệ ằ ề ủ ề ế ạ ề ộ ọ ủ ấ ế
ạ ạ m t cách m ch l c trong vòng t ả ư ưở ầ ừ ộ ệ ả ả
ố ứ ự ể ệ ứ ự ệ t kê các tài li u tham kh o theo th t ệ ả ầ ả ả trong th th m c và ph n li ệ ụ ụ ể ẫ ng đ ế ế trên văn b n đ tham chi u đ n các tài li u tham ử ụ ệ và s d ng các thông tin ả ẻ ư ụ ả t kê các tài li u tham kh o này ph i ượ ườ ề ươ c ng đ làm ph l c (cách trích d n này th ệ ố
ộ c ngoài (toàn b tên và h ể ế ọ ủ ấ ả ướ ả ể ệ ả ữ ư ả ướ t h c a tác gi n ượ ố c), năm xu t b n và s trang đ ườ ợ ệ ng h p này li ầ t kê cũng đ ệ ượ ọ ẫ ọ ộ ẫ c trích d n đ tham t kê các tài li u tham ề ượ c đ a vào sau đ ệ ố ẫ c g i là trích d n theo h th ng
ệ ệ ắ ả ự 1. Đ u tiên ph i t ạ ế nó có liên quan đ n khía c nh nào c a v n đ ạ ế ị 2. Sau đó, quy t đ nh trình t trình bày các ch đ . N u phát hi n r ng b n đã ượ ề ủ ạ c y văn cho thông tin v m t khía c nh c a v n đ c a b n mà không tìm đ ả ỗ ự ể ầ ấ ằ ạ ả b n c m th y r ng nó quan tr ng, c n ph i n l c đ tìm ki m y văn đó. ừ ố 3. Cu i cùng, trình bày ý t ng theo ngôn t ộ ế ẫ m t đ n hai trang nh ng c n ph i có tài li u tham kh o.Có hai cách trích d n ệ tài li u tham kh o: ể ạ B n có th đánh s th t ả kh o. Sau đó li ượ c mô t đ ượ ư c đ a vào sau đ c đ ẫ ọ g i là trích d n theo h th ng Vancouver). ạ M t cách khác là b n có th vi ế trong n n u là tác gi ế ệ ế chi u đ n tài li u tham kh o. Trong tr ứ ự ả ả b ng ch cái và ph n li kh o theo th t ụ ụ ể ươ c ng đ làm ph l c (cách trính d n này đ Havard) 4. Quy t c li t kê tài li u tham kh o:
ạ T p chí:
ắ ầ ọ ố ố Altman Cho DG. Statistics in medical journals. Stat Med 1983;1:5971. ờ [H tên t báo] [năm XB];[s ]:[trg đ u][trg cu i] t].[Tên bài báo].[Tên t
Sách:
Andersen B. Methodological errors in medical research. An incomplete catalogue. Oxford: Blackwell, 1990.
ắ ấ ả ề ơ ấ ả t].[Nhan đ sách].[N i xu t b n]:[nhà xu t b n],[năm XB]
ọ [H tên t ươ ng sách: ộ M t ch
ề ắ ọ ọ ấ t].[Nhan đ sách].[N i xu t t].[Tên ch ấ ả ố Bailar JC. Communicating with a scientific audience. In: Bailar JC, Mosteller F, eds. Medical uses of statistics. Waltham, MA:NEJM Books, 1986:32537. ơ ắ ươ ng sách]. In: [H tên t [H tên t ầ ả b n]:[nhà xu t b n],[năm XB]:[trg đ u][trg cu i]
ộ M t Website
ủ ả ậ ơ ỉ ị National Board of Health and Welfare, Sweden. Hospital discharge register. http://www.sos.se/epc/par/pareng.htm (accessed 20 July 2001). [Tên c quan ch qu n website]. [tên báo cáo].[đ a ch website (ngày truy c p)]
ể
ệ ệ
ổ ạ ủ ữ ổ ả ế ế ự ầ ệ ữ ệ ớ ạ ả ế ứ ả ộ ậ ệ ế ế ạ ề ộ ố ả ầ ộ ẽ ớ ể ẳ ấ ữ ệ ồ ỏ ng th y trong y văn bao g m:
Sai l ch có th ự ế Sai l ch trong y văn hay trong t ng quan y văn là s bi n d ng c a nh ng thông tin ễ ậ ừ khi n cho k t lu n t y văn hay t ng quan y văn không ph n ánh tình hình th c ti n. ả ả ạ ầ Chúng ta c n ph i c nh giác v i nh ng lo i sai l ch này và c n ph i h t s c nghiêm ệ ạ túc v i cácy văn hi n có. N u b n có nghi ng i v m t s tài li u tham kh o hay b n ữ có th phát hi n nh ng ý ki n khác nhau chúng ta c n th o lu n m t cách nghiêm túc và th ng th n. Thái đ nghiêm túc này s giúp chúng ta tránh kh i các sai l ch trong ệ nghiên c u c a chính chúng ta. Nh ng sai l ch th
ấ ậ ể ườ ự ế ả
ỉ ườ ủ ủ ể ả .
ữ ế ứ ữ ứ ỏ ộ i ng h quan đi m c a tác gi ứ ơ ộ ả ạ ừ ế k t qu nghiên c u s b hay ườ ứ ừ ộ ng m t nghiên c u tr
ắ ứ ủ ứ ữ 1. Che d u nh ng đi m tranh lu n hay s khác nhau trong k t qu nghiên c u ủ c a chính mình ệ ủ ả 2. Ch tham kh o tài li u c a nh ng ng ạ ậ ế 3. Rút ra nh ng k t lu n h t s c m nh b o t nghiên c u m ng manh hay khái quát hoá lan tràn t h p.ợ ắ ệ ở ờ ề ự ả ạ ủ ữ ệ ơ ộ ế ế ả ộ ộ ụ ề ậ ề ứ ể ế ạ ậ ẻ ủ ứ
ọ ố ườ i dân. ả ế ộ ủ ứ ạ ẫ ứ ế ầ ộ ề ẫ ẫ ả ướ t báo cáo khoa h c. m t s ố ộ ệ ẽ ạ trên s t o nên các nghi ng v tính trung th c khoa Vi c m c ph i các lo i sai l ch ứ ọ h c (scientific integrity) c a nhà nghiên c u. H n n a vi c trình bày m t cách không ả ẽ ả ứ ẩ ng d ng k t qu nghiên c u m t cách sai c n th n các k t qu s khi n cho đ c gi ả ờ ỉ ạ l c. Đi u này không ch gây t n kém th i gian, ti n b c mà còn có th gây h u qu ấ x u cho s c kho c a ng ệ Vi c đ o văn – trình bày k t qu hay công trình c a các nhà khoa h c khác mà không ả trích d n – cũng là m t hành đ ng thi u đ o đ c mà các nhà nghiên c u c n ph i ệ ứ ầ ng d n v trích d n tài li u tránh. Do đó nhà nghiên c u c n ph i tuân th theo các h ọ Ở ộ ố ế ế ề ươ tham kh o trong khi vi t đ c ạ qu c gia, hành đ ng đ o văn có th b truy t ạ ủ ả ư ng cũng nh khi vi ố ể ị .
