Phạm Kim ðăng - Bộmôn HS-SL 1/21/2008
Khoa CN & NTTS, Trường ðHNN1 1
Ch−¬ng 4. thÇn kinh trung −¬ng
I
. §¹i c−¬ng
TKTW (vµng)
TK ngo¹i biªn (tÝm)
Trung khu TK? tËp trung 1 nhãm th©n n¬ron hÖ TKTW thùc
hiÖn 1 c/n p/x¹ nhÊt ®Þnh
VD: trung khu h« hÊp, tuÇn hoµn, tiÕt n−íc bät, ®iÒu hoµ nhiÖt…
Sù ph©n chia hÖ thÇn
TKTW (N·o vµ tuû sèng)
HÖ TK ngo¹i biªn
HÖ TK c¶m gi¸c HÖ TK vËn ®éng HÖ TK dinh d−ìng
HệTK cấu tạo từcác n¬ron.vÒ c/n 3 lo¹i: nhËn c¶m
(truyÒn vµo), vËn ®éng (truyÒn ra), liªn l¹c (trung gian)
Tuỷsống
(cổ, ngực, hông, khum)
Não
N·o sau
(hµnh tuû, cÇu n·o)
N·o gi÷a
ch©n ®¹i n·o, cñ n·o sinh t−
N·o tr−íc
N·o trung gian
®åi thÞ,vïng d’®åi
N·o cïng
c¸c b¸n cÇu ®¹i n·o
TKTW
Phạm Kim ðăng - Bộmôn HS-SL 1/21/2008
Khoa CN & NTTS, Trường ðHNN1 2
H/ñ cơ bản của TKTW là phản xạ
(®/ø cña c¬ thÓ ®èi víi KT
tõ bªn ngoµi hoÆc bªn trong thông qua sự ñiều khiển của TKTW).
TKTW ®iÒu khiÓn 2 lo¹i p/x¹
+PXK§K (h/ñ TK cÊp thÊp), PXC§K (cÊp cao)
Cung ph¶n x¹:
®−êng lan truyÒn xung TK tõ c¬ quan nhËn c¶m
®Õn c¬ quan ®/ø (gåm 6 phÇn)
C¬
C/Q nhËn c¶m
TKTW
TK h−íng t©m
TK li t©m C/Q ®¸p øng
liªn hÖ ng−îc
Cung ph¶n x¹ (TKTW=Tuû sèng)
1. Tuû sèng
Cét sèng, 3 líp mµng:
mµng cøng (tr¸nh va ch¹m c¬ häc),
mµng xèp (mµng nhÖn), mµng m¸u (dinh d−ìng)
2 C/n
•DÉn truyÒn HF tõ thô quan →
n·o →tuû sèng →c¬ quan ®/−
•H/® p/x¹ t−¬ng ®èi ®éc lËp
Cã mèi quan hÖ trùc tiÕp víi c¬
quan nhËn c¶m vµ c¬ quan ®/ø (trõ
vïng mÆt)
TËp trung th©n TB TK
V/®éng (rÔ bông)
Sõng bªn
èng tuû
Sõngbông
Sõngl−ng
TËp trung th©n TB
TK c¶m gi¸c
TËp trung c¸c TB
TK giao c¶m
II. Sinh lý hÖ TKTW
Phạm Kim ðăng - Bộmôn HS-SL 1/21/2008
Khoa CN & NTTS, Trường ðHNN1 3
a. Chøc n¨ng rÔ l−ng vµ rÔ bông
TN Bell –Magendic
•
Huû toµn bé rÔ l−ng ph¶i→KT nöa th©n ph¶i→mÊt c¶m
gi¸c, cßn k/n v/®.
•Huû toµn bé rÔ bông ph¶i→KT nöa th©n ph¶i→mÊt k/n
v/®, cßn c¶m gi¸c
RÔ l−ng cã c/n c¶m gi¸c, rÔ bông cã c/n vËn ®éng hay rÔ
l−ng: sîi c¶m gi¸c (truyÒn vµo), rÔ bông: sîi v/® (truyÒn ra)
1.1. Chøc n¨ng dÉn truyÒn HF
b. C¸c ®−êng dÉn truyÒn trong tuû sèng
(®−êng truyÒn lªn, truyÒn xuèng vµ ®−êng nèi c¸c ®èt tuû)
§−êng truyÒn lªn
Bã Goll, Burdach, Flechsig, Gowers &
®−êng tuû-®åi
•
Bã Goll & bã Burdach:
-
Tõ t/sèng →vá n·o (3 n¬ron)
- TuyÒn c¶m gi¸c tõ da, c¬, g©n lªn n·o.
Burdach truyÒn xung c¶m gi¸c tõ chi
tr−íc vµ nöa tr−íc
Goll tõ chi sau & nöa sau
Hµnh tuû
Vá n·o
3
2
1
§åi thÞ
TiÎu n·o
Tuû sèng
Bã Gowers vµ Flechsig (bã tuû
→
tiÓu n·o)
- c¶ 2 bã truyÒn xung c¶m gi¸c lªn tiÓu
n·o gi÷ th¨ng b»ng vµ tr−¬ng lùc c¬
- V xung bã tuû–tiÓu n·o > tuû →vá n·o
Bã tuû - ®åi thÞ
Tõ h¹ch c¶m gi¸c vµo phÝa l−ng tuû
sèng, b¾t chÐo ngay tuû sèng, thay
n¬ron thø 2 lªn ®åi thÞ (truyÒn c¶m gi¸c
®au vµ nhiÖt ®é)
Flechsig
L
−
ng
Bông
Hµnh tuû
Vá n·o
§åi thÞ
TiÎu n·o
Tuû sèng
Gowers
+ Gowers: tõ phÝa bông t/s, b¾t chÐo tuû sèng lªn tiÓu n·o
+ Flechsig: tõ sõng l−ng →tiÓu n·o
Phạm Kim ðăng - Bộmôn HS-SL 1/21/2008
Khoa CN & NTTS, Trường ðHNN1 4
-
DÉn xung tõ TK v/® phÇn cao n·o →
nhãm v/® tuû sèng: bã th¸p th¼ng, th¸p
chÐo, ®−êng nh©n ®á–tuû, tiÒn ®×nh-tuû
•Bã th¸p th¼ng: tõ TB th¸p (vá n·o) →
xuèng sõng bông→b¾t chÐo tiÕp xóc
n¬ron v/®
(®iÒu khiÓn v/® cña c¬ thÓ
)
•
Bã th¸p chÐo
:
tõ TB th¸p (vá n·o) b¾t
chÐo ë hµnh tuû xuèng thuú bªn t/s.
Khi c¸c trung khu v/® ë 1 b¸n cÇu n·o bÞ
tæn th−¬ng
→
→→
→
g©y b¹i liÖt nh− thÕ nµo?
C¬
Vá n·o
Hµnh tuû
§åi thÞ
TiÎu n·o
Tuû sèng
TB th¸p
Th¸p chÐo
§−êng truyÒn xuèng
•§
−êng nh©n ®á –tuû
:tõ tiÓu
n·o (cñ n·o sinh t−) b¾t chÐo
ngay n·o gi÷a tuû sèng. Chi
phèi c¸c cö ®éng, ®iÒu hoµ
tr−¬ng lùc c¬
Vá n·o
Hµnh tuû
§åi thÞ
TiÎu n·o
Tuû sèng
§−êng tiÒn ®×nh –tuû:tõ nh©n
tiÒn ®×nh ë hµnh tuû tuû sèng.
§¶m b¶o p/x¹ tr−¬ng lùc c¬ thÓ
(chñ yÕu lµm c¬ co cøng)
1.2. Chøc n¨ng ph¶n x¹
Tuû sèng lµ trung khu TK cÊp thÊp v/® c¬ toµn th©n trõ
vïng mÆt. C/n mang tÝnh ph©n ®o¹n:
•Trung khu v/® c¬ hoµnh (cæ 3-4), c¬ gian s−ên (ngùc 2-3)
•Trung khu v/® c¬ b¶ vai, c¬ chi tr−íc, c¬ ®ïi chËu, c¬ chi
sau ®Òu n»m trong tuû sèng
•Ngoµi ra cßn c¸c trung khu TK thùc vËt:
G
/c: vïng ngùc, vïng h«ng ®iÒu tiÕt tim m¹ch, må h«i
Phã g/c: vïng khum (m«ng) ®iÒu tiÕt p/x tiÕt niÖu vµ sinh dôc
Phạm Kim ðăng - Bộmôn HS-SL 1/21/2008
Khoa CN & NTTS, Trường ðHNN1 5
2. Sinh lý hµnh tuû
:2 c/n: p/x¹ + dÉn truyÒn
1.
D©y V: TK sinh ba thuéc lo¹i d©y pha
2.
D©y VI: TK vËn nh©n ngoµi
3.
D©y VII: TK mÆt
4.
D©y VIII: TK thÝnh gi¸c
5.
D©y IX: TK l−ìi hÇu (d©y pha)
6.
D©y X: TK mª tÈu (d©y pha)
7.
D©y XI: TK gai sèng
8.
D©y XII: TK d−íi l−ìi
2.1. Chøc n¨ng ph¶n x¹
•Chi phèi c¸c h/® c¬ b¶n quyÕt ®Þnh sù sèng. N¬i xuÊt
ph¸t 8 ®«i d©y TK tõ d©y V ®Õn XII
•Trung khu nhiÒu p/x quan träng
- H« hÊp, vËn m¹ch
- H/® tiªu ho¸:
Nhai (do nh©n c¸c d©y V, VII, XII). Nuèt (nh©n d©y
VII, IX, X, XII). Mót (nh©n d©y VII, XII). TiÕt dÞch vÞ, dÞch tuþ
(nh©n d©y X) vµ tiÕt n−íc bät (nh©n cña d©y XII, IX)
- TiÕt må h«i
- §iÒu tiÕt tr−¬ng lùc c¬
- P/x phßng vÖ
(n«n, h¾t h¬i, ho, tiÕt n−íc m¾t, nhÊp nh¸y, nh¾m m¾t)
→
trung khu sinh mÖnh
2.2. Chøc n¨ng dÉn truyÒn
:c¸c ®−êng tõ tuû sèng lªn
n·o ®Òu qua hµnh tuû. Ngoµi ra, ®−êng riªng tõ hµnh tuû lªn
tiÓu n·o ®iÒu tiÕt th¨ng b»ng
3. N·o trung gian
Vïng ®åi (kh©u n·o) vµ d−íi ®åi (hypothalamus)
32 ®«i nh©n, quan träng: c¹nh bông, trªn thÞ, gß x¸m, nh©n bªn, nh©n sau
3.1. Vïng d−íi ®åi lµ TKTW cÊp cao
•Phèi hîp g/c, phã g/c ®iÒu hoµ tim m¹ch
-KT nh©n bªn hoÆc nh©n sau g©y p/ứnh− TK g/c HF
- KT nh©n tr−íc = TK phã g/c HF (tim chËm, m¹ch gi·n, ®ång tö co)
3.2. Tham gia ®iÒu tiÕt th©n nhiÖt
Trung khu chèng nãng (phÇn tr−íc), phÇn sau chèng l¹nh →
æn ®Þnh th©n nhiÖt
Ph¸ huû gß x¸m lµm cho ®éng vËt m¸u nãng
→
biÕn nhiÖt