intTypePromotion=1

Bài giảng Tài nguyên sinh vật và môi trường (Phần động vật) - ThS. Dương Thị Bích Huệ

Chia sẻ: ViKakashi2711 ViKakashi2711 | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:76

0
43
lượt xem
1
download

Bài giảng Tài nguyên sinh vật và môi trường (Phần động vật) - ThS. Dương Thị Bích Huệ

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài giảng Tài nguyên sinh vật và môi trường (Phần động vật) - ThS. Dương Thị Bích Huệ trình bày các nội dung chính sau: Sự đa dạng của giới động vật, động vật không xương sống, ngành đơn bào động vật Protozoa, ngành hải miên Protozoa, các vấn đề về bảo tồn đa dạng sinh học động vật,... Mời các bạn cùng tham khảo để nắm nội dung chi tiết.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Bài giảng Tài nguyên sinh vật và môi trường (Phần động vật) - ThS. Dương Thị Bích Huệ

  1. ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC TÖÏ NHIEÂN KHOA MOÂI TRÖÔØNG BM TAØI NGUYEÂN THIEÂN NHIEÂN& MOÂI TRÖÔØNG  Baøi giaûng TAØI NGUYEÂN SINH VAÄT VAØ MOÂI TRÖÔØNG (PHAÀN ÑOÄNG VAÄT) ThS. Döông Thò Bích Hueä THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH 9/2007
  2. Taøi nguyeân sinh vaät ÑEÀ CÖÔNG MOÂN HOÏC TAØI NGUYEÂN SINH VAÄT (PHAÀN ÑOÄNG VAÄT) (30 tieát) Caùn boä phuï traùch: Ths. Döông Thò Bích Hueä Yeâu caàu: - Hieåu roõ söï ña daïng cuûa giôùi Ñoäng vaät (veà loaøi, kích thöôùc, hình daùng, caáu taïo, chöùc naêng, chu kyø soáng, caùch sinh saûn…). - Giaù trò cuûa ña daïng sinh hoïc, taøi nguyeân ñoäng vaät. - Caùc vaán ñeà veà suy giaûm ña daïng sinh hoïc ñoäng vaät do caùc nguyeân nhaân saên baét, chaët phaù röøng, thu heïp moâi tröôøng soáng, oâ nhieãm moâi tröôøng,… - Caùc giaûi phaùp baûo toàn taøi nguyeân ñoäng vaät. Noäi dung: CHÖÔNG I: SÖÏ ÑA DAÏNG CUÛA GIÔÙI ÑOÄNG VAÄT Phaàn I: ÑOÄNG VAÄT KHOÂNG XÖÔNG SOÁNG Baøi 1: NGAØNH ÑÔN BAØO ÑOÄNG VAÄT PROTOZOA I. LÔÙP MASTIGOPHORA (Ñôn baøo ñoäng vaät coù chieân mao) IA.Lôùp phuï Phytomastigina (Truøng roi thöïc vaät) IB.Lôùp phuï Zoomastigina (Truøng roi ñoäng vaät) II. LÔÙP SARCODINA IIA.Lôùp phuï Rhizopoda (Chaân reã) IIB.Lôùp phuï Actinopoda (Truøng chaân truï) III. LÔÙP SPOROZOA (Ñôn baøo ñoäng vaät coù baøo töû) IIIA.Lôùp phuï Gregarinidia (Truøng 2 ñoaïn) IIIB.Lôùp phuï Hemosporidia (Huyeát truøng) IV.LÔÙP CILIOPHORA (Truøng tieâm mao) IVA.Lôùp phuï Ciliatea IVB.Lôùp phuï Suctoria ThS. Döông Thò Bích Hueä 1
  3. Taøi nguyeân sinh vaät BAØI 2: NGAØNH HAÛI MIEÂN POROZOA I.LÔÙP CALCAREA (Haûi mieân ñaù voâi) II.LÔÙP DEMOSPONGIDA (Haûi mieân söøng) III.LÔÙP HEXACTINELLIDA BAØI 3: NGAØNH RUOÄT KHOANG CNIDARIA (COELENTERATA) I.LÔÙP HYDROZOA II.LÔÙP SCYPHOZOA III.LÔÙP ANTHOZOA (ACTINOZOA) IIIA.Lôùp Octocorallina IIIB.Lôùp Hexacorallina BAØI 4: NGAØNH GIUN DEÏP- PLATHELMIA I.LÔÙP TURBELLARIA (Saùn tieâm mao) II.LÔÙP TREMATODA (Saùn laù song chuû) III.LÔÙP CESTODA (Saùn daây) BAØI 5: NGAØNH ASCHELMIA I.LÔÙP ROTATORIA (Truøng baùnh xe) II.LÔÙP NEMATODA (Giun troøn) BAØI 6: NGAØNH GIUN ÑOÁT ANNELIDA I.LÔÙP POLYCHAETA (Giun nhieàu tô) IA.Lôùp phuï Errantia (Du ñònh) IB.Lôùp Sedentaria (Truù ñònh) II.LÔÙP OLIGOCHAETA (Giun ít tô) III.LÔÙP ACHAETA=HIRUDINEA (Ñæa) ThS. Döông Thò Bích Hueä 2
  4. Taøi nguyeân sinh vaät BAØI 7: NGAØNH THAÂN MEÀM MOLLLUSCA I.LÔÙP AMPHINEURA (Song kinh) II.LÔÙP GASTROPODA (Phuùc tuùc hay Chaân buïng) IIA.Lôùp phuï Prosobranchiata IIB.Lôùp phuï Opisthobranchiata IIC.Lôùp phuï Pulmonata III.LÔÙP PELECYPODA (Phuû tuùc hay Chaân rìu) IV.LÔÙP CEPALOPODA (Ñaàu tuùc) IVA.Lôùp phuï Dibranchiata IVB. Lôùp phuï Tetrabranchiata V.LÔÙP SCAPHOPODA BAØI 8: NGAØNH TIEÁT TUÙC (CHAÂN KHÔÙP) ARTHROPODA A. NGAØNH PHUÏ CHELICERATA I.LÔÙP MEROSTOMATA II.LÔÙP ARACHNIDA (Nheän) B. NGAØNH PHUÏ MANDIBULATA I.LÔÙP CRUSTACEN (Gíap xaùc ) IA.Lôùp phuï Branchiopoda IB.Lôùp phuï Copepoda (Chaân cheøo) IC.Lôùp phuï Malacostraca II.LÔÙP CHILOPODA (Rít) III.LÔÙP DIPLOPODA (Cuoán chieáu) C. NGAØNH PHUÏ ANTENNATA I.LÔÙP INSECTA (Coân truøng) IA.Lôùp phuï Apterygota (Khoâng caùnh) IB.Lôùp phuï Pterygota (Coù caùnh) ThS. Döông Thò Bích Hueä 3
  5. Taøi nguyeân sinh vaät BAØI 9: NGAØNH DA GAI HAY DA BÌ ECHINODERMATA I.LÔÙP CRINOIDEA (Hueä bieån) II.LÔÙP ASTEROIDEA (Sao bieån) III.LÔÙP OPHIUROIDEA (Sao bieån raén) IV.LÔÙP ECHINOIDEA (Caàu gai) IVA.Lôùp phuï Regularia(Caàu gai ñeàu) IVB.Lôùp phuï Irregularia (Caàu gai khoâng ñeàu) V.HOLOTHUROIDEA (Haûi saâm) Phaàn II : ÑOÄNG VAÄT COÙ XÖÔNG SOÁNG BAØI 1: NGAØNH NÖÛA DAÂY SOÁNG HEMICHORDATA I.LÔÙP ENTEROPNEUSTA (Coù mang ruoät) II.LÔÙP GRAPTOLITHIDEA (Coù mang loâng) BAØI 2:NGAØNH COÙ DAÂY SOÁNG CHORDATA A. NGAØNH PHUÏ UROCHORDATA (nguyeân soáng trong ñuoâi) hay TUNICATA (coù bao) I.LÔÙP APPENDICULARIAE (Coù cuoáng) II.LÔÙP ASCIDIAE (Haûi tieâu) III.LÔÙP SALPAE ( Sanpe) B. NGAØNH PHUÏ CEPHALOCHORDATA (Ñaàu soáng ) hay ACRANIA (Khoâng soï) I.LÔÙP LEPTOCARDI =AMPHIOXI (Lôùp caù Löôõng tieâm ) C. NGAØNH PHUÏ VERTERBRATA (Coù xöông soáng) hay CRANIOTA (coù hoäp soÏ) TOÅNG LÔÙP CAÙ PISCES I.LÔÙP CYCLOSTOMATA (Caù mieäng troøn ) II.LÔÙP CHONDRICHTHYES (Caù suïn) III.LÔÙP OSTEICHTHYES (Caù xöông) ThS. Döông Thò Bích Hueä 4
  6. Taøi nguyeân sinh vaät TOÅNG LÔÙP ÑOÄNG VAÄT BOÁN CHAÂN TETRAPODA I.LÔÙP AMPHIBIA (Löôõng theâ, EÁch nhaùi) IA.Lôùp phuï Temnospondyli (Ñoát soáng daøy) IB.Lôùp phuï Lepospondyli (Ñoát soáng moûng) IC.Lôùp phuï Salienta (EÁch nhaûy) II.LÔÙP REPTILIA (Boø saùt) III.LÔÙP AVES (Chim) IIIA. Toång boä Chim chaïy Ratites IIIB. Toång boä Chim cuït Impennnes IIIC. Toång boä Chim bay Volantes IV.LÔÙP MAMMALIA (Thuù) IVA. Lôùp phuï Thuù nguyeân thuyû Prototheria IVB. Lôùp phuï Thuù thaáp Metatheria IVC. Lôùp phuï Thuù cao (Thuù nhau) Eutheria CHÖÔNG II: GIAÙ TRÒ ÑA DAÏNG SINH HOÏC ÑOÄNG VAÄT II.1. VÖÔØN QUOÁC GIA CAÙT TIEÂN (VQGCT) II.2. ÑA DAÏNG SINH HOÏC VEÀ CAÙC THAØNH PHAÀN LOAØI ÑOÄNG VAÄT ÔÛ ÑAØ LAÏT CHÖÔNG III: CAÙC VAÁN ÑEÀ VEÀ BAÛO TOÀN ÑA DAÏNG SINH HOÏC ÑOÄNG VAÄT III.1. CAÙC NGUYEÂN NHAÂN LAØM SUY GIAÛM TAØI NGUYEÂN ÑOÄNG VAÄT III.1.1. Khai thaùc, chaët, ñoát phaù röøng III.1.2. Chuyeån muïc ñích söû duïng ñaát röøng ngaäp maën, ñaát caùt ven bieån III.1.3. Khai thaùc thuyû haûi saûn traùi pheùp III.1.4. Caùc hoaït ñoäng khaùc III.2. CAÙC VAÁN ÑEÀ MOÂI TRÖÔØNG VAØ ÑA DAÏNG SINH HOÏC ÑOÄNG VAÄT III.2.1. Caùc vaán ñeà veà moâi tröôøng vaø ÑDSH ñoäng vaät cuûa VQG Caùt Tieân III.2.2. Baûo toàn ÑDSH ôû Laâm Ñoàng ThS. Döông Thò Bích Hueä 5
  7. Taøi nguyeân sinh vaät III.2.3. Nguy cô bieán maát cuûa caùc loaøi quyù hieám, ñaëc höõu III.2.3.1. Sao la Pseudoryx nghetinhensis III.2.3.2. Seáu ñaàu ñoû Grus antigone GIÔÙI THIEÄU Nhöõng ñoäng vaät ña baøo ñaàu tieân xuaát hieän ôû vuøng bieån vaøo thôøi kyø Edicara (teân cuûa moät vuøng nuùi ôû Australia) cuoái theá kyû tieàn Cambri caùch ñaây töø 700-590 trieäu naêm. Traûi qua quaù trình tieán hoaù laâu daøi nhö theá, giôùi ñoäng vaät ngaøy nay trôû neân raát phong phuù vaø ña daïng. Soá ñoäng vaät ñaõ ñònh danh ñöôïc khoaûng 1.435.662 loaøi. Cöù moãi naêm caùc nhaø sinh hoïc laïi moâ taû theâm khoaûng 10.000 loaøi, öôùc tính soá loaøi chöa ñöôïc moâ taû cuõng xaáp xæ con soá ñaõ ñöôïc ñònh danh töø tröôùc tôùi nay. Döïa treân nhöõng tieâu chuaån veà hình thaùi vaø phoâi sinh hoïc, ñoäng vaät ñöôïc taâïp hôïp trong khoaûng 30 ngaønh. Tröø giôùi phuï ñoäng vaät nguyeân sinh Protozoa naèm ôû ranh giôùi cuûa giôùi ñoäng vaät vaø thöïc vaät thì ñoäng vaät ñöôïc ñònh nghóa laø nhöõng sinh vaät ña baøo, coù maøng nhaân (Eukaryot), dò döôõng (Heterotrophic). Kieåu dinh döôõng cuûa ñoäng vaät laø aên vaøo.Thöùc aên cuûa ñoäng vaät phaûi laø sinh vaät hoaëc daãn xuaát cuûa noù nhö muøn höõu cô hoaëc dòch töø cô theå sinh vaät (trong tröôøng hôïp ñoäng vaät kyù sinh).Ngoaøi ra, ñoäng vaät coøn coù moät soá ñaëc tính khaùc nhö chuùng coù döï tröõ hydratcacbon ôû daïng glycogen, teá baøo khoâng coù vaùch, lieân keát giöõa caùc teá baøo laø theå noái, lieân keát hoång vaø lieân keát chaët cheõ. Teá baøo cuûa ñoäng vaät bieät hoaù ôû möùc cao, ñöôïc toå chöùc thaønh moâ, moâ toå chöùc thaønh cô quan, nhieàu cô quan taäp hôïp laïi thaønh heä thoáng cô quan chuyeân hoaù nhö tieâu hoaù, vaän chuyeån beân trong, trao ñoåi khí, vaän ñoäng, phoái hôïp, baøi tieát vaø sinh saûn. Ñoäng vaät coù taäp tính vaän ñoäng vì theá coù cô vaø daây thaàn kinh, ñaây laø neùt ñoäc ñaùo cuûa chuùng, tuy nhieân coù nhöõng luùc ñoäng vaät tröôûng thaønh ít vaän ñoäng, di chuyeån. Nhöõng ñoäng vaät chuùng ta bieát ñeán nhieàu nhaát laø ñoäng vaät coù xöông soáng nhö caù, eách nhaùi, raén, ruøa, gaø vòt, heo boø… taäp hôïp trong ngaønh phuï coù xöông soáng Vertebrata, ngaønh coù daây soáng Chordata. Toaøn boä soá ñoäng vaät coøn laïi goïi chung laø ñoäng vaät khoâng xöông soáng Invertebrata, chieám ñeán 95% soá loaøi. Ñoäng vaät coù kích thöôùc lôùn nhaát laø caù voi xanh, daøi khoaûng 30m, trong khi ñoù con giun troøn chæ daøi khoâng quaù 1mm. Söï ña daïng cuûa ñoäng vaät khoâng chæ ôû kích thöôùc maø coøn veà hình daùng, caáu taïo, chöùc naêng, chu kyø soáng, caùch sinh ThS. Döông Thò Bích Hueä 6
  8. Taøi nguyeân sinh vaät saûn…Ñeå coâng vieäc nghieân cöùu ñoäng vaät thuaän lôïi, ngöôøi ta phaûi saép xeáp, heä thoáng hoaù, ñònh danh cho chuùng döïa treân nhöõng söï gioáng nhau vaø khaùc nhau cuûa chuùng. Phaàn I: ÑOÄNG VAÄT KHOÂNG XÖÔNG SOÁNG Baøi 1: NGAØNH ÑÔN BAØO ÑOÄNG VAÄT PROTOZOA Chöõ Pro coù nghóa laø tröôùc tieân, caên nguyeân vaø zoa coù nghóa laø ñoäng vaät. Nhoùm ngaønh ñoäng vaät naøy naèm trong giôùi Protista-nhöõng sinh vaät ñôn baøo coù maøng nhaân, laø caàu noái cuûa sinh vaät ñôn baøo vôùi giôùi ñoäng vaät. Chuùng laø nhöõng sinh vaät ñôn baøo coù maøng nhaân, coù toå chöùc vaø chöùc naêng phöùc taïp. Teá baøo chaát laøm taát caû caùc chöùc naêng soáng nhö tieâu hoaù, hoâ haáp, tuaàn hoaøn vaät chaát, baøi tieát, di chuyeån vaø sinh saûn. Beân trong nguyeân sinh chaát coù moät soá noäi quan chuyeân hoaù nhö loâng (cilia), roi ñeå di chuyeån, khoâng baøo, sôïi thaàn kinh, ñoám thò giaùc (stigma)… Ña soá soáng ôû nöôùc, ñaát aåm, maøng nöôùc bao quanh ñaát, soá khaùc kyù sinh trong maùu, trong dòch moâ ñoäng thöïc vaät. Protozoa gaàn ñoäng vaät hôn vì coù kieåu dinh döôõng aên vaøo, coù khaû naêng di ñoäng vaø taäp tính gaàn ñoäng vaät. ÔÛ chuùng caùc noäi quan beân trong teá baøo gioáng vôùi phaàn töông öùng ôû ñoäng vaät, vaùch teá baøo hoaëc khoâng coù hoaëc baèng kitin chöù khoâng phaûi baèng cenlluloza. PHAÂN LOAÏI: I.LÔÙP MASTIGOPHORA (Ñôn baøo ñoäng vaät coù chieân mao): Coù chieân mao trong toaøn theå chu kyø ñôøi soáng. IA.Lôùp phuï Phytomastigina (Truøng roi thöïc vaät): Trong teá baøo chaát coù laïp chöùa saéc toá quang hoaù raát gioáng saéc toá töï döôõng ôû thöïc vaät.Thí duï: Euglena oxyuris thuoäc Boä Euglenida soáng coâ laäp, coù hai chieân mao, cô theå deïp, vaën theo truïc, haït paramylon roõ reät. ThS. Döông Thò Bích Hueä 7
  9. Taøi nguyeân sinh vaät IB.Lôùp phuï Zoomastigina (Truøng roi ñoäng vaät): Mastix-roi, sinh vaät thuoäc ngaønh naøy duøng nhieàu caùi roi ñeå ñaåy thaân ñi.Trong teá baøo chaát khoâng coù saéc toá quang hoaù, soáng dò döôõng, chuùng dinh döôõng hoaëc baèng caùch haáp thuï caùc phaàn töû höõu cô hoaëc aên baèng thöïc baøo, vöøa soáng ñoäc laäp vöøa soáng coäng sinh. Thí duï: Triconympha coäng sinh trong ruoät moái vaø tieâu hoaù cenlluloza. II. LÔÙP SARCODINA: IIA.Lôùp phuï Rhizopoda (Chaân reã): Protist ñôn giaûn nhaát, cô theå traàn truïi hay coù voû cöùng che chôû. Di chuyeån vaø aên baèng giaû tuùc. Coù theå bieán hình. Sinh saûn voâ tính baèng tröïc phaân, maøng nhaân khoâng tan khi phaân baøo. Ñaïi dieän laø amip gaây beänh lî Entamoeba histolytis. IIB.Lôùp phuï Actinopoda (Truøng chaân truï): Quanh baøo chaát coù nhieàu tia ñeå bôi vaø baét moài. Soáng phuø phieâu trong nuôùc ngoït laø heliozoan (ñoäng vaät maët trôøi) vaø trong nöôùc bieån laø radiolarian (ñoäng vaät phaùt xaï) coù voû baèng silicat. Voû cuûa radiolarian cheát laéng xuoáng ñaùy bieån, coù nôi daøy haøng traêm meùt. Thí duï: Heliodiscus thuoäc Boä Radiolarida, gai silic taïo thaønh voû coù loã. ThS. Döông Thò Bích Hueä 8
  10. Taøi nguyeân sinh vaät III. LÔÙP SPOROZOA (Ñôn baøo ñoäng vaät coù baøo töû): Soáng kyù sinh, coù khaû naêng taïo ra baøo töû. Di chuyeån baèng giaû tuùc trong traïng thaùi sinh saûn. IIIA.Lôùp phuï Gregarinidia (Truøng 2 ñoaïn) IV.LÔÙP CILIOPHORA (Truøng tieâm mao): Cilio-loâng mao. Sinh vaät duøng caùc loâng nhoû quanh teá baøo ñeå di chuyeån vaø baét moài. Ña soá loaøi soáng ñôn doäc trong nöôùc ngoït. Teá baøo cuûa sinh vaät naøy phöùc taïp nhaát trong taát caû caùc loaïi teá baøo. Neát ñoäc ñaùo veà di truyeàn laø coù hai loaïi nhaân trong teá baøo: nhaân lôùn vaø nhaân beù. Nhaân lôùn giöõ nhieäm vuï sinh saûn. Nhaân lôùn coù ít nhaát 50 baûn sao boä gen. Gen khoâng naèm trong caùc nhieãm saéc theå maø naèm trong caùc ñôn vò nhoû hôn veà kích thöôùc vaø nhieàu hôn veà soá löôïng. Moãi moät ñôn vò nhö theá coù haøng traêm baûn sao cuûa vaøi gen. Nhaân lôùn kieåm soaùt chöùc naêng haøng ngaøy cuûa sinh vaät baèng caùch toång hôïp ARN vaø caàn thieát cho sinh saûn höõu tính. Chuùng sinh saûn chuû yeáu baèng tröïc phaân: nhaân lôùn keùo daøi vaø taùch ñoâi. Truøng ñeá giaøy Paramecium coù 1-80 nhaân beù. Nhaân beù tham gia taïo caùc bieán ñoåi di truyeàn trong thôøi giam tieáp hôïp cuûa hai teá baøo. Söï trao ñoåi gen vaø sinh saûn ôû ciliat laø 2 quaù trình rieâng bieät. IVA.Lôùp phuï Ciliatea: Coù tieâm mao trong toaøn theå chu kyø ñôøi soáng. IVB.Lôùp phuï Suctoria: ThS. Döông Thò Bích Hueä 9
  11. Taøi nguyeân sinh vaät Tieâm mao bieán thaønh haáp tuùc. BAØI 2: NGAØNH HAÛI MIEÂN (BOÏT BIEÅN) POROZOA Ñaây laø ñoäng vaät ña baøo, coù 2 laù phoâi, caáu taïo ñôn giaûn, ñoái xöùng khoâng roõ reät. Nöôùc ñöôïc huùt uqa caùc loã vaøo xoang mieân traøng roài ra ngoaøi theo loã to ôû phía treân. Boït bieån dinh döôõng baèng caùch loïc, giöõ laïi nhöõng phaàn töû thöùc aên theo doøng nöôùc. Caùc phaàn töû naøy bò dính vaøo caùc teá baøo coå aùo, roài bò bao boïc laïi vaø bò tieâu hoaù trong caùc khoâng baøo cuûa teá baøo coå aùo hoaëc ñöôïc chuyeån cho caùc teá baøo amip ñeå tieâu hoaù tieáp. Caùc teá baøo amip di chuyeån löûng lô trong lôùp keo trung moâ (mesohyl) nhôø giaû tuùc. Chuùng tieâu hoaù thöùc aên baèng thöïc baøo töø caùc teá baøo coå aùo roài mang chaát dinh döôõng ñeán caùc teá baøo khaùc. Ngoaøi taùc duïng mang thöùc aên, doøng nöôùc coøn mang oxy cho aùcc teá baøo vaø ñöa caùc chaát thaûi laø khí carbonic vaø amoniac ra ngoaøi. Boït bieån coù boä xöông trong do caùc teá baøo amip tieát ra goàm gai calcit hoaëc baèng protein hoaëc baèng caû hai chaát. Thaønh phaàn hoaù hoïc vaø hình daùng gai laø hai cô sôû ñeå phaân loaïi Boït bieån. Boït bieån sinh saûn voâ tính baèng caùch moïc choài. Chuùng cuõng sinh saûn höõu tính: trong nhöõng muøa nhaát ñònh, chuùng taïo ra tinh truøng vaø tröùng. Tinh truøng bôi ñöôïc, khi gaëp tröùng thì thuï tinh cho tröùng. Tröùng thuï tinh phaân caét thaønh aáu truøng coù nhieàu loâng bôi (cilia) neân coù theå di chuyeån, sau ñoù laéng xuoáng ñaùy thaønh moät con Boït bieån môùi. Boä xöông baèng protein cuûa Boït bieån (spongia) sau khi ñöôïc taåy saïch coù theå duøng vaøo nhöõng muïc ñích khaùc nhau. PHAÂN LOAÏI: I.LÔÙP CALCAREA (Haûi mieân ñaù voâi): Gai tam truï hoaëc ñôn truï baèng calcit. II.LÔÙP DEMOSPONGIDA (Haûi mieân söøng): Gai silic hoaëc gai söøng spongia. III.LÔÙP HEXACTINELLIDA: Gai silic tam truï thaúng goùc gaén vaøo nhau taïo thaønh boä xöông. ThS. Döông Thò Bích Hueä 10
  12. Taøi nguyeân sinh vaät ThS. Döông Thò Bích Hueä 11
  13. Taøi nguyeân sinh vaät BAØI 3: NGAØNH RUOÄT KHOANG CNIDARIA (COELENTERATA) Ngaønh naøy tröôùc ñaây coù teân laø Coelenterata (Xoang traøng), hieän coù treân 10.000 loaøi, ña soá ôû bieån, goàm thuyû töùc, söùa, haûi quyø vaø san hoâ. Taát caû ñeàu coù ñoái xöùng toaû troøn. Thaân Cnidaria laø moät caùi tuùi vôùi xoang tieâu hoaù ôû trung taâm vaø moät loã thoaùt, vöøa laø mieäng vöøa laø haäu moân. Caáu taïo thaân cô baûn naøy coù hai hình thaùi chính laø polyp baát ñoäng vaø söùa bôi noåi. Maãu cuûa polyp laø thuyû töùc. Polyp hình truï, gaén phaàn ñoái dieän cuûa mieäng vaøo giaù theå. Caùc xuùc tu luoân ñoäng ñaäy chôø con moài. Söùa coù hình caùi duø, mieäng quay xuoáng döôùi (ngöôïc vôùi daïng thuyû töùc), löûng lô trong nöôùc. Moät soá loaøi Cnidaria toàn taïi caû hai daïng söùa vaø daïng polyp trong nhöõng giai ñoaïn khaùc nhau cuûa chu kyø ñôøi soáng. Caáu taïo thaân goàm hai lôùp teá baøo :Lôùp ngoaøi-bieåu bì (epidermis) ñeå baûo veä, lôùp trong-vò bì (gastrodermis) coù chöùc naêng tieâu hoaù. Sau khi aên vaøo, lôùp vò bì tieát enzym tieâu hoaù vaøo xoang. Caùc teá baøo vò bì tieâu hoaù thöùc aên baèng thöïc baøo vaø thöùc aên ñöôïc tieâu hoaù hoaøn toaøn trong caùc khoâng baøo. Caùc roi cuûa teá baøo vò bì rung ñoäng ñeå phaân phoái ñeàu chaát dinh döôõng. Giöõa hai lôùp bì laø lôùp keo (megolea), lôùp naøy moûng, khoâng coù caáu taïo teá baøo ôû Thuyû töùc nhöng laïi coù caáu taïi teá baøo ôû Haûi quyø. Cnidaria aên ñoäng vaät, duøng caùc xuùc tu quanh mieäng ñeå baét moài. Phaàn khoâng tieâu hoaù ñöôïc laïi thaûi ra ngoaøi theo loã thoaùt duy nhaát. Xuùc tu ñöôïc trang bò caùc thích ty baøo (cnidocyte) ñeå töï veä vaø baét moài. Cô vaø thaàn kinh daïng sô khai. San hoâ coù boä xöông ngoaøi baèng voâi. Ngaønh Cnidaria coù ba lôùp laø : I.LÔÙP HYDROZOA (Lôùp Thuyû töùc): Hoác dinh döôõng khoâng coù vaùch ngaên. Thí duï Hydra thuoäc Boä Hydrida, coù theå sinh saûn voâ tính baèng caùch naåy choài. ThS. Döông Thò Bích Hueä 12
  14. Taøi nguyeân sinh vaät II.LÔÙP SCYPHOZOA (Lôùp Söùa): Hoác tieâu hoaù cuûa polyp coù 4 vaùch ngaên. III.LÔÙP ANTHOZOA (ACTINOZOA) (Lôùp San hoâ-Haûi quyø): Hoác dinh döôõng coù nhieàu vaùch ngaên xeáp thaønh chu kyø vaùch. IIIA.Lôùp Octocorallina: Chu kyø vaùch ngaên vaø soá xuùc tu laø 8 hay boäi soá cuûa 8. Thí duï:Tubipora vaø Gorgonia IIIB.Lôùp Hexacorallina: Chu kyø vaùch vaø soá haøng xuùc tu laø 6 hay boäi soá cuûa 6. ThS. Döông Thò Bích Hueä 13
  15. Taøi nguyeân sinh vaät Thí duï: Antipathes, Fungia, Galaxea vaø Herpolitha. ThS. Döông Thò Bích Hueä 14
  16. Taøi nguyeân sinh vaät BAØI 4: NGAØNH GIUN DEÏP- PLATHELMIA Giun deïp khoâng coù xoang thaân, ñoái xöùng hai beân. Giun deïp khaùc vôùi Cnidaria ôû choã coù 3 laù phoâi (coù theâm trung phoâi bì), coù moät soá cô quan vaø heä caùc cô quan roõ raøng. Tuy nhieân, oáng tieâu hoaù giun deïp gioáng nhö Cnidaria. Ñoù laø moät xoang buïng vaø chæ coù moät loái thoaùt, vöøa laø mieäng vöøa laø haäu moân. Ngaønh naøy coù treân 15.000 loaøi taâp trung trong 3 lôùp: I.LÔÙP TURBELLARIA( Saùn tieâm mao) II.LÔÙP TREMATODA (Saùn laù song chuû) III.LÔÙP CESTODA (Saùn daây) Moät ñaïi dieän cho caû ngaønh laø giun deïp Planaria ôû nöôùc ngoït, thuoäc gioáng Dugesia, Lôùp Turbellaria, daøi khoaûng 15mm. Giun deïp ñaõ coù heä tieâu hoaù, thaàn kinh, baøi tieát, sinh duïc rieâng vaø roõ raøng nhöng coøn thieáu heä hoâ haáp vaø heä tuaàn hoaøn. Giun deïp coù xoang buïng chia thaønh nhieàu nhaùnh, phaân boå thöùc aên khaép cô theå. Chaát thaûi laø khí amoniac khueách taùn vaøo moâi tröôøng. Coù boä maùy baøi tieát ñeå caân baèng aùp suaát thaåm thaáu. Giun deïp vaän ñoäng baèng caùc loâng phía buïng vaø heä cô. Ñaàu coù caëp ñoám maét vaø xuùc tu laøm chöùc naêng khöùu giaùc. Heä thaàn kinh cuûa giun deïp coù naõo th6eû, phöùc taïp hôn Cnidaria. Laø ñoäng vaät löôõng tính, töøng caù theå coù theå töï thuï tinh ñeå sinh saûn vaø cuõng coù theå giao phoái cheùo, sinh saûn voâ tính nhôø taùi sinh do veát thöông. ThS. Döông Thò Bích Hueä 15
  17. Taøi nguyeân sinh vaät BAØI 5: NGAØNH ASCHELMIA Soáng töï do hay kyù sinh.Trung bì chöa taïo ra xoang thöïc neân goïi laø xoang giaû(Pseudocoelomata). I.LÔÙP ROTATORIA (Luaân truøng-Truøng baùnh xe): Laø ñoäng vaät coù kích thöôùc nhoû (0,05 –2mm), chuû yeáu soáng ôû nöôùc ngoït, moät soá soáng ôû bieån vaø ñaát aåm. Laø ñoäng vaät ña baøo tuy coù khi coøn nhoû hôn caû protozoa, coù oáng tieâu hoaù hoaøn chænh, caùc heä cô quan chuyeân hoùa naèm trong xoang th6an. Goïi laø Luaân truøng vì coù moät voøng tieâm mao (loâng) taïo neân doøng nöôùc xoaùy chaûy vaøo mieäng. Sau mieäng laø moät cô quan nhö haøm coù khaû naêng nghieàn thöùc aên, chuû yeáu laø vi sinh vaät. Luaân truøng sinh saûn raát khaùc thöôøng: Moät soá loaøi coù khaû naêng trinh saûn: töø tröùng khoâng thuï tinh cho ra nhieàu caùi hôn; moät soá loaøi khaùc cho ra 2 kieåu tröùng, phaùt trieån theo kieåu trinh saûn:1 kieåu cho ra moät caùi, 1 kieåu cho ra ñöïc thoaùi hoaù, khoâng dinh döôõng. Con ñöïc cho ra tinh truøng, nhöõng tinh truøng naøy thuï tinh cho tröùng, töø ñoù hình thaønh hôïp töû ñeà khaùng, coù theå soáng trong nhöõng ao khoâ caïn. Gaëp ñieàu kieän thuaän lôïi, caùc hôïp töû thoaùt khoûi tình traïng nguû, nôû ra Luaân truøng caùi sinh saûn baèng trinh saûn cho ñeán khi gaëp laïi ñieàu kieän baát lôïi. Luaân truøng laø thöùc aên toát cho caùc con cuûa nhieàu loaøi. Moät soá loaøi ñaõ ñöôïc gaây nuoâi, laøm thöùc aên khi öông caù boät. ThS. Döông Thò Bích Hueä 16
  18. Taøi nguyeân sinh vaät II.LÔÙP NEMATODA (Tuyeán truøng -Giun troøn): Thaân tuyeán truøng thon, daøi (1mm ñeán treân 1mm), nhoïn ôû hai ñaàu, coù tieát dieän hình troøn. Thaân khoâng coù loâng cuõng nhö roi, thaäm chí tinh truøng coù daïng amip. Beân ngoaøi laø lôùp cuticle trong suoát vaø dai. Phía döôùi laø lôùp cô doïc, khoâng coù cô voøng. Giöõa ruoät vaø cô theå laø xoang giaû, chöùa ñaày dòch vôùi aùp suaát lôùn (leân ñeán 15-20 mmHg). Chính nhôø theá tuyeán truøng coù dieän tích troøn vaø xoang thaân ñaày dòch coù taùc duïng nhö moät boä xöông thuyû tónh. Chuùng vaän ñoäng khoù khaên nhö nhöõng caùi que ñaøn hoài, chæ thích hôïp vôùi moâi tröôøng dòch loûng. Tuyeán truøng coù oáng tieâu hoaù hoaøn thieän, moät muùt laø mieäng, moät muùt laø haäu moân. Tuyeán truøng sinh saûn höõu tính. Ña soá loaøi phaân tính, caùi thöôøng lôùn hôn ñöïc. Thuï tinh trong. Moãi ngaøy giun caùi coù theå ñeû ñeán 100.000 tröùng. Hôïp töû cuûa ña soá loaøi chiuï ñöôïc ñieàu kieän khaéc nghieät. Ña soá tuyeán truøng soáng ôû ñaát aåm, trong chaát höõu cô ñang phaân huyû ôû ñaùy hoà vaø ñaïi döông, coù vai troø quan troïng trong phaân huyû vaø tuaàn hoaøn chaát dinh döôõng. Nhieàu loaøi Nematoda laø ñòch haïi cuûa reã thöïc vaät, moät soá lôùn khaùc kyù sinh ôû ñoäng vaät. Ngöôøi laø kyù chuû cuûa ít nhaát 50 loaøi tuyeán truøng, trong ñoù thöôøng gaëp nhaát laø giun ñuõa Ascaris lumbricoides, giun kim Enterobius sp., giun toùc Trichurus sp….Beänh giun thöôøng laây lan theo ñöôøng tieâu hoaù (tröùng giun töø ngöôøi beänh ra ngoaøi theo phaân laïi nhieãm vaøo thöùc aên thieáu veä sinh). Beänh chaân voi ôû ngöôøi do moät loaøi tuyeán truøng vôùi soá caù theå raát lôùn laøm taéc ngheõn caùc maïch baïch huyeát gaây neân. ThS. Döông Thò Bích Hueä 17
  19. Taøi nguyeân sinh vaät BAØI 6: NGAØNH GIUN ÑOÁT ANNELIDA Ñoäng vaät ngaønh naøy coù thaân phaân thaønh nhieàu ñoát. Coù khoaûng 10.000 loaøidaøi töø döôùi 1mm ñeán 3mm (giun ñaát khoång loà ôû UÙc). Coù 3 lôùp laø : I.LÔÙP POLYCHAETA (Giun nhieàu tô) IA.Lôùp phuï Errantia (Du ñònh): Ñaïi dieän laø Röôi Nereis IB.Lôùp Sedentaria (Truù ñònh) II.LÔÙP OLIGOCHAETA(Giun ít tô): Ñaïi dieän laø giun ñaát Lumbricus sp. III.LÔÙP ACHAETA=HIRUDINEA (Ñæa) Giun ñaát Lumbricus sp. laø ñaïi dieän cho caû ngaønh. Xoang thaân giun ñaát coù vaùch ngang, ngaên theo ñoát. OÁng tieâu hoaù vaø maïch maùu truïc xuyeân suoát chieáu daøi. Heä tieâu hoaù goàm haàu, noäi thöïc quaûn, dieàu, meà vaø ruoät. Heä tuaàn hoaøn kín, maùu coù hemoglobin. Maïch löng vaø buïng noái nhau baèng caùc maïch ñoát voøng troøn. Maïch löng cuøng 5 caëp maïch voøng quanh vuøng noäi thöïc quaûn bôm maùu nhö moät traùi tim. Moãi ñoát coù moät caëp khaåu thaän coù gaén pheãu mang loâng nhöng ñeå bôm caùc chaát thaûi töø maùu vaø xoang ra ngoaøi. Giun ñaát hoâ haáp baèng da neân caàn moät lôùp nöôùc moûng treân da. Heä thaàn kinh goàm moät caëp haïch naõo, moät caëp daây thaàn kinh buïng, töø ñoù toaû ra caùc haïch ñoát. Giun ñaát löôõng tính nhöng khoâng töï thuï tinh ñöôïc. Giun ñaát noùi chung coù theå taùi sinh, coù theå coi ñoù laø moät hình thöùc sinh saûn voâ tính. ThS. Döông Thò Bích Hueä 18
  20. Taøi nguyeân sinh vaät BAØI 7 :NGAØNH THAÂN MEÀM MOLLLUSCA Molluscus –meàm .Ngaønh naøy coù hôn 100.000 loaøi ñaõ ñöôïc bieát, veà soá loaøi trong moät ngaønh, noù chæ ñöùng sau ngaønh Chaân khôùp Arthropoda. ÔÛ nöôùc ta, thöôøng gaëp caùc loaøi thaân meàm laø Seân, oác, trai, soø, möïc, baïch tuoäc. Ña soá coù voû baèng ñaù voâi, soáng ôû bieån. ÔÛ möïc nang voû bieán vaøo beân trong coøn ôû baïch tuoäc voû bieán maát hoaøn toaøn. Caùc ñoäng vaät thaân meàm coù chung moät sô ñoà caáu taïo cô theå. Ñoù laø 4 phaàn chính: chaân baèng cô theå ñeå di chuyeån, khoái taïng goàm caùc cô quan beân trong, lôùp aùo vaø voû ôû ña soá loaøi. Lôùp aùo laø neáp cuoän cuûa moâ bao phuû khoái taïng vaø coù theå tieát ra voû. Ña soá thaân meàm baét moài baèng caùi löôõi coù gaén baøn caøo. Tröø Seân, ña soá thaân meàm phaân tính, nghóa laø caùc caù theå ñöïc vaø caùi rieâng bieät . Ñôøi soáng moät soá thaân meàm ôû bieån gioáng vôùi giun ñoát Annelida tuy th6an meàm khoâng coù caáu taïo phaân ñoát. Ña soá caùc nhaø ñoäng vaät cho raèng thaân meàm vaø giun ñoát coù chung toå tieân gioáng giun deïp. Thaân meàm goàm caùc lôùp sau ñaây: I.LÔÙP AMPHINEURA (Song kinh) II.LÔÙP GASTROPODA (Phuùc tuùc hay Chaân buïng) IIA.Lôùp phuï Prosobranchiata: Thí duï:Oác baøo ngö Haliotis, oác döøa Nerita, Trichus, Turbo, oác böu Pila, oác gaïo Viviparus, oác höông Babylonia, oác söù Cypraea, oác gai Murex, oác môû Polynices,Oliva, oác baøn tay Pteroceras, Tonna, Melo melo … IIB.Lôùp phuï Opisthobranchiata: Thí duï: Bulla. IIC.Lôùp phuï Pulmonata Thí duï: oác seân Achatina. III.LÔÙP PELECYPODA (Phuû tuùc hay Chaân rìu): Voû goàm hai naép phaûi vaø traùi. Thí duï: Soø huyeát Arca, veïm Mytilus, Pecten, Amussium, Trai ngoïc Avicula, heán Corbicula, haøu Ostrea, ngheâu Merethrix… IV.LÔÙP CEPALOPODA (Ñaàu tuùc-Chaân ñaàu) IVA.Lôùp phuï Dibranchiata: Coù 2 mang ñeå thôû. Thí duï: Möïc nang Sepia, baïch tuoäc Otopus… IVB. Lôùp phuï Tetrabranchiata: 4 mang. ThS. Döông Thò Bích Hueä 19
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2