intTypePromotion=4

Bài giảng Triết học (dành cho học viên cao học) - Đh Thủy lợi

Chia sẻ: Thangnamvoiva25 Thangnamvoiva25 | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:78

0
136
lượt xem
34
download

Bài giảng Triết học (dành cho học viên cao học) - Đh Thủy lợi

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài giảng Triết học trình bày các nội dung: Triết học và vai trò của triết học trong đời sống xã hội, khái lược về lịch sử triết học phương Đông, khái lược lịch sử triết học Mác- Lênin, chủ nghĩa duy vật biện chứng - Cơ sở lý luận của thế giới quan khoa học, phép biện chứng duy vật – Phương pháp nhận thức khoa học và thực tiễn,... Mời các bạn cùng tham khảo.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Bài giảng Triết học (dành cho học viên cao học) - Đh Thủy lợi

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦY LỢI<br /> <br /> BÀI GIẢNG TRIẾT HỌC<br /> (DÀNH CHO HỌC VIÊN CAO HỌC)<br /> <br /> Người biên soạn:<br /> 1. PGS.TS. Nguyễn Hữu Đễ<br /> 2. Th.S Tô Mạnh Cường<br /> <br /> HÀ NỘI, 2013<br /> 1<br /> <br /> Chương I:<br /> TRIẾT HỌC VÀ VAI TRÒ CỦA TRIẾT HỌC TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI<br /> I.Khái niệm triết học và đối tương nghiên cứu của triết học<br /> 1. Khái niệm triết học<br /> Triết học ra đời ở cả phương Đông và phương Tây gần như cùng một thời gian<br /> (khoảng từ thế kỷ VIII đến thế kỷ VI trước Công nguyên) tại một số trung tâm văn minh<br /> cổ đại của nhân loại như Trung Quốc, ấn Độ, Hy Lạp. ở Trung Quốc, thuật ngữ triết học<br /> có gốc ngôn ngữ là chữ triết ( ); người Trung Quốc hiểu triết học không phải là sự miêu tả<br /> mà là sự truy tìm bản chất của đối tượng, triết học chính là trí tuệ, là sự hiểu biết sâu sắc<br /> của con người.<br /> Ở Ấn Độ, thuật ngữ dar'sana (triết học) có nghĩa là chiêm ngưỡng, nhưng mang<br /> hàm ý là tri thức dựa trên lý trí, là con đường suy ngẫm để dẫn dắt con người đến với lẽ<br /> phải.<br /> Ở phương Tây, thuật ngữ triết học xuất hiện ở Hy Lạp. Nếu chuyển từ tiếng Hy Lạp<br /> cổ sang tiếng Latinh thì triết học là Philosophia, nghĩa là yêu mến sự thông thái. Với<br /> người Hy Lạp, philosophia vừa mang tính định hướng, vừa nhấn mạnh đến khát vọng tìm<br /> kiếm chân lý của con người.<br /> Như vậy, cho dù ở phương Đông hay phương Tây, ngay từ đầu, triết học đã là hoạt<br /> động tinh thần biểu hiện khả năng nhận thức, đánh giá của con người, nó tồn tại với tư<br /> cách là một hình thái ý thức xã hội.<br /> Khái quát lại, có thể hiểu: Triết học là hệ thống tri thức lý luận chung nhất của con<br /> người về thế giới; về vị trí, vai trò của con người trong thế giới ấy.<br /> Triết học ra đời do hoạt động nhận thức của con người phục vụ nhu cầu sống; song,<br /> với tư cách là hệ thống tri thức lý luận chung nhất, triết học chỉ có thể xuất hiện trong<br /> những điều kiện nhất định sau đây:<br /> Con người đã phải có một vốn hiểu biết nhất định và đạt đến khả năng rút ra được<br /> cái chung trong muôn vàn những sự kiện, hiện tượng riêng lẻ.<br /> Xã hội đã phát triển đến thời kỳ hình thành tầng lớp lao động trí óc. Họ đã nghiên<br /> cứu, hệ thống hóa các quan điểm, quan niệm rời rạc lại thành học thuyết, thành lý luận và<br /> triết học ra đời.<br /> Tất cả những điều trên cho thấy: Triết học ra đời từ thực tiễn, do nhu cầu của thực<br /> tiễn; nó có nguồn gốc nhận thức và nguồn gốc xã hội.<br /> 2. Đối tượng của triết học (Học viên tự nghiên cứu)<br /> II. Tính quy luật về sự hình thành, phát triển của triết học (Học viên tự nghiên cứu)<br /> 2<br /> <br /> III. Vai trò của triết học trong đời sông xã hội<br /> 1. Vai trò thế giới quan và phương pháp luận của triết học<br /> Khái quát lại, có thể hiểu: Triết học là hệ thống tri thức lý luận chung nhất của con<br /> người về thế giới; về vị trí, vai trò của con người trong thế giới ấy.<br /> Triết học ra đời do hoạt động nhận thức của con người phục vụ nhu cầu sống; song,<br /> với tư cách là hệ thống tri thức lý luận chung nhất, triết học chỉ có thể xuất hiện trong<br /> những điều kiện nhất định sau đây:<br /> Con người đã phải có một vốn hiểu biết nhất định và đạt đến khả năng rút ra được<br /> cái chung trong muôn vàn những sự kiện, hiện tượng riêng lẻ.<br /> Xã hội đã phát triển đến thời kỳ hình thành tầng lớp lao động trí óc. Họ đã nghiên<br /> cứu, hệ thống hóa các quan điểm, quan niệm rời rạc lại thành học thuyết, thành lý luận và<br /> triết học ra đời.<br /> Tất cả những điều trên cho thấy: Triết học ra đời từ thực tiễn, do nhu cầu của thực tiễn;<br /> nó có nguồn gốc nhận thức và nguồn gốc xã hội.<br /> Thế giới quan là toàn bộ những quan niệm của con người về thế giới, về bản thân<br /> con người, về cuộc sống và vị trí của con người trong thế giới đó.<br /> Trong thế giới quan có sự hoà nhập giữa tri thức và niềm tin. Tri thức là cơ sở trực<br /> tiếp cho sự hình thành thế giới quan, song nó chỉ gia nhập thế giới quan khi nó đã trở<br /> thành niềm tin định hướng cho hoạt động của con người.<br /> Có nhiều cách tiếp cận để nghiên cứu về thế giới quan. Nếu xét theo quá trình phát<br /> triển thì có thể chia thế giới quan thành ba loại hình cơ bản: Thế giới quan huyền thoại,<br /> thế giới quan tôn giáo và thế giới quan triết học.<br /> Thế giới quan huyền thoại là phương thức cảm nhận thế giới của người nguyên<br /> thủy. ở thời kỳ này, các yếu tố tri thức và cảm xúc, lý trí và tín ngưỡng, hiện thực và<br /> tưởng tượng, cái thật và cái ảo, cái thần và cái người, v.v. của con người hoà quyện vào<br /> nhau thể hiện quan niệm về thế giới.<br /> Trong thế giới quan tôn giáo, niềm tin tôn giáo đóng vai trò chủ yếu; tín ngưỡng cao hơn<br /> lý trí, cái ảo lấn át cái thực, cái thần vượt trội cái người.<br /> Những vấn đề được triết học đặt ra và tìm lời giải đáp trước hết là những vấn đề<br /> thuộc về thế giới quan. Thế giới quan đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong cuộc sống<br /> của con người và xã hội loài người. Tồn tại trong thế giới, dù muốn hay không con người<br /> cũng phải nhận thức thế giới và nhận thức bản thân mình. Những tri thức này dần dần<br /> hình thành nên thế giới quan. Khi đã hình thành, thế giới quan lại trở thành nhân tố định<br /> hướng cho quá trình con người tiếp tục nhận thức thế giới. Có thể ví thế giới quan như<br /> 3<br /> <br /> một "thấu kính", qua đó con người nhìn nhận thế giới xung quanh cũng như tự xem xét<br /> chính bản thân mình để xác định cho mình mục đích, ý nghĩa cuộc sống và lựa chọn cách<br /> thức hoạt động đạt được mục đích, ý nghĩa đó. Như vậy thế giới quan đúng đắn là tiền đề<br /> để xác lập nhân sinh quan tích cực và trình độ phát triển của thế giới quan là tiêu chí quan<br /> trọng về sự trưởng thành của mỗi cá nhân cũng như của mỗi cộng đồng xã hội nhất định.<br /> Triết học ra đời với tư cách là hạt nhân lý luận của thế giới quan, làm cho thế giới<br /> quan phát triển như một quá trình tự giác dựa trên sự tổng kết kinh nghiệm thực tiễn và tri<br /> thức do các khoa học đưa lại. Đó là chức năng thế giới quan của triết học.<br /> Các trường phái chính của triết học là sự diễn tả thế giới quan khác nhau, đối lập nhau<br /> bằng lý luận; đó là các thế giới quan triết học, phân biệt với thế giới quan thông thường.<br /> - Chức năng phương pháp luận:<br /> Phương pháp luận là lý luận về phương pháp, là hệ thống các quan điểm, các<br /> nguyên tắc chỉ đạo con người tìm tòi, xây dựng, lựa chọn và vận dụng các phương pháp<br /> trong nhận thức và trong thực tiễn.<br /> Phương pháp luận của triết học chính là phương pháp luận chung nhất. Trong triết<br /> học, thế giới quan và phương pháp luận không tách rời nhau.<br /> Mỗi quan điểm triết học đồng thời là một nguyên tắc phương pháp luận, là lý luận<br /> về phương pháp. Với tư cách là phương pháp luận chung nhất, triết học đóng vai trò định<br /> hướng cho con người trong quá trình tìm tòi, xây dựng, lựa chọn và vận dụng các phương<br /> pháp trong nhận thức và hoạt động thực tiễn, do đó, nó có ý nghĩa quyết định đối với<br /> thành bại trong hoạt động nhận thức và thực tiễn của con người.<br /> 2. Vai trò của triết học đối với các khoa học cụ thể và đối với tư duy lý luận<br /> Sự hình thành, phát triển của triết học không thể tách rời sự phát triển của khoa học<br /> cụ thể, qua khái quát những thành tựu của khoa học cụ thể. Tuy nhiên, triết học lại có vai<br /> trò rất to lớn đối với sự phát triển của khoa học cụ thể, nó là thế giới quan, phương pháp<br /> luận cho khoa học cụ thể, là cơ sở lý luận cho các khoa học cụ thể trong việc đánh giá<br /> những thành tựu đạt được, cũng như vạch ra phương hướng, giải pháp cho quá trình<br /> nghiên cứu khoa học cụ thể.<br /> Sự ra đời và phát triển của chủ nghĩa duy vật biện chứng đã cho thấy điều đó.<br /> Triết học còn có vai trò to lớn đối với rèn luyện năng lực tư duy của con người.<br /> Ăngghen từng nói: “Một dân tộc muốn đứng vững trên đỉnh cao khoa học thì không thể<br /> không có tư duy lý luận”.<br /> <br /> 4<br /> <br /> CHƯƠNG II<br /> KHÁI LƯỢC VỀ LỊCH SỬ TRIẾT HỌC PHƯƠNG ĐÔNG<br /> I. Triết học Ấn Độ cổ - trung đại<br /> 1. Điều kiện ra đời và nét đặc thù của triết học Ấn Độ cổ, trung đại<br /> a. Điều kiện kinh tế - xã hội<br /> * Kinh tế, chính trị<br /> - Sự tồn tại từ rất sớm và kéo dài của kết cấu kinh tế - xã hội theo mô hình<br /> "công xã nông thôn". Trong kết cấu này, chế độ quốc hữu về ruộng đất được các<br /> nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác coi là "chiếc chìa khoá" để tìm hiểu toàn bộ lịch<br /> sử ấn Độ cổ đại.<br /> - Trong xã hội Ấn Độ cổ, trung đại đã phân hoá và tồn tại rất dai dẳng bốn<br /> đẳng cấp lớn: tăng lữ (Brahman), quý tộc (Ksatriya), bình dân tự do (Vai`sya) và<br /> tiện nô (K`sudra). Ngoài sự phân biệt đẳng cấp, xã hội ấn Độ cổ đại còn có sự phân<br /> biệt về chủng tộc, dòng dõi, nghề nghiệp, tôn giáo.<br /> * Khoa học, văn hóa<br /> - Thiên văn học: sáng tạo ra lịch pháp, giải thích được hiện tượng nhật thực,<br /> nguyệt thực, đã biết quả đất xoay tròn và tự xoay xung quanh trục của nó.<br /> - Toán học: phát minh ra số thập phân, tính được trị số ?, biết đại số, biết<br /> lượng giác, biết phép khai căn, giải phương trình bậc 2, 3.<br /> - Y học: xuất hiện những danh y nổi tiếng, chữa bệnh bằng cây thuốc, bằng<br /> thuật châm cứu, chủng đậu, ngoại khoa, v.v..<br /> - Văn hoá Ấn Độ cổ, trung đại mang dấu ấn sâu đậm về tín ngưỡng, tôn<br /> giáo, tâm linh.<br /> b. Quá trình hình thành và phát triển của triết học Ấn Độ cổ, trung đại thành ba<br /> thời kỳ chính:<br /> - Thời kỳ thứ nhất là thời kỳ Vêđa (khoảng thế kỷ XV tr.CN đến thế kỷ VIII<br /> tr.CN) tư tưởng thần thoại mang tính chất đa thần tự nhiên phát triển thành tính<br /> chất nhất nguyên, xuất hiện một số tư tưởng duy vật thô sơ tản mạn<br /> - Thời kỳ thứ hai là thời kỳ cổ điển hay còn gọi là thời kỳ Bàlamôn-Phật<br /> giáo (khoảng thế kỷ VI tr.CN đến thế kỷ VI) tư tưởng triết lý chia làm hai hệ<br /> thống: chính thống và không chính thống<br /> Phái chính thống: Sàmkhya, Mimànsa, Vedànta, Yoga, Nỳaya, Vai`sesika<br /> Phái không chính thống: Jaina, Lokàyata, Buddha (Phật giáo)<br /> 5<br /> <br />
ANTS
ANTS

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản